<?xml version=“1.0” encoding=“UTF-8”?> <?xml-stylesheet type=“text/xsl” href=“tei-to-html.xsl”?>

Diplomatic transcription of MS Cambridge CUL Add. 2491: 03 Śārīrasthānam 1

Published in by in .

  • Cambridge University Library
  • Cambridge, UK
  • Known as: Add. 2491.
  • Siglum: C31

A paper manuscript in Devanāgarī script. The manuscript supports Gayadāsa's Nyāyacandrikā commentary on parts of the Śārīrasthāna of the Suśrutasaṃhitā.

More ▾
Title Nyāyacandrikā
Author Gayadāsa
Physical description
Language/Script Sanskrit in western-Indian style Devanagari.
  • ba and va not distinguished.
Format pothi
Material paper
Foliation
  • () ff. 2, ?, 15-50, [51], 52-59, ?, 60-67, (pencil:) 68-78.
Hand
  • (sole) Deva script in ink black.
History
Date of production
Place of origin

  • C31

[Śārīrasthānam]

[Adhyāya 1]

L
This half folio does not appear to be 2r (next folio is numbered 2). The shape of the folio edges do not match those of the folio in the next image. Unfortunately, the margins are missing. So we do not know if it was numbered or not. However, its mention of yathovāca dhanvaṃtariḥ and hetucintām suggest it might be 1v.
⸤bālo tikaṃ kṛtaṃ prāṇikāyaṃ tasyedaṃ hetusvalakṣaṇakāryaciṃtayā sthānam iti|| hetutvād iti eva viśeṣo rali⸤vyākhyā prakathayiṣyāmā|| yathovāca dhanvaṃtarir iti pratisaṃskartṛsūtraṃ||
tatrādau hetuniścaṃtanam āha|| sarvabhū⸤tānām ityādi|| sarvabhūtāni kṛtyāni utpādayaṃti| vakṣyamāṇamahadāyāmūlatagaṃ tasya kāraṇaṃ kiṃ tad ity āhā ⸤ avyaktaṃ nāma || nāmaprasiddhyupasaṃgrahe|| tatra vyaktam api yat dravyaṃ prasiddhaṃ || tena vyaktād avyaktam iti || paramātma⸤ny api avyaktasaṃjñā nirastā | kiṃ tad avyaktaśabdaprasiddham ity āha| satvarajastamolakṣaṇam iti| carake || puna⸤r ātmany evāvyaktavyapadeśā|| ata eva caturviṃśatikatatvaṃ || tasyāvyaktasya kāraṇam athāstīti darśayann āha||⸤ akāraṇam iti avidyamānotpattihetrur aṣṭarūpam iti|| aṣṭau rūpāṇi cāsya|| etā ca tā buddhi ahaṃkāraspā⸤ñcatanmātrāṇāṃ pṛthakkāraṇatvaṃ niṣiddhaṃ|| anye pi pradhānasyaiva pariṇamato buddhyādīni rūpāṇīty ūcuḥ||cha|| aṣṭa⸤rūpam ity atra jajā|| avyaktabuddhyahaṃkārāḥ|| pañcamahābhūtānīty āha|| paṭhaṃti ca vyāsam|| bhūmir āpo nalo vā⸤....... mano buddhir eva ca | ahaṃkāra itīyaṃ me bhinnā prakṛtir aṣṭadhā||1|| BhG 7.4 tathāpi hi carake 'pi|| svādīni bu⸤...........sahaṃ kāras tathāṣṭama iti|| tatra vyāsasya manasā pratiṣṭānirddeśe na carakasya va........... L .........ruṣo pa śatabhinna darśanatvāt|| atra sarvabhūtānām ity asya bhāṣyaṃ nirddiśann āha|| akhila.............⸤.......ma stasya mahadāditatvabhūtabhavanopakaraṇātmakaviśvasya bhavahetur iti||cha|| upādānakāraṇam iti||⸤ atha || saṃbhavasya hetur ity ato bhavaṃti|| tatrākhila jagadutpādakārakasya mahadādir ity arthaḥ|| tadekami⸤ti śilopaṭṭavat sāmyāvasthāyāṃ sthitena punas tridaṃḍavat|| ataḥ śilākākalyaṃ bhinnam etat vyavasthitam|⸤ anekeṣāṃ bahūnāṃ kṣetrajñānāṃ śarīravidāṃ karmmapuruṣāṇāṃ teṣāṃ śarīrabhāvāya|| adhiṣṭāṇaṃ viṣayaḥ||⸤ eteṣāṃ karmmātmakānāṃ punaḥ parityāgam eva|| ekam anekeṣāṃ adhiṣṭānam iti|| prasrutam upamānena saṃbaṃdaṃ ku⸤rvann āha||cha|| audakānāṃ bhāvānām iti||udakabhāvāsv audakāḥ|| nadīnadasarastaḍāgaprabhṛtayaḥ|| ānye⸤ audakabhāvā matsyādaya ity āhuḥ|| tan na manyaṃte|| gaṃgādyadhiṣṭānatvāt|| audakānāṃ bhāvānāṃ pradeśākhyā⸤pako dṛṣṭoparsmmavatad evāvyaktaṃ karaṇatve nādhikṛtaṃ|| sarvabhūtānāṃ kāraṇam iti vacanāt|| ātmanaḥ puna⸤r bhūtasadbhāvina akāraṇatvaṃ nityatvaṃ ca|| sadakāraṇavan nityam iti vacanāt|| ata eva kṣetrajñasya paṃgvaṃdha⸤.......r iva saṃyogaḥ|| tad uktaṃ|| puruṣasya darśanārthaṃ kevalyārthaṃ|| tathā pradhmanasya|| paṃgvaṃdhavad ubhayor api| saṃyo L ⸤gā tatkṛtā sargraḥ |pulliṃgasaṃjñā tatkṛta iti tat sa yoga kṛtaḥ| saṃskṛta iti satvādilakaṇaḥ| nanu ka⸤smād ekasmāt anekakarmmaṇāṃ sarvvabhūtānāṃ utpāda ucyate | anekaśaktipracitāt pradhānād kṣetrajñādhiṣṭitān mahān utpadyate| eva kevalāt kāryabhe⸤dāt prajāyaṃte| mahattatvaṃ jāyate ⸤ prakṛter buddhir jñāyate ity arthaḥ| saiva kāryātmikāt eva buddheḥ karaṇaṃ| sā tu cicchaktir nirmmanādarppaṇamūrtti⸤r iva rūpādyarthachāyām anupratipadyate| samahān talliṃgam iti| talliṃgādiviśeṣaṇena śuddhasatvānāṃ a⸤vadhāraṇavyavachinnamātravivekalakṣaṇam asatyāṃ buddhiṃ nirasyati| tad uktaṃ carake| suddhasatvasya yā suddhā⸤ satyā buddhiḥ pravarttate| yayā bhinatty atibalaṃ mahāmohamayaṃ tamaḥ| sarvvabhāvasvabhāvajño yayā bhavati nispṛ⸤haḥ|| yogaṃ yayā sādhayati sāṃkhyaḥ saṃpadyate yayā|| yayā nopaityahaṃkāraṃ nopāste kāraṇaṃ yayā| yayā nālaṃ⸤bate kiṃcit sarvaṃ saṃpadyate yayā| yāṃti brahma yayā nityam akṣaraṃ ca tathākṣaraṃ| tathā punar api tatraivoktaṃ|⸤ yāvad utpadyate satyā buddhir nnaitad ahaṃ yayā| naiva tanmātramativijñānaya jñaḥ sarvvam ativarttate rūpādyartha L ⸤ +āyāntarāśrayā punar ahaṃkārakaraṇāt| ahaṃkāras tu kāryabuddhibheda eva yena carake kāryabuddhiviva⸤raṇenaivāhaṃkāro pi vivṛtaḥ | tathā ca|| kāraṇāni mano buddhir buddhiḥ karmmeṃdriyāṇi ca | buddher hi grahaṇe⸤ni vāhaṃkāragrahaṇāt sa tu| trividhā vaikārikādibhedena| vaikārikādisaṃjñās tu pūrvācāryaiḥ saṃvyavahārā⸤ ya kṛtāḥ|| vaikārikādiṣu yato yad utpadyate tat sannirddiśann āha|| tatra vaikārikādityādi|| tatra vaikārika⸤sātvikās tejaso rājasaḥ| bhūtāditāmasaḥ| sātvikās tejāso rājasaḥ bhūtāditāmasaḥ sātvikād rājasa⸤sahāyāt| tamomātrānuviddhāt| ekadeśeṃdriyāṇi tallalakṣaṇāni prakāśarūpāṇi | tāny ahaṃkārād utpannā⸤ni| ahaṃkārāṇīṃdriyāṇīti sāṃkhye vaidyake tu bhautikāni| tata evaṃ pūrvāṇi triśrotrādīni ghrāṇāṃtāni||⸤ buddhīṃdriyāṇi buddher buddher āśrayatvāt|| teṣām karmmāśrayāṇītarāṇi vāgādīni pādāṃtāni| ubhayātmakaṃ⸤ mana iti| ubhayeṃdriyasvabhāvam iti| pravṛtto hi teṣāṃ manasā sahā bhinnānām eva pravṛttā tat sa bhāvam iva vṛ⸤ bhūtādir iti|| tāmasāt tejaso sahāyāt sātvamātrayānuviddhāt| tallakṣaṇāny eva mohādi L ⸤lakṣaṇaṃ nirddiśann āha|| vātavarṇṇetyādi| tatra vātavedanāvarṇṇāḥ syā vāruṇādayaḥ| pittasya varṇṇāḥ pītanīlahāri⸤drādayaḥ| vedanā punar oṣaoṣṭhaśocoṣadāhādayaḥ |śleṣmaṇas tu varṇṇāḥ| śvetādayaḥ| vedanāḥ kaṃḍvādayaḥ| gaṃdhas tu vāyo⸤r nnāsty eva| kaphasya ca viśro gaṃdho 'nukto 'pi draṣṭavyaḥ| kaphaduṣṭe pittasya gaṃdhaṃ kuṇape pūtipūyābhe ca vakṣati⸤ śoṇitavarṇṇam iti| śoṇitavarmmaṃ pittavedanaṃ kuṇapagaṃdhaṃ carake | kuṇapaḥ śabaḥśavaḥ kuṇapasyeva gaṃdhe 'syeti||⸤ upamānāc ceti samāsāṃtaḥ| tato janakasya śoṇitasyāpi doṣā evaṃ dūṣayitāro 'pi apadeśas tu ghṛtataila⸤ dugdhavat| tad uktam atyarthaṃ doṣadūṣiteṣu dhātuṣu saṃjñā rasajo yaṃ śoṇitajo yam ityādi|