Ahmedabad [A2]: Rasendramaṅgala commentary

Published in by in .

  • Ahmedabad, Ahmedabad, India
  • Known as: [manuscript identifier], [NCC identifier] (NCC).
  • Siglum: A2

More ▾
Title Rasendramaṅgala
Commentary Ṭippaṇa
Author Nāgārjuna Siddha
Commentator [commentator]
Physical description
Language/Script [Sanskrit in Devanāgarī script.]
Format book
Material paper
Hand
  • () script in .
  • (major) Devanāgarī script in red ink.
  • (minor) English script in green highlighter.
History
Date of production
Place of origin [place of production]
Provenance [record of ownership]
Acquisition [how it was acquired]

  • A2
śrīgaṇāpataye namaḥ atha raseṃdramaṃgalasya ṭīkā liṣyate
śaṃvaro 'thabalijinnāgakṣaLyabahalarāgagaruḍacaraḥ
sa jayati haririva harajo vidalita bhavadainya⸤duḥkhaharaḥ 1
saptāviṃśati siddhānā matamālokya yatnataḥ
nānā⸤śāstranighaṃṭāni jñātvādau vaidyakatrayaṃ 2
deśe deśe 'bhidhānaṃ syāt auṣadhānāṃ pṛthak pṛthak
taṃ viditvā ca dhātūnāṃ pāraṃparyopadeśa⸤taḥ 3
sa śaṃśayasa gūḍhārthaṃ spaṣṭīkaraṇahetavo
raseṃdramaṃgalasyedaṃ ṭippaṇaṃ racayāmy ahaṃ 4
paramahaṃsaparivrājakācārya bhagatpūjyapādama⸤ṣṭāviṃśatimaṃ rasasiddhaṃ śrī śrīmadgoviṃdabhadrākhyo 'haṃ raseṃdramaṃgala⸤sya ṭippaṇaṃ racayāmi 5
pītāṃbara ity ādi
harajo
jayatu
kamiva haririva yathā haris tathā harajaḥ
pītamaṃvaramabhrakaṃ yena saḥ pītāLni aṃbarāṇi yasya
...pakṣe baliśabdena gaṃdhakastajjit
pakṣe valinā⸤mā daity astajit nāgaṃ śīsakaṃ kṣayarīti nāgakṣayaḥ vahalārāgā ga⸤ruḍā yasya hāṭakasya athavā mākṣikasya carati bhakṣayatīti pakṣe paṃcanāgān kṣayaṃ nayatīti nāgakṣayaḥ
vahalarāgaā garuḍacaraḥ baha⸤lān pracurān rāgān yasya garuḍasya sa tathaiva tasyārūḍhaś
carati gacha⸤itīti vidalita bhavacainyaduḥkhaharaḥ
vidalitaṃ dainyaṃ daridraṃ ye⸤na bhavasya saṃsārasya duṣaṃ hṛtaṃ yena rasarājena asau
...
...
...
...
...
...
...
haripakṣe vida⸤litaṃ dainyaṃ yena bhavasaṃsāraṃ tasya duḥkhaṃ hṛtaṃ yena asau sa raseṃdro jaya⸤tu cha
punaḥ kiṃ kṛtvā jñātvā kiṃ tatra baidyakatrayaṃ na kevalaṃ vaidyakaLtrayaṃ nānāprakārarasaśāstrāṇi tathā nighaṃṭāni na kevalaṃ śāstrā⸤ṇi nighaṃṭāni ca
saptaviṃśati siddhānāṃ mataṃ tad yathā
āḍuṣemaścaṃ⸤drasenas tu laṃkocaś ca viśāradaḥ
kapālī mattamāṃḍavyo bhāskara su⸤rasenakaḥ
ratnaghoṣaś ca śaṃbhuś ca tatbaiko narabāhana
iṃdrado gomukha⸤ś caiva kabalir vyāhir eva ca
nāgārjjunaḥ surānaṃdo nāgavodhir yaśo⸤dharaḥ
khaṃḍakāpāliko brahma goviṃdo laṃpako hariḥ
saptāviṃśati bhūpeṃdra rasasiddhāḥ prakīrttitāḥ
eteṣāṃ matam ālokya pāraṃpapopade⸤śataḥ
yatnenauṣadhadhātūnāṃ jñātvā nāma prathak prathak
natvā ra⸤seṃdraṃ śivasaukhākārakaṃ
apāra saṃsārasamudratārakaṃ
sarvāthasiddhiLprada mukhya maṃgalaṃ
graṃthaṃ pravakṣyāmi raseṃdramaṃgalaṃ
maṃgalārthamidaṃ kṛttaṃ taduktaṃ maṃgalanimittaṃ catuḥpramāṇanāma ca tathāca karttāraṃ vyākhyā⸤yaṣadva paś cādvyākhyātuḥ śāstramācāryā tatra kimidaṃ maṃgalamittaṃ
maṃgalaṃ pāpaṃ gāyatīti maṃgalaṃ
tac ca dvividhaṃ mukhyamamukhyaṃ ca
tatra mukhyamaṃgalaṃ raseṃdraguṇastavanaṃ
ādau madhyāvasāneśu maṃgalaṃ bhāṣi⸤taṃ budhaiḥ
tadraseṃdraguṇastotraṃ tadavighnaprasiddhaye
amukhyamaṃgalaṃ tu dadhyatasitakusumopahārādi
tadapi mukhyamaṃgala dvividhaṃ nivaddhama⸤nivaddhaṃ ca
tatra nivaddhamaṃgalaṃ yattvidaṃ śāstrakāreṇa kṛtaṃ
anivaddha⸤maṃgalaṃ yadanyatrasthamanyatra nītvā bhaṇyate
tatakim iti vighnopaLśamanapuṇyasaṃbhārabhaktiprakarṣasaṃpradāyāvichedacaturvidhaṃ phalamava⸤lokya maṃgalamāha
nāstikatārpparahāra śiṣṭācāraparipālanaṃ a⸤vighnena śāstraparisamāptiriti maṃgalaṃkaraṇaphalaṃ
vyākhyānaṃ ca tridhā sapiṃḍitārthakathanaṃ padachedakathanaṃ padārthakathanaṃ ca
tatra raseṃdra⸤sya namaskāraṃ kṛtvā raseṃdramaṃgalaṃ nāma graṃthaṃ pravakṣyāmīti sapiṃḍitārthaḥ
natvā ity ekaṃ padaṃ raseṃdram iti dvitīyapadaṃ śivasaukhyakārakam iti tṛtīyapadaṃ apārasaṃsārasamudrakārakam iti caturthapadaṃ sarvārthasiddhipradamukhyamaṃgalam iti paṃcamaṃ padaṃ graṃtham iti ṣaṣṭaṃpadaṃ vakṣyāmī⸤ti saptamaṃ padaṃ raseṃdramaṃgalamity aṣṭamaṃ padaṃ aṣṭāṃgo namaskāraḥ iti paLdacheda
tatra padaṃ paṃcaprakāraṃ kriyāpadaṃ kārakapadaṃ saṃvaṃdhapadaṃ viśe⸤ṣaṇapadaṃ ceti
pravakṣyāmīti kriyāpadaṃ raseṃdramaṃgalam iti kārakapa⸤daṃ rasānāṃ sāmarthyapadam iti saṃvaṃdhapadaṃ śivasaukhyakārakam iti bi⸤śeṣyapadaṃ apārasaṃsārasamudratārakamity ādi viśeṣaṇapadamiti
padārthakathanaṃ namaskāravṛttasya kriyākārakasaṃvaṃdhena kathyate
prava⸤kṣyāmi kathayāmi ahaṃ
kiṃ tat raseṃdramaṃgalaṃ nāma graṃthaṃ
kiṃ kṛtvā pūrvaṃ natvā namaskṛtya
kaṃ raseṃdraṃ kiṃ viśiṣṭaṃ śivasaukhyakārakaṃ
pu⸤naḥ kiṃ viśiṣṭaṃ apārasaṃsārasamudratārakaṃ
punaḥ kathaṃ bhūtaṃ sarvārtha⸤siddhipradamukhyamaṃgalaṃ iti namaskāravṛttārthaḥ
raseṃdramaṃgalamity āLdi spaṣṭārthaḥ
aṇimādyaṣṭaguṇairbibhūtidamity ādi pāradaśabdena śrīmatā graṃthakartrā mahānāgārjunena rarājasya nāmamālāstavaḥ kṛLtaḥ
raso mahārasaścetyādi agretana patreṇa saṃbaṃdho jñeyaḥ
raso mahārasaḥ sūtastrinetraś ca trilocanaḥ
haravījaścalaś caiva vījeṃdraś ca rasāyanaḥ
pāradaś ca subarṇākhyo mahābanhis tathaiva ca
lokeśo khecaro divyaḥ sai.................
śaśihemanidhiś caiva anaṃto 'jitam eva ca
sūkṣmaḥ śāṃtaḥ prabhuś caiva kālikāṃtakara paraḥ
etāni rasanāmāni jñātavyāni bi⸤cakṣaṇaiḥ
etairnāmabhi.........
...
...
...
...
...
...
dīnāṃ nikṛṃtanaḥ upaskarā yathā
tulā⸤bhājanaṃ tac ca dvividhaṃ tulāghaṭakaṃ ceti
ṣalvabhājanaṃ tac ca trividhaṃLpāṣāṇaṣalvaṃ lohaṣalvaṃ tāmraṣalvaṃ
śilākaṃḍanī sā ca dvividhā
pāṣāṇakaṃḍanī kāṣṭakaṃḍanī ceti vicitrakarparāṇi tāmrādī⸤ni
bhājanāni mṛnmayāni ca koṣṭikā
jālaka⸤koṣṭikā kūrparakoṣṭikā bhūmikoṣṭikā ceti
bhastrikā sā ca trividhā bhastrikā kūrpparabhastrikā mukhabhastrikā ceti nalikā sā ca dvibidhā nalikā bakanalikā ca
nalikā lohamayā
bakra⸤nalikā mṛnmayā
mṛnmūṣā sā ca dvividhā pakvā apakvā ca
apa⸤kvāyā bhedaṃ vajramūṣā
valmīkamṛttikā bhāga 1 śālikuṣabhā⸤ga 4 catuṣṭayam
iṣṭikā caturthāṃśaṃ ṭhigharikā cūrṇāṃśaṃ lohakiLṭṭamaṣṭāṃśaṃ kūrppikācūrṇaṣoḍaśāṃśaṃ taraṭṭacūrṇamaṣṭāṃśaṃ udakena kaṃḍayitvā kriyate sā vajramūṣā mṛnmūṣā
yathā kṛṣṇamūṣā bhāga 1 śālituṣadagdhabhāgatrayaṃ taraṭṭacūrṇamaṣṭāṃśaṃ udakena saha kaṃḍa⸤yitvā kriyate sā mṛnmūṣā
tasyā bhedaṃ mūṣā gostanā aṃdhamūṣā nalikāmūṣā saṃpuṭamuṣā ḍhālamūṣādayaḥ
kuṃbhakāreṇa svamṛ⸤ttikayā kṛtā
sā pakvamūṣā iti īṭamūṣā īṭakayā kriyate kṣā⸤ramūṣā saiṃdhavādi lavaṇamūṣā ṣarpparamūṣā kokilākhyamūṣā hematāra | tāmra | loha | trapu | sīsakamūṣādayaḥ
saṃḍasaṃ trividhaṃ | saṃḍa⸤saṃ | patrasaṃḍasaṃ | kākamūṣāsaṃḍasaṃ ceti
hastakudakanighātādayaḥLsamāṃsenāmena krameṇa iti grāsapramāṇavidhiḥ
raṃjanaṃ ca tataḥ śvetakarmaṇi śvetadravyaiḥ pītakarmāṇi pītadravyaiḥ dīrghamūṣāyaṃ⸤treṇa raṃjanaṃ raktatailena saha dīrghamūṣāyāṃ rasasya kāryaṃ kārīṣāgnau tapte saṃsāraṇaṃ sāraṇāyaṃtreṇa vasādibhiḥ snehaiḥ saha saṃsthāpya sāra⸤ṇadravyamāvarttya tatra yaṃtre ḍhālayed ity arthaḥ
nāgavaṃgābhyāṃ krāmaṇaṃ
atha biḍayogena auṣadhayogena vā kuryāt
evamaṣṭādaśa ka⸤rmāṇi raseṃdrasya jñātavyāni
raktasarṣapa rānikā kaṃnyā | vaṃdhyā | kārkkāṭī | mlechaṃ | tāmraṃ | vā kevalaṃ rasaṃ |
meṣaviṣāṇikā mīḍhāsīṃgī
sā cottaravāruṇī ghananādaṃ taṃudulīyakaṃ navasāLraṃ cūlikālavaṇaṃ | tripaṭu trikṣāraṃ | uḍusaṃkhyā
saptāviṃśatisaṃkhyā girikarṇī | śvetasūpalikā | urgā | sarppākṣī | krāṃtā | viṣṇukrāṃtā | la⸤ghuparṇī | madhusaṃjīvanī | paṭu | kṣāraṃ | āriṣṭaṃ | kāṃjikaṃ | kaṃcukī | kṣī⸤rakaṃdaḥ | garuḍī | gāṃgerukī | varāhī | varāhāṃkālu | naṃdinī | gojivhā | śūlinī | nījikā | sūrpavallī | śvetagirikarṇikā | sṛṣṭi | udakaṃ | aṃbujaṃ | lavaṇaṃ | kīratuṃḍī | śukacaṃcu | kṣīrakaṃdetyarthaḥ | pījurity anya⸤tra | gopālapīṭhu | udaṃvaratvak | ṛṣichadā | ṛṣikaṃdaḥ | kanyakā baṃ⸤dhyā | bāyasīkākajaṃghā | āsurī | rāyī | vijayā anaṃtā jayā | girikarṇikā | ajayā | śaṃṣapuṣpī ||
iti rasaśodhanaprakaraṇaṃ ||
atha mahārasaśodhanaṃ |
śirīṣapuṣparasena | ārdrakarasena | palāśaya⸤ṣṭīti |
vrāhmī | sā ca udakamadhye | vaśyākhyety arthaḥ |
ajagaṃdhāḥ puhaṃ⸤gali
tāṃ ghṛtamadhye pacitvā ajādugdhamadhye ḍhālayet
vārān sapta⸤rasena puṣpavatī strīmūtreṇa
tathaiva tasyāḥ kusumena | puṣparudhireṇa urageṇa | nāgena raṃjitāṃ | paṭutrayaṃ |
lavaṇatrayaṃ | vātāritailena | mahā⸤rasaprakaraṇam iti |
munikusumaṃ | agastipuṣpaṃ | kaṃḍūlīkaṃ | sūraṇakaṃdāṃ ghanaravaṃ. karavīraḥ | karīraṃ uttare prasiddhaṃ | kī⸤raṃ kṣīrakaṃdaṃ | kapi | kapi | bhaḍukaṃ | śyāmā priyaṃgu | trivṛtā bhedaṃ vā ||
śamīkaṃṭakaḥ | kaṃṭakaśamīvṛkṣaḥ | madanakodravaḥ | mattakodravaḥ | āLkhukarṇī | khahupanī | śrṛṃgī | uttaravāruṇī | ghaṭodbhavaḥ | agastivṛkṣaḥ ghanadhvaniḥ | taṃdulīyakaḥ | ghanīraṃ | punarnavā | sūraṃ | sūraṇakaṃdaḥ ṛṣa⸤nehaṃ | matsyavasā | meṣītoyena | mīṭhikāmūtreṇa | śrṛgikā | uttaravā⸤ruṇī
iti sarvadhātuśodhanaprakaraṇaṃ
atha rasoparasaloha⸤śodhanādhikāraḥ |
kṣārarājena | ṭaṃkaṇena | piśācī | kaṃguṇī | ta⸤syāstailena | pṛthivībhaṭena | rasakacūrṇena | siṃdruvārarasena | nirguṃḍī⸤rasena | śuklaṃ | tāraṃ | śoṇitaṃ | śuddhaṃ tīvraṃ | pītaṃ suvarṇa | haṃsapādaṃ | hiṃgulaṃ | haṃsāṃhri. haṃsapadī | amṛtavallī | gaḍūcī | ratnamākṣikā | kuṭhaptachinnakaḥ ṣadiravṛkṣa ity arthaḥ
gopālikā | gopaballī |Lgorasanā | pattharikā | gaurīphalāni | āmalakāni | drakṣurakaḥ | tilaṃṭa⸤ṭakaḥ | mallikāyā bījāni | iṃdrayavetyarthaḥ | dullīpayena | besaridugdhena
iti rasoparasako lohaśodhanādhikāraḥ
atha vajrādimāraṇā⸤dhikāraḥ ||
...
...
...
...
stuk | vaktrī. kījālarasaḥ | makukruṇacūrṇaṃ stanyaṃ | kāki⸤nīstanadugdhaṃ | śrotoṃjanaṃ | pītamahodadhikutsumaṃ | agastipuṣpaṃ | bā⸤lā | kākinīstrī | meḍhikāśrṛṃgi | meṣaśrṛṃgi |
eteṣāṃ niryāsaḥ
go⸤rasanā | pattharikā | vāruṇī | iṃdravāruṇī | vajraballī | tridhārāsthi⸤vallī | haṭuśrṛṃṣaletyarthaḥ |
mahodadhi | agasti | kīlālapaḥ | makruṇaḥ | gaṃdhaṃ | gaṃdhakaṃ | ghaṭodbhavaḥ | agastiḥ | kadalī | raṃbhā | śrṛṃgi | uttarabāLruṇī | karavīraṃ | karīraṃ | kīraṃ | kṣīrakaṃdaṃ |
bhūballī | bhūlatā | mātṛbāha⸤kaḥ | kṣudraśaṃbūkaḥ
dvimukhī | cākalaḍaṃḍa
dīnārikā | girikarṇī | kaṃcukī | kṣīrakaṃcukā | vīrā | nicūla | sāraṣeṇa | madhunā | trisaṃghāte⸤na
nalikāmūṣāyaṃtreṇā | bhūdhareti jālikāyaṃtreṇa |
prasave puṣpe |
ba⸤jrakaṃdaṃ | kṣīrakaṃdaṃ |
abhrakādisatvapātanaprakāreṃṇe |
dūti prakaraṇe | kākinī | kāinī | gusalanavallī ity arthaḥ dūtiprakaraṇam iti |
atha lohamāraṇe rasī bhavaṃti rasasadṛśāni bhavaṃti |
lohamāraṇādhikāraḥ samāptaḥ
atha rasavyaṃdhyādhikāre |
navasāraṃ | cūlikālavaṇaṃ | ghanaṃ | karpūraṃL
kṣārāṇi | mokṣakaḥ | nicūlā |
apāmārgakṣārāṇi |
sarvve ṣaṭ
paṭutrayaṃ |
ṭaṃkaṇaṃ | yavakṣāraḥ | svarjikā |
surabhiḥ | gaṃdhakaṃ | gaṃdhakaṃ ity ādi | sūteṃ⸤dramiśrīkṛtam iti ko 'rthaḥ |
gaṃdhakaṃ rasasamāṃśena kajalikāṃ kṛtvā gaḍūkayaṃtreṇa vaṃdhayitvā mākṣikaghṛtavasādayaḥ | samāṃśena parāṇi marddayed ity arthaḥ 1
godaṃtaṃ | tālakaṃ | tac ca sūtakasamaṃ | paṃcamāhiṣeṇa saha vaṭikāṃ vadhvā saṃśoṣya jālikāyaṃtreṇa rasaṃ vaṃdhayitvā tato 'parāṇi mi⸤śrayitvā guṭikāṃ kārayed ity arthaḥ 2
golaṃ kṛtam iti ko 'rthaḥ |
śulvasū⸤tapiṣṭikāṃ kṛtvā mūṣāyaṃtreṇa tālakena saha marddayitvā yojayet |
kūṭaṃ rītikā samasūtakena patrāṇi lepayitvā yojayet | śilā | manaḥ śilā |Lalaṃ haritālaṃ | tālakaṃ samāṃsena | mūṣāyaṃtreṇa bhasma kṛtvā miśrśrayed i⸤tyarthaḥ 4
saurabharajaṃ | gaṃdhakacūrṇaṃ | samasūtakena kajjalīṃ kṛtvā cākīyaṃ⸤treṇa nigrahitvā melayet 5
śulvapatrāṇi samasūtakena lepayitvā kāṃji⸤kena sahaukālpanata uddhṛtya gaṃdhakasamacūrṇena saha tharatharakrameṇa datvā haṃḍikāyaṃtreṇa mārayitvā miśrayet 6
sūtaṃ | rasaṃ | gaṃdhakasamāsena kajā⸤līṃ kṛtvā gaḍukayaṃtreṇa vaṃdhayet
tato yoge yojayet
gaṃdhakapiṣṭikāṃ tāmramapāṃ bhūdharayaṃtreṇa kṛtvā melayet
udaṃvaraṃ | śulvaṃ | bhrāmakaṃ | madhu | tat yogena yojayet 8 gaṃdhāśmapiṣṭiriti gaṃdhakapiṣṭikā jaraṇaṃ higuḥ
harajaṃ sūtakaṃ | gaṃdhena piṣṭikā kāryā |
tato melayet 10
athaLjvare | ghanaṃ | kāsyaṃ | rasasya caturthāṃśena cāraṇayaṃtreṇa cārayitvā samagaṃdhake⸤na haṃḍikāyaṃtreṇa mārayitvā vātajvaraharayogakvāthena tridinaṃ marddayi⸤tvā guṭikāṃ vaṃdhayet 11
brāhmī | rītikā | sā samasūtakasya cirayitvā gaṃ⸤dhakena haṃḍikāyaṃtreṇa mārayitvā pittajvarakvāthena tridinaṃ marddayitvā guṭikāṃ vaṃdhayet 12
mlechaṃ tāmraṃ
tac ca sūtakasya caturthāṃśena cārayitvā gaṃdhakamadhya pacet
tataḥ kvāthena pūrvavat 13
anena rasena dvaṃdvajvaraharayo⸤gakvāthaiḥ pṛthak 2 mardda tena krameṇa sarva dvaṃdvajvaranrahaṃti 14
sūtakasyā⸤ṣṭamāṃśena suvarṇaṃ cārayitvā tadabhāve mṛtaśulvaṃ vā
samagaṃdhakena kajra⸤likāṃ kṛtvā gaḍukayaṃtreṇa vaṃdhayitvā sannipātajvaraharakvāthena tridiLnaṃ marddayitvā sūtamākṣikavolamity ādi sannipātacikitsoktakvātha⸤yoga melayed ity arthaḥ 15
ṣoḍaśāṃśena tāraṃ rasasya cārayitvā tālakena samaṃ mūṣāyaṃtreṇa mārayitvā śeṣaṃ pūrvavat | 16
athātīsāre |. śulva⸤pāṇi samarasena gaṃdhakacūrṇena lepayitvā īṣallaghupuṭena mārayet
tataḥ kāṃcanāritvagrasena tridinaṃ marddayitvā atīsāracikitsitoktayogaiḥ krameṇa melayed ity arthaḥ 17
maṃḍūrāyasacūrṇakuṭhārachinālohavātatri⸤phalāyā rasena khalve marddayitvā īṣadgaṃdhakena saha cāraṇayaṃtreṇa cārayi⸤tvā | grahaṇayogai saha yojayet
tathā pravāhikāgrahaṇāṃ kṛmidoṣe 10 maṃḍūrāyasacūrṇaṃ kuṭhārachirasena tataḥ kāṃcanārarasena tridinaṃ marddaLyitvā atīsāracikitsoktayogaiḥ krameṇa melayed ity arthaḥ 15 pītagaṃ⸤dhakapala 1 rasapala 2 kumārīrasena marddayitvā śulvasya palatrayaṃpatrā⸤ṇi kṛtvā amlena prakṣālya prākkalvena lepayitvā haṃḍikāyaṃtreṇa kṛṣṇavarṇaṃ bhasmasūtaṃ bhavati 20
śulvasya piṣṭikāṃ kṛtvā mākṣikayaṃtreṇa śvetavarṇa bhasmasūtaṃ bhavati 21
capalasya cūrṇapalam ekaṃ sūtapala 1 nirguṃḍīrasena saṃmardya vālukāyaṃtreṇa raktavarṇaṃ bhasmasūtaṃ bhavati 22
atha gaṃdhakapalam ekaṃ sūtapaladvayaṃ suvarṇamākṣikadhautasatvapalā⸤rddhaṃ tucchakaṃ karṣapramāṇaṃ ekatra kṛtvā nirguṃ ḍīrasena āloḍya vāLlukāyaṃtre raktavarṇaṃ bhasmasūtaṃ bhavati 23
rasakasātvaṃ rasasamāṃśena vārā⸤hīrasena mūṣāyaṃtre śyāmavarṇaṃ rasabhasma bhavati 24
hemābhrakasatvā vā śulvaṃ vā bījasthāpane sarvatrātra prayojayet
bhasmasūtayogeṣu 25 rasaṃ hemasamaṃ kṛtvā tadarddhe gaṃdhakaṃ datvā dvipadīstrī tasyāḥ puṣpena raja⸤sā tathā rajanīraṃbhā tasyāḥ rasena ṭaṃkaṇena saha ṣalve saṃmargha gaḍukayaṃ⸤ṇa baṃdhayitvā tato 'ṃdhamūṣāyāṃ īṣadgaṃdhakena saha tuṣāgninā puṭe⸤t sūtabhasma bhavati 26
vyāghrī kaṃdodārasvinnaṃ yatśvetaṃ vaikrāṃtaṃ tasya pa⸤laṃ śuddhasūtapalaṃ tārasya palaṃ syapatrāṇirasena saṃlipya punaḥ palaṃ rasasya kṣiptvā vaikrāṃtena saha hayamūtreṇa vyāghrīkaṃdasamena marddayitva tāvaLt yāvat ślakṣṇaṃ bhavati 27
tat samasūtasya melayitvā aṃdhamūṣāyāṃ tu⸤ṣakarṣāgninā puṭet bhasmabhavati 28
hemakarmmaṇyapyayaṃ vidhiḥ
ane⸤na krameṇa śeṣaṃ spaṣṭaṃ
iti vaikrāṃtabhasmaprakaraṇaṃ
atha gulmai caṃḍā⸤lī kaṃpadavatī tadabhāve ubhayaliṃgī | rākṣasī | kapikacha | kuṃḍagolaṃ vidhavāstrīpuṣpaṃ śeṣaṃ spaṣṭaṃ 29
atha kuṣṭe śulvapiṣṭikāṃ kṛtvā gaṃ⸤dhakaṃ kaṭutaile pācya tatra piṣṭikāyāṃ kṣiped iti 30
samagaṃdhakaṃ sū⸤taṃ vālukāgaḍukayaṃtre vaṃdhayitvā tataḥ palatrayaṃ gaṃdhakety ādi melayet
sūtakasya palamity ādi spaṣṭaṃ 31
raktamūlī | nicūlaḥ janajanitapayā⸤vatsakaḥ kṣīrajā dugdhikā gokarṇī sā ṣoṭakaḥ | madamuditāṃ iṃdravāLruṇī | vārā | girikarṇī | hariṃ | mākṣikaṃ |
tāpyajaṃ | mākṣīkaṃ | rasaṃ gaṃdhakaṃ samaṃ gaḍukayaṃtreṇa vaṃdhayitvād au | tato yoge eṣa kramaḥ
sarvatra tāpyodbhavaṃ mākṣīkaṃ | śivaśukrety ādi ||
gaṃdhakena samasūtaṃ cākīyaṃtreṇa vaṃdhayitvā kṣipet
ūrdhvayoniḥ gataṃ sūtaṃ gaṃdharkaṣṭikā ity arthaḥ
asano mayūravī⸤jakaḥ |
ślakṣṇaṃ sūtakaṃ | gaṃdhakapiṣṭikaṃ māyūraṃ | apāmārgaṃ | śulva⸤cūrṇaṃ śulvapiṣṭikā | gaganaṃ abhrakaṃ evaṃ kuṣṭe
atha śīsaṃ | piṃgaṃ suvarṇamity ādi samāvarttya sūtakena patrāṇi lepya gaṃdhakacūrṇaṃ thara⸤tharakrameṇa haṃḍikāpāke bhūdharayaṃtreṇa bhasmasūtakaṃ bhavatītyarthaḥ
aṃvaraṃ | abhrakaṃ | pītāṃvaraṃ | rasarājaṃ | tīkṣṇāri | daradaṃ | kuṃjaraṃ 1 gaṃdhakaṃ | varṣāLbhuvo na | punarnavārasena | nāginī | nāiṇi | ghananādastaṃdulīyakaḥ | va⸤rī satāvarī |
taṃ vā jalena | gomūtreṇa | luṃgarasena | vījapūrakarasena | śū⸤linī |
nīlī | bhūtakeśī | kapikaṭṭū | sṛṣṭitrayaṃ | lavaṇatrayaṃ | rajaṃ | koṣṭaṃ | garaṃ | viṣaṃ | analaṃ | citrakaṃ | kṛṣṇarase | pītadevadālīrase | su⸤rabhi | gaṃdhakaṃ | nāgakarṇī | nādrakiraṇī | patrikā | pārthā | sā ṣoṭaka⸤ravarāsītyarthaḥ |
madayaṃtrī | koraṃṭā | droṇapuṣpī | kuṃcikā | dvighnaṃ | dvigu⸤ṇaṃ | vyoṣaṃ | trikaṭukaṃ |
nṛpararājāvartta | nabhaṃ | krabhūkaṃ | imaṃ | sīsakaṃ | pavi | vajraṃ | vimaleṃdraṃ | hemavimalaṃ | tāravimalaṃ vā | karmāṇa | dūti |
śulva | dūti | surāyasaṃ | suvarṇaṃ | jūcakaṃ | vajrī | āmayaṃ | koṣṭaṃ | bhaLsmasūtakaprakaraṇaṃ tṛtīyaṃ |
atha guṭikādhikāraḥ kathyate |
dvipadī | kā⸤kinīstrī tasyāḥ rasena mūtreṇa | atha rajasā saṃmardya | vyomavallī | ākāśabhavallī | ajaṃ | haritālaṃ | samāṃśe | samamātrā vaṃgaśīsakamity ādi | ekatrāvarttya | patraṃ kṛtvā rasapādāṃśena piṣṭikāṃ kṛtvā staṃ⸤bhayitvā dhamet
tato guṭikā kāryā |
sarvatra guṭikāvaṃdha
eṣa kramaḥ
abhrakasatvaṃ svasatvaṃ rudhiraṃ | śulvamity arthaḥ
ta | toraṃ | ravimānāt pṛthak
dvādaśamānāni | pavi | vajraṃ |
...
yugapaṃdī | śaktiyuktaṃ | abhra⸤kasatvaṃ saṃyuktaṃ | ratnāri | vajraṃ | sitagonasā
śvetavaikrāṃtāḥ | suvaddhaṃ | sūtakaṃ | hemajaritasūtakaṃ | vibhītakādisaṃbhūtaṃ | vibhītako rākṣasaḥL kharpparako | rasakaḥ |
tasya satvaṃ | ādiśabdena mākṣikaḥ |
ukarājā⸤varttayoḥ | satvāni grāhyāni |
ebhiḥ | saha samāvarttayaidity arthaḥ |
guṭi⸤kā samāptāḥ
atha khoṭaṣaṃdhe | jāraye
tkachapayaṃtreṇa | sāraṇā | sā⸤raṇayaṃtreṇa | sāraṇāyaṃtro dīrghamūṣetyarthaḥ | ṭaṃkaṇaṃ |
ṭaṃkaṇakṣāraṃ | vīraṃ sauvīrāṃjanaṃ | gṛhaviṣṭakaṃ | gṛhadhūpaṃ | uccaṭā | rāṃtī caṇoṭhī sā ca gauḍe pra⸤siddhā |
śrṛṃgī | raktaśrṛṃgī | viṣaviśeṣaḥ |chāyā | karttari | udakaviśeṣaḥ
āṣoṃṭī | meṣaśrṛṃgī | irā | surā | ikṣuraṃ | sākhoṭaṃ | puṣpakāsī | suvarṇapu⸤ṣpī | vanarājā | akullaṃ | nakhi | vyāghranakhī | vāyasakaṃdakaḥ | pilluvṛ⸤kṣaḥ | kanakaṃ | kṛṣṇa unmattakaḥ | javīcī | javāsakaḥ | javīvāṃyatrā | sakaḍaLkaḍūyasarā | mahākālī | gusalaṇaballī | svayaṃbarā | hastayokā | go⸤jihvā | patthararikā | vīṇaniculaḥ | dinārī | ādity abhaktā | cakrīkā | vachānikā | mahāsomā | somaballī | yakṣopakāriketyarthaḥ |
kāṃjīraṃ | tiktakaṃ | mahārasaṃ | mākṣīkaṃ | rasakaṃ | rājābarttaṃ | daradaṃ | caṃdraballī | cāṃ⸤dāballī | mṛgadūrvā | paḍaülī | pakvaviṃbā | udakaviṃvavikakakṣī | suva⸤rṇapuṣpī | sūnahilī | lākṣārasaṃ | kākāṃḍīkena | utta | uttamarasaṃ | pratha⸤vayaḥ strīpuṣpaṃ | śamaṭhaṃ | hiṃgu | śūlinī | nīlikā | iti ṣoṭavaṃdhādhikāraḥ
atha dūtibaṃdhe | vajrakaṃdaṃ | kṣīrakaṃdaṃ | adrikarṇī | girikarṇikā jīvaṃ jīvakamaṣṭakavargamadhye | ahināgaphaṇī | vyoma | ākāśaballī |L pāṣāṇabhedaḥ | kroṣṭajivhā | śrṛkālajivhā | sadaivakaṃ | subarṇaṃ |
atha julū⸤kāvaṃdhe |
madaḥ | madirā |. achāṇiketyarthaḥ |
śleṣmāṃtakaḥ | seluṃṭakavṛ⸤kṣaḥ |
tapte khalvatale | saṃtapte | bhūdharayaṃtre | paṭunā | trikṣāreṇa | caṃdravatī | bābacī | caṃdraṃ | kacūrpūraṃ | kāmapiṣpali | jalapiṣpalikā | kāmaṃ | suvarṇa⸤puṣpī | svibhā | sveditā | dolāyaṃtreṇa | muniḥ agastiḥ | hastipādaḥ | māṇā⸤kaṃdaḥ | bhragaṃ | bhṛṃgarājaṃ | mahauṣadhaṃ suṭhī | saptaniṣiktaṃ | saptavārān | tac ca sūtakasyāṣṭāṃśajaritaṃ | bhānuḥ | dvādaśa | svarāḥ |
sapta. jināḥ | caturviṃśa⸤ti | dīnāraṃ | subarṇaṃ | taccāṣṭamāṃśena | jārayitvā |
rājavṛkṣaḥ | kiramāla⸤kaḥ | śaśireṣā | bākucikā | svarakarṇī | aśvagaṃdhā | surasā | tulasīLkaṃḍūla | sūraṇaṃ | śvetasuraṇaṃ | bhṛgaṃ | bhṛṃgarājam iti | paṃcaviṃśativārān | muniḥ | agastiḥ | kanakaḥ | kṛṣṇadhattūrakaḥ | nāgā | nāgakarṇī | sarppo | sarppākṣī | ba⸤jraballī | tridhārāsthiśrṛṃkhalā | viṃvikā | toyaviṃvikā | ātmaśuptiḥ | svaliṃ⸤gaṃ | kolaṃ | suvarṇamokṣīkaṃ viṣṇumūtraṃ | naramūtraṃ | retaḥ śukraṃ | rudhiraṃ | strīpuṣpaṃ | śaśi | karpūrraṃ | hemarasaṃ | unmattakarasaṃ | khecarakaḥ | iṃdrapakaḥ | mālatī⸤tīrasaṃbhavaḥ | ṭakaṇaṃ | kāliṃdīphalaṃ | sāgaragoṭakaṃ | svarṇaṃ | ghanaṃ | abhrakasatvaṃ tāraṃ | kuliśaṃ | vajraṃ | śulvaṃ | holaṃ | ekatrasūtake jārayitvā | jalasūtakaṃ jalamīṃḍukaḥ | kapinīdhā | bhūtī |
atha jāraṇaprakaraṇe | daradādāt higu⸤lāt | pātayitvā rasaṃ grāhyam
ravasatvaṃ | abhrakasatvaṃ | samastasatvāni grāsaLmānena | rasasya datvā | pṛthagarivargeṇa saha dūtyadhikārokta | auṣadhān datvā svedana marddanakrameṇa garbhe dravati |
pakvavījaṃ | rasa | uparasa | lohaśulvasyopa⸤ri nirvāpitvā | tacchulvaṃ paṃcadaśakasuvarṇebhyaḥ same | melayitvā gaṃdhakada⸤rada tuchake samāṃśacūrṇena prātivāyaṃ datvā |pṛthagarivargeṇa saha dūtya⸤dhikārokta auṣadhān datvā svedana marddanakrameṇa gameti | pakvabī⸤bījīṃ | rasaüpasa | lohaśulvasyopari niryāhayitvā | tat śulvapaṃcadaśaka⸤suvarṇasya same melayitvā gaṃdhakadaradatuchake samāṃśacūrṇena prativāyaṃ datvā |suvarṇasyo paritrāk śulvaṃ ṣaḍguṇaṃ | uttārayed ity arthaḥ |
śubhaṃ | kanaLkaṃ | pakvāvījaṃ | surabhi | gaṃdhakaṃ | śaśi | tāraṃ | dravīkaraṇaṃ samāptaṃ |
raktagaLṇaḥ | śulvādiraktalohān | arupuṣpādiś cā | khajaṃ |
abhrakasatvaṃ
paṃca | paṃ⸤camṛttikā | paṭunilavalāni | rasaka | khāparīyakaḥ | ravidinaṃ | dvādaśadi⸤naṃ uragaṃ | nāgaṃ | garuṇaṃ | suvarṇaṃ | aruṇaṃ | tāmraṃ | āraṃ rītikā | jihmaṃ | lohaṃ aṣṭaṃ | kāsyaṃ | kuṭilaṃ | vaṃgaṃ | aṃvujaṃ | toyaṃ | uḍu | nāmaṃ | karaṃjaḥ | bhūmiśraṃ | bhū⸤latā miśraṃ dadyāt | vrahmadaṃḍī | vāṃvi | ākhu | ākhukarṇī | mebhekā | maṃḍū⸤ka | vrāhmī | puṣā | śarapuṣā | kiṃ cakra
niculaḥ | haṭha | kukuṭadaṃtaṃ | pārāghataḥ | śvetasūraṇakaṃdaḥ kokilakaṃdā | kokilakaṃdaṃ |
śiṣi | mayūraśi⸤ṣā | niyamayenniyāmanayaṃtreṇa | iti kanakakaraṇaprakaraṇaṃ
atha dehasidhdhadhikāre
agnisomena | agnīṣomīyaṃtreṇa uṣmayaṃtraṃ | mūṣāyaṃLtraṃ | gokarṇī | sāṣoṭakaḥ | kṛṣṇamaṃjarī | kṛṣṇaviḍālī
cakrayaṃtraṃ |dhārṇāyaṃ⸤traṃ ghaṭayaṃtraṃ | dolāyaṃtraṃ |
vagakullaṃ | kāsmīrasya | kusuṃbhasya | upara⸤tnāni | uparasāni | bhūmikolodbhavaṃ | bhūmilatāsatvaṃ | śailaṃ | mākṣīkasatvaṃ naktakusumaṃ | karaṃḍāpuṣpaṃ | svamāṃśabhakṣaṇaṃ | vaddhasūtamelanamity arthaḥ |
aru⸤ṣkaraṃ bhallātakaṃ |
utpalaṃ | ārṭasalī
sūryabhaktā | ādity abhaktā |
nakta⸤jaṃ | karaṃjapuṣpaṃ | ratāṃ vuvanodbhavaṃ |. strīpuṣpaṃ | bhūvidāraṇī |vidārī |
dhūmā⸤chalena pātanayaṃtreṇa | cakrasvedaṃ | svedacakrayaṃtreṇa daśasaṃkrāṃtiḥ | daśasaṃ⸤kalikā |
rasapāradaṃ
giriyutaṃ | gaṃdhakayutaṃ | iti
atha golakavaṃdhe | paṃcaratnāni | kākinīpuṣpaṃ |
Ltasya saṃsargeṇotpannaṃ puruṣavīryaṃ | tasya sutastaLtkṣaṇotpannasya niṣṭā | kākinīmūtrāt | gṛhītasnehaṃ | golakasūtakaṃ ca | ādau śodhanaṃ kṛtvā | tato rasāyanaṃ seveta | śodhanaṃ yathā | kālamakru⸤ṇaka | ciṃciṇipakvaṃ | pippalicūrṇaṃ | savajripayuktaṃ | bhakṣitamātravatastru⸤ṭimātraṃ | pātayatīhamāmayadoṣaṃ | 1 kuṣṭavacāstanaketakinoyaṃ | kvāthamidaṃ sa viḍaṃgamapūrvaṃ | yaḥ pivati tridinaṃ triṣuvāraṃ | tasya viśu⸤dhdhati lavaṇavikāraṃ 2 ciṃciṇibhasmasudhāstasipānaṃ ko 'pi naraḥ pivate
dinasapta | naśyati tailavikāramaṣauṣaṃ carmmaharaṃgajayūthamivauṣaṃ 3 takrayutaṃ laghukāhalimūlaṃ ko pi naraḥ pivate dinasapta | sarvatanūdbhavayukta kulāṃta sa jayati śuddhavapuśca
narasya 4 sūtakālāṃtakaL pṛthivī | kākinī | putrāṃgacūrṇaṃ |
āyaḥ | tasyā śurudhiraṃ | teja | puṣpaṃ | vāyuḥ | tatkṣa⸤ṇotpanna tasya putrasya viṣṭā | 8 ākāśaṃ tasya puṣpakāle puruṣasaṃsargetpita vīryaṃ grāhyaṃ
pṛthakkoṭivedhīrasena saha guṭikā kāryā o
atha khecaravaṃdhe | baṃdhe | puṣpaṃ kākinī | strīpuṣpe |
tasyā garbhapatitaṃ yaṃ sutaṃ kārkam ity ucyate
tasya śiraṃ | apūrvamalaṃ | sadya utpannaputraviṣṭā | viṣāṇe | śrṛṃge | dhānyarāśau sthāpya |
tejo 'śano meṣaḥ | lokapālī | kākinīmūlaṃ | varaṃ pālaṃ | kākastāmralolāraktasnuhī |
khecaravaṃdhaḥ samāptaḥ
śeṣaṃ spaṣṭaṃ |
a⸤tha vātādicikitsitādhikāre |
guhā | śālaparṇī | atiguhāpṛṣṭi⸤ṣṭiparṇīḥ gaṃdharvahastaḥ |...
eraṃḍaḥ | sāraṣeṇa | madhunā | vayasthā | gaḍucī | aṃbaṣṭā | pāṭhā | madhuyaṣṭikā | madhusāraṃ |
athātīsāre | sūtaṃ prā⸤k yadbaddhaṃ tadyojyaṃ
krameṇa sarvayogeṣu | aralūmahāvṛkṣaḥ | mahāruṣṭu |
āmayaṃ | koṣṭaṃ
ślekārddhakārddhaślokena pṛthak 2 yogo jñātavyaḥ |L
jyeṣṭāṃvunā | taṃdulodakena |
śeṣaṃ spaṣṭaṃ |
mṛtarasapalam ekaṃ paṃcāmṛto rasaḥ syāt |
śeṣaṃ spaṣṭaṃ |
kṛṣṭe mṛtatailayogāt | vihāya sarvatra pūrvokta kramaeyogāt
krameṇa yojyāḥ | rasagaṃdhamity ādi | rasagaṃdhaṃ samaṃ
kṛtvā gaḍu⸤kayaṃtreṇa mārayitvā | tato yoge yojayet |
athavā paṃcāmatarasaḥ
śeṣaṃ spaṣṭaṃ |
atha rasāyane | lohādity ādi |
maṃḍūrādviguṇamuktaṃ lohaṃ maṃḍūkaṃ | tataḥ sāralohaṃ dviguṇaphalapradaṃ | tasyanmadhyae sāralohaṃ ca⸤turguṇaphalapradaṃ | tasmāt sthūlahalohaṃ sāramaṣṭaguṇaphalapradaṃ
tasmāt raudraṃ paḍālagaṃ tīkṣṇaṃ ṣoḍaśaguṇaphalapradaṃ | tasmāccakramarddalohaṃ dhāravaṃdhalohaṃ tato vajrakalohaṃ dviLguṇaphaladaṃ | tataḥ surāyasaṃ | suvarṇavajrakaṃ triguṇaphaladaṃ | tato ka⸤liṃgaṃ kṛṣṇavajurakaṃ aṣṭaguṇaphaladaṃ
tasmād bhadralohaṃ pratimāliṃgalāṃ⸤chitalohaṃ | sahasraguṇaphaladaṃ |
tato vajra | yasya prahāreṇa lohasya śṛṃ⸤ṣalāḥ chidyaṃte | taṃ vajraṃ | tataḥ sahasrayaṣṭiguṇaphaladaṃ |
tataḥ paṇyadrā⸤vakāśmasaṃbhūtaṃ satvatvāt lakṣaguṇaphaladaṃ |
tasmānniraṃdhraṃ | ko '⸤rthaḥ | kāṭhakalohaṃ daśalakṣaguṇaphaladaṃ tato 'rṣudakaṃ ko 'rthaḥ |
a⸤nyalohena satvaṃ gachatītyarthaḥ |
śatalakṣaguṇaphaladaṃ | tasmāt
ko⸤ṭiguṇaṃ kāṃtaṃ | kāṃtalohaṃ | tataḥ kuliśaṃ | ...........vajrābhrakakāṃta⸤ miśrayonisaṃbhūtaḥ | tat svargepy asti |
evaṃ aṣṭādaśalohajātayaḥL
saptakṛtvaḥ saptavārān | cāṃgera.......garukī | kuṭhārachannakaḥ | pāṃḍara⸤phaliyā | śālibibākhyaṃ | lohanighnakaṃ | lohā ity arthaḥ | garttakelāṃ⸤vukaṃ | muṃḍanikā |
lohāṃkuśo lohānighnadaḥ | māriṣo māṇakaṃdaḥ |
iva⸤rhigrīvo | vījavṛkṣaḥ |
bhakaparṇī | brahmamaṃḍukī
hastikarṇo mā⸤ṇakaṃdaḥ
tālamūlī | muśalī | gaṃdhapāṣāṇaḥ | gaṃdhakaḥ |
raktadaṃtaṃ sūraṇakaṃdaṃḥ
keśarāja bhṛṃgarāja |
somarājastrividho bhṛṃgarājaḥ | pī⸤taṃ puṣpeṇa keśarājaḥ dīrghadaṃḍikaḥ |
śvetapuṣpeṇa | somarājaḥ a⸤paro bhṛṃgarājaḥ | vodhivṛkṣaḥ |
kakṣīvṛkṣaḥ | bibhītakasahasrapatrāṇi bhavaṃti |
kuṃbhodbhavarasaḥ | agastirasaḥ |
atha gaṃdhakayukti |
sigruLsigrukaṃ | trīṇi bhāgān madhutrayaṃ | bhasmakapūraṃ | cādyaṃ | yavādi | pūtī | dūti | putrake dūti | murāmāṃsī | rujaṃ | koṣṭaṃ | caṃpakalī | kṣutramāṃsī | sāradhaṃ madhu | muribhaṭerau | śilājatu | tad yathā | mahiṣākṣaṃ gomūtre⸤ṇa | athavā paśumūtreṇa | pācayet yāvacciccikaṇakaṃ bhavati |
tato melayet
paṭṭakopari śilopari | sahakāra āmraḥ |
luṃgodare mā⸤tuluṃgodare |
karppaṭena vastreṇa | suradāru ity ādi | utpalaṃ | koṣṭaṃ | bhūtaṃ māṃsī | kṛmilākṣā | sarjarasorālā | atha gharme sūryakāṃtau | śveta⸤gauraśmetirnāṇadīpakaṃ | dūtitāṃ pūtitāṃ |
śeṣaṃ suga⸤maṃ |
atha raudrādhikāre |. kālūnakaḥ | kadaṃbaḥ |
raktakaṃcukaḥ | iṃdraLgopāḥ | raktaprāvaṇā | kaṃguṇī | maṭa.........raṭhakaḥ |
gṛhagodhā | śve⸤tavisaṃbhakaḥ |
iti raseṃdramaṃgale ṭṭipaṇakaṃ saṃpūrṇaṃ samāptaṃ | saṃva⸤t 1837 varṣe māghamāse śuklapakṣe dvitīyayāṃ tithau bhraguvāse hamī⸤rapura madhye ṣerāmarāmasyātmaja sukharāmeṇedaṃ pustakaṃ samāleṣita śubhaṃ bhūyātkalyāṇamas tu |. śrīras tu |
...
...
...
...
...
...
...
...
...
...
...
...
...
...
...
...
...
...
...
...
...
...
...
...
...
...
...
...
...
...
...
...
...
...
...
...
...