Adyar Library MS 555

  • Adyar Library
  • Chennai, Tamil NaduTamil Nadu, IndiaIndia
  • Known as: 555, TR 434.1 (alt), C 39 H 25 (alt).
  • Siglum: TA

MS 555 is a devanāgarī transcript of MS 554, which is a malayālam palm-leaf manuscript. The transcript has been written in black and red pen in a notebook filled with lined pages.

More ▾
Title Jātisamuddeśa
Rubric
Incipit [1v2][miniature]
Explicit [89v5]
Final Rubric || @|| [90r2]
Physical description
Language/Script Sanskrit.
Format book
Material paper
Extent .
Dimensions
  • (leaf) x cm
  • (written) x cm
Foliation
  • (original) Modern numerals, top-left or top-right corner.
Condition Complete, in good condition.
Layout X ruled lines per page. XX lines per page, approximately XX akṣaras per line.Details on frame, marginal lines, ruling and the like.
Hand
  • (sole) script in . ... in ... ink.
Binding Board cover, original binding.
History
Date of production
Place of origin Nepal
Provenance Bought by Wright, DanielDr. D. Wright in 1873-6.
Acquisition University Library stamp, XX July XXXX.

  • TA
śrīḥ ⸤|| avighnam astu ||

|| vākyapadīyavyākhyā ||

(prakīrṇaprakāśaḥ)

| helārājaviracitā |

granthapātaḥ

(From page 1)
m apoddhāra iti yathāsaṃbhavaṃ padabhedā-⸤nuddiśati |
dvidhā __​_​_​_​_​_​_​_​catu-⸤rdhā pañcadhā
apoddhṛtyaiva vākya__​_​_​_​_​
Lvākyasyaiva __​_​_​_​_​_​tvād a__​_​_​_​_​⸤__​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​ty āha― ⸤apoddhṛtya kalpanābuddhyapṛthaṅ_ niṣkṛṣye-⸤ndukhaṇḍavākya__​_​_​_​_​ padavyutpattir vā-⸤kyavādināṃ akhaṇḍapadavyutpattāv iva pari-⸤kalpitarūpaprakṛtipratyayāgamādeśādivyu-⸤tpattiḥ padavādināṃ ānantya__​_​_​_​_​ ⸤__​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​ttir ity arthaḥ |
⸤ubhayor api cāpoddhṛtasyāsatyatvaṃ samānam | ⸤tathā hi aniyatānupūrviko yathārthaṃ pari-⸤kalpitānvayavyatireke nibandhano vākya-⸤vādināṃ padāpoddhāraḥ | evaṃ padavādināṃ ⸤śāstrīyānvayavyatire__​_​_​_​_​_​_​_​ ⸤_Lddhatvānvayavyatirekābhyām iti tatra bhinnatvam· ⸤sāmānyaṃ dvidhetyādito viśeṣa iti vidhā-⸤rthe dhāpratyayopapattiḥ prakāro vidhārthaḥ | ⸤sa ca sāmānyasya bhedako viśeṣaḥ sādṛśya-⸤m eva sarvatra prakāraḥ __​_​_​_​_​_​_​_​_​⸤_⸤gvid abhyupagamyata ity ukteḥ yadi vātra bu-⸤ddhirūpaprakalpitaṃ sādṛśyam eva vidhārthaḥ ⸤jñānapratibimbitasya hi bāhyānukāri-⸤tvena sādṛśyaṃ sarvatra prakārārthaḥ | saṃkalpi-⸤taḥ sadṛśasya bāhyasya nirvartanāt_ vi__​_​ ⸤_⸤sya vākyārthāṃśaparikalpanayā'rthavata evā-⸤poddhāro yuktaḥ | arthāpoddhāra eva hi Lpadāpoddhārasya nimittaḥ animitte tasmi-⸤n_ varṇāpoddhārasyāpi prasaṅgāt | teṣā-⸤m api vyutpādyatā syāt |
vākyārthasthitala-⸤kṣaṇo niraṃśaḥ kārakotkalitaśarīra__​_​ ⸤_⸤nayāpoddhāre kārakātmā kriyātmā cāṃśo ⸤vibhāgārha iti siddhasādhyalakṣaṇāṃśadva-⸤yaviṣayaḥ padāpoddhāro dvividho nāmākhyā-⸤tarūpaḥ prāthamakalpikaḥ śaktiśaktimatyo⸤r bhedāt_ kārakātmā siddharūpāṃśaḥ yady a-⸤pi ca nāmapadānāṃ pratyayārthasya saṃkhyābhe ⸤_⸤rthataḥ prātipadikārthasya jātyācchuritasya ⸤dravyasyaiva prādhānyaṃ siddharūpasya saṃkhyākā-Lrakaśaktīnāṃ tadāśrayatvāt_ anayor eva ca ⸤nāmākhyātayor viśeṣaṇatvān nipātopasarga-⸤karmapravacanīyaḥ lakṣaṇaḥ padabhedo 'ntarbha-⸤vati |
tathā hi siddhārthābhidhāyināmapadam i-⸤ti tadarthagama__​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​⸤_⸤__​_​_​_​_​_​gādayaḥ pradhānās teṣā-⸤m ākhyāte 'ntarbhāvāaḥ | na hi bhinnaṃtam evākhyā-⸤tam kriyāpradhānasya sarva__​_​_​_​_​⸤_ ⸤_⸤sākṣād arthaṃ vadataḥ apa__​_​_​_​_​_​_​ ⸤vācakābhyāṃ nāmākhyātābhyāṃ pravibhakte ⸤siddhasādhyārthaviṣayaviśeṣadyotakatvā-Ln nipātānāṃ sādhyekaniyatatvād vopasargāṇāṃ ⸤parasparato bhedaḥ karmapravacanīyās tu kri-⸤yāviśeṣopajanitasambandhāvacchedaheta-⸤va iti sambandhaviśeṣa__​_​_​_​_​_​_​ ⸤__​_​_​_​_​_​_​prakāśanānupasargeṣv e-⸤vāntarbhavantīti caturtheva kaiścit padaṃ bhi-⸤nnaṃ
sākṣāt_ kriyāviśeṣaprakāśanābhāvā-⸤t tad api pañcamaṃ padam iti kaiścit_ tathā hi ⸤__​_​proktavantaḥ karmapravacanīya iti atikrā-⸤ntakriyākhyānalakṣaṇasya vyāpāra__​_​_​_​ ⸤_⸤sya ty upasargebhyo bhedaḥ kriyāgataviśeṣa-⸤dyotanapūrvaṃ hi sambandhāvacchedanam atra ⸤vartamānam | tathā hi sarvaḥ sambandhaḥ kriyā-Lkṛtaḥ upakāraprabhāvitatvāt tasya kriyām a-⸤ntareṇopakārābhāvāt | tatra kvacit_ kriyā-⸤śabda__​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​te ⸤__​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​yaḥ tad yathā ⸤mātuḥ smarati mātuḥ smṛtam sarpiṣe jānīte ityā-⸤dau kriyā hi svābhāvād eva kriyāntaravyava-⸤dhānam antareṇa dravyaiḥ saṃyujyate | anye tu ⸤yasmān mātṛviṣaye pravartate 'vatiṣṭha__​_​_​_​ ⸤_⸤saṃbandha iti varṇayanti |
anyatreti kriyāpade ⸤dvayī gatiḥ | kvacit saṃbandhimahimneva niyama-⸤kriyākṣepasiddheḥ | pratiniyatakriyākāraka-⸤bhūbhāvapūrvakatvaṃ śeṣasambandhasya vinaiva ka-⸤rmaprava__​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​L__​_​_​_​patyavat_ sambandhājanikriyā-⸤nimittaḥ avayavāvayavisaṃbandhaś ca sthiti-⸤kriyānimitta ityādi | kvacit tu sambandhā-⸤nāṃ pratiniyatakriyāpūrvakatvāvadhāraṇenāsti ⸤sāmarthyam· tad yathā __​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​⸤__​_​_​_​_​_​_​_​_​_​vagamyate | kriyā-⸤viśeṣas tu nāvadhāryate | tannimittabhūtaḥ | tathā ⸤ca bhāṣyam· yadetatsvaṃ nāma caturbhiḥ prākārair bha-⸤vati bharaṇād apaharaṇāt_ krayaṇād yacchrayeti ⸤dānādīnāṃ tv anyatamāvinābhāvāt__​_​_​_​ ⸤_⸤yakarmapravacanīyo nipatannaviśiṣṭakriyā tu ⸤ tṛtvaṃ sambandhasya viśeṣam avagamayati || ...⸤tad uktam―__​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​
Ljanayitvā kriyā kācit_ sambandhaṃ vinivartate |
⸤śrūyamāṇakriyāśabde sambandho jāyate kvacit ||
⸤__​_​_​yad vopajā__​_​_​_​_​_​_​_​_​_​
⸤__​_​_​_​_​_​sya niyatakri__​_​_​_​_​ ⸤__​_​_​_​_​_​_​hi śākalyasya saṃhitā-⸤m anu prāvarṣam iti yo 'yaṃ saṃhitaḥ pravarṣaṇa-⸤yor hetuhetumadbhāvalakṣaṇaḥ sambandhaḥ ⸤saniyatakriyājanita ity anunā ā__​_​⸤_⸤_⸤_
⸤__​_​_​_​_​ptasamuccitakriyā__​_​_​_​⸤nā yuktā ya punar anya-⸤thāorthasya sāmarthyā__​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​Lṣyād anom atra sāmarthyam adhyavasīvasīyate || ⸤tad uktam―
⸤kriyāyā dyotako nāyaṃ saṃbandhasya ca vācakaḥ |
⸤nāpi kriyāpadākṣepī sambandhasya ca bhedataḥ ||
⸤iti || ⸤bhedato viśeṣadyotakata ity artha__​_​_​⸤__​_​_​_​_​_​m iti na kathyate | amanā-⸤s tu paścāt_bhāvamātravṛ__​_​_​_​ cyate ihāpi _(p. 11,13 - 11,14)⸤nā yuktā ya punar anya-⸤thāorthasya sāmarthyā__​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​ ⸤lpayituṃ pāryata iti padāntarāṇām arthāntara-⸤niveśārthaḥ bandhaviśeṣasya tato 'navagata-⸤sya karmapravacanīyaviṣayatā siddhā | nanu ⸤yad atrādhikyaṃ vākyārthas sa iti kriyāvi-⸤śeṣajanitatvalakṣaṇaḥ sambandhasyāvaccheda-⸤m iti na kathyate amanās tu śulkām ānaya jī Lpaścāt_bhāvamātravṛ__​_​_​_​_​_​_​_​
⸤lotpalam iti vākyārthatvenocyamānaṃ ca ata-⸤evo__​_​_​_​_​_​ śrayiṇo vākyā__​_​_​⸤__​_​_​_​kyārthatvenocyamānaṃ padārthapṛṣṭha-⸤pātitvenaivā...nusaraṇīyam | na tu padārthā-⸤llaṃghanena tadvākyopāttasya hi sādhyasya ⸤viśeṣyasya vopāttair eva sādhanair viśeṣaṇai-⸤ś ca saṃsargas tatrādhikyam· tad yathā hi śuklām ā-⸤naya nīlotpalam iti ca ata evocya__​_​_​ ⸤__​_​_​_​śrayiṇo vākyā__​_​_​_​ vatiṣṭhata- ⸤iti itthaṃ cānupāttasyaiva padārthasyaiva vākyāt_ ⸤pratītir nāstīti na sambandhāvacchedo 'trā-⸤padārtho vākyārthaḥ śakyate kalpayitum iti ⸤karmavacanīyaviṣaya evāyam sa vakṣyati | nimi-⸤ttaniyamaḥ śabdāt_ sambandhasya na gṛhyate | Lkarmapravacanīyais__ __​_​_​_​śaṣo 'varudhyata iti __​_​_​_​_​_​ ca darśanadvayaṃ svarūpeṇaiva ⸤sambandhāntarād vilakṣaṇaḥ karmapravacanīye-⸤na sambandho 'vaccchidyate | kriyāviśeṣajani⸤tatvenaiveti tatra svarūpeṇāvacchede viśiṣṭakri-⸤yājanitatvapratītiḥ sambandhiviśeṣaparyālo-⸤canālabhyā | tathā hy adhibrahmadatte pañcālā iti ⸤svasvāmibhāvo 'yaṃ sambandha ity adhinā vedya-⸤te | brahmadattaś ca svāmīśvarapañcālāś ca jana-⸤padasvam iti tayoḥ sambandhinoḥ paripālana-⸤karo dānādikriyāprabhāvita evāyaṃ sambandho ⸤nyāyya ity avagamyate | evam abhimanyur arjunataḥ ⸤pratītinā sādṛśyalakṣaṇo 'yaṃ sambandha iti ⸤dyotyate | ta punas sambandhisvarūpaparyālocaLnād atra saṃpraharaṇādikriyākṛta ity avagamya-⸤te | itthaṃ ca śākalyasya saṃhitām anu prā-⸤varṣad ity atrāpi hetuphalabhāvo nāmāyaṃ samba-⸤ndha ity etāvaty evāyaṃm anuviśrāmyati | pāṭhavi-⸤śeṣarūpatvāt tu saṃhitāyā niśamanakriyāvaga-⸤tiḥ śabdaśravaṇena hi devo varṣatīti samba-⸤ndhimahimno viśiṣṭakriyāprabhāvitvam avasīya-⸤te | kvacid iyān aror eva vyāpāra ity āhuḥ―
⸤svarūpāvacchede 'pi ca kriyāyāḥ kāryabhūta-⸤sambandhopekṣayā'tītatvāt_ karma prokta ity arthaḥ ⸤samanvety eva vastutaḥ kriyāphalasyaiva samba-⸤ndhasya prakāśanāt_ yathā tu tatrabhavadbhartṛhare-⸤s tatrābhiprāyo lakṣākṣyate | tathā nimittavi-⸤śeṣāvaccheda eva karmapravacanīyakṛta iti Lrāddhāntaḥ | adhibrahmadatte pañcālā iti pari-⸤pālanaākriyā hi tatvaṃ svasvāmibhāvasyādhi-⸤nā vyajyate | abhimanyur aārjunataḥ pratīty a-⸤mitraparājayanādikṛto nukāryānukaraṇabhā-⸤vaḥ pratinā pṛtanyata ityādi sarvatra yojyam | ⸤su__​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​yām atir ati-⸤kramaṇe cetādinā karmapravacanīyasaṃjñādhikā-⸤rikī svārthanirapekṣaivopasargasaṃjñābādhanāya ⸤pravartate | yathoktaṃ karmapravacanīyatvaṃ kriyāyo-⸤ge vidhīyate | teṣāṃ vinivṛttyarthaṃ svatyādīnāṃ ⸤vidharmaṇām iti ārthena tu rūpeṇa vibhāge pra-⸤stute kriyā__​_​_​_​_​_​_​_​ parṇasvatyā-⸤di __​_​_​_​_​_​_​ptiḥ tad evaṃ vākyā-⸤d apoddhriya...māṇasya padasyāpoddhārārthavi-Lśeṣāśrayeṇa yathāsaṃbhavam abhedo niraṃśakavākya-⸤vyutpattyupāyabhūtaḥ pradarśitaḥ | ata eva svādipadaṃ vākyaipadaṃ vākyavyutpattyanaṅgatvā-⸤c chastre | saṃketitam | subantapadavyutpattyupā-⸤yabhūtan ne__​_​_​_​_​_​_​ prakṛtapratyaya-⸤vad iti dṛṣṭāntapakṣanikṣiptam iti na vyāptiḥ | ⸤padāt kilāsāv apoddhāro na vākyāt_
(From page 36)
tad evam__​_​_​_​_​_​_​_​_​ darśana⸤dvayam upapādi__​_​_​_​_​_​_​_​_​_​ ⸤idānīṃ jāto śabdenābhidhīyamānāyāṃ ⸤tathād dravyāntarābhāvān nirnimittā śabdasya pravṛtti⸤r āyātety āśaṅ_kyopapādayitum āha―
⸤6svajātiprathamaṃ śabdaiḥ sarvair evābhidhīyate |
⸤tato 'rthajātirūpeṣu tadadhyāropakalpanā ||6
svānusādhāraṇījātau śabdenābhidhīyamānāyāṃ ⸤ tatra jātyantarābhāvān nirnimittā śabdasya pra⸤vṛttir āyātety āśaṅkhyeti ātmīyagośabda⸤tvādi__​_​_​ na tu sakalaśabdasādhāraṇī śabda⸤tvādiḥ || Levaṃ cāsādhāraṇatvena viśeṣaṇāt tayā ⸤sambandhāvyabhicāraḥ śabdasyārthajātyā sa-⸤mbandhavyabhicāre 'pīti svajātir eva mukhyam a-⸤bhidheyam ity uktaṃ bhavati | tathā ca vākyakāra(ḥ) ⸤na vā śabdapūrvako hy arthe saṃpratyaya iti | ata e-⸤vāvyabhicāriṇyāḥ sārūpajātorthajātyabhi⸤__​_​_​ne syārthajātyā sambandhavyabhicāre '⸤pīti svajātir eva__​_​_​_​ne śabdasya nā-⸤ntarīyakam abhidhānam iti prathamam ity āha― ⸤yadabhedena yatpratipattis tad avaśyaṃ tat patatra ⸤pratipattavyam ity etāvatā tatra prāthamyaṃ na tu kra-⸤meṇābhidhānāt_ yad vā sambandhavyutpattikā-⸤lāpekṣaṃ prāthamyam | tathā sambandhavyutpa-⸤ttikāle 'tyarthajātyā nāsti sambandhaḥ | ta-Ltvavācakatvena tatra viniyogo 'narthata syād a-⸤rthasya pratipannatvād iti so rthas tāpat tena śa-⸤bdena na pratipannaḥ | yadi ca svajātyabhidhā-⸤naṃ tadānīṃ na syāt tadā'narthakatvād vibhakti-⸤yogo na syād iti prāk_ saṃjñinābhisamba-⸤ndhāt saṃjñā __​_​pthāādārthikety uktam | rūpaṃ ⸤hi svarūpaṃ jasvā jātir vā darśanabhedena kathya-⸤te sarvair iti | svarūpaparair aparaiś ca tasyā eva ⸤svarūpatayā vyavahārāt | tathā cāvyutpannair a-⸤pi śabdair avinābhāvāc chabdasvarūpatvenāva-⸤sthitā jātiḥ pratipādyate | arthasya jhaṭity e⸤va śabdasvarūpābhedenāvabodhe 'pi yathāpra-⸤tipāditakramāśrayeṇa tataḥ svajātipratyāya-⸤nād anantaram arthajātīnāṃ gotvādīnām ā-Ltmasu tasyāḥ śabdajāteḥ samāropasya kalpa-⸤nā na paramārthaḥ śabdavivartatvenārthasya śa-⸤bdāt tatvato bhedābhāvāt_
yad vā sambandhavyu-⸤tpattikāle gaur ayam artha ity a...__​_​jātyā śabda-⸤jāter atyantabhedāt sāmānādhikaraṇyānyathā-⸤nupapatyā abhedādhyāropaḥ kalpyate | yathā ⸤go bāhīka iti | anyathā saṃketasyaiva kartum a-⸤śakyatvāt_ yathā cāyam anādir apauruṣeyo ⸤vācyavācakabhāvas tathādhyāropo ddhi | anya-⸤thā vācyavācakabhāva eva na __​_​_​ta yathā ⸤bauddhasya dṛśyavikalpyārthaikīkāro bhedā-⸤nadhyavasāyalakṣaṇo na tu yathā gaur bāhī-⸤ka ity atra puruṣecchayādhyāropaḥ vyavahā-⸤re śabdārthayoḥ sadaivābhedāvasāyāt | katha-Lm iyaṃ prativarṇam anabhivyaktā sādhāraṇī jāti-⸤r asamavāyayair varṇair abhivya__​_​_​_​_​_​_​_​ ⸤__​_​_​_​dijātir iti brūmaḥ | tathā hi pratyekaṃ ⸤karmakṣaṇānām upavyañjakatve 'pi yaḥ prathama- ⸤utkṣepaṇatvakṣaṇaḥ paramāṇumātradeśākramaṇamā-⸤trarūpatvāt_ bhramaṇakṣaṇāt_ sārūpyavaśād ana⸤vadhāryamāṇabheda eko samartho niyatajātyabhi-⸤vyañjana iti kṣaṇāntaram ape__​_​_​_​_​_​_​ ⸤__​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​krama evotkṣipāmī-⸤ty evaṃ prayatnajanitatvāt_ evaṃ gośabdam uccāra-⸤yāmīty ayaṃ prayatno yady api jānagaganaśabda-⸤janakā prayatnād anya eva hetubhedāc ca gakā-⸤rayor api bheda eva | tathāpi sādṛśyā__​_​_​⸤_ L__​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​viśa-⸤datarasāmānyaviśeṣābhivyaktahetuḥ | yadā tv a-⸤vayava__​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​ bhavati | ⸤viśeṣopayuktā vyavahārān nayati prabheda__​_​ ⸤__​_​_​_​na__​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​ ⸤__​_​sakṛt padyamāno__​_​_​_​_​_​_​_​ ⸤__​_​tathā ca__​_​cetasi __​_​_​_​_​tnatatvat ⸤sphoṭakatvam | prathamākṣareṇa hi jāter ābhāsamā-⸤traṃ janyate | taduttarottaravarṇalopena tu sphuṭa-⸤tarasphuṭatamaparicchedādhānaṃ saṃskāraviśeṣo-⸤tpādanadvāreṇābhivyaktiviśeṣasya ratnatatvā-⸤dau dṛṣṭe tasmāc chabdād arthaṃ pratipadyāmaha iti ⸤varṇānavyavahārād varṇānām arthā__​_​_​_​_​_​ ⸤_ānupapatteḥ | prakriyābhaṅga__​_​_​_​ prathamakāṇḍa- Leva vihitatvān niravayavaṃ pratyāyakaṃ śabda-⸤tatvaṃ jātivyaktibhedena bhinnaṃ sphoṭasva-⸤bhāvam aṅgīkāryam | gaur ayam artha iti ca khacatā-⸤bhedena vācyapratītes tadadhyāsakhacitaṃvapur vya-⸤vavahāryo 'rthaṃ(rthaḥ) tatra svarūpasya vācyatā pratha-⸤makāṇḍa eva nirṇītā | iha tu saṃbandhasa-⸤muddeśe 'nnupi nirṇeṣyate
tatraitat syāt | śabda-⸤samavāyi sāmānyaṃ vyadhikaravaṇatvāt | katha-⸤m arthajātitīr abhedena vyapadiśed ity āśaṅkyam | ⸤nidarśanenaiva tad vyutpādayati |
yathā rakte gu-⸤ṇe tatvaṃ kaṣāye vyapadiśyate |
saṃyogitasanni-⸤karṣāya vastrādiṣv api gṛhyate |
tathā śabdārtha-⸤sambandhāc chabde jātir avasthitā
vyapadeśe '-⸤rthajātīnā__​_​_​_​kāryāya kalpate |
rakte gu-Lṇe tatvaṃ tasya raktasya guṇasvabhāvo raktatvaṃ ⸤lauhityasāmānyaṃ guṇavyaktisamavetam ucya-⸤te | tatsamavetasamavāyāt_ kaṣāyoktaguṇādhā-⸤re dravye vyapadiśyate | sya(vya)padeśā ca kalpa-⸤te | tadviśeṣaṇabhūtaṃ hi tat_ kaṣāyadravyam abhi-⸤dhīyate | lohitā lākṣeti kena saṃyogino ⸤vastrādayaḥ tayoḥ saṃyoginoḥ kaṣāyavastrayoḥ ⸤saṃnikarṣaḥ saṃbhedas tasmān nimittātrāpi tallau-⸤hityaṃ gṛhyate | saṃyuktasamavetasamavāyād vastrā-⸤diṣv api lauhityanimitto vyapadeśo lohitaṃ ⸤vastram ity arthaḥ | tathā śabdārthasambandhād i-⸤ti lohitaguṇakaṣāyadravyasambandhasthā-⸤nīyāt_ samānādhikaraṇatayāvasthitāt_ svā-⸤bhāvikāt tathā kevalaṃ vyutpattikāle nirjātā. Ltadanyathānupapattyaivādhyāoropasya kalpanāt_ ⸤sambandhād eva śabda...jātyā vyapadeśe atrorthā ⸤tra jāti tasyā eva vācyatvaprakramāt_ vyapadeśe ⸤kalpate | svarūpābhedena jātikāryāt_ kalpa-⸤te | jātyādiśabdena jātiṣu vācakatvena pra-⸤vartamāne sthitā jātir na kevalaṃ vyapadeśāya ⸤kalpate | yāvaj jātikāryāya ca | atha vā ⸤vyapadeśe sāti jātikāryāya kalpata ity a-⸤rthaḥ | nissāmānyāni sāmānyānīty arthajā-⸤tīnāṃ svato jātirahitatve tatkāryaṃ śabda-⸤pratyayānuvṛttilakṣaṇaṃ śabdārthayoḥ so 'yam i-⸤ty abhedena sambandhāc chabdasamavāyinī jā-⸤tir arthenādhyāropitā_bhedā saṃpādayantī ⸤tadātmānaṃ saṃpadyata ity upacaryate | vyakti-Lrūpe ca śabde jāteḥ samavāyaḥ | na tu varṇe '-⸤pīty avyavasthitety upapadyate | varṇānāṃ hi yau-⸤gapadyābhāvād avācakatvam iti kathaṃ tatra ⸤śabdajāteḥ samavāyasyāva kevalaṃ sphoṭa-⸤sya jātivyaktibhedena darśanavayam iti ⸤vyaktisphoṭe jātiḥ samavetā arthabhedena ⸤hi bhinnasya nityasya śabdasyābhinnābhi-⸤dhānapratyahetu jātir avaśyābhyupagantavyā- ⸤ata eva yācchuritāyā vyakter eva vācaka-⸤tvam· upalakṣaṇabhūtā tu jātir āśrīyata ⸤iti kathaṃ tatrānanuyāyinyā vyakter vā__​_​ ⸤__​_​_​_​_​na cā__​_​_​_​_​_​_​
bandha-⸤ś cāka__​_​_​_​gyatālakṣaṇābhipretaḥ | sa-⸤rvo hi śabdaḥ saṃjñāotve niyujyamānaḥ sarvatrā-Lrthe yogyatālakṣa__​_​_​_​_​_​_​_​_​_​ śaktyava-⸤cchedamātraṃ saṃjñākartur vyāpāro 'narthapūrva__​_​_​_​⸤__​_​_​_​_​_​_​_​_​_​sambandhasy__​_​_​_​_​⸤__​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​ sarveṣā__​_​⸤bhedād vānekatve samānākaratvapratya-⸤yanibandhanajātir eṣaṇīyā· tad yathā''kāśa-⸤sya saṃyogibhedena kalpitabhedasyānekatve ⸤saty ākāśatvaṃ lakṣyate || ⸤__​_​_​_​na caivaṃ sarvasmāt sarvārthapratītiprasa-⸤ṅgaḥ | prasiddhivaśenārthapratīteḥ | kutracic ca ka-⸤syacit prasiddhatvāt | prasiddhānāṃ cārthānām artha-⸤prakaraṇādayo vibhāgahetava hauktāḥ | tad yathā ⸤gośabdena vastartheṣu sannihiteṣv api praka-⸤raṇādeḥ pratiniyatārthāvasāyaḥ | tad evaṃ Lśabdajātyā śabdavyaktir vācikā prathamam a-⸤bhedena vyapadiśyate | tato 'rthajātiṃ tatas ta-⸤d vyaktir ity ayaṃ vāstavaḥ kramaḥ | pratyāyane tv akra-⸤mataiva
śabdācchuritatvaitve 'pi cārthasya na ⸤svarūpavyapagamaḥ | yathā hy ālokācchurito '-⸤pi ghaṭo na svarūṇepeṇa tirobhavati | evaṃ ⸤śabdasvarūpopātto 'rthaḥ svarūpāropeṇa śa-⸤bdālokayor arthaprakāśatatvasyaivaṃvidhasya ⸤dṛṣṭe yathā ca gaur vāhīka ity atra na gotratvamā-⸤traṃ pratīyate | api tv adhyāropitagorūpo bā-⸤hīkaḥ | evam ihāpi· na tu sphaṭikamaṇāv i-⸤vārthe śabdajāteḥ saṃveśo vivakṣitaḥ | tasyai-⸤va bāhīkavat_ pratyāyyatvāt | svābhāvikaś cā-⸤yam arthapratyāyane śabdānām abhedasambandho Lhy upāya iti pratipādyo 'pi tathaiva pratipadyate | ⸤na hi puruṣādhīnam etat | anādau saṃsāre '-⸤nenaiva prakāreṇa sambandhavyutpatteḥ | ko 'tra ⸤niyatādhyāropayitā kalpyatām | avyutpa-⸤nnasaṃketasyāpi cābhinnapratyayotpatter arthajā-⸤tir apy astīti na śabdajātir evādhyāropi-⸤tāstv iti vācyam | śābdī ceyam evaṃvidhā ⸤pratītir iti cākṣuṣeṇa raktādipratyayena ni-⸤darśanabhūtena vyutpāditā vastusanniveśi-⸤tvābhāve 'pi ca śabdajāter arthanādir ayam adhyā-⸤ropārūḍhaḥ sadaiva vyavahāre śabdārthayor a-⸤bhedāvasāyāt | bhedasy__​_​_​ ca gaur vāhī-⸤ka itivat_ pratibhānā(nāṃ) mithyājñānam i-⸤daṃ na bhavati | prāk_ ca sambandhasaṃvedana-Lsamavāyād arthajātayor bhedenāvabhānty eva | a-⸤vyutpannasaṃketasya bālakasya puro 'va-⸤sthiteṣu sāsnādimatsu piṇḍeṣu bhinnasaṃ-⸤pratyaya utpadyate | tadā vācakasannidhānābhā-⸤vād abhinnapratyayahetur arthajātir avadhārya-⸤te | athata eva kathaṃ bhedenānirdhāritāyā-⸤m arthajātau śabdajātiḥ samāropyatetyādi ⸤na codanīyam |
jātikāryāya kalpata- ⸤ity uktam evārtham abhivyanakti |
jatiśabdaika-⸤śeṣe sā jātīnāṃ jātir iṣyate |
__​_​⸤jātaya ity atra tajjātiś śabdajā_ṣu
ā-⸤kṛtyabhidhānād vaikaṃ vibhaktau vājapyāyana i-⸤ti jātipakṣe pratyākhyānād ekaśeṣasya tatpha-⸤lam ekaśabpabdaprayogo 'traikaśeṣa ity uktam | Lsahavivakṣā vaikaśeṣeṇa lakṣyate | jātiśabdaika-⸤śeṣe prasakta iti __​_​_​_​_​_​_​_​_​_​⸤jātiḥ arthajātīnām abhe__​_​_​tyasyamānā jā-⸤tiśabdagatā jātir ekaśabdatvaṃ saṃpādayati | ⸤jātikāryaṃ tad yathā gāvo vṛkṣa ityādir abhi-⸤nnasāmānyanibandhanas tadekārthasamavāyāt_ ⸤samāśritaviśiṣṭasakhya ekaśabdaprayogaḥ | ⸤tathā jātaya imā i__​_​_​_​_​_​_​_​_​⸤__​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​te śabdagataṃ ⸤ca sāmānyaṃ jātikāryam uparacatīty ucyate | ⸤na tv arthajātiṣv eveti kuta iti yadā śabdajā-⸤tayo 'pi pratyāyyā__​_​_​_​_​_​_​_​_​⸤_⸤_ Ldṛṣṭaśabdaprayoge tasyoccaritasya jātiśa-⸤bdajātiśabdasya __​_​_​_​_​_​_​_​_​⸤_ ⸤pratipādyā iti śabdaprayogabandhanam ity arthaḥ |
⸤yady evaṃ śabdajātigatānām api jātīnām anyā-⸤d vācakā jātis tāsām ā__​_​_​_​_​_​_​_​
⸤__​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​śabdeṣu _⸤__​_​_​_​_​bhyāṃ bhinnalakṣaṇā
jātis sā śa-⸤bdhabdajātitvam apy atikramya vartate |
prayojya-⸤bhedāt_ bahuṣu śabdajātiśabdeṣv abhinnapratya-⸤yanibandhanaṃ jātis tebhyaḥ svāśrayabhūtebhyo ⸤bhinnasvabhāvā sā gośabdatvāyidiśabdajā-⸤tivargāntaḥpātinī | na tu vyapadeśāntarārhā śa-⸤bdajātiśabdasyāpi gośabdatvādivac chabda-Lsyāpitvādijātaya ity anenaiva ekaśabdaprayo-⸤geṇa sāpi pratyāyata iti na prayogāvanavasthā-⸤pattir ity abhiprāyaḥ |
tad evaṃ svanikāya-⸤siddhādhyāsadarśanāśrayeṇa sārvatrikī jā-⸤tipadārthavyavasthā darśitā | svarūpabhūtā hi ⸤jātiḥ sarveṣāṃ śabdānām antaraṅgatvād asādhā-⸤raṇatvād aheyatvāc ca prathamaṃ pratipādyā | idānī-⸤m adhyāsānāśrayeṇāpi pratyakṣavāditayā jāti-⸤padārthavyākṣiptam upapādayitum āha―
artha-⸤jātyabhidhāne 'pi sarve jātyabhidhāyinaḥ
vyā-⸤pāralakṣaṇā yasmāt_ padārthāḥ samavasthitāḥ |
anyathā vā'tra sambandhaḥ | tathā hi astu śabda-⸤jāter arthajātīnāṃ jātikāryaṃ sambandhivyutpa-⸤ttis tu na ghaṭate | yatra hi śabdajātir addhyasya-Lte sa eva tv anekatvād arthajātīnāṃ sāmānyā-⸤ntaram antareṇa na sambhavatīty āha― yadā ⸤viśuddhā evārthajātayaḥ śabdair abhidhīyanta ⸤ity āśrīyate | tadāpi sarve jātyabhidhāyinaḥ ⸤jātyādiśabdā api tadā jātivācina eva || ⸤__​_​_​_​_​nanu nissāmānyāni sāmānyā-⸤nīti sā(si)ddhāntāt sa kathaṃ jātyādiśabdā- ⸤api jātyādhārāṃ jātim abhidadhyur ity āha― ⸤vyāpāralakṣaṇā iti vyāpāraḥ kāryaṃ prayojanam i-⸤ti tad eva lakṣyate 'neneti lakṣaṇaṃ mahator yeṣāṃ ⸤śabdapratyāyyānām ārthānāṃ te tathā hi yasvarū-⸤pāḥ ayam āśayaḥ vaiśeṣikādīnāṃ bhavaṃtu ni-⸤ssāmānyāni sāmānyāni tāni hi vya-⸤ktiṣv anvayapratyayāvadheyāni paropādhirūLpāṇi svatantravyaktivadidaṃntāvabhāsitvā-⸤bhāvāt_ sāmānyāntareṇa nopadhīyaṃte | navavyā⸤karaṇānāṃ tu śabdārtho 'rtha ity abhyupagatām anva-⸤yarūpāvacchedena śābdasya pratyayasyotpatteḥ ⸤jātiṣv api jātir aviruddhābhyupagamā etad e-⸤va hi vyaktiṣv api jātyabhyupagame nimitta-⸤m itratrāpi tathābhyupagame kaḥ pratyeṣaḥ prakṣā- ⸤api ca padārthāḥ svakāryaṃ vijñādikaṃ kurvantaḥ ⸤santīti vyavahriyante kiṃ punaḥ śabdavār__cyāḥ pa-⸤dārthā api iti sāmānyavacanāt_ dravyādayo '-⸤pi śabdavācyatvepinaiva lakṣyante | śabdapra-⸤māṇakānāṃ hi yacchabda āha― tat paramārtha-⸤rūpās tathā cānvayirūpeṇa guṇo 'py adhīyamā-⸤no jātir eva yathopamānā samāse śyamā-Ldiḥ tathā copamānāni sāmānyavacanair ity u⸤cyate |
evaṃ kriyāpy abhedena vā'bhidhīya-⸤mānā jātiḥ | tathedaṃ tad iti svātantryeṇa vi-⸤śeṣyatayābhidhīyamānā jātiguṇakriyā api ⸤dravyam iti yathāvasaram agre nirṇeṣyata eva tac ca ⸤laukikavyavahārānuguṇyena śāstre 'smin_ ⸤vyutpādyate | śāstrāntare prasiddhā hi vyavasthā- ⸤lokaviruddhā loke hi gavi śṛṅgaṃ vṛkṣe śā-⸤kheti vyavahāraḥ | tathaiva ca vyākaraṇe 'py ādhāra-⸤saptamī | śāstrāntare tv avayaveṣv avayavīti śṛṅge gauḥ śākhāyāṃ vṛkṣa iti syāt_ | itthaṃ ⸤ca śabdābhidheyasyehārthatvāt | sarve jātyabhi-⸤dhāyino yasmāc chabdavyāpāreṇa padārthā la-⸤kṣyante | yady api bahir va__​_​_​_​_​_​_​pi śā-Lstrais tathā pratyāyyante | ato bhidhāvyāpārava-⸤śād anvayirūpeṇa pratyāyyamānā vyāptir jātau ⸤padārthe siddhety eṣo 'py arthaḥ |
abhidhāvyāpā-⸤ralakṣaṇatvam eva vyaktayati
jātena padārthe jā-⸤tir vā 'pi viśeṣo vā jātivat |
śabdair apekṣya-⸤te | yasmād antas te jātivācinaḥ
jātau padārtha- ⸤iti__​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​ ⸤jātivācīty abhyupagantavyaṃ bhavatu | mā bhūj jāti-⸤śabdais tu jātivyatiriktayā jātyaikasvabhāve ⸤vā'pekṣyate pratyāyyatvenāṅgīkriyate | svālakṣya-⸤kṣaṇyena hi vastūnāṃ bhedaḥ śabdaiḥ spraṣṭuṃ na śakya-⸤te | anvayirūpāveśena sambandhavyutpattau ⸤śabdasya vācakatvāt | tathā ca jātīnām ita-⸤retarabhedo vastu san nādhibhidhīyate | api- Ltv abhedakatvena tā abhidhīyante | abhedaś ca- ⸤sāmānyam iti siddham ekaśabdatvaṃ jātaya- ⸤iti
tathā yo 'pi viśeṣaḥ saṃjñāśabdānāṃ vā-⸤cyaḥ pratiniyataḥ so 'pi jātiprasiddhajātyā ⸤tulyam apekṣyate | śabdaiḥ | tatrāpi bālyakaumārā⸤dyavasthābhedaḥ na spṛśyate | api tv avasthātṛrū⸤pam evānugataṃ tad dhi pratyabhijñāpratyayanimittaṃ ⸤tatrāvaśyābhyupagantavyam | ato yasmājjā-⸤yasmāj jātivat sarvam apekṣyate śabdaiḥ tasmāj jā-⸤tiviśeṣaṃ vā pratipādayantaḥ sarve jātyabhi-⸤dhāyi_na vyāptiṃ nigamayati | itthaṃ ca saṃjñā-⸤śabdānām api jātivādimate jātiśabdatva-⸤m ity ekaiva śabdānāṃ pravṛttiḥ |
evaṃ darśanā-⸤ntare 'pi śabdavyāpārāśrayeṇa eva vyāpti-Lsiddhir ity āha―
dravyadharmā padārthe tu dravye ⸤sarvo 'rtha ucyate |
dravyadharmāśrayādravyadha-⸤rmadravyam ataḥ sarvo 'rtha iṣyate |
na kevalaṃ ma-⸤yaiva jātipadārthāvādinaitad aṅgīkṛtaṃ sarvo 'rtho jātir iti yāvad dravye 'pi padārthe⸤ dravyapadārthapakṣe 'pi dravyadharmā sarvo 'rtha ucya-⸤te kutaḥ dravyadharmāṇām āśrayaṇāt_ dravyam ataḥ ⸤sarvo 'rtha iṣyate | vyaā(vyā)ptir ataḥ siddhā bhava-⸤tīty arthaḥ | dravyavādinā'py etad abhyupetavyam· ⸤vya(vyā)ptisiddhaye śabdena yo 'rtha ucyate | ⸤sarvo 'sau dravyadharmayukta evety abhiprāyaḥ | ⸤yathā ca dravyavādinaḥ kecid eva śabdā mukhya-⸤dravyābhidhāyinaḥ tadanye tūpacaritadravyā-⸤kārābhidhāyinaḥ tathā mamāpi jātivādi-Lno mukhyāṃ jātim abhidadhati | kecit_ upa-⸤caritā_m anya iti matadvaye 'pi sāmyam | ⸤tatra dravyadharmā idaṃ tad iti pratyavamarśayo-⸤gyatvam | pariniṣpatāsvātantryaṃ liṅgasaṃ-⸤khyāyogaś cety evam ādayaḥ teṣāṃ śuklādi-⸤guṇeṣv apy adhyāropāt te 'pi dravyasyaiva dha-⸤rmo yeṣām iti dravyadharmāṇaḥ | tathā hi śu-⸤klo nīlaṃ strīpuṃnapuṃsakādini satvaguṇā-⸤s tathaikatvādayaś cetyādibhiḥ śabdaiḥ pratyāyya-⸤mānā guṇādayo dravyadharmāṇaḥ svātantryādi-⸤rūpeṇāvabhāsante | iti sarvo 'rtho dravyarūpeṇā-⸤bhidhīyate |
evaṃ śabdavyāpārāśrayeṇa vyā-⸤ptir upapāditā· adhunā vaiśeṣikadṛṣṭyā'-⸤py arthagatasamānadharmāśrayeṇa jātipadārthavyā-Lptim āha―
anu__​_​_​_​_​_​_​_​_​_​⸤anupravṛttaidharmo vā jātiḥ syāt sarvajātiṣu |
⸤pravṛttidharmasāmānyaṃ viśeṣe jātir iṣyate ||
⸤__​_​_​_​jātīnām etaj jātitvaṃ yeiyaṃ_yaṃ svā-⸤śrayānu(tpa)ttiḥ sarvajātīnāṃ sādhāraṇo dha-⸤rmaḥ sā ca tābhyo nanyāpi sādṛśyād abhede-⸤na parāmṛṣṭā satī sarvā_ sañjātiḥ sarvaiva hi ⸤jātiḥ svavyaktir anuvartate | upalakṣaṇaṃ caiṣa dha-⸤rmaḥ tena svānurūpapratyayajanakatvaṃ yat_ balāt_ ⸤dravyaṃ tadrūpam ābhāti | svānurūpābhi__​_​_​_​⸤tvaṃ __​_​_​_​_​_​rūpābhidhāna(ṃ) bhavati | ⸤pratyāśrayaṃ ca sarvātmanā parisamāptiḥ sādhāra-⸤ṇo jātidharmaḥ yadi bhāgaśo jātir varte⸤ta | tadā bhāgaśa eva gotvādipratyayaḥ syāt | Lsaṃpūrṇaś ca viṣāṇādyavayavadarśane 'pi gotvā-⸤kāraḥ pratyayaḥ prasūyate prasūyate pra__​_​śraya⸤pariṇa__​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​⸤__​_​_​_​_​sādhāraṇadharmā vācyāḥ | ya-⸤thā ca gotvādijātiḥ sarvā vyaktīr vyāpnoti | ta-⸤thaivaite dharmāḥ sarvajātīḥ vyāpnuvantīti jā-⸤tyā tulyarūpatvāj jātikāryāya kalpante | ⸤evaṃ sarva eva viśeṣā vyāvartante | anyathā-⸤nugamāt_ sāmānyaṃ __​_​_​_​_​_​_​_​_​_​⸤_⸤_
⸤__​_​_​_​_​_​sambandhasya sādhāraṇatvāt_ saiva ⸤jāti...r astu tad evaṃ sāsnādimatvena sāsnā-⸤dimānītyādipratyayo janyate | na tu gau-Lr gaur iti anurūpaṃ hi kāryaṃ kāraṇa__​_​_​_​⸤_⸤__​_​_​_​_​_​_​_​_​ jātir jātir iti pra-⸤tyayo yuktavyāvṛttā ca viśeṣāviśeṣa iti ⸤naitad evam· gatyantarābhāvād atra sadṛśā e-⸤va dharmajātiḥ kalpyate | mukhye jātimatve ⸤bādhakopapatteḥ | tathā hi sāmānye ca para-⸤sāmānyasamavāyena(nā)vasthādibādhakaṃ ma-⸤nya__​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​⸤__​_​_​_​_​_​_​_​_​yāpanodāya viśe-⸤ṣāntarakalpane teṣāom api sāmānyasamavā-⸤ye sandehaviṣayatvād viśeṣāntarābhyupaga-⸤me 'navasthāprasaṅgaḥ | atha kaściran nissā-⸤mānyo 'sti viśeṣaḥ | tadā tadaviśeṣāt sa-Lrve 'pi tathā syur iti vānyatra vistareṇe__​_​⸤__​_​_​_​_​ gopiṇḍeṣu yu sāmānyābhyupagame- ⸤na kiṃci__​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​_​ ⸤parikalpyam | tad evaṃ yatra jātyabhyupagame pra-⸤māṇabādhā'sti | tatra sadṛśarūpā jātiḥ | ⸤tathā cābhāveṣv api sāmānyābhyupagame bhāva-⸤tvāpatter abhavanātmakadharmasāmānyād anvayi-⸤pratyayaviṣayateti saiva tatrāpi jāti__​_​
(From page 90)
sarvaśabdaviṣayatvam evābhivyanakti |
tāṃ ⸤prātipadikārthaṃ ca dhātvarthaṃ ca pracakṣate
sā ⸤nityā sā mahān ātmākām āhuḥ tatalādayaḥ
⸤sarvabhāveṣu sadrūpaṃ sāmānyam anugatam | abhā-⸤vasyāpi buddhyākāreṇa nirūpaṇāt_ mahāsattayā'-⸤nayāpi yogāt prātipadikamātravācyā sattā ⸤tad uktaṃ prātipadikārthaḥ satteti dhātubhir api ⸤dhātubhir api sādhanādhīnalabdhajanmasu kriyā⸤vyaktisusamavetā yathopādhyupagṛhītanānātvā sa-⸤ttaivābhidheyam āpadyate si...ddhasādhyarūpārthadva-⸤yātmanā ca tasyā eva pi(vi)vṛttes tadapararāśyabhāvāt_ ⸤saṃśabdaviṣayatvaṃ sattāyāḥ pratyayabhāgenāpy atra Lyathāyathaṃ saṃkhyākārakādyupādhiviśiṣṭā sattaivā-⸤bhidhīyate | sa codayavyayarahitatvān nityā sa-⸤tpratyayasya sarvadānuvṛtteḥ
ete sattāmātrasyā-⸤tmano mahataḥ ṣaḍ aviśeṣapariṇāmā yat tat paraṃ vi-⸤śeṣebhyo liṅgamātraṃ mahatta__​_​s tasminn ete sa-⸤ttāmātre mahatvātmany avasthāya vivṛddhikāṣṭhām a-⸤nubhavanti | pratisaṃsṛjyamāhaś ca tasminn eva ⸤sattāmātre mahaty ātmany avasthāya yat tan nisattā⸤sattan niḥsadasad avyaktam aliṅgaṃ tasmin_ prati-⸤yantīty evaṃ sāṃkhye buddhitatvaṃ mahacchabdavācya-⸤m ādyaṃ jagat_kāraṇaviśiṣṭam ity ato 'nanta-⸤rasya __​_​_​raḥ grāmasya kāraṇarūpānugamā-⸤t sattārūpatvam aviruddham iti sattārūpaṃ sarvaṃ ja-⸤gadākhyātaṃ bhavatīti sattādvaitavādaḥ sāṃkhya-Lnayenāpy upabṛṃhitaḥ | evaṃ ca sarvaśabdavācyā ⸤sattā śabdapravṛttinimittabhūteti yathā__​_​ ⸤bhinnopādhibhāvapratyayābhi__​_​_​_​_​_​_​_​vaṃ ⸤gotvam iti pra__​_​_​_​_​_​_​_​r ekārthatāprasa-⸤ṅgaḥ | naitat_ upādhibhedena sattāyā bhedāt_ ⸤prātipadikena gavāśrayāyās tasyā abhidhānaṃ ⸤pratyayena tu niṣkṛṣṭāśrayasya sāmānyasyābhi⸤dhety adoṣaḥ | prakṛtyarthanimittaś ca bhāvapratya⸤yabheda iti na sāṃkarya__​_​_​_​_​_​_​