Kātantrasūtrapāṭha Kashmiri Recension
Kātantrasūtra
Edited by Deepro Chakraborty
Published in 2024 by Deepro Chakraborty in Edmonton.
This is a draft of the Kashmiri version of the Kātantrasūtras.
More ▾
| Title |
Kātantra |
| Author |
Śarvavarman |
| Physical description |
| Language/Script |
Sanskrit in IAST transliteration. |
| Format |
xml |
| Material |
digital |
| Extent |
. |
| History |
| Date of production |
2024 AD |
| Place of origin |
Edmonton |
[Sandhiprakaraṇam]
[saṃjñāpādaḥ]
||1.1.1|| siddho varṇasamāmnāyaḥ ||
||1.1.2|| tatra caturdaśādau svarāḥ ||
||1.1.3|| daśa samānāḥ ||
||1.1.4|| teṣāṃ dvau dvāv anyonyasya
savarṇau ||
||1.1.5|| pūrvo hrasvaḥ ||
||1.1.6|| paro dīrghaḥ svaraḥ ||
||1.1.7|| avarṇavarjo nāmī ||
||1.1.8|| ekārādīni sandhyakṣarāṇi ||
||1.1.9|| kādīni vyañjanāni
||1.1.10|| te vargāḥ pañca pañcaśaḥ ||
||1.1.11|| vargāṇāṃ prathamadvitīyāś
śaṣasāś cāghoṣāḥ ||
||1.1.12|| ghoṣavanto 'nye ||
||1.1.13|| anunāsikā ṅañaṇanamāḥ ||
||1.1.14|| antassthā yaralavāḥ ||
||1.1.15|| ūṣmāṇaḥ śaṣasahāḥ ||
||1.1.16|| aḥ iti visarjanīyaḥ ||
||1.1.17|| ẖka iti jihvāmūlīyaḥ ||
||1.1.18|| ḫpa iti upadhmānīyaḥ ||
||1.1.19|| aṃ ity anusvāraḥ ||
||1.1.20|| pūrvaparayor arthopalabdhau
padam ||
||1.1.21|| anatikramayan viśleṣayet ||
||1.1.22|| vyañjanam asvaraṃ paraṃ varṇaṃ
nayet ||
||1.1.23|| lokopacārād grahaṇasiddhiḥ
||
[samānapādaḥ]
||1.2.1|| samānaḥ savarṇe dīrghībhavati
paraś ca lopam ||
||1.2.2|| avarṇa ivarṇe e ||
||1.2.6|| ekāre ai aikāre ca ||
||1.2.7|| okāre au aukāre ca ||
||1.2.8|| ivarṇo yam asavarṇe na ca paro
lopyaḥ ||
||1.2.10|| ram ṛvarṇaḥ ||
||1.2.11|| lam ḷvarṇaḥ ||
||1.2.16|| ayādīnāṃ yavalopaḥ padānte na
vā lope tu prakṛtiḥ ||
||1.2.17|| edotparaḥ padānte lopam akāraḥ
||
||1.2.18|| na vyañjane svarāḥ sandheyāḥ
||
[odantapādaḥ]
||1.3.1|| odantā a i u ā nipātāḥ svare
prakṛtyā ||
||1.3.2|| dvivacanam anau ||
||1.3.3|| bahuvacanam amī ||
||1.3.4|| anupadiṣṭāś ca ||
[vargapādaḥ]
||1.4.1||vargaprathamāḥ padāntāḥ
svaraghoṣavatsu tṛtīyān ||
||1.4.2|| pañcame pañcamāṃs tṛtīyān vā
||
||1.4.3|| vargaprathamebhyaḥ śakāraḥ
svarayavaraparaś chakāraṃ na vā ||
||1.4.4|| tebhya eva hakāraḥ
pūrvacaturthaṃ na vā ||
||1.4.5|| pararūpaṃ takāro lacaṭavargeṣu
||
||1.4.7|| ṅaṇanā hrasvopadhāḥ svare dviḥ
||
||1.4.8|| no 'ntaś cachayoś śakāram
anusvārapūrvam ||
||1.4.9|| ṭaṭhayoḥ ṣakāram ||
||1.4.10|| tathayoḥ sakāram ||
||1.4.12|| jajhañaśakāreṣu ñakāram ||
||1.4.14|| ḍaḍhaṇaparas tu ṇakāram ||
||1.4.15|| mo 'nusvāraṃ vyañjane ||
||1.4.16|| vargye tadvargapañcamaṃ vā
||
[visarjanīyapādaḥ]
||1.5.1|| visarjanīyaś ce che vā śam
||
||1.5.2|| ṭe ṭhe vā ṣam ||
||1.5.3|| te the vā sam ||
||1.5.4|| kakhayor jihvāmūlīyaṃ na vā
||
||1.5.5|| paphayor upadhmānīyaṃ na vā
||
||1.5.6|| śe ṣe se vā vā pararūpam ||
||1.5.7|| um akārayormadhye ||
||1.5.8|| aghoṣavatoś ca ||
||1.5.9|| aparo lopyo 'nyasvare yaṃ vā
||
||1.5.10|| ābhobhyām evam eva svare
||
||1.5.11|| ghoṣavati lopam ||
||1.5.12|| nāmiparo ram ||
||1.5.13|| ghoṣavatsvaraparaḥ ||
||1.5.14|| raprakṛtir anāmiparo 'pi
||
||1.5.15|| eṣasaparo lopyo vyañjane
||
||1.5.16|| na visarjanīyalope punas
sandhiḥ ||
||1.5.17|| ro re lopaṃ svaraś ca pūrvo
dīrghaḥ ||
||1.5.18|| dvirbhāvaṃ svaraparaś chakāraḥ
||
[nipātapādaḥ]
||1.6.1|| ca vā hā haiva no haṃho utāho ho
aho atho nipāto 'vyayam ||
||1.6.2|| antas svaḥ prātaḥ punar adho 'py
ahaḥ ||
||1.6.3||
praparāniniruddussaṃvyavānuparyabhyadhipratisvāṅatyapyapopopasargāḥ ||
||1.6.4|| anvādyāḥ karmapravacanīyāḥ
||
||1.6.5|| parakārye vikāryādiḥ ||
||1.6.6|| pūrvakārye 'ntya iṣyate ||
||1.6.7|| kvacit pūrvaparau sarvau ||
||1.6.8|| saṃsāryaṃ yogasādhanam ||
[Nāmaprakaraṇam]
[liṅgapādaḥ]
||2.1.1|| dhātuvibhaktivarjam arthaval
liṅgam ||
||2.1.2|| tasmāt parā vibhaktayaḥ ||
||2.1.3|| pañcādau ghuṭ ||
||2.1.4|| jasśasau napuṃsake ||
||2.1.5|| āmantrite siḥ sambuddhiḥ ||
||2.1.6|| āgama udanubandhaḥ svarād antyāt
paraḥ ||
||2.1.7|| tṛtīyādau tu parādiḥ ||
||2.1.9|| īdūt stryākhyau nadī ||
||2.1.11|| antyāt pūrva upadhā ||
||2.1.12|| vyañjanān no 'nuṣaṅgaḥ ||
||2.1.13|| dhuḍ vyañjanam
antaḥsthānunāsikam ||
||2.1.14|| akāro dīrghaṃ ghoṣavati ||
||2.1.16|| śasi sasya ca naḥ ||
||2.1.17|| akāre lopam ||
||2.1.18|| bhis ais vā ||
||2.1.19|| dhuṭi bahutve tve ||
||2.1.25|| smai sarvanāmnaḥ ||
||2.1.28|| vibhāṣyete pūrvādeḥ ||
||2.1.29|| sur āmi sarvataḥ ||
||2.1.30|| jas sarva īm ||
||2.1.32|| pūrvādeś ca ||
||2.1.33|| dvandvasthāc ca ||
||2.1.34|| nānyat sārvanāmikam ||
||2.1.35|| tṛtīyāsamāse ||
||2.1.36|| bahuvrīhau ca ||
||2.1.38|| śraddhāyāḥ sir lopam ||
||2.1.40|| sambuddhau ca ||
||2.1.41|| hrasvo 'mbārthānām ||
||2.1.43|| ṅavanti yai yās yās yām ||
||2.1.44|| sarvanāmnas tu sasavo
hrasvapūrvāḥ ||
||2.1.45|| dvitīyātṛtīyābhyāṃ vā ||
||2.1.46|| nadyā ai ās ās ām ||
||2.1.47|| sambuddhau hrasvaḥ ||
||2.1.48|| amśasor ādir lopam ||
||2.1.49|| īkārāntāt siḥ ||
||2.1.50|| vyañjanāc ca ||
||2.1.51|| agner amo 'kāraḥ ||
||2.1.52|| aukāraḥ pūrvam ||
||2.1.53|| śaso 'kāraḥ saś ca no 'striyām
||
||2.1.55|| ado 'muś ca ||
||2.1.56|| ir edur oj jasi ||
||2.1.57|| sambuddhau ca ||
||2.1.59|| ṅasiṅasor alopaś ca ||
||2.1.61|| ṅir au sapūrvaḥ ||
||2.1.62|| sakhipatyor ṅiḥ ||
||2.1.63|| ṅasiṅasor umaḥ ||
||2.1.64|| ṛdantāt sapūrvaḥ ||
||2.1.65|| ā sau silopaś ca ||
||2.1.66|| agnivac chasi ||
||2.1.69|| dhātos tṛśabdasyār ||
||2.1.70|| svasrādīnāṃ ca ||
||2.1.71|| ā ca na sambuddhau ||
||2.1.72|| hrasvanadīśraddhābhyaḥ sir lopam
||
||2.1.74|| tres trayaś ca ||
||2.1.76|| saṅkhyāyāḥ ṣnāntāyāḥ ||
||2.1.77|| kateś ca jasśasor luk ||
||2.1.78|| niyo ṅir ām ||
[sakhipādaḥ]
||2.2.1|| na sakhiṣ ṭādāv agniḥ ||
||2.2.2|| patir asamāse ||
||2.2.3|| strī nadīvat ||
||2.2.4|| stryākhyāv iyuvau vāmi ||
||2.2.5|| hrasvaś ca ṅavati ||
||2.2.6|| napuṃsakāt syamor lopo 'pi na ca
tad uktam ||
||2.2.7|| akārād asambuddhau muś ca ||
||2.2.8|| anyādes tu tuḥ ||
||2.2.10|| jasśasoḥ śiḥ ||
||2.2.11|| dhuṭsvarād ghuṭi nuḥ ||
||2.2.12|| nāminaḥ svare ||
||2.2.13|| asthidadhisakthyakṣṇām anantaṣ
ṭādau ||
||2.2.14|| bhāṣitapuṃskaṃ puṃvad vā ||
||2.2.15|| dīrgham āmi sanau ||
||2.2.16|| nāntasya copadhāyāḥ ||
||2.2.17|| ghuṭi cāsambuddhau ||
||2.2.18|| sāntamahator nopadhāyāḥ ||
||2.2.20|| antvasantasya cādhātoḥ sau
||
||2.2.21|| inhanpūṣāryamṇāṃ śau sau ca
||
||2.2.22|| uśanaspurudaṃso'nehasaḥ sāv
anantaḥ ||
||2.2.25|| diva ud vyañjane ||
||2.2.28|| yujer asamāse nur ghuṭi ||
||2.2.29|| abhyastād antir anakāro vā
napuṃsake ||
||2.2.30|| tudabhādibhya īkāre ||
||2.2.31|| haner her ghir upadhālope ||
||2.2.32|| gorau ghuṭi ||
||2.2.34|| panthimanthiṛbhukṣīṇāṃ sau
||
||2.2.35|| ananto ghuṭi ||
||2.2.36|| aghuṭsvare lopam ||
||2.2.37|| vyañjane caiṣāṃ niḥ ||
||2.2.38|| anuṣaṅgaś cākrunceḥ ||
||2.2.39|| puṃso 'nśabdalopaḥ ||
||2.2.40|| caturo vāśabdasyotvam ||
||2.2.41|| anaḍuhaś ca ||
||2.2.43|| sambuddhāv ubhayor hrasvaḥ
||
||2.2.44|| adasaḥ pade maḥ ||
||2.2.45|| aghuṭsvarādau seṭkasyāpi vanser
vaśabdasyotvam ||
||2.2.46|| śvayuvamaghonāṃ ca ||
||2.2.47|| vāher vāśabdasyautvam ||
||2.2.48|| ancer alopaḥ pūrvasya ca dīrghaḥ
||
||2.2.49|| tiryaṅ tiraścaḥ ||
||2.2.50|| udaṅṅ udīcaḥ ||
||2.2.51|| pāt padaṃ samāsāntaḥ ||
||2.2.52|| avam asaṃyogād ano 'llopo
'luptavac ca pūrvavidhau ||
||2.2.54|| ā dhātor aghuṭsvare ||
||2.2.55|| īdūtor iyuvau svare ||
||2.2.57|| bhūr avarṣābhur apunarbhūḥ
||
||2.2.58|| anekākṣarayos tv asaṃyogād yavau
||
||2.2.59|| bhrūr dhātuvat ||
||2.2.62|| bhavato vāder utvaṃ sambuddhau
||
||2.2.63|| avyayasarvanāmnaḥ svarād antyāt
pūrvo 'kaḥ ||
||2.2.64|| ke pratyaye strīkṛtākārapare
pūrvo 'kāra ikāram ||
[yuṣmatpādaḥ]
||2.3.1|| yuṣmadasmadoḥ padaṃ padāt
ṣaṣṭhīcaturthīdvitīyāsu vasnasau ||
||2.3.2|| vāṃ nau dvitve ||
||2.3.3|| tvanmador ekatve te me ||
||2.3.4|| tvā mā tu dvitīyāyām ||
||2.3.7|| eṣaṃ vibhaktāv antalopaḥ ||
||2.3.8|| yuvāvau dvivācinoḥ ||
||2.3.11|| tvam ahaṃ sau savibhaktyoḥ
||
||2.3.12|| yūyaṃ vayaṃ jasi ||
||2.3.13|| tubhyaṃ mahyaṃ ṅayi ||
||2.3.14|| tava mama ṅasi ||
||2.3.15|| at pañcamy advitve ||
||2.3.16|| bhyas bhyam ||
||2.3.18|| etvam asthānini ||
||2.3.19|| ātvaṃ vyañjanādau ||
||2.3.21|| aṣṭan sarvāsu ||
||2.3.22|| au tasmāj jasśasoḥ ||
||2.3.23|| arvann arvantim asāv anañaḥ
||
||2.3.24|| sau ca maghavan maghavā vā
||
||2.3.25|| jarā jaras svare vā ||
||2.3.26|| tricaturoḥ striyāṃ tisṛ catasṛ
vibhaktau ||
||2.3.27|| tau raṃ svare ||
||2.3.28|| na nāmi dīrgham ||
||2.3.30|| tyadādīnām a vibhaktau ||
||2.3.32|| do 'dver maḥ ||
||2.3.35|| idam iyam ayaṃ puṃsi ||
||2.3.36|| ad vyañjane 'nakaḥ ||
||2.3.37|| ṭausor anaḥ ||
||2.3.38|| tasmād bhirbhisaḥ ||
||2.3.40|| sāvau silopaś ca ||
||2.3.42|| e bahutve tv ī ||
||2.3.43|| apāṃ bhe daḥ ||
||2.3.44|| virāmavyañjanādiṣv
anaḍunnahivansīnāṃ ca ||
||2.3.45|| srasidhvasoś ca ||
||2.3.46|| haśaṣacchāntejādīnāṃ ḍaḥ ||
||2.3.47|| dāder hasya gaḥ ||
||2.3.48|| cavargadṛgādīnāṃ ca ||
||2.3.49|| muhādīnāṃ vā ||
||2.3.50|| hacaturthāntasya dhātos
tṛtīyāder ādicaturthatvam akṛtavat ||
||2.3.51|| sajuṣāśiṣo raḥ ||
||2.3.52|| iruror īrūrau ||
||2.3.54|| saṃyogāntasya lopaḥ ||
||2.3.55|| saṃyogāder dhuṭaḥ ||
||2.3.56|| liṅgāntanakārasya ||
||2.3.57|| na sambuddhau ||
||2.3.58|| na saṃyogāntalopo 'luptavat
||
||2.3.59|| isusdoṣāṃ ghoṣavati raḥ ||
||2.3.60|| dhuṭāṃ tṛtīyaḥ ||
||2.3.61|| aghoṣe prathamaḥ ||
||2.3.63|| rephasor visarjanīyaḥ ||
||2.3.64|| virāmavyañjanādāv uktaṃ
napuṃsakāt syamor lope 'pi ||
[kārakapādaḥ]
||2.4.1|| avyavyībhāvād akārāntād
vibhaktīnām am apañcamyāḥ ||
||2.4.2|| vā tṛtīyāsaptamyoḥ ||
||2.4.3|| anyasmāl luk ||
||2.4.5|| rūḍhānāṃ bahutve 'striyām
apatyapratyayasya ||
||2.4.6|| gargayaskavidādīnāṃ ca ||
||2.4.7||
bhṛgvatryaṅgiraskutsavasiṣṭhagotamebhyaś ca ||
||2.4.8|| yato 'paiti bhayam ādatte vā tad
apādānam ||
||2.4.9|| īpsitaṃ ca rakṣārthānām ||
||2.4.10|| yasmai ditsā rocate dhārayate vā
tat sampradānam ||
||2.4.11|| ya ādhāras tad adhikaraṇam
||
||2.4.12|| yena kriyate tat karaṇam ||
||2.4.13|| yat kriyate tat karma ||
||2.4.14|| yaḥ karoti sa kartā ||
||2.4.15|| kārayati yaḥ sa hetuś ca ||
||2.4.16|| teṣāṃ param ubhayaprāptau ||
||2.4.17|| prathamā vibhaktir
liṅgārthavacane ||
||2.4.18|| āmantraṇe ca ||
||2.4.19|| śeṣāḥ
karmakaraṇasampradānāpādānasvāmyādyadhikaraṇeṣu ||
||2.4.20|| paryapāṅyoge pañcamī ||
||2.4.21|| digitararte 'nyaiś ca ||
||2.4.22|| dvitīyainena ||
||2.4.23|| karmapravacanīyaiś ca ||
||2.4.24|| gatyarthakarmaṇi
dvitīyācaturthyau ceṣṭāyām anadhvani ||
||2.4.25|| manyakarmaṇi cānādare 'prāṇini
||
||2.4.26||
namassvastisvāhāsvadhālaṃvaṣaḍyoge caturthī ||
||2.4.27|| tumarthāc ca bhāvavācinaḥ ||
||2.4.28|| tṛtīyā sahayoge ||
||2.4.30|| kutsite 'ṅge ||
||2.4.33|| kālabhāvayoḥ saptamī ||
||2.4.34||
svāmīśvarādhipatidāyādasākṣipratibhūprasūtaiḥ ṣaṣṭhī ca ||
||2.4.35|| nirdhāraṇe ca ||
||2.4.36|| ṣaṣṭhī hetuprayoge ||
||2.4.37|| smṛtyarthakarmaṇi ||
||2.4.38|| karoteḥ pratiyatne ||
||2.4.39|| hiṃsārthānām ajvare ||
||2.4.40|| kartṛkarmaṇoḥ kṛti nityam ||
||2.4.41|| na niṣṭhādiṣu ||
||2.4.43|| manor anusvāro ghuṭi ||
||2.4.44|| vargye vargāntaḥ ||
||2.4.45|| tavargaś caṭavargayoge
caṭavargau ||
||2.4.46|| nāmikaparaḥ
pratyayavikārāgamasthaḥ siḥ ṣaṃ nuvisarjanīyaṣāntaro 'pi ||
||2.4.47|| raṣṛvarṇebhyo no ṇam anantyaḥ
svarahayavakavargapavargāntaro 'pi ||
||2.4.48|| striyām ād āp ||
||2.4.49||
nadādyancvāhvansantṛsakhināntebhya ī ||
||2.4.50|| īkāre strīkṛte 'l lopyaḥ ||
||2.4.51|| svaro hrasvo napuṃsake ||
[samāsapādaḥ]
||2.5.1|| nāmnāṃ samāso yuktārthaḥ ||
||2.5.2|| tatsthā lopyā vibhaktayaḥ ||
||2.5.3|| prakṛtiś ca svarāntasya ||
||2.5.4|| vyañjanāntasya yat subhoḥ ||
||2.5.5|| pade tulyādhikaraṇe vijñeyaḥ
karmadhārayaḥ ||
||2.5.6|| saṅkhyāpūrvo dvigur iti jñeyaḥ
||
||2.5.7|| tatpuruṣāv ubhau ||
||2.5.8|| vibhaktayo dvitīyādyā nāmnā
parapadena tu | samasyante samāso hi jñeyas tatpuruṣaḥ sa ca ||
||2.5.9|| syātāṃ yadi pade dve tu yadi vā
syur bahūny api | tāny anyasya padasyārthe bahuvrīhiḥ ||
||2.5.10|| vidik tathā ||
||2.5.11|| dvandvaḥ samuccayo nāmnor
bahūnāṃ vāpi yo bhavet ||
||2.5.12|| alpasvarataraṃ tatra pūrvam
||
||2.5.13|| yac cārcitaṃ dvayoḥ ||
||2.5.14|| pūrvaṃ vācyaṃ bhaved yasya so
'vyayībhāva iṣyate ||
||2.5.15|| sa napuṃsakaliṅgaḥ syāt ||
||2.5.16|| dvandvaikatvam ||
||2.5.17|| tathā dvigoḥ ||
||2.5.18|| puṃvad
bhāṣitapuṃskānūṅapūraṇyādiṣu striyāṃ tulyādhikaraṇe ||
||2.5.19|| saṃjñāpūraṇīkopadhās tu na
||
||2.5.20|| karmadhārayasaṃjñe tu
puṃvadbhāvo vidhīyate ||
||2.5.21|| ākāro mahataḥ kāryas
tulyādhikaraṇe pade ||
||2.5.22|| nasya tatpuruṣe lopaḥ ||
||2.5.23|| svare 'kṣaraviparyayaḥ ||
||2.5.25|| kā tv īṣadarthe ||
||2.5.27|| puruṣe tu vibhāṣayā ||
||2.5.28|| yākārau strīkṛtau hrasvau kvacit
||
||2.5.29|| hrasvasya dīrghatā ||
||2.5.30|| anavyayavisṛṣṭas tu sakāraṃ
kapavargayoḥ ||
[taddhitapādaḥ]
||2.6.2|| ṇya gargādeḥ ||*
||2.6.3|| kuñjāder āyanaṇ smṛtaḥ ||
||2.6.4|| stryatryāder eyaṇ ||
||2.6.6|| bāhvādeś ca vidhīyate ||
*||2.6.7|| rāgān nakṣatrayogāc
ca samūhāt sā 'sya devatā | tad vetty adhīte tasyedam evamāder aṇ iṣyate ||
*||2.6.8|| tena dīvyati
saṃsṛṣṭaṃ taratīkaṇ caraty api | paṇyāc chilpān niyogāc ca krītāder āyudhād api ||
||2.6.9|| nāvas tārye viṣād vadhye tulayā
sammite 'pi ca | tatra sādhau ca yaḥ ||
||2.6.10|| īyas tu hite ||
||2.6.11|| yad ugavāditaḥ ||
||2.6.12|| upamāne vatiḥ ||
||2.6.13|| tātvau bhāve ||
||2.6.14|| yaṇ ca prakīrtitaḥ ||
||2.6.15|| tad asyāstīti mantvādyāḥ
||*
||2.6.16|| saṅkhyāyāḥ pūraṇe ḍamau ||
||2.6.19|| antas tho ḍe rṣoḥ ||
||2.6.20|| katipayāt kateḥ ||
||2.6.21|| viṃśatyādes tamaṭ ||
||2.6.22|| nityaṃ śatādeḥ ||
||2.6.23|| ṣaṣṭhyādy atatparāt ||
||2.6.24|| vibhaktisaṃjñā vijñeyā vakṣyante
'taḥ paraṃ tu ye | advyādeḥ sarvanāmnas tu kiṃ bahoś ca parāḥ smṛtāḥ ||
||2.6.25|| tatredam iḥ ||
||2.6.26|| rathor etet ||
||2.6.27|| teṣu tv etad akāratām ||
||2.6.28|| pañcamyās tas ||
||2.6.29|| tra saptamyāḥ ||
||2.6.34|| kāle kiṃsarvayadekānyebhya eva
dā ||
||2.6.35|| idamo rhy adhunā dānīm ||
||2.6.36|| dādānīmau tadaḥ smṛtau ||
||2.6.37|| sadyaādyā nipātyante ||*
||2.6.38|| prakāravacane tu thā ||*
||2.6.39|| idaṃkimbhyāṃ thamuḥ kāryaḥ
||*
||2.6.40|| ākhyātāc ca tamādayaḥ ||*
||2.6.41|| samāsāntagatānāṃ vā rājādīnām
adantatā ||*
||2.6.42|| ḍānubandhye 'ntyasvarāder lopaḥ
||
||2.6.43|| ter viṃśater api ||
||2.6.44|| ivarṇāvarṇau svare pratyaye ye
ca ||
||2.6.45|| nasya tu kvacit ||
||2.6.46|| uvarṇas tv otvam āpādyaḥ ||
||2.6.47|| eye 'kadrvās tu lupyate ||
||2.6.48|| kāryāv avāvāvādeśāv
okāraukārayor api ||
||2.6.49|| vṛddhir ādau saṇe ||
||2.6.50|| na yvaḥ padādyor vṛddhir āgamaḥ
||
[strīpratyayapādaḥ]
||2.7.2|| ajādyadantād āp ||*
||2.7.3|| ṛnnebhyas tv ī ||
||2.7.5|| na saṅkhyāyāḥ ||
||2.7.7|| anaś ca bahuvrīheḥ ||
||2.7.9|| udṛkārānubandhāt tv ī ||
||2.7.11|| anupasarjanāt ||*
||2.7.16|| prācām āyanacāgamaḥ ||
||2.7.17|| kauravyāsurimāṇḍūkāt ||*
||2.7.18|| lohitādikatantataḥ ||*
||2.7.19|| āvaṭyād āp ||*
||2.7.21|| vayasi prathame ||
||2.7.23|| ṣaḍanubandhāt ||*
||2.7.25|| bahuvrīhyūdhaso na ca ||
||2.7.26|| vā saṃyogopadhāt svāṅgāt
||*
||2.7.27|| anaś cāllopikarṇataḥ ||*
||2.7.28||
nāsikodarakaṇṭhāntrajaṅghādantauṣṭhaśṛṅgataḥ ||*
||2.7.29|| savidyamānanañpūrvān na ||
||2.7.30|| kroḍādibahusvarāt ||*
||2.7.31|| antarvato nu garbhiṇyām
||*
||2.7.32|| pativaj jīvabhartari ||
||2.7.33|| patyur naś ca ||*
||2.7.35|| vānyapūrvopasarjanāt ||
||2.7.36|| kāmukān maithunecchāyām ||
||2.7.37|| nāgāt sthaulye ||
||2.7.38|| akṛte sthalāt ||
||2.7.39|| goṇād āvapane ||
||2.7.40|| piṇḍād anne ||
||2.7.41|| amattre tu kuṇḍataḥ ||
||2.7.42|| ghaṭāc chilpikṛte ||*
||2.7.44|| asitādeś ca varṇataḥ ||
||2.7.45|| topadhātto nakāraś ca vā
||*
||2.7.46|| udantād guṇavācinaḥ ||*
||2.7.47|| bahvādibhyaḥ ||
||2.7.48|| bhuvo nityam ||*
||2.7.49|| sakhyaśiśvoś ca ||
||2.7.50|| puṃyogāt tena ced ākhyā
||*
||2.7.51|| krītāt karaṇapūrvataḥ ||*
||2.7.52|| pūtakratumanor ai ca ||*
||2.7.53|| kutsitāgnivṛṣākapeḥ ||*
||2.7.54|| duhituḥ putro vā
brahmasūtabhojograrājataḥ ||*
||2.7.55|| jāter ayopadhād astrītaḥ
||*
||2.7.56|| pākādyantāt tathaiva ca
||*
||2.7.58|| manuṣyajāter eḥ ||*
||2.7.60|| paṅgukadrutaḥ ||*
||2.7.61|| saphalakṣmaṇavāmāder ūroḥ
||*
||2.7.62|| aupamyasaṃhitāt ||
||2.7.63|| bāhvantāc caiva saṃjñāyām ||
||2.7.64|| valopaḥ śvaśurasya ca ||
[Ākhyātaprakaraṇam]
[Parasmaipādaḥ]
||3.1.1|| atha parasmaipadāni nava ||
||3.1.2|| parāṇy ātmane ||
||3.1.3|| trīṇi trīṇi prathamamadhyamottamāḥ
||
||3.1.4|| yugapadvacane paraḥ puruṣāṇām
||
||3.1.5|| nāmni prayujyamāne 'pi prathamaḥ
||
||3.1.5|| yuṣmadi madhyamaḥ ||
||3.1.7|| asmady uttamaḥ ||
||3.1.8|| adāb dādhau dā ||
||3.1.9|| kriyābhāvo dhātuḥ ||
||3.1.11|| samprati vartamānā ||
||3.1.14|| bhūtakaraṇavatyaś ca ||
||3.1.15|| bhaviṣyati
bhaviṣyantyāśīśśvastanyaḥ ||
||3.1.16|| tāsāṃ svasaṃjñābhiḥ kālaviśeṣaḥ
||
||3.1.17|| prayogataś ca ||
||3.1.18|| pañcamy anumatau ||
||3.1.19|| samarthanāśiṣoś ca ||
||3.1.20|| vidhyādiṣu saptamī ca ||
||3.1.21|| kriyāsamabhihāre sarvakāleṣu
madhyamaikavacanaṃ pañcamyāḥ ||
||3.1.22|| māyoge 'dyatanī ||
||3.1.23|| māsmayoge hyastanī ca ||
||3.1.24|| vartamānā ti tas_ anti si thas_
tha mi vas_ mas_ te āte ante se āthe dhve e vahe mahe ||
||3.1.25|| saptamī yāt_ yātām_ yus_ yās_
yātam_ yāta yām_ yāva yāma īta īyātām_ īran_ īthās_ īyāthām_ īdhvam_ īya īvahi īmahi
||
||3.1.26|| pañcamī tu tām_ antu hi tam_ ta
āni āva āma tām_ ātām_ antām_ sva āthām_ dhvam_ ai āvahai āmahai ||
||3.1.27|| hyastanī di tām_ an_ si tam_ ta
am va ma ta ātām_ anta thās āthām_ dhvam_ i vahi mahi ||
||3.1.28|| evam evādyatanī ||
||3.1.29|| parokṣā aṭ_ atus_ us_ thal_
athus_ a aṭ_ va ma e āte ire se āthe dhve e vahe mahe ||
||3.1.30|| śvastanī tā tārau tāras_ tāsi
tāsthas_ tāstha tāsmi tāsvas_ tāsmas_ tā tārau tāras_ tāse tāsāthe tādhve tāhe tāsvahe
tāsmahe ||
||3.1.31|| āśīr yāt_ yāstām_ yāsus_ yās_
yāstam_ yāsta yāsam_ yāsva yāsma sīṣṭa sīyāstām_ sīran_ sīṣṭhās_ sīyāsthām_ sīdhvam_ sīya
sīvahi sīmahi ||
||3.1.32|| syasaṃhitāni tyādīni bhaviṣyantī
| syati syatas syanti syasi syathas_ syatha syāmi syāvas_ syāmas_ syate syete syante
syase syathe syadhve sye syāvahe syāmahe ||
||3.1.33|| dyādīni kriyātipattiḥ | syat_
syatām_ syan_ syas_ syatam_ syata syam_ syāva syāma syata syetām_ syanta syathās_
syethām_ syadhvam_ sye syāvahi syāmahi ||
||3.1.34|| ṣaḍ ādyāḥ sārvadhātukam ||
[Pratyayapādaḥ]
||3.2.1|| pratyayaḥ paraḥ ||
||3.2.2|| guptijkidbhyaḥ san ||
||3.2.3|| mānbadhdānśānbhyo dīrghaś
cābhyāsasya ||
||3.2.4|| dhātor vā karmaṇas tumantād
icchatinaikakartṛkāt ||
||3.2.5|| nāmna ātmecchāyāṃ yin ||
||3.2.7|| upamānād ācāre ||
||3.2.8|| kartur āyiḥ salopaś ca ||
||3.2.9|| in kāritaṃ ca dhātvarthe ||
||3.2.10|| dhātoś ca hetau ||
||3.2.12|| ini
liṅgasyānekākṣarasyāntyasvarāder lopaḥ ||
||3.2.13|| raśabda ṛto laghor vyañjanādeḥ
||
||3.2.14|| dhātor ekasvarād yaśabdaś
cekrīyitaṃ kriyāsamabhihāre ||
||3.2.15|| gupūdhūpavicchipaṇipaner āyaḥ
||
||3.2.16|| te dhātavaḥ ||
||3.2.17|| cakāskāspratyayāntebhya ām
parokṣāyām ||
||3.2.18|| nāmyāder gurumato 'nṛcchaḥ
||
||3.2.19|| āsidayyayidaridrābhyaś ca
||
||3.2.20|| uṣavidajāgṛbhyo vā ||
||3.2.21|| bhīhrībhṛhuvāṃ sārvadhātukavac
ca ||
||3.2.22|| āmaḥ kṛñ anuprayujyate ||
||3.2.23|| asbhuvau ca parasmai ||
||3.2.24|| sij adyatanyām ||
||3.2.25|| saṇ aniṭaḥ śiḍantān nāmyupadhād
adṛśaḥ ||*
||3.2.26|| śridrusrukamikāritānāntebhyaś
caṇ kartari ||
||3.2.27|| aṇ asuvacikhyātilipisicihvaḥ
||*
||3.2.28||
puṣādidyutādyḷkārānubandhārtisartiśāstibhyaś ca parasmai ||
||3.2.29|| ijātmane padeḥ prathamaikavacane
||
||3.2.30|| bhāvakarmaṇoś ca ||
||3.2.31|| sārvadhātuke yaṇ ||
||3.2.32|| an vikaraṇaḥ kartari ||
||3.2.33|| divāder yan ||
||3.2.35|| śruvaḥ śṛ ca ||
||3.2.36|| svarād rudhādeḥ paro naśabdaḥ
||
||3.2.39|| āna vyañjanāntād dhau ||
||3.2.40|| ātmanepadāni bhāvakarmaṇoḥ
||
||3.2.41|| karmavat karmakartā ||
||3.2.42|| kartari rucādiṅānubandhebhyaḥ
||
||3.2.43|| cekrīyitāntāt ||
||3.2.44|| āyyantāc ca ||
||3.2.45|| iññyajāder ubhayam ||
||3.2.46|| pūrvavat sanantāt ||*
||3.2.47|| śeṣāt kartari parasmaipadam
||
[Dvirvacanapādaḥ]
||3.3.1|| dvirvacanam
anabhyāsasyaikasvarasyādyasya ||
||3.3.2|| svarāder dvitīyasya ||
||3.3.3|| na nabadarāḥ saṃyogādayo 'ye
||
||3.3.4|| pūrvo 'bhyāsaḥ ||
||3.3.5|| dvayam abhyastam ||
||3.3.7|| caṇparokṣācekrīyitasananteṣu
||*
||3.3.8|| juhotyādīnāṃ sārvadhātuke ||
||3.3.9|| abhyāsasyādi vyañjanam
avaśeṣyam ||
||3.3.10|| śiṭparo 'ghoṣaḥ ||
||3.3.11|| dvitīyacaturthayoḥ
prathamatṛtīyau ||
||3.3.13|| kavargasya cavargaḥ ||
||3.3.14|| na kavateś cekrīyite ||
||3.3.16|| akāra ṛvarṇasya ||
||3.3.17|| dīrgha iṇaḥ parokṣāyām aguṇe
||
||3.3.18|| asyādeḥ sarvatra ||
||3.3.19|| tasmān nāgamaḥ parādir antaś cet
saṃyogaḥ ||
||3.3.22|| bhavater aḥ ||
||3.3.23|| nijivijiviṣāṃ guṇaḥ sārvadhātuke
||
||3.3.24|| bhṛñhāṅmāṅām it ||
||3.3.25|| artipipartyoś ca ||
||3.3.26|| sany avarṇasya ||
||3.3.27|| uvarṇasya
jāntassthāpavargaparasyāvarṇe ||
||3.3.28|| guṇaś cekrīyite ||
||3.3.29|| dīrgho 'nāgamāntasya ||
||3.3.30||
vancisransidhvansibhransikasipatipadiskandām anto nī ||
||3.3.31|| ato 'nto 'nusvāro
'nunāsikāntasya ||
||3.3.32|| japādīnāṃ ca ||
||3.3.33|| caraphalor uc ca parasyāsya
||
||3.3.35|| rirephau ca luki ||
||3.3.36|| alope samānasya sanval laghuni
caṇpare ||
||3.3.37|| dīrgho laghoḥ ||
||3.3.38|| at tvarādīnāṃ ca ||
||3.3.40|| ito lopo 'bhyāsasya ||
||3.3.41|| sani
mīmādārabhalabhaśakapatapadām is svarasya ||
||3.3.43|| danbher ic ca ||
||3.3.44|| digi dayateḥ parokṣāyām ||
[samprasāraṇapādaḥ]
||3.4.1|| saparasvarāyāḥ samprasāraṇam
antassthāyāḥ ||
||3.4.2||
grahijyāvayivyadhivaṣṭivyacipracchivraścibhrasjām aguṇe ||
||3.4.3|| svapivaciyajādīnāṃ yaṇparokṣāśīṣṣu
||
||3.4.4|| parokṣāyām abhyāsasyobhayeṣām
||
||3.4.6|| na veñśvyor aguṇe ca ||
||3.4.7|| svapisyamivyeñāṃ cekrīyite ||
||3.4.9|| grahisvapipracchāṃ sani ||
||3.4.10|| cāyaḥ kī cekrīyite ||
||3.4.11|| pyāyaḥ pī parokṣāyām ||
||3.4.12|| śvayater vā ||
||3.4.13|| kārite ca saṃścaṇoḥ ||
||3.4.14|| hvayater nityam ||
||3.4.15|| abhyastasya ca ||
||3.4.16|| dyutisvāpyor abhyāsasya ||
||3.4.17|| na samprasāraṇe samprasāraṇam
||
||3.4.18|| vaśeś cekrīyite ||
||3.4.19|| pracchādīnāṃ parokṣāyām ||
||3.4.20|| sandhyakṣarāntānām ākāro
'vikaraṇe ||
||3.4.21|| na vyayateḥ parokṣāyām ||
||3.4.22|| mīnātiminotidīṅāṃ
guṇavṛddhisthāne ||
||3.4.23|| sani ca dīṅaḥ ||
||3.4.24|| smijikrīṅām ini ||
||3.4.25|| sṛjidṛśor āgamo 'kāraḥ svarāt
paro dhuṭi guṇavṛddhisthāne ||
||3.4.26|| dīṅo yo 'ntaḥ svarādāv aguṇe
||
||3.4.27|| ālopo 'sārvadhātuke ||
||3.4.29||
dāmāgāyatipibatisthāsyatijahātīnām īkāro vyañjanādau ||
||3.4.30|| āśiṣy ekāraḥ ||
||3.4.31|| ana us sijabhyastavidābhyo
'bhuvaḥ ||
||3.4.32|| icas talopaḥ ||
||3.4.33|| her akārād ahanteḥ ||
||3.4.34|| noś ca vikaraṇād asaṃyogāt
||
||3.4.36|| ukāralopo vamor vā ||
||3.4.37|| karoter nityam ||
||3.4.38|| saptamyāṃ ye ca ||
||3.4.39|| asyokāraḥ sārvadhātuke 'guṇe
||
||3.4.40|| rudhāder vikaraṇānta lopaḥ ||
||3.4.42|| abhyastānām ākārasya ||
||3.4.43|| kryādīnāṃ vikaraṇasya ||
||3.4.44|| ubhayeṣām īkāro vyañjanādāv adaḥ
||
||3.4.45|| ikāro daridrāteḥ ||
||3.4.46|| lopaḥ saptamyāṃ jahāteḥ ||
||3.4.47|| dhuṭi hanteḥ sārvadhātuke ||
||3.4.48|| śāser idupadhāyā aṇvyañjanayoḥ
||
||3.4.49|| hanter ja hau ||
||3.4.50|| dāstyor e 'bhyāsalopaś ca ||
||3.4.51|| asyaikavyañjanamadhye 'nādeśādeḥ
parokṣāyām ||
||3.4.52|| thali ca seṭi ||
||3.4.53||
tṝphalabhajatrapaśranthigranthidanbhīnāṃ ca ||
||3.4.54|| na śasadadavādiguṇinām ||
||3.4.55|| svarādāv ivarṇo varṇāntasya
dhātor iyuvau ||
||3.4.56|| abhyāsasyāsavarṇe ||
||3.4.57|| nor vikaraṇasya ||
||3.4.58|| ya
ivarṇasyāsaṃyogapūrvasyānekākṣarasya ||
||3.4.60|| nor vakāro vikaraṇasya ||
||3.4.61|| juhoteḥ sārvadhātuke ||
||3.4.62|| bhuvo vo 'ntaḥ parokṣādyatanyoḥ
||
||3.4.63|| goher ūd upadhāyāḥ ||
||3.4.64|| duṣeḥ kārite ||
||3.4.65|| vāci tu virāge ||
||3.4.66|| mānubandhānāṃ hrasvaḥ ||
||3.4.68|| janivadhyoś ca ||
||3.4.69|| odaudbhyāṃ yinnāyī svaravat
||
||3.4.70|| nāmyantānāṃ yaṇāyiyinnāśīś
cekrīyiteṣu ye dīrghaḥ ||*
||3.4.71|| iṇo 'nupasṛṣṭasya ||
||3.4.72|| ṛta īdantaś
cvicekrīyitayinnāyiṣu ||
||3.4.73|| ir anyaguṇe ||
||3.4.74|| yaṇāśiṣor ye || *
||3.4.75|| guṇo 'rtisaṃyogādyoḥ ||
||3.4.76|| cekrīyite ca ||
||3.4.77|| ghrādhmor ī ||
||3.4.78|| yiny avarṇasya ||
||3.4.79|| ader ghasḷ sanadyatanyoḥ ||
||3.4.80|| vā parokṣāyām ||
||3.4.82|| hanter vadhir āśiṣi ||
||3.4.83|| adyatanyāṃ ca ||
||3.4.85|| iṅaḥ parokṣāyām ||
||3.4.86|| sanīṇiṅor gamiḥ ||
||3.4.87|| aster bhūr asārvadhātuke ||
||3.4.88|| bruvo vaciḥ ||
||3.4.89|| cakṣiṅaḥ khyāñ ||
||3.4.90|| vā parokṣāyām ||
||3.4.92|| adāder lug vikaraṇasya ||
||3.4.93|| juhotyādeś ca ||
||3.4.94|| vā cekrīyitasya ||
||3.4.95|| iṇsthādāpibatibhūbhyaḥ sicaḥ
parasmai ||
[guṇapādaḥ]
||3.5.1|| nāmyantayor dhātuvikaraṇayor guṇaḥ
||
||3.5.2|| nāminaś copadhāyā laghoḥ ||
||3.5.3|| ani ca vikaraṇe ||
||3.5.6|| abhyastānām usi ||
||3.5.7|| na ṇakārānubandhacekrīyitayoḥ
||
||3.5.8|| abhyastasya copadhāyā nāminaḥ
svare guṇini sārvadhātuke ||
||3.5.10|| adyatanyāśiṣoś cātmane ||
||3.5.11|| ṛdantānāṃ ca ||
||3.5.13|| bhuvaḥ sijluki ||
||3.5.14|| sūteḥ pañcamyām ||
||3.5.15|| dīdhīvevyoś ca ||
||3.5.16|| rudavidamuṣāṃ sani ||
||3.5.17|| nāmyantānām aniṭām ||
||3.5.18|| sarveṣām ātmane sārvadhātuke
'nuttame pañcamyāḥ ||
||3.5.19|| dvitvabahutvayoś ca parasmai
||
||3.5.20|| parokṣāyāṃ ca ||
||3.5.21|| sarvatrātmane ||
||3.5.22|| āśiṣi ca parasmai ||
||3.5.23|| saptamyāṃ ca ||
||3.5.25|| tudāder ani ||
||3.5.26|| āmi vider eva ||
||3.5.27|| kuṭāder aninijaṭsu ||
||3.5.30|| sthādor id adyatanyām ātmane
||
||3.5.31|| mucāder āgamo nakāraḥ svarād ani
vikaraṇe ||
||3.5.32|| masjinaśor dhuṭi ||
||3.5.33|| radhijabhoḥ svare ||
||3.5.34|| neṭi radher aparokṣāyām ||
||3.5.35|| rabhilabhor avikaraṇaparokṣayoḥ
||
||3.5.36|| hudhuḍbhyāṃ her dhiḥ ||
||3.5.38|| śā ca śāsteḥ ||
||3.5.39|| lopo 'bhyastād antinaḥ ||
||3.5.40|| ātmane cānakārāt ||
||3.5.41|| śete rid anter ādiḥ ||
||3.5.42|| vetteḥ samprati parasmai
vāḍādayaḥ ||
||3.5.43|| bruvaḥ pañcānām ādita āhiś ca
||
||3.5.44|| the thaś ca ||
||3.5.45|| ākārād aṭa au ||
||3.5.46|| ṝdantasyer aguṇe ||
||3.5.47|| ur oṣṭhyopadhasya ca ||
||3.5.48|| iny asamānalopopadhāyā hrasvaś
caṇi ||
||3.5.49|| na śāsvṛdanubandhānām ||
||3.5.50|| lopaḥ pibater ī cābhyāsasya
||
||3.5.51|| tiṣṭhater it ||
||3.5.52|| jighrater vā ||
[Anuṣaṅgapādaḥ]
||3.6.1|| anidanubandhānām aguṇe
'nuṣaṅgalopaḥ ||
||3.6.2|| naśabdāc ca vikaraṇāt ||
||3.6.3|| parokṣāyām
indhiśranthigranthidanbhīnām aguṇe ||
||3.6.5|| danśisanjisvanjiranjīnām ani
||
||3.6.6|| asyopadhāyā dīrgho vṛddhir nāminām
inijaṭsu ||
||3.6.7|| sici parasmai svarāntānām ||
||3.6.8|| vyañjanāntānām aniṭām ||
||3.6.9|| asya ca dīrghaḥ ||
||3.6.11|| vadavrajaralantānām ||
||3.6.12|| śvijāgror guṇaḥ ||
||3.6.14|| artisartyor aṇi ||
||3.6.15|| jāgarteḥ kārite ||
||3.6.16|| yaṇāśiṣor ye ||*
||3.6.17|| parokṣāyām aguṇe ||
||3.6.18|| ṛtaś ca saṃyogādeḥ ||
||3.6.19|| ṝdantānāṃ ca ||
||3.6.21|| śīṅaḥ sārvadhātuke ||
||3.6.23|| āyir icy ādantānām ||
||3.6.24|| śācchāsāhvāvyāveñpām ini ||
||3.6.25|| artihrīblīrīknūyīkṣmāyyādantānām
antaḥ po yalopo guṇaś ca nāminām ||
||3.6.26|| pāter lo 'ntaḥ ||
||3.6.27|| dhūñprīṇātyor naḥ ||
||3.6.28|| bhiyaḥ ṣug vā ||
||3.6.29|| sphāyer vādeśaḥ ||
||3.6.30|| ruheḥ po vā ||
||3.6.31|| śader agatau taḥ ||
||3.6.33|| hasya hanter ghir ini coḥ ||
||3.6.34|| luptopadhasya ca ||
||3.6.35|| abhyāsāc ca ||
||3.6.36|| jer giḥ sanparokṣayoḥ ||
||3.6.38|| saṇo 'llopaḥ svare 'bahutve
||
||3.6.39|| daridrāter asārvadhātuke ||
||3.6.40|| vraścimasjor dhuṭi ||
||3.6.41|| yany okārasya ||
||3.6.43|| sandhyakṣare ca ||
||3.6.45|| dīdhīvevyor ivarṇayakārayoḥ
||
||3.6.46|| asandhyakṣarayor asya te
tallopaś ca ||
||3.6.47|| nāmivyañjanāntād āyer ādeḥ
||
||3.6.48|| gamahanajanakhanaghasām
upadhāyāḥ svarādāv anaṇy aguṇe ||
||3.6.49|| kāritasyānāmiḍvikaraṇe ||
||3.6.50|| yasyāpatyasyāsvarapūrvasya yinn
āyīṣu ||
||3.6.52|| vyañjanād disyoḥ ||
||3.6.53|| yasyānany adhātoḥ ||
||3.6.54|| asya ca lopaḥ ||
||3.6.55|| sico dhakāre ||
||3.6.56|| dhuṭaś ca dhuṭi ||
||3.6.57|| hrasvāc cāniṭaḥ ||
||3.6.59|| skoḥ saṃyogādyor ante ca ||
||3.6.60|| cavargasya kir asavarṇe ||
||3.6.64|| bhṛjādīnāṃ ṣaḥ ||
||3.6.66|| bhāṣitapuṃskaṃ puṃvad āyau
||
||3.6.67|| ād ātāmāthām āder iḥ ||
||3.6.68|| āte āthe iti ca ||
||3.6.69|| yāśabdasya ca saptamyāḥ ||
||3.6.70|| yāmyusor iyamiyusau ||
||3.6.71|| śamādīnāṃ dīrgho yani ||
||3.6.72|| ṣṭhivuklamvācamām ani ||
||3.6.73|| kramaḥ parasmai ||
||3.6.74|| gamiṣuyamāṃ chaḥ ||
||3.6.76|| ghro jighraḥ ||
||3.6.77|| dhmo dhamaḥ ||
||3.6.78|| sthas tiṣṭhaḥ ||
||3.6.80|| dāṇo yacchaḥ ||
||3.6.81|| dṛśeḥ paśyaḥ ||
||3.6.82|| arter ṛcchaḥ ||
||3.6.83|| sarter dhāvaḥ ||
||3.6.84|| śadeḥ śīyaḥ ||
||3.6.85|| sadeḥ sīdaḥ ||
||3.6.86|| jā janer vikaraṇe ||
||3.6.88|| pvādīnāṃ hrasvaḥ ||
||3.6.89|| ukārasya vṛddhir vyañjanādau
guṇini sārvadhātuke ||
||3.6.91|| guṇo hyastanyāṃ ca ||
||3.6.92|| tṛher iḍ vikaraṇāt ||
||3.6.93|| bruva īḍ vacanādiḥ ||
||3.6.94|| aster disyoḥ ||
||3.6.96|| rudādibhyaś ca ||
||3.6.98|| sasya se 'sārvadhātuke taḥ
||
||3.6.99|| aṇi vacer od upadhāyāḥ ||
||3.6.100|| asyates tho 'ntaḥ ||
||3.6.101|| śvayater aḥ ||
||3.6.102|| pateḥ paptiḥ ||
||3.6.103|| kṛpe ro laḥ ||
||3.6.104|| upasargasyāyatau ||
||3.6.105|| girateś cekrīyite ||
||3.6.107|| tṛtīyāder ghaḍhadhabhāntasya
dhātor ādicaturthatvaṃ sdhvoḥ ||
||3.6.108|| lope ca disyoḥ ||
||3.6.109|| tathoś ca dadhāteḥ ||
[iḍāgamapādaḥ]
||3.7.1|| iḍāgamo 'sārvadhātukasyādir
vyañjanāder ayakārādeḥ ||*
||3.7.2|| snukramibhyāṃ ca parasmai ||
||3.7.3|| sārvadhātuke ca rudādeḥ ||
||3.7.5|| īḍajanor dhve ca ||
||3.7.6|| se gamaḥ parasmai ||
||3.7.7|| hanṛdantāt sye ||
||3.7.9|| stusudhūñbhyaḥ parasmai ||
||3.7.10|| yamiraminamyādantānāṃ sir antaś
ca ||
||3.7.11|| smipūṅranjvaśūkṝgṝdṛdhṛpracchāṃ
sani ||
||3.7.12|| iṭo dīrgho graher aparokṣāyām
||
||3.7.13|| aniḍ ekasvarād ātaḥ ||
||3.7.14|| ivarṇād aśviśriḍīśīṅaḥ ||
||3.7.15|| uto 'yurunusnukṣukṣṇuvaḥ ||
||3.7.16|| ṛto 'vṛṅvṛñaḥ ||
||3.7.18|| pacivacisiciricivicimuceś cāt
||
||3.7.19|| praccheś chāt ||
||3.7.20|| yujirujiranji bhaji bhanji bhrasji bhuji yaji svanji masji tyaji sṛji nijiviji sanjer jāt ||
||3.7.21||
tudinudikṣudisvidyatividyativindativinatticchidibhidi śadisadipadiskandi hadyadi khider dāt ||
||3.7.22||
rādhirudhikrudhikṣudhibandhiśudhisidhyati budhi yudhivyadhisādher
dhāt ||
||3.7.23|| hanimanyater nāt ||
||3.7.24||
āpitapitipisvapivapiśapichupikṣipilipilupisṛpeḥ pāt ||
||3.7.25|| yabhirabhilabhibhyo bhāt ||
||3.7.26|| yamiraminamigamer māt ||
||3.7.27|| riśiruśikruśi viśi liśi diśidṛśispṛśimṛśidanśeḥ śāt ||
||3.7.28|| tviṣi puṣyatikṛṣi śliṣi dviṣi piṣiviṣiśiṣiśuṣituṣiduṣeḥ
ṣāt ||
||3.7.29|| vasatighases sāt ||
||3.7.30|| dahidihiduhimihi ruhilihi nahivaher hāt ||
||3.7.31|| grahaguhoḥ sani ||
||3.7.32|| uvarṇagupādibhyaś ca ||
||3.7.33|| bhuvaḥ sijluki ||
||3.7.34|| kṛ sṛ bhṛ vṛ studrusruśruva eva parokṣāyām ||
||3.7.35|| thaly ṛkārāt ||
||3.7.36|| kṛño 'suṭaḥ ||
||3.7.37|| suṭ samparyupebhyaḥ karotau
bhūṣaṇe samavāye ca ||
[dhuṭpādaḥ]
||3.8.1|| padānte dhuṭāṃ prathamaḥ ||
||3.8.2|| rasakārayor visṛṣṭaḥ ||
||3.8.3|| ghaḍhadhabhebhyas tathordho 'dhaḥ
||
||3.8.4|| ṣaḍhoḥ kas se ||
||3.8.5|| tavargasya ṣaṭavargāṭ ṭavargaḥ
||
||3.8.6|| ḍhe ḍhalopo dīrghaś copadhāyāḥ
||
||3.8.7|| sahivahor od avarṇasya ||
||3.8.8|| dhuṭāṃ tṛtīyaś caturthe ||
||3.8.9|| aghoṣeṣv aśiṭāṃ prathamaḥ ||
||3.8.10|| asya vamor dīrghaḥ ||
||3.8.11|| svarāntānāṃ sani ||
||3.8.12|| hanigamiṅor upadhāyāḥ ||
||3.8.13|| nāmino rvor akurucchuror
vyañjane ||
||3.8.14|| sasya hyastanyāṃ dau taḥ ||
||3.8.15|| ad dhātvādir
hyastanyadyatanīkriyātipattiṣu ||
||3.8.16|| svarādīnāṃ vṛddhir ādeḥ ||
||3.8.17|| avarṇasyākāraḥ ||
||3.8.20|| na māmāsmayoge ||
||3.8.21|| nāmyantād dhātor
āśīradyatanīparokṣāsu dho ḍhaḥ ||
||3.8.22|| marjo mārjiḥ ||
||3.8.23|| dhātvādeḥ ṣaḥ saḥ ||
||3.8.25|| nimittāt pratyayavikārāgamasthaḥ
siḥ ṣatvam ||
||3.8.26|| śāsivasighasīnāṃ ca ||
||3.8.27|| stautīnnantayor eva ṣaṇi ||
||3.8.28|| luglope na pratyayakṛtam ||
||3.8.29|| svaravidhiḥ svare
dvirvacananimitte kṛte dvirvacane ||
||3.8.30|| anubandho 'prayogī ||
||3.8.31|| śiḍ iti śādayaḥ ||
||3.8.32|| samprasāraṇaṃ yvṛto
'ntassthānimittāḥ ||
||3.8.33|| ar pūrve sandhyakṣare guṇaḥ
||
||3.8.34|| āruttare ca vṛddhiḥ ||
[Kṛtprakaraṇam]
[siddhipādaḥ]
||4.1.1|| siddhir ijvad ñṇānubandhe ||
||4.1.3|| na seṭo 'mantasyāvamikamicamām
||
||4.1.4|| dīdhīvevyoś ca ||
||4.1.5|| sārvadhātukavac che ||
||4.1.7|| ke yaṇvac ca yoktavarjam ||
||4.1.8|| jāgraḥ kṛtyaśantṛṅvyoḥ ||
||4.1.9|| guṇī ktvā seḍ
arudādikṣudhakuśakliśagudha mṛda mṛḍa vadavasagrahām ||
||4.1.10|| skandisyandoḥ ktvā ||
||4.1.11|| vyañjanāder vyupadhasyāvo vā
||
||4.1.12|| tṛṣimṛṣikṛṣivanciluncyṛtāṃ ca
*
||4.1.13|| thaphāntānāṃ cānuṣaṅgiṇām ||
||4.1.14|| jāntanaśām aniṭām ||
||4.1.15|| śīṅpūṅdhṛṣikṣvidisvidimidāṃ ca
niṣṭhā seṭ ||
||4.1.16|| mṛṣaḥ kṣamāyām ||
||4.1.17|| bhāvādikarmaṇor vodupadhāt
||
||4.1.18|| hlādo hrasvaḥ ||
||4.1.19|| chāder ghe 'dvyupasargasya
||
||4.1.20|| ismantrakvipsu ca ||
||4.1.21|| dīrghasyopapadasyānavyayasya
khānubandhe ||
||4.1.22|| nāmino 'm pratyayavac
caikasvarasya ||
||4.1.23|| hrasvāruṣor mo 'ntaḥ ||
||4.1.24|| satyāgadāstūnāṃ kāre ||
||4.1.25|| gile 'gilasya ||
||4.1.26|| upasargād asudurbhyāṃ labheḥ
prāg bhāt khalghañoḥ ||
||4.1.27|| vā kṛti rātreḥ ||
||4.1.28|| purandaravācaṃyama dviṣantapāś ca ||
||4.1.29|| dhātos to 'ntaḥ pānubandhe
||
||4.1.30|| odaudbhyāṃ kṛd yaḥ svaravat
||
||4.1.31|| jikṣyoḥ śakye ||
||4.1.32|| krīñas tadarthe ||
||4.1.33|| ver lopo 'pṛktasya ||
||4.1.34|| yvor vyañjane 'ye ||
||4.1.35|| niṣṭheṭīnaḥ ||
||4.1.36|| nālviṣṇvāyyāntetnuṣu ||
||4.1.37|| laghupūrvo 'y yapi ||
||4.1.38|| mīnātyādidādīnām ā ||
||4.1.39|| kṣer dīrghaḥ ||
||4.1.40|| niṣṭhāyāṃ ca ||
||4.1.41|| sphāyaḥ sphī ||
||4.1.42|| pyāyaḥ pī svāṅge ||
||4.1.43|| śṛtaṃ pāke kṣīrahaviṣoḥ ||
||4.1.44|| prastyaḥ samprasāraṇam ||
||4.1.45|| dravaghanasparśayoḥ śyaḥ ||
||4.1.47|| vābhyavābhyām ||
||4.1.48|| na veñjyor yapi ||
||4.1.50|| samparibhyāṃ vā ||
||4.1.51|| tad dīrgham antyam ||
||4.1.53|| pañcamopadhāyā dhuṭi cāguṇe
||
||4.1.54|| chvoḥ śūṭau pañcame ca ||
||4.1.55|| śrivyavimavijvaritvarām upadhāyā
api ||
||4.1.57|| vanatitanotyādipratiṣiddheṭāṃ
dhuṭi pañcamo 'c cātaḥ ||
||4.1.60|| na tiki dīrghaś ca ||
||4.1.63|| syander jave ||
||4.1.64|| ranjer bhāvakaraṇayoḥ ||
||4.1.65|| vuṣghiniṇoś ca ||
||4.1.66|| vṛṃheḥ svare 'niṭi vā ||
||4.1.67|| yamimanitanigamāṃ kvau ||
||4.1.69|| dhuṭi khanisanijanām ||
||4.1.71|| sphurisphulyor ghañy otaḥ ||
||4.1.72|| ij jahāteḥ ktvi ||
||4.1.73|| dyatisyatimāsthāṃ te 'guṇe
||
||4.1.75|| dadhāter hiḥ ||
||4.1.76|| caraphalor ud asya ||
||4.1.77|| dad do 'dhaḥ ||
||4.1.78|| svarād upasargāt taḥ ||
||4.1.79|| yapi cādo jagdhiḥ ||
||4.1.80|| ghañalor ghasiḥ ||
||4.1.81|| ktaktavantū niṣṭhā ||
||4.1.82|| ktvāmasandhyakṣarānto 'vyayam
||*
[dhātupādaḥ]
||4.2.2|| saptamy uktam upapadam ||
||4.2.3|| tat prāṅ nāma cet ||
||4.2.4|| tasya tena samāsaḥ ||
||4.2.5|| nāvyayenānamā ||
||4.2.6|| tṛtīyādīnāṃ vā ||
||4.2.8|| vāsarūpo 'striyām ||
||4.2.11|| śakisahipavargāntāc ca ||
||4.2.12|| ātkhanor ī ca ||
||4.2.13|| yamimadi cari gadāṃ tv anupasarge ||
||4.2.14|| carer āṅi cāgurau ||
||4.2.15|| paṇyāvadyavaryā
vikreyagarhyānirodheṣu ||
||4.2.16|| vahyaṃ karaṇe ||
||4.2.17|| aryaḥ svāmivaiśyayoḥ ||
||4.2.18|| upasaryā kālyā prajane ||
||4.2.19|| ajaryaṃ saṅgate ||
||4.2.20|| nāmni vadeḥ kyap ca ||
||4.2.21|| bhāve bhuvaḥ ||
||4.2.22|| hanas ta ca ||
||4.2.23|| vṛ dṛjuṣīṇśāsustuguhāṃ
kyap ||
||4.2.24|| ṛdupadhāc cākḷpicṛteḥ ||
||4.2.25|| bhṛño 'saṃjñāyām ||
||4.2.26|| graho 'pipratibhyāṃ ||
||4.2.27|| padapakṣyayoś ca ||
||4.2.28|| vau nīpūṅbhyāṃ kalkamuñjayoḥ
||
||4.2.29|| kṛvṛṣimṛjāṃ vā ||
||4.2.30|| sūryarucyāvyathyāḥ kartari
||
||4.2.31|| bhidyoddhyau nade ||*
||4.2.32|| puṣyasidhyau nakṣatre ||
||4.2.33|| yugyaṃ ca patre ||
||4.2.34|| kṛṣṭapacyakupye saṃjñāyām ||
||4.2.35|| amāvāsyā vā ||*
||4.2.36|| ṛvarṇavyañjanāntād ghyaṇ ||
||4.2.37||
āsuyuvapirapilapitrapidabhicamīnāṃ ca ||
||4.2.38|| uvarṇād āvaśyake ||
||4.2.39|| pādhor mānasāmidhenyoḥ ||
||4.2.40|| prāṅor niyo 'sammatānityayoḥ
svaravat ||
||4.2.41|| sañcikuṇḍapoḥ kratau ||
||4.2.42|| rājasūyaś ca ||
||4.2.43|| sānnāyyanikāyyau havirnivāsayoḥ
||
||4.2.44|| paricāyyopacāyyāv agnau ||
||4.2.45|| cityāgnicitye ca ||
||4.2.46|| tavaikekenyatvāḥ ||
||4.2.49|| ac pacādibhyaś ca ||
||4.2.50|| nandyāder yuḥ ||
||4.2.51|| grahāder ṇiniḥ ||
||4.2.52|| nāmyupadhaprīkṝgṝjñāṃ kaḥ ||
||4.2.53|| mūlavibhujādibhyaś ca ||
||4.2.54|| upasarge tv āto ḍaḥ ||
||4.2.55|| dheḍdṛśipāghrādhmaḥ śaṅ
||*
||4.2.56|| sādhi sāhisāti cetyudeji vedi dhāripārilimpavindāṃ tv
anupasarge ||
||4.2.57 || dāñdhāñor vā ||
||4.2.58|| jvalādidunībhyo ṇaḥ ||
||4.2.59|| samāṅoḥ sruvaḥ ||
||4.2.61||
dihilihiśliṣiśvasivyadhyatīṇavaśyātāṃ ca ||
||4.2.64|| śilpini vuṣ ||
||4.2.67|| haḥ kālavrīhyoḥ ||
||4.2.69|| pru sṛlvāṃ sādhukāriṇi
||
[karmapādaḥ]
||4.3.3|| śīlikāmi cari bhakṣi bhyo ṇaḥ ||*
||4.3.4|| āto 'nupasargāḍ ḍaḥ ||
||4.3.5|| nāmni sthaś ca ||
||4.3.9|| surāśīdhvoḥ pibateḥ ||
||4.3.10|| hṛño 'j vayo'nudyamanayoḥ ||
||4.3.11|| āṅi tācchīlye||
||4.3.13|| dhṛṅaḥ praharaṇe cādaṇḍasūtrayoḥ
||
||4.3.14||
dhanurdaṇḍatsarulāṅgalāṅkuśa rṣṭi śakti tomareṣu graher vā
||
||4.3.15|| śampūrvebhyaḥ saṃjñāyām ||
||4.3.16|| śīṅo 'dhikaraṇe ||*
||4.3.18|| anyatrāpi ca ||
||4.3.19|| puro 'grato 'greṣu sarteḥ ||
||4.3.20|| pūrve kartari ||
||4.3.21|| kṛño hetutācchīlyānulomyeṣv
aśabdaślokakalahagāthāvairacāṭusūtramantrapadeṣu ||
||4.3.22|| tyadādi kārādyantānanta bahubāhu divāvibhāniśāprabhābhāścitrakartṛnāndīkiṃlipilivibalibhaktikṣetra saṅkhyāsu ca ||*
||4.3.23|| bhṛtau karmaśabde ||
||4.3.24|| iḥ stambaśakṛtor vrīhivatsayoḥ
||
||4.3.25|| harater dṛtināthayoḥ paśau
||
||4.3.26|| phalamalarajassu graheḥ ||
||4.3.27|| devavātayor āpeḥ ||
||4.3.28|| ātmodarayor bhṛñaḥ khiḥ
||*
||4.3.30|| śunīstanamuñjakūlāsyapuṣpeṣu
dheṭaḥ ||
||4.3.31|| nāḍīkaramuṣṭipāṇināsikāsu dhmaś
ca ||
||4.3.32|| vaha vidhvarustileṣu
tudaḥ ||
||4.3.33|| asūryogre dṛśaḥ ||
||4.3.34|| lalāṭe tapaḥ ||
||4.3.35|| mitanakhaparimāṇeṣu paceḥ ||
||4.3.36|| kūla udrujodvahoḥ ||
||4.3.37|| vahaṃlihābhraṃliherammadāś ca
||*
||4.3.38|| vadeḥ khaḥ priyavaśayoḥ ||
||4.3.39|| śatruparayos tāpe ||*
||4.3.40|| sarvakūlābhrakarīṣeṣu kaṣaḥ
||
||4.3.41|| bhayartimegheṣu kṛñaḥ ||
||4.3.42|| kṣemapriyamadrabhadreṣv aṇ ca
||*
||4.3.43|| bhāvakaraṇayos tv āśite bhuvaḥ
||
||4.3.44|| nāmni tṝbhṛvṛjidhāri damitapi sahibhyaḥ saṃjñāyām ||
||4.3.46|| urovihāyasor uravihau ca ||
||4.3.47|| ḍo 'saṃjñāyām api ||
||4.3.48|| vihaṅgaturaṅgabhujaṅgāś ca
||
||4.3.49|| anyato 'pi ca ||
||4.3.50|| hanteḥ karmaṇy āśīrgatyoḥ ||
||4.3.51|| apāt kleśatamasoḥ ||
||4.3.52|| kumāraśīrṣayor ṇiniḥ ||
||4.3.53|| ṭag lakṣaṇe jāyāpatyoḥ ||
||4.3.54|| amanuṣyakartṛke ca ||
||4.3.55|| śaktau hasti kavāṭayoḥ
||*
||4.3.56|| pāṇighatāḍaghau śilpini
||*
||4.3.57||
nagnapalitapriyāndhasthūlasubhagāḍhyeṣv abhūtatadbhāve kṛñaḥ khyuṭ karaṇe ||
||4.3.58|| bhuvaḥ khiṣṇukhukañau kartari
||
||4.3.59|| bhajasahor viṇ ||*
||4.3.61|| anasi ḍaś ca ||
||4.3.62|| ṇyuṭ kavyahavyapurīṣapurīṣyeṣu
||*
||4.3.63|| avayāukthaśāḥpuroḍāḥśvetavāś ca
||*
||4.3.64|| duheḥ ko ghaś ca ||
||4.3.65|| viṭ kramigamikhanisanijanām
||
||4.3.68|| maninkvanibvanipaś copasarge 'pi
||
||4.3.70|| ṛtvigdadhṛksragdiguṣṇihaś ca
||
||4.3.71|| karmaṇy upamāne tyadādau dṛśeṣ
ṭaksakau ca ||
||4.3.72|| nāmny ajātau ṇinis tācchīlye
||
||4.3.73|| kartary upamāne ||
||4.3.74|| vratābhīkṣṇyayoś ca ||
||4.3.75|| manaḥ puṃvac cātra ||
||4.3.76|| khaś cātmamāne ||*
||4.3.77|| karaṇe 'tīte yajeḥ ||
||4.3.78|| karmaṇi hanaḥ ||
||4.3.79|| kvib brahmabhrūṇavṛtreṣu ||
||4.3.80|| kṛñaḥ
supuṇyapāpakarmamantrapadeṣu ||
||4.3.83|| vikriya in kutsāyām ||
||4.3.84|| dṛśeḥ kvanip ||
||4.3.85|| saharājñor yudhaḥ ||
||4.3.87|| saptamīpañcamyante janer ḍaḥ
||
||4.3.88|| anyatrāpi ca ||
||4.3.90|| ṅvanip suyajoḥ ||
||4.3.91|| jīryater antṛn ||
[kvansupādaḥ]
||4.4.1|| kvansukānau parokṣāvat ||*
||4.4.2|| vartamāne śantṛṅṅānaśāv
aprathamaikādhikaraṇāmantraṇayoḥ ||
||4.4.3|| lakṣaṇahetvoḥ kriyāyāḥ ||
||4.4.4|| vetteḥ śantur vansuḥ ||
||4.4.5|| āno 'trātmane ||
||4.4.7|| ān mo 'nta āne ||
||4.4.8|| pūṅyajoḥ śānaṅ ||
||4.4.9|| śaktivayastācchīlye ||
||4.4.10|| iṅdhāribhyāṃ śantṛṅṅ akṛcchre
||
||4.4.11|| dviṣaḥ śatrau ||
||4.4.12|| suño yajñasaṃyoge ||
||4.4.13|| arhaḥ praśaṃsāyām ||
||4.4.14|| tacchīlataddharmatatsādhukāriṣv
ā kveḥ ||
||4.4.16||
bhrājyalaṅkṛñbhūsahirucivṛtivṛdhicariprajanāpatrapīṇām iṣṇuḥ ||*
||4.4.17|| madi padi patipacām udi ||
||4.4.18|| jibhuvoḥ snuk ||
||4.4.19|| glāmlāsthākṣipaci mṛjāṃ
snuḥ ||*
||4.4.20|| trasigṛdhidhṛṣikṣipāṃ knuḥ
||
||4.4.21|| śamādīnām aṣṭānāṃ ghiniṇ ||
||4.4.22|| yuja ruja bhajabhujadviṣadruha duṣākrīḍa tyajānurudhāṅyamāṅyasa ranjābhyāhanāṃ ca ||
||4.4.23|| sami sṛjipṛci jvarām
||
||4.4.24|| vau vicakattha sranbhu kaṣa laṣalasām ||
||4.4.25|| pre drumathavadavasa rapa lapām ||
||4.4.26|| parau sṛdahoḥ ||
||4.4.27|| kṣiparaṭavadavādidevibhyo vuṇ ca
||
||4.4.28|| nindahiṃsakliśa khādyaneka svaravināśivyābhāṣāsūyāṃ vuñ ||
||4.4.29|| devikruśoś copasarge ||
||4.4.30|| krudhimaṇḍicaliśabdārthebhyo yuḥ
||
||4.4.31|| rucādeś ca vyañjanādeḥ ||
||4.4.32||
jucaṅkramyadandramyasṛgṛdhijvalaśucāṃ ca ||*
||4.4.33|| na yāntasūdadīpadīkṣām ||
||4.4.34||
śṝkamagamahanavṛṣabhūsthālaṣapatapadām ukañ ||
||4.4.35|| vṛṅbhikṣi jalpiluṇṭhi kuṭṭāṃ ṣākaḥ ||
||4.4.36|| pre jusuvor in ||
||4.4.37||
jīṇdṛkṣiviśriparibhūvamā vyathābhyamāṃ ca ||
||4.4.38|| dayi padi gṛhispṛhi nidrātandrāśraddhābhya āluḥ ||
||4.4.39|| śītoṣṇābhyāṃ cāsahe ||
||4.4.40|| śadisadidheḍdāsibhyo ruḥ ||
||4.4.41|| sradighasāṃ marak ||
||4.4.42|| midibhāsibhanjāṃ ghuraḥ ||
||4.4.43|| vidibhidicchidāṃ kuraḥ ||
||4.4.45|| cekrīyitāntānāṃ
yajijapidanśivadām ||
||4.4.46|| tasya lug aci ||
||4.4.47|| tato yāter varaḥ ||
||4.4.48|| kasipisibhāsīśasthāpramadāṃ ca
||
||4.4.49|| sṛjīṇnaśāṃ ṣkvarap ||
||4.4.50|| gamas ta ca ||
||4.4.51|| dīpikampyajasihiṃsikamisminamāṃ
raḥ ||
||4.4.52|| sanantāśaṃsibhikṣām uḥ ||
||4.4.53|| vindvicchū ca ||
||4.4.54|| ādṛvarṇopadhālopināṃ kir dve ca
||
||4.4.55|| tṛṣi vṛṣi svapāṃ najiṅ ||
||4.4.56|| śṝvandibhyām āruḥ ||
||4.4.57|| bhiyo ruglukau ca ||
||4.4.58|| kvib bhrājipṝ dhurvyūrjigrāvastudyuti bhāsāṃ ca ||
||4.4.59|| dyutigamor dve ca ||
||4.4.60|| bhuvo ḍur visampreṣu ||*
||4.4.61|| karmaṇi dheṭaḥ ṣṭran ||
||4.4.62||
nīdāpśasuyuyujastutudasisicamihapatadanśanahaḥ karaṇe ||
||4.4.63|| halasūkarayoḥ puvaḥ ||
||4.4.64|| artilūdhūsūkhanisahicaribhya
itraḥ ||
||4.4.65|| puvaḥ saṃjñāyām ||
||4.4.66|| ṛṣidevatayoś ca kartari ||
||4.4.67||
ñyanubandhamatibuddhipūjārthebhyaś ca ktaḥ ||
[uṇādipādaḥ]
||4.5.1|| uṇādayo bhūte 'pi || *
||4.5.2|| bhaviṣyati gamyādayaḥ ||
||4.5.3|| vuṇtumau kriyāyāṃ kriyārthāyām
||
||4.5.4|| bhāvavācinaś ca ||
||4.5.6|| śantrānau syasaṃhitau śeṣe ca
||
||4.5.7|| padarujaviśaspṛśocāṃ ghañ ||
||4.5.8|| sraḥ sthiravyādhyoḥ ||
||4.5.10|| akartari ca kārake saṃjñāyām
||
||4.5.11|| sarvasmāt parimāṇe ||
||4.5.13|| upasarge ruvaḥ ||
||4.5.15|| yudruvor udi ca ||
||4.5.16|| śriṇībhūbhyo 'nupasarge ||
||4.5.17|| kṣuśrubhyāṃ vau ||
||4.5.18|| straś ca prathane 'śabde ||
||4.5.19|| chandonāmni ca ||
||4.5.20|| pre drustusruvaḥ ||
||4.5.21|| niyo 'vodoḥ ||
||4.5.23|| unnyor giraḥ ||
||4.5.24|| kiro dhānye ||
||4.5.26|| udi śripuvoḥ ||
||4.5.28|| avanyor ākrośe ||
||4.5.29|| sami muṣṭau ||
||4.5.30|| vāve varṣapratibandhe ||
||4.5.32|| vṛṇoter ācchādane ||
||4.5.33|| parau bhuvo 'vajñāne ||*
||4.5.34|| āṅi rupluvoḥ ||
||4.5.35|| ces tu hastādāne ||
||4.5.36|| śarīranivāsayoḥ kaś cādeḥ ||
||4.5.37|| saṅghe cānauttarādharye ||
||4.5.38|| svaravṛdṛgamigrahām al ||
||4.5.39|| upasarge 'deḥ ||
||4.5.40|| madeḥ prasamor harṣe ||
||4.5.41|| vyadhajapoś cānupasarge ||
||4.5.42|| svanahasor vā ||
||4.5.43|| yamaḥ samupaniviṣu ca ||
||4.5.44|| nau gadanadapaṭhasvanām ||
||4.5.45|| kvaṇo vīṇāyāṃ ca ||
||4.5.46|| paṇaḥ parimāṇe nityam ||*
||4.5.47|| glaho 'kṣeṣu ||
||4.5.48|| sarteḥ prajane ||
||4.5.49|| hvo hu cābhyupaniviṣu ca ||
||4.5.50|| samudor ajaḥ paśuṣu ||*
||4.5.52|| bhāve 'nupasargasya ||
||4.5.53|| hanter vadhiś ca ||
||4.5.54|| mūrtau ghaniś ca ||
||4.5.55|| prād gṛhaikadeśe ghañ ca ||
||4.5.56|| karaṇe 'yovidruṣu ||
||4.5.58|| samudor gaṇapraśaṃsayoḥ ||
||4.5.59|| upāt ka āśraye ||
||4.5.60|| ṭvanubandhād athuḥ ||
||4.5.61|| ḍvanubandhāt trimak tena
nirvṛtte ||
||4.5.62|| yāci vicchi pracchi svapirakṣi yajiyatibhyo naṅ ||
||4.5.63|| upasarge daḥ kiḥ ||
||4.5.64|| karmaṇy adhikaraṇe ca ||
||4.5.65|| striyāṃ ktiḥ ||
||4.5.66|| sātihetiyūtijūti kīrtayaś ca ||*
||4.5.67|| bhāve pacigāpāsthābhyaḥ ||
||4.5.68|| vrajayajoḥ kyap ||
||4.5.69|| samajāsa niṣada nipata śīṅsuvidyaṭicarimanibhṛñiṇāṃ saṃjñāyām ||
||4.5.70|| kṛñaḥ śa ca ||*
||4.5.71|| sarter ya ca ||
||4.5.73|| śansu pratyayād aḥ
||
||4.5.74|| guroś ca niṣṭhāyāṃ seṭaḥ ||
||4.5.75|| ṣānubandhabhidādibhyas tv aṅ
||
||4.5.76|| bhīṣicintipūjikathi kumpi carcispṛhitolidolibhyaś ca ||
||4.5.77|| ātaś copasarge ||
||4.5.78|| iṣi śranthyāsi ghaṭṭi vandividikāritāntebhyo yuḥ ||
||4.5.79|| kīrtīṣoḥ ktiś ca ||
||4.5.80|| rogākhyāyāṃ vuñ ||
||4.5.82|| paryāyārharṇeṣu ||
||4.5.83|| praśnākhyānayor iñ ca vā ||
||4.5.84|| nañy any ākrośe ||
||4.5.85|| kṛtyayuṭo 'nyatrāpi ||*
||4.5.86|| napuṃsake bhāve ktaḥ ||
||4.5.88|| karaṇādhikaraṇayoś ca ||
||4.5.89|| puṃsi saṃjñāyāṃ ghaḥ ||
||4.5.90|| gocarasañcaravahavraja vyajāpaṇanigamāś ca ||
||4.5.91|| ave tṝstror ghañ ||
||4.5.92|| vyañjanāntāc ca ||
||4.5.93||
adhyāyanyāyodyāvasaṃhārādhārāvāyāś ca ||
||4.5.94|| īṣaddussuṣu
kṛcchrākṛcchrārtheṣu khal ||
||4.5.95|| kartṛkarmaṇoś ca bhūkṛñoḥ
||
||4.5.96|| āto yv adaridrāteḥ ||
||4.5.97|| śāsuyudhidṛśidhṛṣimṛṣibhyo vā
||
||4.5.98|| icchārtheṣv ekakartṛkeṣu tum
||
||4.5.99|| kālasamayavelā śakyārtheṣu ca ||
||4.5.100|| arhates tṛc ||
||4.5.101|| praiṣātisargaprāptakāleṣu
kṛtyāḥ ||
||4.5.102|| āvaśyakādhamarṇyayor ṇiniś ca
||
||4.5.103|| tikkṛtau ca saṃjñāyām ||
[dhātusambandhapādaḥ]
||4.6.1|| dhātusambandhe pratyayāḥ
||*
||4.6.2|| alaṃkhalvoḥ pratiṣedhayoḥ ktvā vā
||
||4.6.3|| ekakartṛkayoḥ pūrvakāle ||
||4.6.4|| parāvarayoge ca ||
||4.6.5|| ṇaṃ cābhīkṣṇye dviś ca padam
||
||4.6.6|| karmaṇy ākrośe kṛñaḥ khamuñ ||
||4.6.8|| dṛśo ṇaṃ sākalye ||
||4.6.9|| yāvati vindajīvoḥ ||
||4.6.10|| carmodarayoḥ pūreḥ ||
||4.6.11|| varṣapramāṇa ūlopaś ca vā ||
||4.6.12|| celārthe knopeḥ ||
||4.6.13|| gātrapuruṣayoḥ snaḥ ||*
||4.6.14|| nimūlasamūlayoḥ kaṣaḥ ||
||4.6.15|| śuṣkacūrṇarūkṣeṣu piṣaḥ ||
||4.6.16|| jīve graheḥ ||
||4.6.17|| hanteḥ karaṇe ||*
||4.6.18|| snehane piṣaḥ ||*
||4.6.19|| hastārthe grahavartivṛtām
||*
||4.6.20|| svārthe puṣaḥ ||
||4.6.21|| bandho 'dhikaraṇe ||
||4.6.22|| kartror jīvapuruṣayor
naśivahibhyām ||
||4.6.23|| ūrdhve śuṣipūroḥ ||
||4.6.24|| karmaṇi copamāne ||
||4.6.25|| kaṣādiṣu tair evānuprayogaḥ
||
||4.6.26|| tṛtīyāyām upadanśeḥ ||
||4.6.27|| hiṃsārthāc caikakarmakāt ||
||4.6.28|| saptamyāṃ ca pramāṇāsattyoḥ
||
||4.6.29|| apādāne parīpsāyām ||
||4.6.30|| dvitīyāyāṃ ca ||
||4.6.31|| svāṅge 'dhruve ||
||4.6.32|| tṛṣyasvoḥ kriyāntare kāleṣu
||
||4.6.33|| nāmny ādiśigrahoḥ ||
||4.6.34|| kṛño 'vyaye 'yatheṣṭākhyāne ktvā
ca ||
||4.6.35|| svāṅge tasi ||
||4.6.36|| bhuvas tūṣṇīm iti ca ||
||4.6.37||
śakavṛṣajñāglāghaṭarabhalabhakramasahārhāstyartheṣu tum ||*
||4.6.38|| kartari kṛt ||
||4.6.39|| bhāvakarmaṇoḥ kṛtyaktakhalarthāḥ
||
||4.6.40|| ādikarmaṇi ktaḥ kartari ca
||
||4.6.41|| gatyarthākarmakāśliṣa śīṅsthāsavasa ruhajana jīryatibhyaś ca ||
||4.6.42|| dāśagoghnau sampradāne ||
||4.6.43|| bhīmādayo 'pādāne ||
||4.6.44|| tābhyām anyatroṇādayaḥ ||
||4.6.45|| yuvujhām anākāntāḥ ||
||4.6.46|| samāse bhāviny anañaḥ ktvo yap
||
||4.6.47|| cajoḥ kagau dhuḍghānubandhayoḥ
||
||4.6.48|| nyaṅkvādīnāṃ haś ca ghaḥ
||*
||4.6.49|| na kavargādivrajyajām ||
||4.6.50|| ghya āvaśyake ||
||4.6.51|| pravacyarci ruciyāci yajīnāṃ ca ||
||4.6.52|| vaco 'śabde ||
||4.6.53|| niprābhyāṃ yujeḥ śakye ||
||4.6.55|| bhujanyubjau pāṇirogayoḥ ||
||4.6.56|| dṛgdṛśadṛkṣeṣu samānasya saḥ
||
||4.6.60|| ā sarvanāmnaḥ ||
||4.6.61|| viṣvagdevayoś cāntyasvarāder
adryañcatau kvau ||
||4.6.62|| sahasaṃtirasāṃ sadhrisamitirayaḥ
||
||4.6.63|| ruher dho vā ||
||4.6.64|| mo no dhātoḥ ||
||4.6.66|| svare dhātur anāt ||
||4.6.67|| artīṇghasekasvarātām iḍ vansau
||
||4.6.68|| gamahanavidaviśadṛśāṃ vā ||
||4.6.69|| dāśvān sāhvān mīḍhvāṃś ca ||
||4.6.70|| na śryuvarṇavṝtāṃ kānubandhe
||
||4.6.71|| ghoṣavatyoś ca kṛti ||
||4.6.72|| veṣusahalubharuṣariṣāṃ te ||
||4.6.73|| udanubandha pūṅkliśāṃ
ktvi ||*
||4.6.74|| jṝvraścor iṭ ||
||4.6.75|| kṣudhivasoś ca ||
||4.6.76|| niṣṭhāyāṃ ca ||
||4.6.77|| pūṅkliśor vā ||*
||4.6.78|| na ḍīṅśvīdanubandhaveṭām
apatiniṣkuṣoḥ ||*
||4.6.79|| ādanubandhāc ca ||
||4.6.80|| bhāvādikarmaṇor vā ||
||4.6.81||
kṣubhivāhisvanidhvaniphaṇikaṣighuṣāṃ kte neṇ
manthabhṛśamanastamo'nāyāsakṛcchrāviśabdaneṣu ||
||4.6.82|| lagnamliṣṭaviribdhāḥ
saktāvispaṣṭasvareṣu ||
||4.6.83|| parivṛḍhadṛḍhau prabhubalavatoḥ
||
||4.6.84|| sannivibhyo 'rdeḥ ||
||4.6.85|| sāmīpye 'bheḥ ||
||4.6.86|| vā ruṣyamatvarasaṅghuṣāsvanām
||
||4.6.87|| hṛṣer lomasu ||
||4.6.88|| vā
dāntaśāntapūrṇadastaspaṣṭacchannajñaptāḥ ||*
||4.6.89|| rānniṣṭhāto no
'pṝmūrchimadikhyādhyābhyaḥ ||
||4.6.90|| dāt pūrvasya ca daḥ ||
||4.6.91|| āto 'ntassthāsaṃyuktāt ||
||4.6.92|| lvādyodanubandhāt ||
||4.6.93|| vraśceḥ kaś ca ||*
||4.6.94|| kṣer dīrghāt ||
||4.6.95|| śyo 'sparśe ||
||4.6.96|| anapādāne 'nceḥ ||
||4.6.97|| avijigīṣāyāṃ divaḥ ||
||4.6.98|| hrīghrātrondanudavidāṃ vā
||*
||4.6.99|| kṣaiśuṣipacāṃ makavāḥ ||
||4.6.100|| nirvāṇo 'vāte ||
||4.6.101|| bhittarṇavittāḥ
śakalādhamarṇya bhogeṣu ||*
||4.6.102|| anupasargāt
phullakṣīvakṛśollāghāḥ ||
||4.6.103|| avarṇād ūṭo vṛddhiḥ ||