MS Kathmandu KL 699: Uttaratantra, 31-44

Published in by in .

  • [collection]
  • https://www.klib.gov.np/
  • Kaiser Library
  • Kathmandu, [region], Nepal
  • Known as: 699, [NCC identifier] (NCC).
  • Siglum: K

Vulgate ch. 42 = Nepalese MS 39.

More ▾
Title Suśrutasaṃhitā
Commentary [title of commentary]
Author Suśruta
Physical description
Language/Script [Sanskrit in Nepalese script.]
  • śa and sa not distinguished.
  • ba and va not distinguished.
Format pothi
Material palm-leaf
History
Date of production M Saṃvat 301 (878 CE).
Place of origin [place of production]
Provenance [record of ownership]
Acquisition [how it was acquired]

  • K
(From folio 174v)
athāto navagrahavijñānīyam adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
vālagrahānām vijñānaṃ sādhaṇāṃ cāpyanantaraṃ |
utpattiṃ kāraṇāṃ caiva saśrutaikamanā śṛṇu |
cskandagrahas tu prathamaḥ skandāpasmāra eva ca |
śakunī revatī caiva pūtanā cāndhapūtanā |
pūtanā śītanāmā ca tathaiva mukhamaṇḍikā |
navamo naigameṣaś ca yaḥ pitṛgrahasaṃjñinaḥ ||
dhātrīmātroś caupacārāparacdvāñchaucabhraṣṭaṃ maṅgalācārahīnāṃ |
trastāṃ bhītāṃ Uptotritāñstarjitān vā pūjāhetorhisyurete kumārāṃ |
aiśvaryasthāste na śakyam viśanto deaṃ c draṣṭuṃ mānuṣair viśvarūpā |
āptaṃ vākyaṃ samyagīkṣyābhidhāsye liṅgānyeṣāṃ yāni deheṣu tāni |
stabdhākṣaḥ kṣatavasagandhikaḥ stanadviḍ vakrāsyo hatacaraṇekapatranetraḥ |
udvignaḥ salulitacakṣuralparogī skacndārtto bhavati ca gāḍhamuṣṭivardhā |
niḥsaṃjña bhavati punarlabhet ca sañjñaṃ saṃrabdhaḥ karacaraṇaiś ca nṛtyatīva |
viṇmūtrasṛjati vinadya jṛmbhacmāṇaṃ phenāñś ca sṛjati ca tatsakhābhipannaḥ ||
srastāṃgo bhayacakito vihaṃgagandhā sā srāvavraṇaparipīḍitaḥ samantāt |
sphoṭaiś ca pracitatanuḥ sadāhapākair niḥsaṃjño bhavati śiśuḥ kṣataḥ śakunyā ||
c raktāsyo haritamalobhipāṇḍudehaḥ śyāvo vā jvaramukhapākavedanārttaḥ |
mṛdrīte vyāthitatanuś ca karṇanāsāṃ revatyā bhṛśamatipīḍitaḥ kucmāraḥ ||
srastāṅgaḥ svapiti sukhaṃ di na rātrau vinnāṃ sṛjati ca kākatulyagandhiḥ |
chardyārto hṛṣitatanūruhaḥ kumāras tṛṣṇālur bhavati ca pūtanāgṛhītaḥ ||
yo dveṣṭi stanam atisārakāsahikkāc charddirvā c jvarasahitābhir ardyamānaḥ |
durvarṇāḥ satatam athāpi cāmlagandhītaṃ yād upahatamandhapūtanāyāḥ |
ākrandatyati cakitas tu vepamānaḥ saṃlīcnaḥ svapiti ca yasya cāntra kūjāḥ |
srastāṅgo bhuśamatisāryate yaḥ syāttaṃ kuryād bhiṣagathaśītapūtanārtaḥ |
mlānāṅgaḥ surucirapāṇipādavakro vahvāśī kaluṣasirāvṛtodaro yaḥ |
saṃsṛṣṭaḥ śiśurathavakrumaṇḍikāyāḥ sodvego bhavati ca vastumūctragandhaḥ ||
yaḥ phenām vamati vināmyate ca madhye sodvego vihasati cordhvamīkṣamānaḥ |
jvaryec ca pratatamatho (From digital-image 175r)Lvasāśragandhī sajñeyo bhavati hi naigameṣadaṣṭaḥ ||
dhātrīstanadvidviṣṭava āviṣṭo muhyate muhuḥ |
taṃ vālaṃ c na cirādvanti grahaḥ sampūrṇalakṣaṇaṃ ||
viparītamataḥ sādhyaṃ cikitsedacirārditaṃ |
gṛhaṃ purāṇahaviṣābhyajya vālaṃ śucau śuciḥ |
sarṣapā prackiret tatra tailadīpañ ca kārayet |
sadā sannihitañ cātra juhuyāddhvyavāhanaṃ |
sarvaranauṣadhīn vījāgandhapuṣpair alaṅkṛtāṃ |
agnaye kṛttikābhyaś ca svāhā svāheti saṃtataṃ |
namas skandāya devāya grahādhipatacye namaḥ | śirasā tv ābhivande haṃ pratigṛṇhīṣva me valiṃ | nīrujānirvvikāraś ca śiśurvāś ca jayatām iti ||
kumāre || 1 || 0 ||
(From folio 175r)
athātaḥ c skandagrahapratiṣedham adhyāyaṃ vyā vyākhyāsyāmaḥ ||
skandagrahopasṛṣṭānāṃ kumārāṇām praśasyate |
vātaghnadrumapatrāṇāṃ ... kvāthaḥ pariṣecane |
teṣāṃ mūleṣu siddhañ ca tailamabhyañjane hitaṃ |
aśvagandhasurāmustākotaryācm api ceṣyate |
siddhaṃ sarppiś ca sakṣīraṃ pānamasyopakalpayet |
devadāruṇi rāsnā ca madhureṣv adrijeṣu ca |
sarṣapā sarpanirmokaṃ vacāṃ kākācdanī ghṛtaṃ |
uṣṭrājāvigavām vāpi romāṇyuddhūpanaṃ bhavet |
somavallīmindravallīṃ śamīvilvāc ca vandakaṃ |
mṛgādanyāś ca mūlāni grathikānyapi dhārayet |
raktāni mālyāni tathā patākaṃ raktāṃś ca gandhāṃ vividhāṃcś ca bhakṣyāṃ |
ghaṇṭā ca devāya valinnivedya sakukkuṭāḥ skandahate hitāya |
snānas trirātran niśi catvare ca kuryāt paraṃśāliyavair nivedya |
gāyactri pūtānibhir ayobhir agnim prajvālayed āhrtibhiś ca dhīmān |
rakṣām anupravakṣāmi vālānām pāpanāśanī |
cahanyahani karttavyā yā bhiṣag niratandritaiḥ |
tapasān tejasāñ caiva vapuṣāṃ yaśasān tathā |
nicdhānaṃ yovyayo devaḥ sa te skandaḥ prasīdatu |
grahasenāpatirdevo devasenāpatirvibhuḥ |
devasenāripuharaḥ pātu tvāṃ bhagavāṃ guhaḥ |
c devadevasya mahataḥ pāvakasya ca yaḥ sutaḥ |
gaṅgomākṛttikānāñ ca sa te śarma prayacchatu |
raktamālyām varadharo raktacandanabhūṣitaḥ |
raktadivyavapuḥ śrīmāṃ pātutvāṃ krauñcasūdana iti ||
kucmāre || 2 || 0 ||
(From folio 175r)
athātaḥ skandopasmārapratiṣedham adhyāyaṃ vyā vyākhyāsyāmaḥ ||
vilvaṃ śirīṣaṃ golomī surasādirgaṇaś ca yaḥ |
pariṣeke prayoktacvyaḥ skandāpasmāraśāntaye |
vastumūtravipakvam tu tailam abhyañjane hitaṃ |
kṣīravṛkṣakaṣāye ca kākolyādau gaṇe tathā |
vipaktavyaṃ ghṛtañ cāpi pāṇīyam payasā saha |
gṛdhrolūkapurīṣāṇi keśāchaste nakhaṃ ghṛtaṃ |
vṛṣabhasya ca romāṇi yojyāny uddhūpane pi ca |
anantāṃ kukkuṭīṃ vimvīṃ markaṭīñ cāpi dhārayet |
pakvāpakvāni māṃcsāni prasannā rudhiraṃ payaḥ |
bhūtodano nivedyaś ca skandāpasmāraṇo vato |
catuṣpathe ca kartavyāḥ (From digital-image 175v)Lsnānam asya yatātmanā
skandāpasmārasaṃjño yaḥ skandasya dayitaḥ sakhā |
viśākhasaṃjñaḥ saśiṣāḥ śicvos tu vitānena iti ||
kumāre || 3 || 0 ||
(From folio 175v)
athātaḥ śakunīpratiṣedhaṃ vyā vyākhyāsyāmaḥ ||
śakuny ābhiparītasya kāryaṃ vaidhyena dhīmatā |
vetasāmrakacpitthānāṃ niḥkvāthaḥ pariṣecane |
kaṣāyamadhurais tailaiḥ kāryañjābhyañjanaṃ śiśāḥ |
vraṇeṣūktāni cūr...pathyāni vidhadhīta ca |
skandagrahadhūpanāni pathyānīha bhavanti ca |
skandāpasmāraṇamanaṃ ghṛtañ cāpīha pūcjitaṃ |
tilataṇḍulakaṃ malyāṃ haritālam manaḥśīlā |
valir eṣa karañjais tu nivedyo niyatātmanā |
niḥkuṭo ca prayoktavyam snānam asya yathāvidhiṃ ||
cantarikṣacarā devī sarvālaṅkārabhūṣitā |
ayomukhī tīkṣṇamukhī devatā te prasīdatu |
durdarśanā mahākāyā piṅgākṣī bhairavasvanā |
laṃvodarīśaṅkukarṇī śakunī te prasīdatām iti ||
kumāra || 3 ||c ❈ ||
(From folio 175v3)
athāto revatīpratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
aśvagandhā ja śṛṅgī ca śārivātha purnarnnavā |
sahavidārī ca tathā kaṣāyaḥ pariṣecane |
tailam abhyaṅgacne kāyaṃ kuṣṭhe sarjarase tathā |
palaṃ kaṣāyainalade tathā girikadaṃbake |
vaṭāś ca karṇṇakakubhadhātakītindūkeṣu ca |
kākolyādau gaṇecāpi pāṇīyaṃ sarpir iṣyate |
gṛdhrolūkapurīṣāṇi tathā yavaphalācghṛtaṃ |
saṃdhyayor ubhayoḥ kāryam etad uddhūpanaṃ śiśā |
varuṇāriṣṭakamayaṃ rumakaṃ saindhavaṃ tathā |
dhāraye dyāpi satataṃ vacā putrakajīvake |
śucklāḥ sumanaso lājapayaḥ śālyodanaṃ tathā |
valin nivedya gotīrthe revatyaiprayatātmanā |
saṃgame ca bhiṣak snānaṃ kuryād dhātrīkumārayoḥ |
nānāvastradharādevī citramālyānulepanā |
calatkuṇḍalinī śyācmā revatīte prasīdatu |
yām upāsannisatataṃ devyo vividhabhūṣaṇāḥ |
lamvākarālāvinatā tathaiva vahuputrikā |
raivatī śuṣkanāsā ca sā ca decvī prasīdatām iti ||
kumāra || 3 ||c ❈ ||
(From folio 175v)
athātaḥ pūtanāpratiṣedhaṃ vyā vyākhyāsyāmaḥ ||
kapotavaṃkāharalaḥ varuṇaḥ pāribhadrakaḥ |
āsphotā caiva yojyāḥ syur vālasya pariṣecane |
vacā vayaḥ sthā golomī c haritālaṃ manaḥ śilā |
kuṣṭhaṃ sarjarasaṃ caiva tailārthe vargam iṣyate |
hitaṃ ghṛtan tukākṣīryāḥ siddhaṃ madhurakeṣu ca |
kuṣthatālīsakhadirāḥ c rṣapajñane tathā |
śaṇanākulakumbhīkā majjāno vadarasya ca |
karkaṭāsthi ghṛtañ cāpi dhūpanaṃ saha sarṣapaiḥ |
kākādanīñ citraphalāṃ vimvīṃ guñjāñ ca dhārayet |
matsyodanañ ca kurvīta kṛśaram palalaṃ tathā |
śarāvasampuṭakṛtam valiṃ śūnyagṛhe haret |
utsṛṣṭān nābhiṣekaś ca śiśoḥ snapanam iṣyate ||
malināmvarasamvītā malinārūkṣamūrdhajā |
śūcnyāgāśrayādevī dārakaṃ pātu pūtanā iti ||
kumāra || 3 || ❈ ||
(From folio 175v)
athātāndhapūtanāpratiṣedhaṃ vyā vyākhyāsyāmaḥ ||
(From digital-image 176r)Ltiktakadrumāṇāṃ patraiś ca kvāthaḥ kāryo vacsecane |
surā sauvīrakañ kuṣṭhaṃ haritālam manaḥ śilā |
tathā sarjarasaṃ cāpi tailārtham apasaṃharet ||
pippalīpippalīmūlaṃ vargam madhurakam madhuḥ |
sālapcarṇī vṛhatyau ca ghṛtārtham api vuddhimāṃ |
purīśaṃ kaukkuṭaṃ keśāḥ ścarmma sarvppatvageṣu ca |
jīrṇṇāñ ca bhikṣusaṃghāṭīṃ dhūpanāyopakalpayet |
kukkuṭīṃ markaṭīvimvīm anantāś cācpi dhārayet ||
māṃsamāmaṃ tathā pakvaśoṇitañ ca catuḥ pathe|
nivedyam antañ ca gṛhe śiśoḥ snapanam iṣyate ||
karālapiṃgalā muṇḍā kaṣāyam vacradhāriṇī |
devī vālam imaṃ prītā rakṣatām andhapūtanā iti ||
kumāra || || ❈ ||
(From folio 176r)
athātaḥ śītapūtanāpratiṣedhaṃ vyā vyākhyāsyāmaḥ ||
viṃvīkāpitthaṃ sūrasaṃ tathā vilvapracīvalau |
nandībhallātakañ cāpi pariṣeke vacāracyet |
vastamūtraṃ gavaṃ mūtramūstañ cāmaradārū ca |
kuṣṭhañ ca sarvagandhañ ca tailārtham avacārayet |
rohiṇīsarjakhadirapalāśakakubhatvacaḥ |
niḥckvāthya tasminniḥ kvāthe sakṣīraṃ vipaceddhṛtaṃ|
gṛdhrolūkapurīṣāṇi vastagandhāṃ sahāṃ vacāṃ |
nivasya patrāṇi tathā dhūpanārthaṃ prayojayet |
dhārayed api guñjāñ ca lamvāṃ kākādanīn tathā |
nadhyāṃ mudgadanaiś cācpi tarpayec chītapūtanāṃ |
jalāyaśānte vālasya spanaṃñ copadiśyate |
mugdodanāśinī devī surāśoṇitapāyinī |
jalāśayaratādevī c pātu tvāṃ śītapūtanā iti ||
kumāra || || 0 ||
(From folio 176r)
athāto muṇḍikāpratiṣedhaṃ vyā vyākhyāsyāmaḥ ||
kapitthavilvau tarkārīvaṃśagandharvahastaka |
kuverākṣī ca yojyāni vālasya pariṣecane |
svarasair bhṛṅgavṛkṣācṇāṃ tathaiva hayagandhayā | tailaṃ vasāṃ ca saṃyojya paced abhyañjanaṃ śiśāḥ |
madhūlikā payasyā ca tugākṣīdyo gaṇau na ca |
madhuraiḥ pañcamūclyāś ca kanīyasyā ghṛtam pacet |
yavāḥ sarjarasaḥ kuṣṭhaṃ sarpiścoddhūpanahitaṃ |
dhārayed api jihvāś ca cāṣavaiḍālasatyajāḥ |
varṇakaṃ cūrṇakaṃ mālyamañjanām pārataṃ tathā |
manaḥ śilāṃ copaharet gocṣṭhamadhye valiṃ śuciḥ |
mantrapūtābhir adbhiś ca tatraiva snapanam bhavet ||
alaṃkṛtā rūpavatī subhagā kāmarūpiṇī |
goṣṭhamadhyālayā devī c pātu tvāṃ mukhamaṇḍikā iti ||
kumāra || || 0 ||
(From folio 176r)
athāto naigameṣapratiṣedhaṃ vyā vyākhyāsyāmaḥ ||
vilvāgnimanthapūtīkāḥ kāśmaryāḥ pariṣecane |
savījañ cāpi dhānyāmlam pariṣekapraśasyate |
priyaṅcgu saralānantā śatapuṣpākuṭannaṭaiḥ ||
pacet tailaṃ surātakradadhimastvāmlakāñjikaiḥ |
pañcamūladvayakvāthaiḥ kṣīre madhurakeṣu ca |
pacecd ghṛtañ ca matimāṃ kharjūryā mastakena ca |
vacā vayasthā ¦ ¦ ¦ ¦ sahitāṃ jaṭilāṃ cāpi dhārayet |
tilataṇḍulakaṃ mālyaṃ bhakṣāṃś ca vicvidhāni ca | kumārapitṛmeṣāya vṛ(From digital-image 176v)Lkṣamūle nivedayet |
adhastān kṣīravṛkṣasya snapanañ copadiśyate |
ajānanañ calākṣibhrū kāmarūpī mahācyaśāḥ |
vālaṃ vālapitā devo naigameṣo bhirakṣatām iti ||
kumāra || || ❈ ||
(From folio 176v)
athāto grahotpattiṃ vyākhyāsyāmaḥ |
atha khalu van
nacvaskandādayaḥ proktā vālānāṃ ya ime grahāḥ |
śrīmanto divyavapuṣo nārīpuruṣavigrahāṃ ||
ete guhasya ra... kṛttikomāgniśūlibhiḥ | sṛṣṭāḥ śaravanasthāsya rakṣitasatmatejasā |
strīvigrahāgrahā ye tu nānārūcpā mayeritāḥ |
devīnāṃ kṛttikānān te bhāgā rājasatāmatāḥ |
naigameṣas tu pārvatyāḥ sṛṣṭo meṣānano grahaḥ |
kumāradhāro devasya guhasyātmocdbhavasya vai |
skandāpasmāraṃ sañjayaḥ sognināgnisamadyutiḥ |
saivaskandasakho nāmnā viśākha iti cocyate |
skandaḥ sṛṣṭo bhagavatā devena tripurāriṇā |
vibharti cāparaṃ saṃjñaṃ kumāra iti saṃgrahaḥ |
vālalīlācdharo yoyaṃ devo rudrāgnisambhavaḥ |
mithyā vāleṣu bhavavāṃ na khalveṣu pravarttate |
kumāraskandasāmānyād atra kecid paṇḍitāḥ |
gṛṇhātītya parijñācnād vruvate dehacintakāḥ |
tato bhagavati skande devasenāpatau kṛte |
upatasthur grahāsdyute dīptaśaktidharaṃ guhaṃ ||
ūcuḥ prāñjalaś caivanaṃ vṛttin no vidhdhaatsviti |
teṣām arthe tataḥ skandaḥ śivaṃ devam acodayat |
tato grachāṃ tān uvāca bhagavāṃ bhaganetrahā |
tairyagyonim mānuṣañ ca devañ ca tritayaṃ jagat |
parasparopakāreṇa varttate dhāryate tathā |
devamanuṣyāṃ prīṇacnti tairyagyonin tathaiva ca |
yathākālaṃ pravarttanta uṣṇaṃ varṣahimādribhiḥ |
ijyāvalinamaskārair japya homais tathaiva caḥ |
samyak prayuktaiś ca naraiḥ prīṇayaṃty atu devatāḥ |
bhāgadheyā vibhaktāś ca śeṣaṃ kiñcin na vidyacte |
tad yuṣmākaṃ śubhā vṛttiḥ pūjāsv eva bhaviṣyati |
kuleṣu yeṣu nejyaṃte devatāpitaras tathā |
vrāhmaṇāḥ sādhavo vāpi guravotithayacs tathā
nivṛtta śaucācāreṣu tathā klaśopajīviṣu |
utsannabhikṣavaliṣu tathā bhinnagṛheṣu ca |
gṛheṣu yeṣu te vālām stān hiṃsaṃ dhvamaśaṅkitāḥ |
tatra vo vipulā vṛttiḥ pūjā caiva bhaviṣyati |
evaṃ grahāḥ sacmutpannā vālā hiṃ santi cāpy ataḥ |
grahopasṛṣṭā vālās tu duścikitsyatamāḥ smṛtāḥ |
vaikalyam maraṇam cāpi dhruvaṃ skandagrahe nṛṇām iti ||
c kumārabhṛtye || || 0 ||
skandagrahas tu prathamaḥ skandāpasmāra eva ca ||
śakunī revatī caiva pūtanā cāndha pūtanā |
pūtanāśītacnāmā ca tathaiva mukhamaṇḍikā |
navamo naigameṣaś ca yaḥ pittagrahasaṃjñitaḥ |
prathamagrahaliṅgaṃ ca anta ca grahasambhavaḥ |
sampiṇḍe na hic vālānām adhyā yādamacaiva ca ||
samāptaṃ kumārabhṛtyam iti || 0 || 0 || 0 || 0 ||