Printed edition: Ācārya 1938: Uttaratantra, 27-37

Published in 2013-2016 by in .

Suśrutasaṃhitā (without commentaries) transcribed by Tsutomu Yamashita and Yasutaka Muroya on the basis of Y. T. Ācārya's 1931 and 1938 Bombay editions The Suśrutasaṃhitā of Suśruta, with the Nibandhsangraha Commentary of Śrī Ḍalhaṇācārya| Yādavaśarman Trivikramātmaja Ācārya Pāndurang Jāvaji Bombay 1931 Revised second edition The sūtrasthāna (SS.1) and śārīrasthāna (SS.3) of this SARIT edition are mainly based on this edition| This SARIT edition omits the commentarial material from this edition| Suśrutasamhitā of Suśruta with the Nibandhasaṅgraha Commentary of Śrī Ḍalhanāchārya and the Nyāyacandrikā Pañjikā of Śrī Gayadāsāchārya on Nidānasthāna, edited from the begining to the 9th ādhyāya of Cikitsāsthāna by Vaidya Jādavji Trikamji Āchārya and the rest by Nārāyaṇ Rām Āchārya Nirṇaya Sāgar Press Bombay 1938 Reprint edition Varanasi/Delhi: Chaukhambha Orientalia, 1992| The nidānasthāna (SS.2), cikitsāsthāna (SS.4) , kalpasthāna (SS.5) and uttaratantra (SS.6) are based on this edition This SARIT edition omits the commentarial material from this edition|
  • Siglum: A

  • A

[uttaratantram]

saptaviṃśatitamo 'dhyāyaḥ |

athāto navagrahākṛtivijñānīyam adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ ||
bālagrahāṇāṃ vijñānaṃ sādhanaṃ cāpy anantaram |
utpattiṃ kāraṇaṃ caiva suśrutaikamanāḥ śṛṇu ||
skandagrahas tu prathamaḥ skandāpasmāra eva ca |
śakunī revatī caiva pūtanā cāndhapūtanā ||
pūtanā śītanāmā ca tathaiva mukhamaṇḍikā |
navamo naigameṣaś ca yaḥ pitṛgrahasaṃjñitaḥ ||
dhātrīmātroḥ prākpradiṣṭāpacārācchaucabhraṣṭānmaṅgalācārahīnān |
trastān hṛṣṭāṃtarjitān tāḍitān vā pūjāhetorhiṃsyurete kumārān ||
aiśvaryasthāste na śakyā viśanto dehaṃ draṣṭuṃ mānuṣairviśvarūpāḥ |
āptaṃ vākyaṃ tatsamīkṣyābhidhāsye liṅgānyeṣāṃ yāni dehe bhavanti ||
śūnākṣaḥ kṣatajasagandhikaḥ stanadviḍ vakrāsyo hatacalitaikapakṣmanetraḥ |
udvigraḥ sululitacakṣuralparodī skandārto bhavati ca gāḍhamuṣṭivarcāḥ ||
niḥsaṃjño bhavati punar bhavet sasaṃjñaḥ saṃrabdhaḥ karacaraṇaiś ca nṛtyatīva |
viṇmūtre sṛjati vinadya jṛmbhamāṇaḥ phenaṃ ca prasṛjati tat sakhābhipannaḥ ||
srastāṅgo bhayacakito vihaṅgagandhiḥ saṃsrāvivraṇaparipīḍitaḥ samantāt |
sphoṭaiś ca pracitatanuḥ sadāhapākair vijñeyo bhavati śiśuḥ kṣataḥ śakunyā ||
raktāsyo haritamalo 'tipāṇḍudehaḥ śyāvo vā jvaramukhapākavedanātaḥ |
revatyā viyathitatanuś ca karṇanāsaṃ mṛdgāti dhruvam abhipīḍitaḥ kumāraḥ ||
srastāṅgaḥ svapiti sukhaṃ divā na rātrau viḍ bhinnaṃ sṛjati ca kākatulyagandhiḥ |
chardyārto hṛṣitatanūruhaḥ kumāras tṛṣṇālur bhavati ca pūtanāgṛhītaḥ ||
yo dveṣṭi stanamatisārakāsahikkācchardībhir jvarasahitābhir ardyamānaḥ |
durvarṇaḥ satatam adhaḥśayo 'mlagandhistaṃ brūyur bhiṣaja ihāndhapūtanārtam ||
udvigro bhṛśam ativepate prarudyāt saṃlīnaḥ ssvapiti ca yasya cāntrakūjaḥ |
visrāṅgo bhṛśam atisāryate ca yastaṃ jānīyād bhiṣag iha śītapūtanārtam ||
mlānāṅgaḥ surucir apāṇipādavaktro bahvāśī kaluṣasirāvṛtodaro yaḥ |
sodvego bhavati ca mūtratulyagandhiḥ sa jñeyaḥ śiśur iha vaktramaṇḍikārtaḥ ||
yaḥ phenaṃ vamati vinamyate ca madhye sodvegaṃ vilapati cordhvamīkṣamāṇaḥ |
jvaryeta pratatamatho vasāsagandhir niḥsaṃjño bhavati hi naigameṣajuṣṭaḥ ||
prastabdho yaḥ stanadveṣī muhyate cāviśanmuhuḥ |
taṃ bālamacirāddhanti grahaḥ saṃpūrṇalakṣaṇaḥ ||
viparītamataḥ sādhyaṃ cikitsedacirārditam |
gṛhe purāṇahaviṣābhyajya bālaṃ śucau śuciḥ ||
sarṣapān prakiretteṣāṃ tailairdīpaṃ ca kārayet |
sadā sannihitaṃ cāpi juhuyāddhavyavāhanam ||
sarvagandhauṣadhībījairgandhamālyairalaṅkṛtam |
agnye kṛttikābhyaś ca svāhā svāheti saṃtatam ||
namaḥ skandāya devāya grahādhipataye namaḥ |
śirasā tvābhivande 'haṃ pratigṛhṇīṣva me balim |
nīrujo nirvikāraś ca śiśurme jāyatāṃ drutam ||
iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate kumāratantre navagrahākṛtivijñānīyo nāma (prathamo 'dhyāyaḥ, āditaḥ) saptaviṃśo 'dhyāyaḥ ||27 ||

aṣṭāviṃśatitamo 'dhyāyaḥ |

athātaḥ skandhagrahapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ ||
skandagrahopasṛṣṭānāṃ kumārāṇāṃ praśasyate |
vātaghnadrumapatrāṇāṃ niṣkvāthaḥ pariṣecane ||
teṣāṃ mūleṣu siddhaṃ ca tailamabhyañjane hitam |
sarvagandhasurāmaṇḍakaiḍaryāvāpamiṣyate ||
devadāruṇi rāsnāyāṃ madhureṣu drumeṣu ca |
siddhaṃ sarpiś ca sakṣīraṃ pānamasmai prayojayet ||
sarṣapāḥ sarpanirmoko vacā kākādanī ghṛtam |
uṣṭrājāvigavāṃ caiva romāṇyuddhūpanaṃ śiśoḥ ||
somavallīmindravallīṃ śamīṃ bilvasya kaṇṭakān |
mṛgādanyāś ca mūlāni grathitānyeva dhārayet ||
raktāni mālyāni tathā patākā raktāś ca gandhā vividhāś ca bhakṣyāḥ |
ghaṇṭā ca devāya balirnivedyaḥ sukukkuṭaḥ skandagrahe hitāya ||
snānaṃ trirātraṃ niśi catvareṣu kuryāt puraṃ śāliyavairnavais tu |
adbhiś ca gāyatryabhimantritābhiḥ prajvālanaṃ vyāhṛtibhiś ca vahneḥ ||
rakṣāmataḥ pravakṣyāmi bālānāṃ pāpanāśinīm |
ahanyahani kartavyā yā bhiṣagbhir atandritaiḥ ||
tapasāṃ tejasāṃ caiva yaśasāṃ vapuṣāṃ tathā |
nidhānaṃ yo 'vyayo devaḥ sa te skandaḥ prasīdatu ||
grahasenāpatirdevo devasenāpatirvibhuḥ |
devasenātipuharaḥ pātu tvāṃ bhagavān guhaḥ ||
devadevasya mahataḥ pāvakasya ca yaḥ sutaḥ |
gaṅgomākṛttikānāṃ ca sa te śarma prayacchatu ||
raktamālyāmbaraḥ śrīmān raktacandanabhūṣitaḥ |
raktadivyavapurdevaḥ pātu tvāṃ krauñcasūdanaḥ ||
iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate kumāratantre skandapratiṣedho nāmā (dvitīyo 'dhyāyaḥ, ādito+)aṣṭāviṃśo 'dhyāyaḥ ||28 ||

ekonatriṃśattamo 'dhyāyaḥ |

athātaḥ skandāpasmārapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ ||
bilvaḥ śirīṣo golomī surasādiś ca yo gaṇaḥ |
pariṣeke prayoktavyaḥ skandāpasmāraśāntaye ||
sarvagandhavipakvaṃ tu tailamabhyañjane hitam |
kṣīravṛkṣakaṣāye ca kākolyādau gaṇe tathā ||
vipaktavyaṃ ghṛtaṃ cāpi pānīyaṃ payasā saha |
utsādanaṃ vacāhiṅguyuktaṃ skandagrahe hitam ||
gṛdhrolūkapurīṣāṇi keśā hastinakhā ghṛtam |
vṛkṣabhasya ca romāṇi yojyāny uddhūpane 'pi ca ||
anantāṃ kukkuṭīṃ bimbīṃ markaṭīṃ cāpi dhārayet |
pakvāpakvāni māṃsāni prasannā rudhiraṃ payaḥ ||
bhūtaudano nivedyaś ca skandāpasmāriṇe 'vaṭe |
catuṣpathe ca kartavyaṃ snānamasya yatātmanā ||
skandāpasmārasaṃjño yaḥ skandasya dayitaḥ sakhā |
viśākhasaṃjñaś ca śiśoḥ śivo 's tu vikṛtānanaḥ ||
iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate kumāratantre skandāpasmārapratiṣedho nāma (tṛtīyo 'dhyāyaḥ, āditaḥ) ekonatriṃśo 'dhyāyaḥ ||29 ||

triṃśattamo 'dhyāyaḥ |

athātaḥ śakunīpratīṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ ||
śakunyabhiparītasya kāryo vaidyena jānatā |
vetasāmrakapitthānāṃ niṣkvāthaḥ pariṣecane ||
kaṣāyamadhurais tailaṃ kāryamabhyañjane śiśoḥ |
madhukośīrahrīberasārivotpalapadmakaiḥ ||
rodhrapriyaṅgumañjiṣṭhāgairikaiḥ pradihec chiśum |
vraṇeṣūktāni cūrṇāni pathyāni vividhāni ca ||
skandagrahe dhūpanāni tān īhāpi prayojayet |
śatāvarīmṛgair vārunāgadantīnidigdhikāḥ ||
lakṣmaṇāṃ sahadevāṃ ca bṛhatīṃ cāpi dhārayet |
tilataṇḍulakaṃ mālyaṃ haritālaṃ manaḥśilā ||
balir eṣa karañjeṣu nivedyo niyatātmanā |
niṣkuṭe ca prayoktavyaṃ snānamasya yathāvidhi ||
skandāpasmāraśamanaṃ ghṛtaṃ cāpīha pūjitam |
kuryāc ca vividhāṃ pūjāṃ śakunyāḥ kusumaiḥ śubhaiḥ ||
antarīkṣacarā devī sarvālaṅkārabhūṣitā |
ayomukhī tīkṣṇatuṇḍā śakunī te prasīdatu ||
durdarśanā mahākāyā piṅgākṣī bhairavasvarā |
lambodarī śaṅkukarṇī śakunī te prasīdatu ||
iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate kumāratantre śakunīpratiṣedho nāma (caturtho 'dhyāyaḥ, āditaḥ) triṃśo 'dhyāyaḥ || 30 ||

ekatriṃśattamo 'dhyāyaḥ |

athāto revatīpratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ ||
aśvagandhā ca śṛṅgī ca sārivā sapunarnavā |
sahe tathā vidārī ca kaṣāyāḥ secane hitāḥ ||
tailamabhyañjane kāryaṃ kuṣṭhe sarjarase 'pi ca |
palaṅkaṣāyāṃ nalade tathā girikadambake ||
dhavāśvakarṇakakubhadhātakītindukīṣu ca |
kākolyādigaṇe caiva pānīyaṃ sarpiriṣyate ||
kulatthāḥ śaṅkhacūrṇaṃ ca pradehaḥ sārvagandhikaḥ |
gṛdhrolūkapurīṣāṇi yavā yavaphalo ghṛtam ||
sandhyayor ubhayoḥ kāryam etad uddhūpanaṃ śiśoḥ |
varuṇāriṣṭakamayaṃ rucakaṃ saindukaṃ tathā ||
satataṃ dhārayec cāpi kṛtaṃ vā pautrajīvikam |
śuklāḥ sumanaso lājāḥ payaḥ śālyodanaṃ tathā ||
balir nivedyo gotīrthe revatyai prayatātmanā |
saṅgame ca bhiṣak snānaṃ kuryād dhātrīkumārayoḥ ||
nānāvastradharā devī citramālyānulepanā |
calatkuṇḍalinī śyāmā revatī te prasīdatu ||
upāsate yāṃ satataṃ devyo vividhabhūṣaṇāḥ |
lambā karālā vinatā tathaiva bahuputrikā |
revatī śuṣkanāmā yā sā te devī prasīdatu ||

iti suśurtasaṃhitāyām uttaratantrāntargate kumāratantre revatīpratiṣedho nāma (pañcamo 'dhyāyaḥ, āditaḥ) ekatriṃśo 'dhyāyaḥ ||31 ||

dvātriṃśattamo 'dhyāyaḥ |

athātaḥ pūtanāratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ ||
kapotavaṅkāraluko varuṇaḥ pāribhadrakaḥ |
āsphotā caiva yojyāḥ syurbālānāṃ pariṣecane ||
vacā vayaḥsthā golomī haritālaṃ manaḥśilā |
kuṣṭhaṃ sarjarasaś caiva tailārthe varga iṣyate ||
hitaṃ ghṛtaṃ tugākṣīryāṃ siddhaṃ madhurakeṣu ca |
kuṣṭhatālīśakhadiracandanasyandane tathā ||
devadāruvacāhiṅgukuṣṭhaṃ girikadambarakaḥ |
elā hareṇavaś cāpi yojyā uddhūpane sadā ||
gandhanākulikumbhīke majjāno badarasya ca |
karkaṭāsthi ghṛtaṃ cāpi dhūpanaṃ sarṣapaiḥ saha ||
kākādanīṃ citraphalāṃ bimbīṃ guñjāṃ ca dhārayet |
matsyaudanaṃ ca kurvīta kṛśarāṃ palalaṃ tathā |
śarāvasaṃpuṭe kṛtvā baliṃ śūnyagṛhe haret ||
ucchiṣṭenābhiṣekeṇa śiśoḥ snapanamiṣyate |
pūjyā ca pūtanā devī balibhiḥ sopahārakaiḥ ||
malināmbarasaṃvītā malinā rūkṣamūrdhajā |
śūnyāgārāśritā devī dārakaṃ pātu pūtanā ||
durdarśanā sudurgandhā karālā meghakālikā |
bhinnagārāśrayā devī dārakaṃ pātu pūtanā ||
iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate kumāratantre (ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ, āditaḥ) dvātriṃśo 'dhyāyaḥ ||32 ||

trayastriṃśattamo 'dhyāyaḥ |

athāto 'ndhapūtanāprasiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ ||
tiktakadrumapatrāṇāṃ kāryaḥ kvātho 'vasecane |
surā sauvīrakaṃ kuṣṭhaṃ haritālaṃ manaḥśilā ||
tathā sarjarasaś caiva tailārtham upadiśyate |
pippalyaḥ pippalīmūlaṃ vargo madhurako madhu ||
śālapārṇī bṛhatyau ca ghṛtārtham upadiśyate |
sarvagandhaiḥ pradehaś ca gātreṣv akṣṇoś ca śītalaiḥ ||
purīṣaṃ kaukkuṭaṃ keśāṃś carma sarpatvacaṃ tathā |
jīrṇāṃ ca bhikṣusaṃghāṭīṃ dhūmanāyopakalpayet ||
kukkuṭīṃ markaṭīṃ śimbīmanantāṃ cāpi dhārayet |
māṃsamāmaṃ tathā pakvaṃ śoṇitaṃ ca catuṣpathe ||
nivedyam antaś ca gṛhe śiśo rakṣānimittataḥ |
śiśoś ca snapanaṃ kuryāt sarvagandhodakaiḥ śubhaiḥ ||
karālā piṅgalā muṇḍā kaṣāyāmbaravāsinī |
devī bālam imaṃ prītā saṃrakṣatv andhapūtanā ||
iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate kumāratantre 'ndhapūtanāpratiṣedho nāma (saptamo 'dhyāyaḥ, āditaḥ) trayastriṃśo 'dhyāyaḥ ||33 ||

catustriṃśattamo 'dhyāyaḥ |

athātaḥ śītapūtanāpratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ ||
kapitthaṃ suvahāṃ bimbīṃ tathā bilvaṃ pracībalam |
nandīṃ bhallātakaṃ cāpi pariṣeke prayojayet ||
bastamūtraṃ gavāṃ mūtraṃ mustaṃ ca suradāru ca |
kuṣṭhaṃ ca sarvagandhāṃś ca tailārthamavacārayet ||
rohiṇīsarjakhadirapalāśakakubhatvacaḥ |
niṣkvāthya tasminniṣkvāthe sakṣīraṃ vipacedghṛtam ||
gṛdhrolūkapurīṣāṇi bastagandhāmahestvacaḥ |
nimbapatrāṇi madhukaṃ dhūpanārthaṃ prayojayet ||
dhārayed api lambāṃ ca guñjāṃ kākādanīṃ tathā |
nadyāṃ mudgakṛtaiś cānnais tarpayec chītapūtanām ||
devyai deyaś copahāro vāruṇī rudhiraṃ tathā |
jalāśayānte bālasya snapanaṃ copadiśyate ||
mudgaudanāśanā devī surāśoṇitapāyinī |
jalāśayālayā devī pātu tvāṃ śītapūtanā ||
iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate kumāratantre śītapūtanāpratiṣedho nāma (aṣṭamo 'dhyāyaḥ, āditaḥ) catustriṃśo 'dhyāyaḥ ||34 ||

pañcatriṃśattamo 'dhyāyaḥ |

athāto mukhamaṇḍikāpratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ ||
kapitthabilvatarkārīvāṃśīgandharvahastakāḥ |
kuberākṣī ca yojyāḥ syurbālānāṃ pariṣecane ||
svarasairbhṛṅgavṛkṣāṇāṃ tathājaharigandhayoḥ |
tailaṃ vasāṃ ca saṃyojya pacedabhyañjane śiśoḥ ||
madhūlikāyāṃ payasi tugākṣīryāṃ gaṇe tathā |
madhure pañcamūle ca kanīyasi ghṛtaṃ pacet ||
vacā sarjarasaḥ kuṣṭhaṃ sarpiś coddhūpanaṃ hitam |
dhārayed api jihvāś ca cāṣacīrallisarpajāḥ ||
varṇakaṃ cūrṇakaṃ mālyam añjanaṃ pāradaṃ tathā |
manaḥśilāṃ copaharedgoṣṭhamadhye baliṃ tathā ||
pāyasaṃ sapuroḍāśaṃ balyartham upasaṃharet |
mantrapūtābhir adbhiś ca tatraiva snapanaṃ hitam ||
alaṅkṛtā rūpavatī subhagā kāmarūpiṇī |
goṣṭhamadhyālayaratā pātu tvāṃ mukhamaṇḍikā ||
iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate kumāratantre mukhamaṇḍikāpratiṣedho nāma (navamo 'dhyāyaḥ, āditaḥ) pañcatriṃśattamo 'dhyāyaḥ ||35 ||

ṣaṭtriṃśattamo 'dhyāyaḥ |

athāto naigameṣapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ ||
bilvāgnimanthapūtīkāḥ kāryāḥ syuḥ pariṣecane |
surā sabījaṃ dhānyāmlaṃ pariṣeke ca śasyate ||
priyaṅgusaralānantāśatapuṣpākuṭannaṭaiḥ |
pacettailaṃ sagomūtrairdadhimastvamlakāñjikaiḥ ||
pañcamūladvayakvāthe kṣīre madhurakeṣu ca |
pacedghṛtaṃ ca medhāvī kharjūrīmastake 'pi vā ||
vacāṃ vayaḥsthāṃ golomīṃ jaṭilāṃ cāpi dhārayet |
utsādanaṃ hitaṃ cātra skandāpasmāranāśanam ||
siddhārthakavacāhiṅgukuṣṭhaṃ caivākṣataiḥ saha |
bhallātakājamodāś ca hitamuddhūpanaṃ śiśoḥ ||
markaṭolūkagṛdhrāṇāṃ purīṣāṇi navagrahe |
dhūpaḥ supte jane kāryo bālasya hitamicchatā ||
tilataṇḍulakaṃ mālyaṃ bhakṣyāṃś ca vividhānapi |
kumārapitṛmeṣāya vṛkṣamūle nivedayet ||
adhastād vaṭavṛkṣasya snapanaṃ copadiśyate |
baliṃ nyagrodhavṛkṣeṣu tithau ṣaṣṭhyāṃ nivedayet ||
ajānanaś calākṣibhrūḥ kāmarūpī mahāyaśāḥ |
bālaṃ bālapitā devo naigameṣo 'bhir akṣatu ||
iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate kumāratantre naigameṣapratiṣedho nāma (daśamo 'dhyāyaḥ, āditaḥ) ṣaṭtriṃśo 'dhyāyaḥ ||36 ||

saptatriṃśattamo 'dhyāyaḥ |

athāto grahotpattim adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ ||
navaskandādayaḥ proktā bālānāṃ ya ime grahāḥ |
śrīmanto divyavapuṣo nārīpuruṣavigrahāḥ ||
ete guhasya rakṣārthaṃ kṛttikomāgniśūlibhiḥ |
sṛṣṭāḥ śaravaṇasthasya rakṣitasyātmatejasā ||
strīvigrahā grahā ye tu nānārūpā mayeritāḥ |
gaṅgomākṛttikānāṃ te bhāgā rājasatāmasāḥ ||
naigameṣas tu pārvatyā sṛṣṭo meṣānano grahaḥ |
kumāradhārī devasya guhasyātmasamaḥ sakhā ||
skandāpasmārasaṃjño yaḥ so 'gnināgnisamadyutiḥ |
sa ca skandasakhā nāma viśākha iti cocyate ||
skandaḥ sṛṣṭo bhagavatā devena tripurāriṇā |
bibharti cāparāṃ saṃjñāṃ kumāra iti sa grahaḥ ||
bālalīlādharo yo 'yaṃ devo rudrāgnisṃbhavaḥ |
mithyācāreṣu bhagavān svayaṃ naiṣa pravartate ||
kumāraḥ skandasāmānyādatra kecidapaṇḍitāḥ |
gṛhṇātītyalpavijñānā bruvate dehacintakāḥ ||
tato bhagavati skande surasenāpatau kṛte |
upatasthurgrahāḥ sarve dīptaśaktidharaṃ guham ||
ūcuḥ prāñjalayaś cainaṃ vṛttiṃ naḥ saṃvidhatsva vai |
teṣāmarthe tataḥ skandaḥ śivaṃ devamacodayat ||
tato grahāṃstānuvāca bhagavān bhaganetrahṛt |
tiryagyoniṃ mānuṣaṃ ca tritayaṃ jagat ||
parasparopakāreṇa vartate dhāryate 'pi ca |
devā manuṣyān prīṇanti tairyagyonīṃs tathaiva ca ||
vartamānairyathākālaṃ śītavarṣoṣṇamārutaiḥ |
ijyāñjalinamaskārajapahomavratādibhiḥ ||
narāḥ samyak prayuktaiś ca prīṇanti tridiveśvarān |
bhāgadheyaṃ vibhaktaṃ ca śeṣaṃ kiñcin na vidyate ||
tad yuṣmākaṃ śubhā vṛttirbāleṣv eva bhaviṣyati |
kuleṣu yeṣu nejyante devāḥ pitara eva ca ||
brāhmaṇāḥ sādhavaś caiva guravo 'tithayas tathā |
nivṛttācāraśauceṣu parapākopajīviṣu ||
utsannabalibhikṣeṣu bhinnakāṃsyopabhojiṣu |
gṛheṣu teṣu ye bālāstān gṛhṇīdhvamaśaṅkitāḥ ||
tatra vo vipulā vṛttiḥ pūjā caiva bhaviṣyati |
evaṃ grahāḥ samutpannā bālān gṛhṇanti cāpy ataḥ ||
grahopasṛṣṭā bālās tu duś cikitsyatamā matāḥ |
vaikalyaṃ maraṇaṃ cāpi dhruvaṃ skandagrahe matam ||
skandagraho 'tyugratamaḥ sarveṣv eva yataḥ smṛtaḥ |
anyo vā sarvarūpas tu na sādhyo graha ucyate ||
iti suśrutasaṃhitāyām uttaratantrāntargate kumāratantre grahotpattyadhyāyo nāma (ekādaśo 'dhyāyaḥ, āditaḥ) saptatriṃśattamo 'dhyāyaḥ ||37 ||