Kātantrasūtrapāṭha Durgasiṃha's Recension

Published in 2021 by Deepro Chakraborty in Edmonton.

Kātantrasūtras of Śarvavarman, document created by Deepro Chakraborty on the basis of Eggeling's Edition Kalāpavyākaraṇam Janaki Prasada Dwivedi Central Institute of Higher Tibetan Studies Sarnath, Varanasi 1988 Bibliotheca Indo-Tibetica Series 14
  • Siglum: D

  • D

[Sandhiprakaraṇam]

[Prathamaḥ Pādaḥ]

||1.1.1|| siddho varṇasamāmnāyaḥ ||
||1.1.2|| tatra caturdaśādau svarāḥ ||
||1.1.3|| daśa samānāḥ ||
||1.1.4|| teṣāṃ dvau dvāv anyonyasya savarṇau ||
||1.1.5|| pūrvo hrasvaḥ ||
||1.1.6|| paro dīrghaḥ ||
||1.1.7|| svaro 'varṇavarjo nāmī ||
||1.1.8|| ekārādīni sandhyakṣarāṇi ||
||1.1.9|| kādīni vyañjanāni ||
||1.1.10|| te vargāḥ pañca pañca pañca ||
||1.1.11|| vargāṇāṃ prathamadvitīyāḥ śaṣasāś cāghoṣāḥ ||
||1.1.12|| ghoṣavanto 'nye ||
||1.1.13|| anunāsikā ṅañaṇanamāḥ ||
||1.1.14|| antaḥsthā yaralavāḥ ||
||1.1.15|| ūṣmāṇaḥ śaṣasahāḥ ||
||1.1.16|| aḥ iti visarjanīyaḥ ||
||1.1.17|| ẖka iti jihvāmūlīyaḥ ||
||1.1.18|| ḫpa iti upadhmānīyaḥ ||
||1.1.19|| aṃ ity anusvāraḥ ||
||1.1.20|| pūrvaparayor arthopalabdhau padam ||
||1.1.21|| vyañjanam asvaraṃ paraṃ varṇaṃ nayet ||
||1.1.22|| anatikramayan viśleṣayet ||
||1.1.23|| lokopacārād grahaṇasiddhiḥ ||

[dvitīyaḥ pādaḥ]

||1.2.1|| samānaḥ savarṇe dīrghībhavati paraś ca lopam ||
||1.2.2|| avarṇa ivarṇe e ||
||1.2.3|| uvarṇe o ||
||1.2.4|| ṛvarṇe ar ||
||1.2.5|| ḷvarṇe al ||
||1.2.6|| ekāre ai aikāre ca ||
||1.2.7|| okāre au aukāre ca ||
||1.2.8|| ivarṇo yam asavarṇe na ca paro lopyaḥ ||
||1.2.9|| vam uvarṇaḥ ||
||1.2.10|| ram ṛvarṇaḥ ||
||1.2.11|| lam ḷvarṇaḥ ||
||1.2.12|| e ay ||
||1.2.13|| ai āy ||
||1.2.14|| o av ||
||1.2.15|| au āv ||
||1.2.16|| ayādīnāṃ yavalopaḥ padānte na vā lope tu prakṛtiḥ ||
||1.2.17|| edotparaḥ padānte lopam akāraḥ ||
||1.2.18|| na vyañjane svarāḥ sandheyāḥ ||

[tṛtīyaḥ pādaḥ]

||1.3.1|| odantā a i u ā nipātāḥ svare prakṛtyā ||
||1.3.2|| dvivacanam anau ||
||1.3.3|| bahuvacanam amī ||
||1.3.4|| anupadiṣṭāś ca ||

[caturthaḥ pādaḥ]

||1.4.1||vargaprathamāḥ padāntāḥ svaraghoṣavatsu tṛtīyān ||
||1.4.2|| pañcame pañcamāṃs tṛtīyān na vā ||
||1.4.3|| vargaprathamebhyaḥ śakāraḥ svarayavaraparaś chakāraṃ na vā ||
||1.4.4|| tebhya eva hakāraḥ pūrvacaturthaṃ na vā ||
||1.4.5|| pararūpaṃ takāro lacaṭavargeṣu ||
||1.4.6|| caṃ śe ||
||1.4.7|| ṅaṇanā hrasvopadhāḥ svare dviḥ ||
||1.4.8|| no 'ntaś cachayoḥ śakāram anusvārapūrvam ||
||1.4.9|| ṭaṭhayoḥ ṣakāram ||
||1.4.10|| tathayoḥ sakāram ||
||1.4.11|| le lam ||
||1.4.12|| jajhañaśakāreṣu ñakāram ||
||1.4.13|| śi cnau vā ||
||1.4.14|| ḍaḍhaṇaparas tu ṇakāram ||
||1.4.15|| mo 'nusvāraṃ vyañjane ||
||1.4.16|| varge tadvargapañcamaṃ vā ||

[pañcamaḥ pādaḥ]

||1.5.1|| visarjanīyaś ce che vā śam ||
||1.5.2|| ṭe ṭhe vā ṣam ||
||1.5.3|| te the vā sam ||
||1.5.4|| kakhayor jihvāmūlīyaṃ na vā ||
||1.5.5|| paphayor upadhmānīyaṃ na vā ||
||1.5.6|| śe ṣe se vā vā pararūpam ||
||1.5.7|| um akārayormadhye ||
||1.5.8|| aghoṣavatoś ca ||
||1.5.9|| aparo lopyo 'nyasvare yaṃ vā ||
||1.5.10|| ābhobhyām evam eva svare ||
||1.5.11|| ghoṣavati lopam ||
||1.5.12|| nāmiparo ram ||
||1.5.13|| ghoṣavatsvaraparaḥ ||
||1.5.14|| raprakṛtir anāmiparo 'pi ||
||1.5.15|| eṣasaparo vyañjane lopyaḥ ||
||1.5.16|| na visarjanīyalope punaḥ sandhiḥ ||
||1.5.17|| ro re lopaṃ svaraś ca pūrvo dīrghaḥ ||
||1.5.18|| dvirbhāvaṃ svaraparaś chakāraḥ ||

[Nāmaprakaraṇam]

[prathamaḥ pādaḥ]

||2.1.1|| dhātuvibhaktivarjam arthaval liṅgam ||
||2.1.2|| tasmāt parā vibhaktayaḥ ||
||2.1.3|| pañcādau ghuṭ ||
||2.1.4|| jasśasau napuṃsake ||
||2.1.5|| āmantrite siḥ sambuddhiḥ ||
||2.1.6|| āgama udanubandhaḥ svarād antyāt paraḥ ||
||2.1.7|| tṛtīyādau tu parādiḥ ||
||2.1.8|| idud agniḥ ||
||2.1.9|| īdūt stryākhyau nadī ||
||2.1.10|| ā śraddhā ||
||2.1.11|| antyāt pūrva upadhā ||
||2.1.12|| vyañjanān no 'nuṣaṅgaḥ ||
||2.1.13|| dhuḍ vyañjanam antaḥsthānunāsikam ||
||2.1.14|| akāro dīrghaṃ ghoṣavati ||
||2.1.15|| jasi ||
||2.1.16|| śasi sasya ca naḥ ||
||2.1.17|| akāre lopam ||
||2.1.18|| bhis ais vā ||
||2.1.19|| dhuṭi bahutve tve ||
||2.1.20|| osi ca ||
||2.1.21|| ṅasir āt ||
||2.1.22|| ṅas sya ||
||2.1.23|| ina ṭā ||
||2.1.24|| ṅer yaḥ ||
||2.1.25|| smai sarvanāmnaḥ ||
||2.1.26|| ṅasiḥ smāt ||
||2.1.27|| ṅiḥ smin ||
||2.1.28|| vibhāṣyete pūrvādeḥ ||
||2.1.29|| sur āmi sarvataḥ ||
||2.1.30|| jas sarva iḥ ||
||2.1.31|| alpāder vā ||
||2.1.32|| dvandvasthāc ca ||
||2.1.33|| nānyat sārvanāmikam ||
||2.1.34|| tṛtīyāsamāse ca ||
||2.1.35|| bahuvrīhau ||
||2.1.36|| diśāṃ vā ||
||2.1.37|| śraddhāyāḥ sir lopam ||
||2.1.38|| ṭausor e ||
||2.1.39|| sambuddhau ca ||
||2.1.40|| hrasvo 'mbārthānām ||
||2.1.41|| aur īm ||
||2.1.42|| ṅavanti yai yās yās yām ||
||2.1.43|| sarvanāmnas tu sasavo hrasvapūrvāś ca ||
||2.1.44|| dvitīyātṛtīyābhyāṃ vā ||
||2.1.45|| nadyā ai ās ās ām ||
||2.1.46|| sambuddhau hrasvaḥ ||
||2.1.47|| amśasor ādir lopam ||
||2.1.48|| īkārāntāt siḥ ||
||2.1.49|| vyañjanāc ca ||
||2.1.50|| agner amo 'kāraḥ ||
||2.1.51|| aukāraḥ pūrvam ||
||2.1.52|| śaso 'kāraḥ saś ca no 'striyām ||
||2.1.53|| ṭā nā ||
||2.1.54|| ado 'muś ca ||
||2.1.55|| ir edur oj jasi ||
||2.1.56|| sambuddhau ca ||
||2.1.57|| ṅe ||
||2.1.58|| ṅasiṅasor alopaś ca ||
||2.1.59|| goś ca ||
||2.1.60|| ṅir au sapūrvaḥ ||
||2.1.61|| sakhipatyor ṅiḥ ||
||2.1.62|| ṅasiṅasor umaḥ ||
||2.1.63|| ṛdantāt sapūrvaḥ ||
||2.1.64|| ā sau silopaś ca ||
||2.1.65|| agnivac chasi ||
||2.1.66|| ar ṅau ||
||2.1.67|| ghuṭi ca ||
||2.1.68|| dhātos tṛśabdasyār ||
||2.1.69|| svasrādīnāṃ ca ||
||2.1.70|| ā ca na sambuddhau ||
||2.1.71|| hrasvanadīśraddhābhyaḥ sir lopam ||
||2.1.72|| āmi ca nuḥ ||
||2.1.73|| tres trayaś ca ||
||2.1.74|| caturaḥ ||
||2.1.75|| saṅkhyāyāḥ ṣnāntāyāḥ ||
||2.1.76|| kateś ca jasśasor luk ||
||2.1.77|| niyo ṅir ām ||

[dvitīyaḥ pādaḥ]

||2.2.1|| na sakhiṣ ṭādāv agniḥ ||
||2.2.2|| patir asamāse ||
||2.2.3|| strī nadīvat ||
||2.2.4|| stryākhyāv iyuvau vāmi ||
||2.2.5|| hrasvaś ca ṅavati ||
||2.2.6|| napuṃsakāt syamor lopo na ca tad uktam ||
||2.2.7|| akārād asambuddhau muś ca ||
||2.2.8|| anyādes tu tuḥ ||
||2.2.9|| aur īm ||
||2.2.10|| jasśasoḥ śiḥ ||
||2.2.11|| dhuṭsvarād ghuṭi nuḥ ||
||2.2.12|| nāminaḥ svare ||
||2.2.13|| asthidadhisakthyakṣṇām anantaṣ ṭādau ||
||2.2.14|| bhāṣitapuṃskaṃ puṃvad vā ||
||2.2.15|| dīrgham āmi sanau ||
||2.2.16|| nāntasya copadhāyāḥ ||
||2.2.17|| ghuṭi cāsambuddhau ||
||2.2.18|| sāntamahator nopadhāyāḥ ||
||2.2.19|| apaś ca ||
||2.2.20|| antvasantasya cādhātoḥ sau ||
||2.2.21|| inhanpūṣāryamṇāṃ śau ca ||
||2.2.22|| uśanaḫpurudaṃśo'nehasāṃ sāv anantaḥ ||
||2.2.23|| sakhyuś ca ||
||2.2.24|| ghuṭi tvai ||
||2.2.25|| diva ud vyañjane ||
||2.2.26|| au sau ||
||2.2.27|| vāmyā ||
||2.2.28|| yujer asamāse nur ghuṭi ||
||2.2.29|| abhyastād antir anakāraḥ ||
||2.2.30|| vā napuṃsake ||
||2.2.31|| tudabhādibhya īkāre ||
||2.2.32|| haner her ghir upadhālope ||
||2.2.33|| gorau ghuṭi ||
||2.2.34|| amśasor ā ||
||2.2.35|| panthimanthyṛbhukṣīṇāṃ sau ||
||2.2.36|| ananto ghuṭi ||
||2.2.37|| aghuṭsvare lopam ||
||2.2.38|| vyañjane caiṣāṃ niḥ ||
||2.2.39|| anuṣaṅgaś cākruñcet ||
||2.2.40|| puṃso 'nśabdalopaḥ ||
||2.2.41|| caturo vāśabdasyotvam ||
||2.2.42|| anaḍuhaś ca ||
||2.2.43|| sau nuḥ ||
||2.2.44|| sambuddhāv ubhayor hrasvaḥ ||
||2.2.45|| adasaḥ pade maḥ ||
||2.2.46|| aghuṭsvarādau seṭkasyāpi vanser vaśabdasyotvam ||
||2.2.47|| śvayuvamaghonāṃ ca ||
||2.2.48|| vāher vāśabdasyau ||
||2.2.49|| ancer alopaḥ pūrvasya ca dīrghaḥ ||
||2.2.50|| tiryaṅ tiraściḥ ||
||2.2.51|| udaṅ udīciḥ ||
||2.2.52|| pāt padaṃ samāsāntaḥ ||
||2.2.53|| avam asaṃyogād ano 'lopo 'luptavac ca pūrvavidhau ||
||2.2.54|| īṅyor vā ||
||2.2.55|| ā dhātor aghuṭsvare ||
||2.2.56|| īdūtor iyuvau svare ||
||2.2.57|| sudhīḥ ||
||2.2.58|| bhūr avarṣābhur apunarbhūḥ ||
||2.2.59|| anekākṣarayos tv asaṃyogād yavau ||
||2.2.60|| bhrūr dhātuvat ||
||2.2.61|| strī ca ||
||2.2.62|| vāmśasoḥ ||
||2.2.63|| bhavato vāder utvaṃ sambuddhau ||
||2.2.64|| avyayasarvanāmnaḥ svarād antyāt pūrvo 'k kaḥ ||
||2.2.65|| ke pratyaye strīkṛtākārapare pūrvo 'kāra ikāram ||

[tṛtīyaḥ pādaḥ]

||2.3.1|| yuṣmadasmadoḥ padaṃ padāt ṣaṣṭhīcaturthīdvitīyāsu vasnasau ||
||2.3.2|| vāṃ nau dvitve ||
||2.3.3|| tvanmador ekatve te me tvā mā tu dvitīyāyām ||
||2.3.4|| na pādādau ||
||2.3.5|| cādiyoge ca ||
||2.3.6|| eṣaṃ vibhaktāv antalopaḥ ||
||2.3.7|| yuvāvau dvivāciṣu ||
||2.3.8|| amau cām ||
*||2.3.9|| ān śas ||
    • Eggeling provides another manuscript reading as ān śasaḥ, which is identical with the reading of the Kashmiri recension.
||2.3.10|| tvam ahaṃ sau savibhaktyoḥ ||
||2.3.11|| yūyaṃ vayaṃ jasi ||
||2.3.12|| tubhyaṃ mahyaṃ ṅayi ||
||2.3.13|| tava mama ṅasi ||
||2.3.14|| at pañcamy advitve ||
||2.3.15|| bhyas abhyam ||
||2.3.16|| sāmākam ||
||2.3.17|| etvam asthānini ||
||2.3.18|| ātvaṃ vyañjanādau ||
||2.3.19|| raiḥ ||
||2.3.20|| aṣṭanaḥ sarvāsu ||
||2.3.21|| au tasmāj jasśasoḥ ||
||2.3.22|| arvann arvantir asāv anañ ||
||2.3.23|| sau ca maghavān maghavā vā ||
||2.3.24|| jarā jaras svare vā ||
||2.3.25|| tricaturoḥ striyāṃ tisṛ catasṛ vibhaktau ||
||2.3.26|| tau raṃ svare ||
||2.3.27|| na nāmi dīrgham ||
||2.3.28|| nṛ vā ||
||2.3.29|| tyadādīnām a vibhaktau ||
||2.3.30|| kiṃ kaḥ ||
||2.3.31|| do 'dver maḥ ||
||2.3.32|| sau saḥ ||
||2.3.33|| tasya ca ||
||2.3.34|| idam iyam ayaṃ puṃsi ||
||2.3.35|| ad vyañjane 'nak ||
||2.3.36|| ṭausor anaḥ ||
||2.3.37|| etasya cānvādeśe dvitīyāyāṃ caina ||
||2.3.38|| tasmād bhis bhir ||
||2.3.39|| adasaś ca ||
||2.3.40|| sāvau silopaś ca ||
||2.3.41|| utvaṃ māt ||
||2.3.42|| ed bahutve tv ī ||
||2.3.43|| apāṃ bhe daḥ ||
||2.3.44|| virāmavyañjanādiṣv anaḍunnahivansīnāṃ ca ||
||2.3.45|| srasidhvasoś ca ||
||2.3.46|| haśaṣachāntejādīnāṃ ḍaḥ ||
||2.3.47|| dāder hasya gaḥ ||
||2.3.48|| cavargadṛgādīnāṃ ca ||
||2.3.49|| muhādīnāṃ vā ||
||2.3.50|| hacaturthāntasya dhātos tṛtīyāder ādicaturthatvam akṛtavat ||
||2.3.51|| sajuṣāśiṣo raḥ ||
||2.3.52|| iruror īrūrau ||
||2.3.53|| ahnaḥ saḥ ||
||2.3.54|| saṃyogāntasya lopaḥ ||
||2.3.55|| saṃyogāder dhuṭaḥ ||
||2.3.56|| liṅgāntanakārasya ||
||2.3.57|| na sambuddhau ||
||2.3.58|| na saṃyogāntāvaluptavac ca pūrvavidhau ||
||2.3.59|| isusdoṣāṃ ghoṣavati raḥ ||
||2.3.60|| dhuṭāṃ tṛtīyaḥ ||
||2.3.61|| aghoṣe prathamaḥ ||
||2.3.62|| vā virāme ||
||2.3.63|| rephasor visarjanīyaḥ ||
||2.3.64|| virāmavyañjanādāv uktaṃ napuṃsakāt syamor lope 'pi ||

[caturthaḥ pādaḥ]

||2.4.1|| avyavyībhāvād akārāntād vibhaktīnām am apañcamyāḥ ||
||2.4.2|| vā tṛtīyāsaptamyoḥ ||
||2.4.3|| anyasmāl luk ||
||2.4.4|| avyayāc ca ||
||2.4.5|| rūḍhānāṃ bahutve 'striyām apatyapratyayasya ||
||2.4.6|| gargayaskavidādīnāṃ ca ||
||2.4.7|| bhṛgvatryaṅgiraskutsavasiṣṭhagotamebhyaś ca ||
||2.4.8|| yato 'paiti bhayam ādatte vā tad apādānam ||
||2.4.9|| īpsitaṃ ca rakṣārthānām ||
||2.4.10|| yasmai ditsā rocate dhārayate vā tat sampradānam ||
||2.4.11|| ya ādhāras tad adhikaraṇam ||
||2.4.12|| yena kriyate tat karaṇam ||
||2.4.13|| yat kriyate tat karma ||
||2.4.14|| yaḥ karoti sa kartā ||
||2.4.15|| kārayati yaḥ sa hetuś ca ||
||2.4.16|| teṣāṃ param ubhayaprāptau ||
||2.4.17|| prathamā vibhaktir liṅgārthavacane ||
||2.4.18|| āmantraṇe ca ||
||2.4.19|| śeṣāḥ karmakaraṇasampradānāpādānasvāmyādyadhikaraṇeṣu ||
||2.4.20|| paryapāṅyoge pañcamī ||
||2.4.21|| digitararte 'nyaiś ca ||
||2.4.22|| dvitīyainena ||
||2.4.23|| karmapravacanīyaiś ca ||
||2.4.24|| gatyarthakarmaṇi dvitīyācaturthyau ceṣṭāyām anadhvani ||
||2.4.25|| manyakarmaṇi cānādare 'prāṇini ||
||2.4.26|| namassvastisvāhāsvadhālaṃvaṣaḍyoge caturthī ||
||2.4.27|| tādarthye ||
||2.4.28|| tumarthāc ca bhāvavācinaḥ ||
||2.4.29|| tṛtīyā sahayoge ||
||2.4.30|| hetvarthe ||
||2.4.31|| kutsite 'ṅge ||
||2.4.32|| viśeṣaṇe ||
||2.4.33|| kartari ca ||
||2.4.34|| kālabhāvayoḥ saptamī ||
||2.4.35|| svāmīśvarādhipatidāyādasākṣipratibhūprasūtaiḥ ṣaṣṭhī ca ||
||2.4.36|| nirdhāraṇe ca ||
||2.4.37|| ṣaṣṭhī hetuprayoge ||
||2.4.38|| smṛtyarthakarmaṇi ||
||2.4.39|| karoteḥ pratiyatne ||
||2.4.40|| hiṃsārthānām ajvare ||
||2.4.41|| kartṛkarmaṇoḥ kṛti nityam ||
||2.4.42|| na niṣṭhādiṣu ||
||2.4.43|| ṣaḍo ṇo ne ||
||2.4.44|| manor anusvāro ghuṭi ||
||2.4.45|| varge vargāntaḥ ||
||2.4.46|| tavargaś caṭavargayoge caṭavargau ||
||2.4.47|| nāmikaparaḥ pratyayavikārāgamasthaḥ siḥ ṣaṃ nuvisarjanīyaṣāntaro 'pi ||
||2.4.48|| raṣṛvarṇebhyo no ṇam anantyaḥ svarahayavakavargapavargāntaro 'pi ||
||2.4.49|| striyām ād ā ||
||2.4.50|| nadādyancivāhvyansyantṛsakhināntebhya ī ||
||2.4.51|| īkāre strīkṛte 'lopyaḥ ||
||2.4.52|| svaro hrasvo napuṃsake ||

[pañcamaḥ pādaḥ]

||2.5.1|| nāmnāṃ samāso yuktārthaḥ ||
||2.5.2|| tatsthā lopyā vibhaktayaḥ ||
||2.5.3|| prakṛtiś ca svarāntasya ||
||2.5.4|| vyañjanāntasya yat subhoḥ ||
||2.5.5|| pade tulyādhikaraṇe vijñeyaḥ karmadhārayaḥ ||
||2.5.6|| saṅkhyāpūrvo dvigur iti jñeyaḥ ||
||2.5.7|| tatpuruṣāv ubhau ||
||2.5.8|| vibhaktayo dvitīyādyā nāmnā parapadena tu | samasyante samāso hi jñeyas tatpuruṣaḥ sa ca ||
||2.5.9|| syātāṃ yadi pade dve tu yadi vā syur bahūny api | tāny anyasya padasyārthe bahuvrīhiḥ ||
||2.5.10|| vidik tathā ||
||2.5.11|| dvandvaḥ samuccayo nāmnor bahūnāṃ vāpi yo bhavet ||
||2.5.12|| alpasvarataraṃ tatra pūrvam ||
||2.5.13|| yac cārcitaṃ dvayoḥ ||
||2.5.14|| pūrvaṃ vācyaṃ bhaved yasya so 'vyayībhāva iṣyate ||
||2.5.15|| sa napuṃsakaliṅgaṃ syāt ||
||2.5.16|| dvandvaikatvam ||
||2.5.17|| tathā dvigoḥ ||
||2.5.18|| puṃvad bhāṣitapuṃskānūṅapūraṇyādiṣu striyāṃ tulyādhikaraṇe ||
||2.5.19|| saṃjñāpūraṇīkopadhās tu na ||
||2.5.20|| karmadhārayasaṃjñe tu puṃvadbhāvo vidhīyate ||
||2.5.21|| ākāro mahataḥ kāryas tulyādhikaraṇe pade ||
||2.5.22|| nasya tatpuruṣe lopyaḥ ||
||2.5.23|| svare 'kṣaraviparyayaḥ ||
||2.5.24|| koḥ kat ||
||2.5.25|| kā tv īṣadarthe 'kṣe ||
||2.5.26|| puruṣe tu vibhāṣayā ||
||2.5.27|| yākārau strīkṛtau hrasvau kvacit ||
||2.5.28|| hrasvasya dīrghatā ||
||2.5.29|| anavyayavisṛṣṭas tu sakāraṃ kapavargayoḥ ||

[ṣaṣṭhaḥ pādaḥ]

||2.6.1|| vāṇapatye ||
||2.6.2|| ṇya gargādeḥ ||
||2.6.3|| kuñjāder āyanaṇ smṛtaḥ ||
||2.6.4|| stryatryāder eyaṇ ||
||2.6.5|| iṇ ataḥ ||
||2.6.6|| bāhvādeś ca vidhīyate ||
||2.6.7|| rāgān nakṣatrayogāc ca samūhāt sā 'sya devatā | tad vetty adhīte tasyedam evamāder aṇ iṣyate ||
||2.6.8|| tena dīvyati saṃsṛṣṭaṃ taratīkaṇ caraty api | paṇyāc chilpān niyogāc ca krītāder āyudhād api ||
||2.6.9|| nāvas tārye viṣād vadhye tulayā sammite 'pi ca | tatra sādhau yaḥ ||
||2.6.10|| īyas tu hite ||
||2.6.11|| yad ugavāditaḥ ||
||2.6.12|| upamāne vatiḥ ||
||2.6.13|| tatvau bhāve ||
||2.6.14|| yaṇ ca prakīrtitaḥ ||
||2.6.15|| tad asyāstīti mantvantvīn ||
||2.6.16|| saṅkhyāyāḥ pūraṇe ḍamau ||
||2.6.17|| dves tīyaḥ ||
||2.6.18|| tres tṛ ca ||
||2.6.19|| antas tho ḍe rṣoḥ ||
||2.6.20|| katipayāt kateḥ ||
||2.6.21|| viṃśatyādes tamaṭ ||
||2.6.22|| nityaṃ śatādeḥ ||
||2.6.23|| ṣaṣṭhyādy atatparāt ||
||2.6.24|| vibhaktisaṃjñā vijñeyā vakṣyante 'taḥ paraṃ tu ye | advyādeḥ sarvanāmnas te bahoś caiva parāḥ smṛtāḥ ||
||2.6.25|| tatredam iḥ ||
||2.6.26|| rathor etet ||
||2.6.27|| teṣu tv etad akāratām ||
||2.6.28|| pañcamyās tas ||
||2.6.29|| tra saptamyāḥ ||
||2.6.30|| idamo haḥ ||
||2.6.31|| kimaḥ ||
||2.6.32|| at kva ca ||
||2.6.33|| tahoḥ kuḥ ||
||2.6.34|| kāle kiṃsarvayadekānyebhya eva dā ||
||2.6.35|| idamo rhy adhunā dānīm ||
||2.6.36|| dādānīmau tadaḥ smṛtau ||
||2.6.37|| sadyaādyā nipātyante ||
||2.6.38|| prakāravacane tu thā ||
||2.6.39|| idamkimbhyāṃ thamuḥ kāryaḥ ||
||2.6.40|| ākhyātāc ca tamādayaḥ ||
||2.6.41|| samāsāntagatānāṃ vā rājādīnām adantatā ||
||2.6.42|| ḍānubandhye 'ntyasvarāder lopaḥ ||
||2.6.43|| ter viṃśater api ||
||2.6.44|| ivarṇāvarṇayor lopaḥ svare pratyaye ye ca ||
||2.6.45|| nas tu kvacit ||
||2.6.46|| uvarṇas tv otvam āpādyaḥ ||
||2.6.47|| eye 'kadrvās tu lupyate ||
||2.6.48|| kāryāv avāvāvādeśāv okāraukārayor api ||
||2.6.49|| vṛddhir ādau saṇe ||
||2.6.50|| na yvoḥ padādyor vṛddhir āgamaḥ ||

[Ākhyātaprakaraṇam]

[Prathamaḥ Pādaḥ]

||3.1.1|| atha parasmaipadāni ||
||3.1.2|| nava parāṇy ātmane ||
||3.1.3|| trīṇi trīṇi prathamamadhyamottamāḥ ||
||3.1.4|| yugapadvacane paraḥ puruṣāṇām ||
||3.1.5|| nāmni prayujyamāne 'pi prathamaḥ ||
||3.1.5|| yuṣmadi madhyamaḥ ||
||3.1.7|| asmady uttamaḥ ||
||3.1.8|| adāb dādhau dā ||
||3.1.9|| kriyābhāvo dhātuḥ ||
||3.1.10|| kāle ||
||3.1.11|| samprati vartamānā ||
||3.1.12|| smenātīte ||
||3.1.13|| parokṣā ||
||3.1.14|| bhūtakaraṇavatyaś ca ||
||3.1.15|| bhaviṣyati bhaviṣyantyāśīśśvastanyaḥ ||
||3.1.16|| tāsāṃ svasaṃjñābhiḥ kālaviśeṣaḥ ||
||3.1.17|| prayogataś ca ||
||3.1.18|| pañcamy anumatau ||
||3.1.19|| samarthanāśiṣoś ca ||
||3.1.20|| vidhyādiṣu saptamī ca ||
||3.1.21|| kriyāsamabhihāre sarvakāleṣu madhyamaikavacanaṃ pañcamyāḥ ||
||3.1.22|| māyoge 'dyatanī ||
||3.1.23|| māsmayoge hyastanī ca ||
||3.1.24|| vartamānā ||
||3.1.25|| saptamī ||
||3.1.26|| pañcamī ||
||3.1.27|| hyastanī ||
||3.1.28|| evam evādyatanī ||
||3.1.29|| parokṣā ||
||3.1.30|| śvastanī ||
||3.1.31|| āśīḥ ||
||3.1.32|| syasaṃhitāni tyādīni bhaviṣyantī ||
||3.1.33|| dyādīni kriyātipattiḥ ||
||3.1.34|| ṣaḍ ādyāḥ sārvadhātukam ||

[Dvitīyaḥ Pādaḥ]

||3.2.1|| pratyayaḥ paraḥ ||
||3.2.2|| guptijkidbhyaḥ san ||
||3.2.3|| mānbadhdānśānbhyo dīrghaś cābhyāsasya ||
||3.2.4|| dhātor vā tumantād icchatinaikakartṛkāt ||
||3.2.5|| nāmna ātmecchāyāṃ yin ||
||3.2.6|| kāmya ca ||
||3.2.7|| upamānād ācāre ||
||3.2.8|| kartur āyiḥ salopaś ca ||
||3.2.9|| in kāritaṃ dhātvarthe ||
||3.2.10|| dhātoś ca hetau ||
||3.2.11|| curādeś ca ||
||3.2.12|| ini liṅgasyānekākṣarasyāntyasvarāder lopaḥ ||
||3.2.13|| raśabda ṛto laghor vyañjanādeḥ ||
||3.2.14|| dhātor yaśabdaś cekrīyitaṃ kriyāsamabhihāre ||
||3.2.15|| gupūdhūpavicchipaṇipaner āyaḥ ||
||3.2.16|| te dhātavaḥ ||
||3.2.17|| cakāsakāsapratyayāntebhya ām parokṣāyām ||
||3.2.18|| dayayāsaś ca ||
||3.2.19|| nāmyāder gurumato 'nṛcchaḥ ||
||3.2.20|| uṣavidajāgṛbhyo vā ||
||3.2.21|| bhīhrībhṛhuvāṃ tivac ca ||
||3.2.22|| āmaḥ kṛñ anuprayujyate ||
||3.2.23|| asbhuvau ca parasmai ||
||3.2.24|| sij adyatanyām ||
||3.2.25|| saṇ aniṭaḥ śiḍantān nāmyupadhād adṛśaḥ ||
||3.2.26|| śridrusrukamikāritānāntebhyaś caṇ kartari ||
||3.2.27|| aṇ asuvacikhyātilipisicihvaḥ ||
||3.2.28|| puṣādidyutādyḷkārānubandhārtisartiśāstibhyaś ca parasmai ||
||3.2.29|| ijātmane padeḥ prathamaikavacane ||
||3.2.30|| bhāvakarmaṇoś ca ||
||3.2.31|| sārvadhātuke yaṇ ||
||3.2.32|| an vikaraṇaḥ kartari ||
||3.2.33|| divāder yan ||
||3.2.34|| nuḥ svādeḥ ||
||3.2.35|| śruvaḥ śṛ ca ||
||3.2.36|| svarād rudhādeḥ paro naśabdaḥ ||
||3.2.37|| tanāder uḥ ||
||3.2.38|| nā kryādeḥ ||
||3.2.39|| āna vyañjanāntād dhau ||
||3.2.40|| ātmanepadāni bhāvakarmaṇoḥ ||
||3.2.41|| karmavat karmakartā ||
||3.2.42|| kartari rucādiṅānubandhebhyaḥ ||
||3.2.43|| cekrīyitāntāt ||
||3.2.44|| āyyantāc ca ||
||3.2.45|| inñyajāder ubhayam ||
||3.2.46|| pūrvavat sanantāt ||
||3.2.47|| śeṣāt kartari parasmaipadam ||

[Tṛtīyaḥ Pādaḥ]

||3.3.1|| dvirvacanam anabhyāsasyaikasvarasyādyasya ||
||3.3.2|| svarāder dvitīyasya ||
||3.3.3|| na nabadarāḥ saṃyogādayo 'ye ||
||3.3.4|| pūrvo 'bhyāsaḥ ||
||3.3.5|| dvayam abhyastam ||
||3.3.6|| jakṣādiś ca ||
||3.3.7|| caṇparokṣācekrīyitasananteṣu ||
||3.3.8|| juhotyādīnāṃ sārvadhātuke ||
||3.3.9|| abhyāsasyādir vyañjanam avaśeṣyam ||
||3.3.10|| śiṭparo 'ghoṣaḥ ||
||3.3.11|| dvitīyacaturthayoḥ prathamatṛtīyau ||
||3.3.12|| ho jaḥ ||
||3.3.13|| kavargasya cavargaḥ ||
||3.3.14|| na kavateś cekrīyite ||
||3.3.15|| hrasvaḥ ||
||3.3.16|| ṛvarṇasyākāraḥ ||
||3.3.17|| dīrgha iṇaḥ parokṣāyām aguṇe ||
||3.3.18|| asyādeḥ sarvatra ||
||3.3.19|| tasmān nāgamaḥ parādir antaś cet saṃyogaḥ ||
||3.3.20|| ṛkāre ca ||
||3.3.21|| aśnoteś ca ||
||3.3.22|| bhavater aḥ ||
||3.3.23|| nijivijiviṣāṃ guṇaḥ sārvadhātuke ||
||3.3.24|| bhṛñhāṅmāṅām it ||
||3.3.25|| artipipartyoś ca ||
||3.3.26|| sany avarṇasya ||
||3.3.27|| uvarṇasya jāntassthāpavargaparasyāvarṇe ||
||3.3.28|| guṇaś cekrīyite ||
||3.3.29|| dīrgho 'nāgamasya ||
||3.3.30|| vancisransidhvansibhransikasipatipadiskandām anto nī ||
||3.3.31|| ato 'nto 'nusvāro 'nunāsikāntasya ||
||3.3.32|| japādīnāṃ ca ||
||3.3.33|| caraphalor uc ca parasyāsya ||
||3.3.34|| ṛmato rīḥ ||
||3.3.35|| alope samānasya sanval laghunīni caṇpare ||
||3.3.36|| dīrgho laghoḥ ||
||3.3.37|| at tvarādīnāṃ ca ||
||3.3.38|| ito lopo 'bhyāsasya ||
||3.3.39|| sani mimīmādārabhalabhaśakapatapadām is svarasya ||
||3.3.40|| āpnoter īḥ ||
||3.3.41|| danbher ic ca ||
||3.3.42|| digi dayateḥ parokṣāyām ||

[Caturthaḥ Pādaḥ]

||3.4.1|| saparasvarāyāḥ samprasāraṇam antassthāyāḥ ||
||3.4.2|| grahijyāvayivyadhivaṣṭivyacipracchivraścibhrasjīnām aguṇe ||
||3.4.3|| svapivaciyajādīnāṃ yaṇparokṣāśīṣṣu ||
||3.4.4|| parokṣāyām abhyāsasyobhayeṣām ||
||3.4.5|| vyatheś ca ||
||3.4.6|| na vāśvyor aguṇe ca ||
||3.4.7|| svapisyamivyeñāṃ cekrīyite ||
||3.4.8|| svāpeś caṇi ||
||3.4.9|| grahisvapipracchāṃ sani ||
||3.4.10|| cāyaḥ kiś cekrīyite ||
||3.4.11|| pyāyaḥ piḥ parokṣāyām ||
||3.4.12|| śvayater vā ||
||3.4.13|| kārite ca saṃścaṇoḥ ||
||3.4.14|| hvayater nityam ||
||3.4.15|| abhyastasya ca ||
||3.4.16|| dyutisvāpyor abhyāsasya ||
||3.4.17|| na samprasāraṇe ||
||3.4.18|| vaśeś cekrīyite ||
||3.4.19|| pracchādīnāṃ parokṣāyām ||
||3.4.20|| sandhyakṣarāntānām ākāro 'vikaraṇe ||
||3.4.21|| na vyayateḥ parokṣāyām ||
||3.4.22|| mīnātiminotidīṅāṃ guṇavṛddhisthāne ||
||3.4.23|| sani dīṅaḥ ||
||3.4.24|| smijikrīṅām ini ||
||3.4.25|| sṛjidṛśor āgamo 'kāraḥ svarāt paro dhuṭi guṇavṛddhisthāne ||
||3.4.26|| dīṅo 'nto yakāraḥ svarādāv aguṇe ||
||3.4.27|| ālopo 'sārvadhātuke ||
||3.4.28|| iṭi ca ||
||3.4.29|| dāmāgāyatipibatisthāsyatijahātīnām īkāro vyañjanādau ||
||3.4.30|| āśiṣy ekāraḥ ||
||3.4.31|| ana us sijabhyastavidādibhyo 'bhuvaḥ ||
||3.4.32|| icas talopaḥ ||
||3.4.33|| her akārād ahanteḥ ||
||3.4.34|| noś ca vikaraṇād asaṃyogāt ||
||3.4.35|| ukārāc ca ||
||3.4.36|| ukāralopo vamor vā ||
||3.4.37|| karoter nityam ||
||3.4.38|| ye ca ||
||3.4.39|| asyokāraḥ sārvadhātuke 'guṇe ||
||3.4.40|| rudhāder vikaraṇāntasya lopaḥ ||
||3.4.41|| aster ādeḥ ||
||3.4.42|| abhyastānām ākārasya ||
||3.4.43|| kryādīnāṃ vikaraṇasya ||
||3.4.44|| ubhayeṣām īkāro vyañjanādāv adaḥ ||
||3.4.45|| ikāro daridrāteḥ ||
||3.4.46|| lopaḥ saptamyāṃ jahāteḥ ||
||3.4.47|| dhuṭi hanteḥ sārvadhātuke ||
||3.4.48|| śāser idupadhāyā aṇvyañjanayoḥ ||
||3.4.49|| hanter ja hau ||
||3.4.50|| dāstyor e 'bhyāsalopaś ca ||
||3.4.51|| asyaikavyañjanamadhye 'nādeśādeḥ parokṣāyām ||
||3.4.52|| thali ca seṭi ||
||3.4.53|| tṝphalabhajatrapaśranthigranthidanbhīnāṃ ca ||
||3.4.54|| na śasadadavādiguṇinām ||
||3.4.55|| svarādāv ivarṇo varṇāntasya dhātor iyuvau ||
||3.4.56|| abhyāsasyāsavarṇe ||
||3.4.57|| nor vikaraṇasya ||
||3.4.58|| ya ivarṇasyāsaṃyogapūrvasyānekākṣarasya ||
||3.4.59|| iṇaś ca ||
||3.4.60|| nor vakāro vikaraṇasya ||
||3.4.61|| juhoteḥ sārvadhātuke ||
||3.4.62|| bhuvo vo 'ntaḥ parokṣādyatanyoḥ ||
||3.4.63|| goher ūd upadhāyāḥ ||
||3.4.64|| duṣeḥ kārite ||
||3.4.65|| mānubandhānāṃ hrasvaḥ ||
||3.4.66|| ici vā ||
||3.4.67|| janivadhyoś ca ||
||3.4.68|| oto yinnāyī svaravat ||
||3.4.69|| autaś ca ||
||3.4.70|| nāmyantānāṃ yaṇāyiyināśīś cvicekrīyiteṣu ye dīrghaḥ ||
||3.4.71|| iṇo 'nupasṛṣṭasya ||
||3.4.72|| ṛta īdantaś cvicekrīyitayinnāyiṣu ||
||3.4.73|| ir anyaguṇe ||
||3.4.74|| yaṇāśiṣor ye ||
||3.4.75|| guṇo 'rtisaṃyogādyoḥ ||
||3.4.76|| cekrīyite ca ||
||3.4.77|| ghrādhmor īḥ ||
||3.4.78|| yiny avarṇasya ||
||3.4.79|| ader ghasḷ sanadyatanyoḥ ||
||3.4.80|| vā parokṣāyām ||
||3.4.81|| veñaś ca vayiḥ ||
||3.4.82|| hanter vadhir āśiṣi ||
||3.4.83|| adyatanyāṃ ca ||
||3.4.84|| iṇo gā ||
||3.4.85|| iṅaḥ parokṣāyām ||
||3.4.86|| sanīṇiṅor gamiḥ ||
||3.4.87|| aster bhūr asārvadhātuke ||
||3.4.88|| bruvo vaciḥ ||
||3.4.89|| cakṣiṅaḥ khyāñ ||
||3.4.90|| vā parokṣāyām ||
||3.4.91|| ajer vī ||
||3.4.92|| adāder lug vikaraṇasya ||
||3.4.93|| iṇsthādāpibatibhūbhyaḥ sicaḥ parasmai ||

[Pañcamaḥ Pādaḥ]

||3.5.1|| nāmyantayor dhātuvikaraṇayor guṇaḥ ||
||3.5.2|| nāminaś copadhāyā laghoḥ ||
||3.5.3|| ani ca vikaraṇe ||
||3.5.4|| karoteḥ ||
||3.5.5|| mideḥ ||
||3.5.6|| abhyastānām usi ||
||3.5.7|| na ṇakārānubandhacekrīyitayoḥ ||
||3.5.8|| abhyastasya copadhāyā nāminaḥ svare guṇini sārvadhātuke ||
||3.5.9|| sani cāniṭi ||
||3.5.10|| sijāśiṣoś cātmane ||
||3.5.11|| ṛdantānāṃ ca ||
||3.5.12|| sthādoś ca ||
||3.5.13|| bhuvaḥ sijluki ||
||3.5.14|| sūteḥ pañcamyām ||
||3.5.15|| dīdhīvevyoś ca ||
||3.5.16|| rudavidamuṣāṃ sani ||
||3.5.17|| nāmyantānām aniṭām ||
||3.5.18|| sarveṣām ātmane sārvadhātuke 'nuttame pañcamyāḥ ||
||3.5.19|| dvitvabahutvayoś ca parasmai ||
||3.5.20|| parokṣāyāṃ ca ||
||3.5.21|| sarvatrātmane ||
||3.5.22|| āśiṣi ca parasmai ||
||3.5.23|| saptamyāṃ ca ||
||3.5.24|| hau ca ||
||3.5.25|| tudāder ani ||
||3.5.26|| āmi vider eva ||
||3.5.27|| kuṭāder aninicaṭsu ||
||3.5.28|| vijer iṭi ||
||3.5.29|| sthādor ir adyatanyām ātmane ||
||3.5.30|| mucāder āgamo nakāraḥ svarād ani vikaraṇe ||
||3.5.31|| masjinaśor dhuṭi ||
||3.5.32|| radhijabhoḥ svare ||
||3.5.33|| neṭi radher aparokṣāyām ||
||3.5.34|| rabhilabhor avikaraṇaparokṣayoḥ ||
||3.5.35|| hudhuḍbhyāṃ her dhiḥ ||
||3.5.36|| asteḥ ||
||3.5.37|| śā śāsteś ca ||
||3.5.38|| lopo 'bhyastād antinaḥ ||
||3.5.39|| ātmane cānakārāt ||
||3.5.40|| śete rir anter ādiḥ ||
||3.5.41|| ākārād aṭa au ||
||3.5.42|| ṝdantasyer aguṇe ||
||3.5.43|| ur oṣṭhyopadhasya ca ||
||3.5.44|| iny asamānalopopadhāyā hrasvaś caṇi ||
||3.5.45|| na śāsvṛdanubandhānām ||
||3.5.46|| lopaḥ pibater īc cābhyāsasya ||
||3.5.47|| tiṣṭhater it ||
||3.5.48|| jighrater vā ||

[Ṣaṣṭhaḥ Pādaḥ]

||3.6.1|| anidanubandhānām aguṇe 'nuṣaṅgalopaḥ ||
||3.6.2|| naśabdāc ca vikaraṇāt ||
||3.6.3|| parokṣāyām indhiśranthigranthidanbhīnām aguṇe ||
||3.6.4|| danśisanjisvanjiranjīnām ani ||
||3.6.5|| asyopadhāyā dīrgho vṛddhir nāminām inicaṭsu ||
||3.6.6|| sici parasmai svarāntānām ||
||3.6.7|| vyañjanāntānām aniṭām ||
||3.6.8|| asya ca dīrghaḥ ||
||3.6.9|| vadavrajaralantānām ||
||3.6.10|| śvijāgror guṇaḥ ||
||3.6.11|| artisartyor aṇi ||
||3.6.12|| jāgarteḥ kārite ||
||3.6.13|| yaṇāśiṣor ye ||
||3.6.14|| parokṣāyām aguṇe ||
||3.6.15|| ṛtaś ca saṃyogādeḥ ||
||3.6.16|| ṝdantānāṃ ca ||
||3.6.17|| ṛccha ṛtaḥ ||
||3.6.18|| śīṅaḥ sārvadhātuke ||
||3.6.19|| ay īr ye ||
||3.6.20|| āyir icy ādantānām ||
||3.6.21|| śāchāsāhvāvyāvepām ini ||
||3.6.22|| artihrīblīrīknūyīkṣmāyyādantānām antaḥ po yalopo guṇaś ca nāminām ||
||3.6.23|| pāter lo 'ntaḥ ||
||3.6.24|| dhūñprīṇātyor naḥ ||
||3.6.25|| sphāyer vādeśaḥ ||
||3.6.26|| śader agatau taḥ ||
||3.6.27|| hantes taḥ ||
||3.6.28|| hasya hanter ghir ini coḥ ||
||3.6.29|| luptopadhasya ca ||
||3.6.30|| abhyāsāc ca ||
||3.6.31|| jer giḥ sanparokṣayoḥ ||
||3.6.32|| ceḥ ki vā ||
||3.6.33|| saṇo 'lopaḥ svare 'bahutve ||
||3.6.34|| daridrāter asārvadhātuke ||
||3.6.35|| vraścimasjor dhuṭi ||
||3.6.36|| yany okārasya ||
||3.6.37|| ākārasyosi ||
||3.6.38|| sandhyakṣare ca ||
||3.6.39|| asteḥ sau ||
||3.6.40|| asandhyakṣarayor asya tau tallopaś ca ||
||3.6.41|| dīdhīvevyor ivarṇayakārayoḥ ||
||3.6.42|| nāmivyañjanāntād āyer ādeḥ ||
||3.6.43|| gamahanajanakhanaghasām upadhāyāḥ svarādāv anaṇy aguṇe ||
||3.6.44|| kāritasyānāmiḍvikaraṇe ||
||3.6.45|| yasyāpatyapratyayasyāsvarapūrvasya yin_āyiṣu ||
||3.6.46|| nalopaś ca ||
||3.6.47|| vyañjanād disyoḥ ||
||3.6.48|| yasyānani ||
||3.6.49|| asya ca lopaḥ ||
||3.6.50|| sico dhakāre ||
||3.6.51|| dhuṭaś ca dhuṭi ||
||3.6.52|| hrasvāc cāniṭaḥ ||
||3.6.53|| iṭaś ceṭi ||
||3.6.54|| skoḥ saṃyogādyor ante ca ||
||3.6.55|| cavargasya kir asavarṇe ||
||3.6.56|| ho ḍhaḥ ||
||3.6.57|| dāder ghaḥ ||
||3.6.58|| naher dhaḥ ||
||3.6.59|| bhṛjādīnāṃ ṣaḥ ||
||3.6.60|| chaśoś ca ||
||3.6.61|| bhāṣitapuṃskaṃ puṃvad āyau ||
||3.6.62|| ād ātāmāthām āder iḥ ||
||3.6.63|| āte āthe iti ca ||
||3.6.64|| yāśabdasya ca saptamyāḥ ||
||3.6.65|| yām_yusor iyamiyusau ||
||3.6.66|| śamādīnāṃ dīrgho yani ||
||3.6.67|| ṣṭhivuklamvācamām ani ||
||3.6.68|| kramaḥ parasmai ||
||3.6.69|| gamiṣyamāṃ chaḥ ||
||3.6.70|| paḥ pibaḥ ||
||3.6.71|| ghro jighraḥ ||
||3.6.72|| dhmo dhamaḥ ||
||3.6.73|| sthas tiṣṭhaḥ ||
||3.6.74|| mno manaḥ ||
||3.6.75|| dāṇo yacchaḥ ||
||3.6.76|| dṛśeḥ paśyaḥ ||
||3.6.77|| arter ṛcchaḥ ||
||3.6.78|| sarter dhāvaḥ ||
||3.6.79|| śadeḥ śīyaḥ ||
||3.6.80|| sadeḥ sīdaḥ ||
||3.6.81|| jā janer vikaraṇe ||
||3.6.82|| jñaś ca ||
||3.6.83|| pvādīnāṃ hrasvaḥ ||
||3.6.84|| uto vṛddhir vyañjanādau guṇini sārvadhātuke ||
||3.6.85|| ūrṇoter guṇaḥ ||
||3.6.86|| hyastanyāṃ ca ||
||3.6.87|| tṛher iḍ vikaraṇāt ||
||3.6.88|| bruva īḍ vacanādiḥ ||
||3.6.89|| aster disyoḥ ||
||3.6.90|| sicaḥ ||
||3.6.91|| rudādibhyaś ca ||
||3.6.92|| ado 'ṭ ||
||3.6.93|| sasya se 'sārvadhātuke taḥ ||
||3.6.94|| aṇi vacer od upadhāyāḥ ||
||3.6.95|| asyateḥ stho 'ntaḥ ||
||3.6.96|| pateḥ paptiḥ ||
||3.6.97|| kṛpe ro laḥ ||
||3.6.98|| girateś cekrīyite ||
||3.6.99|| vā svare ||
||3.6.100|| tṛtīyāder ghaḍhadhabhāntasya dhātor ādicaturthatvaṃ sadhvoḥ ||
||3.6.101|| lope ca disyoḥ ||
||3.6.102|| tathoś ca dadhāteḥ ||

[Saptamaḥ Pādaḥ]

||3.7.1|| iḍāgamo 'sārvadhātukasyādir vyañjanāder ayakārādeḥ ||
||3.7.2|| snukramibhyāṃ parasmai ||
||3.7.3|| rudādeḥ sārvadhātuke ||
||3.7.4|| īśaḥ se ||
||3.7.5|| īḍjanoḥ sadhve ca ||
||3.7.6|| se gamaḥ parasmai ||
||3.7.7|| hanṛdantāt sye ||
||3.7.8|| anjeḥ sici ||
||3.7.9|| stusudhūñbhyaḥ parasmai ||
||3.7.10|| yamiraminamyādantānāṃ sir antaś ca ||
||3.7.11|| smiṅpūṅranjvaśūkṝgṝdṛdhṛpracchāṃ sani ||
||3.7.12|| iṭo dīrgho graher aparokṣāyām ||
||3.7.13|| aniḍ ekasvarād ātaḥ ||
||3.7.14|| ivarṇād aśviśriḍīṅśīṅaḥ ||
||3.7.15|| uto 'yurunusnukṣukṣnuvaḥ ||*
    • Eggeling (1874: 276) reads °yuruṇu° and provides °yuruṇu° as a variant supported by two witnesses.
||3.7.16|| ṛto 'vṛṅvṛñaḥ ||
||3.7.17|| śakeḥ kāt ||
||3.7.18|| pacivacisiciricimuceś cāt ||
||3.7.19|| praccheś chāt ||
||3.7.20|| yujirujiranji bhuji bhaji bhanji sanji tyaji bhrasji yaji masji sṛji nijiviji svanjer jāt ||
||3.7.21|| adi tudinudikṣudisvidyatividyativindativinattichidibhidi hadi śadisadipadiskandi khider dāt ||
||3.7.22|| rādhirudhikrudhikṣudhibandhiśudhisidhyati budhyati yudhivyadhisādher dhāt ||
||3.7.23|| hanimanyater nāt ||
||3.7.24|| āpitapitipisvapivapiśapichupikṣipilipilupisṛpeḥ pāt ||
||3.7.25|| yabhirabhilabher bhāt ||
||3.7.26|| yamiraminamigamer māt ||
||3.7.27|| riśiruśikruśi liśi viśi diśidṛśispṛśimṛśidanśeḥ śāt ||
||3.7.28|| dviṣi puṣyatikṛṣi śliṣyati tviṣi piṣiviṣiśiṣiśuṣituṣiduṣeḥ ṣāt ||
||3.7.29|| vasatighaseḥ sāt ||
||3.7.30|| dahidihiduhimihi rihi ruhilihi luhi nahivaher hāt ||
||3.7.31|| grahaguhoḥ sani ||
||3.7.32|| uvarṇāntāc ca ||
||3.7.33|| ivantardhabhrasjadanbhuśriyūrṇubharajñapisanitanipatidaridrāṃ vā ||
||3.7.34|| bhuvaḥ sijluki ||
||3.7.35|| sṛ vṛ bhṛ studrusruśruva eva parokṣāyām ||
||3.7.36|| thaly ṛkārāt ||
||3.7.37|| kṛño 'suṭaḥ ||
||3.7.38|| suḍ bhūṣaṇe samparyupāt ||

[Aṣṭamaḥ Pādaḥ]

||3.8.1|| padānte dhuṭāṃ prathamaḥ ||
||3.8.2|| rasakārayor visṛṣṭaḥ ||
||3.8.3|| ghaḍhadhabhebhyas tathordho 'dhaḥ ||
||3.8.4|| ṣaḍhoḥ kaḥ se ||
||3.8.5|| tavargasya ṣaṭavargāṭ ṭavargaḥ ||
||3.8.6|| ḍhe ḍhalopo dīrghaś copadhāyāḥ ||
||3.8.7|| sahivahor od avarṇasya ||
||3.8.8|| dhuṭāṃ tṛtīyaś caturtheṣu ||
||3.8.9|| aghoṣeṣv aśiṭāṃ prathamaḥ ||
||3.8.10|| bhṛjaḥ svarāt svare dviḥ ||
||3.8.11|| asya vamor dīrghaḥ ||
||3.8.12|| svarāntānāṃ sani ||
||3.8.13|| haniṅgamor upadhāyāḥ ||
||3.8.14|| nāmino rvor akurchuror vyañjane ||
||3.8.15|| sasya hyastanyāṃ dau taḥ ||
||3.8.16|| aḍ dhātvādir hyastanyadyatanīkriyātipattiṣu ||
||3.8.17|| svarādīnāṃ vṛddhir ādeḥ ||
||3.8.18|| avarṇasyākāraḥ ||
||3.8.19|| asteḥ ||
||3.8.20|| eter ye ||
||3.8.21|| na māmāsmayoge ||
||3.8.22|| nāmyantād dhātor āśīradyatanīparokṣāsu dho ḍhaḥ ||
||3.8.23|| marjo mārjiḥ ||
||3.8.24|| dhātvādeḥ ṣaḥ saḥ ||
||3.8.25|| ṇo naḥ ||
||3.8.26|| nimittāt pratyayavikārāgamasthaḥ saḥ ṣatvam ||
||3.8.27|| śāsivasighasīnāṃ ca ||
||3.8.28|| stautīnantayor eva sani ||
||3.8.29|| luglope na pratyayakṛtam ||
||3.8.30|| svaravidhiḥ svare dvirvacananimitte kṛte dvirvacane ||
||3.8.31|| yo 'nubandho 'prayogī ||
||3.8.32|| śiḍ iti śādayaḥ ||
||3.8.33|| samprasāraṇaṃ yvṛto 'ntassthānimittāḥ ||
||3.8.34|| ar pūrve dve sandhyakṣare ca guṇaḥ ||
||3.8.35|| āruttare ca vṛddhiḥ ||

[Kṛtprakaraṇam]

[Prathamaḥ Pādaḥ]

||4.1.1|| siddhir ijvad ñṇānubandhe ||
||4.1.2|| hantes taḥ ||
||4.1.3|| na seṭo 'mantasyāvamikamicamām ||
||4.1.4|| pratyayalukāṃ cānām ||
||4.1.5|| sārvadhātukavac che ||
||4.1.6|| ṅe na guṇaḥ ||
||4.1.7|| ke yaṇvac ca yoktavarjam ||
||4.1.8|| jāguḥ kṛtyaśantṛṅvyoḥ ||
||4.1.9|| guṇī ktvā seḍ arudādikṣudhakuśakliśagudha mṛḍa mṛda vadavasagrahām ||
||4.1.10|| skandasyandvoḥ ktvā ||*
    • Eggeling (1874: 302) reads °syandoḥ.
||4.1.11|| vyañjanāder vyupadhasyāvo vā ||
||4.1.12|| tṛṣimṛṣikṛśivañciluñcyṛtāṃ ca ||
||4.1.13|| thaphāntānāṃ cānuṣaṅgiṇām ||
||4.1.14|| jāntanaśām aniṭām ||
||4.1.15|| śīṅpūṅdhṛṣikṣvidisvidimidāṃ niṣṭhā seṭ ||
||4.1.16|| mṛṣaḥ kṣamāyām ||
||4.1.17|| bhāvādikarmaṇor vodupadhāt ||
||4.1.18|| hlādo hrasvaḥ ||
||4.1.19|| chāder ghesmantrankvipsu ||
||4.1.20|| dīrghasyopapadasyānavyayasya khānubandhe ||
||4.1.21|| nāmino 'm pratyayavac caikasvarasya ||
||4.1.22|| hrasvāruṣor mo 'ntaḥ ||
||4.1.23|| satyāgadāstūnāṃ kāre ||
||4.1.24|| gile 'gilasya ||
||4.1.25|| upasargād asudurbhyāṃ labheḥ prāg bhāt khalghañoḥ ||
||4.1.26|| āṅo yi ||
||4.1.27|| upāt praśaṃsāyām ||
||4.1.28|| vā kṛti rātreḥ ||
||4.1.29|| puraṃdaravācaṃyama sarvaṃsaha dviṣaṃtapāś ca ||
||4.1.30|| dhātos to 'ntaḥ pānubandhe ||
||4.1.31|| odaudbhyāṃ kṛd yaḥ svaravat ||
||4.1.32|| jikṣyoḥ śakye ||
||4.1.33|| krīñas tadarthe ||
||4.1.34|| ver lopo 'pṛktasya ||
||4.1.35|| yvor vyañjane 'ye ||
||4.1.36|| niṣṭheṭīnaḥ ||
||4.1.37|| nālviṣṇvāyyāntetnuṣu ||
||4.1.38|| laghupūrvo 'y yapi ||
||4.1.39|| mīnātyādidādīnām ā ||*
    • Eggeling (1874: 302) reads āḥ.
||4.1.40|| kṣer dīrghaḥ ||
||4.1.41|| niṣṭhāyāṃ ca ||
||4.1.42|| sphāyaḥ sphīḥ ||
||4.1.43|| pyāyaḥ pīḥ svāṅge ||
||4.1.44|| śṛtaṃ pāke ||
||4.1.45|| prastyaḥ samprasāraṇam ||
||4.1.46|| dravaghanasparśayoḥ śyaḥ ||
||4.1.47|| prateś ca ||
||4.1.48|| vābhyavābhyām ||
||4.1.49|| na vejyor yapi ||
||4.1.50|| vyaś ca ||
||4.1.51|| samparibhyāṃ vā ||
||4.1.52|| tad dīrgham antyam ||
||4.1.53|| vaḥ kvau ||
||4.1.54|| dhyāpyoḥ ||
||4.1.55|| pañcamopadhāyā dhuṭi cāguṇe ||
||4.1.56|| chvoḥ śūṭau pañcame ca ||
||4.1.57|| śrivyavimavijvaritvarām upadhayā ||
||4.1.58|| rāl lopyau ||
||4.1.59|| vanatitanotyādipratiṣiddheṭāṃ dhuṭi pañcamo 'c cātaḥ ||
||4.1.60|| yapi ca ||
||4.1.61|| vā maḥ ||
||4.1.62|| na tiki dīrghaś ca ||
||4.1.63|| under mani ||
||4.1.64|| ghañīndheḥ ||
||4.1.65|| syado jave ||
||4.1.66|| ranjer bhāvakaraṇayoḥ ||
||4.1.67|| vuṣaghiniṇoś ca ||
||4.1.68|| vṛṃheḥ svare 'niṭi vā ||
||4.1.69|| yamamanatanagamāṃ kvau ||
||4.1.70|| viḍvanor āḥ ||
||4.1.71|| dhuṭi khanisanijanām ||
||4.1.72|| ye vā ||
||4.1.73|| sanas tiki vā ||
||4.1.74|| sphurisphulyor ghañy otaḥ ||
||4.1.75|| ij jahāteḥ ktvi ||
||4.1.76|| dyatisyatimāsthāṃ ty aguṇe ||
||4.1.77|| vā chāśoḥ ||
||4.1.78|| dadhāter hiḥ ||
||4.1.79|| caraphalor ud asya ||
||4.1.80|| dad do 'dhaḥ ||
||4.1.81|| svarād upasargāt taḥ ||
||4.1.82|| yapi cādo jagdhiḥ ||
||4.1.83|| ghañalor ghasḷḥ ||
||4.1.84|| ktaktavantū niṣṭhā ||

[Dvitīyaḥ Pādaḥ]

||4.2.1|| dhātoḥ ||
||4.2.2|| saptamy uktam upapadam ||
||4.2.3|| tat prāṅ nāma cet ||
||4.2.4|| tasya tena samāsaḥ ||
||4.2.5|| nāvyayenānamā ||
||4.2.6|| tṛtīyādīnāṃ vā ||
||4.2.7|| kṛt ||
||4.2.8|| vāsarūpo 'striyām ||
||4.2.9|| tavyānīyau ||
||4.2.10|| svarād yaḥ ||
||4.2.11|| śakisahipavargāntāc ca ||
||4.2.12|| ātkhanor ic ca ||
||4.2.13|| yamimadi gadāṃ tv anupasarge ||
||4.2.14|| carer āṅi cāgurau ||
||4.2.15|| paṇyāvadyavaryā vikreyagarhyānirodheṣu ||
||4.2.16|| vahyaṃ karaṇe ||
||4.2.17|| aryaḥ svāmivaiśyayoḥ ||
||4.2.18|| upasaryā kālyā prajane ||
||4.2.19|| ajaryaṃ saṅgate ca ||
||4.2.20|| nāmni vadaḥ kyap ca ||
||4.2.21|| bhāve bhuvaḥ ||
||4.2.22|| hanas ta ca ||
||4.2.23|| vṛñ dṛjuṣīṇśāsustuguhāṃ kyap ||
||4.2.24|| ṛdupadhāc cākḷpicṛteḥ ||
||4.2.25|| bhṛño 'saṃjñāyām ||
||4.2.26|| graho 'pipratibhyāṃ vā ||
||4.2.27|| padapakṣyayoś ca ||
||4.2.28|| vau nīpūñbhyāṃ kalkamuñjayoḥ ||
||4.2.29|| kṛvṛṣimṛjāṃ vā ||
||4.2.30|| sūryarucyāvyathyāḥ kartari ||
||4.2.31|| bhidyoddhyau nade ||
||4.2.32|| puṣyasidhyau nakṣatre ||
||4.2.33|| yugyaṃ patre ||
||4.2.34|| kṛṣṭapacyakupye saṃjñāyām ||
||4.2.35|| ṛvarṇavyañjanāntād ghyaṇ ||
||4.2.36|| āsuyuvapirapilapitrapidabhicamāṃ ca ||
||4.2.37|| uvarṇād āvaśyake ||
||4.2.38|| pādhor mānasāmidhenyoḥ ||
||4.2.39|| prāṅor niyo 'saṃmatānityayoḥ svaravat ||
||4.2.40|| saṃcikuṇḍapaḥ kratau ||
||4.2.41|| rājasūyaś ca ||
||4.2.42|| sāṃnāyyanikāyyau havirnivāsayoḥ ||
||4.2.43|| paricāyyopacāyyāv agnau ||
||4.2.44|| cityāgnicitye ca ||
||4.2.45|| amāvasyā vā ||
||4.2.46|| te kṛtyāḥ ||
||4.2.47|| vuṇtṛcau ||
||4.2.48|| ac pacādibhyaś ca ||
||4.2.49|| nandyāder yuḥ ||
||4.2.50|| grahāder ṇin ||
||4.2.51|| nāmyupadhaprīkṝgṝjñāṃ kaḥ ||
||4.2.52|| upasarge tv āto ḍaḥ ||
||4.2.53|| dheḍdṛśipāghrādhmaḥ śaḥ ||
||4.2.54|| sāhisāti vedyudeji ceti dhāripārilimpavindāṃ tv anupasarge ||
||4.2.55|| vā jvalādidunībhuvo ṇaḥ ||
||4.2.56|| samāṅoḥ sruvaḥ ||
||4.2.57|| ave hṛsoḥ ||
||4.2.58|| dihilihiśliṣiśvasivyadhyatīṇa śyātāṃ ca ||
||4.2.59|| graher vā ||
||4.2.60|| gehe tv ak ||
||4.2.61|| śilpini vuṣ ||
||4.2.62|| gasthakaḥ ||
||4.2.63|| ṇyuṭ ca ||
||4.2.64|| haḥ kālavrīhyoḥ ||
||4.2.65|| āśiṣy akaḥ ||
||4.2.66|| prusrusṛlvāṃ sādhukāriṇi ||

[Tṛtīyaḥ Pādaḥ]

||4.3.1|| karmaṇy aṇ ||
||4.3.2|| hvāvāmaś ca ||
||4.3.3|| śīlikāmi bhakṣyācari bhyo ṇaḥ ||
||4.3.4|| āto 'nupasargāt kaḥ ||
||4.3.5|| nāmni sthaś ca ||
||4.3.6|| tundaśokayoḥ parimṛjāpanudoḥ ||
||4.3.7|| pre dājñaḥ ||
||4.3.8|| sami khyaḥ ||
||4.3.9|| gaṣ ṭak ||
||4.3.10|| surāsīdhvoḥ pibateḥ ||
||4.3.11|| hṛño 'j vayo'nudyamanayoḥ ||
||4.3.12|| āṅi tācchīlye||
||4.3.13|| arhaś ca ||
||4.3.14|| dhṛñaḥ praharaṇe cādaṇḍasūtrayoḥ ||
||4.3.15|| dhanurdaṇḍatsarulāṅgalāṅkuśa yaṣṭi tomareṣu graher vā ||
||4.3.16|| stambakarṇayo ramijapoḥ ||
||4.3.17|| śaṃpūrvebhyaḥ saṃjñāyām ||
||4.3.18|| śīṅo 'dhikaraṇe ca ||
||4.3.19|| careṣ ṭaḥ ||
||4.3.20|| puro 'grato 'greṣu sarteḥ ||
||4.3.21|| pūrve kartari ||
||4.3.22|| kṛño hetutācchīlyānulomyeṣv aśabdaślokakalahagāthāvairacāṭusūtramantrapadeṣu ||
||4.3.23|| tadādyādyantānanta kāra bahubāhvahardivāvibhāniśāprabhābhāścitrakartṛnāndīkiṃlipilivibalibhaktikṣetra jaṅgādhanuraruḥ saṅkhyāsu ca ||
||4.3.24|| bhṛtau karmaśabde ||
||4.3.25|| iḥ stambaśakṛtoḥ ||
||4.3.26|| harater dṛtināthayoḥ paśau ||
||4.3.27|| phalemalarajaḥsu graheḥ ||
||4.3.28|| devavātayor āpeḥ ||
||4.3.29|| ātmodarakukṣiṣu bhṛñaḥ khiḥ ||
||4.3.30|| ejeḥ khaś ||
||4.3.31|| śunīstanamuñjakūlāsyapuṣpeṣu dheṭaḥ ||
||4.3.32|| nāḍīkaramuṣṭipāṇināsikāsu dhmaś ca ||
||4.3.33|| vidhvarustileṣu tudaḥ ||
||4.3.34|| asūryograyor dṛśaḥ ||
||4.3.35|| lalāṭe tapaḥ ||
||4.3.36|| mitanakhaparimāṇeṣu pacaḥ ||
||4.3.37|| kūla udrujodvahoḥ ||
||4.3.38|| vahaṃlihābhraṃliha paraṃtaperaṃmadāś ca ||
||4.3.39|| vadeḥ khaḥ priyavaśayoḥ ||
||4.3.40|| sarvakūlābhrakarīṣeṣu kaṣaḥ ||
||4.3.41|| bhayartimegheṣu kṛñaḥ ||
||4.3.42|| kṣemapriyamadreṣv aṇ ca ||
||4.3.43|| bhāvakaraṇayos tv āśite bhuvaḥ ||
||4.3.44|| nāmni tṝbhṛvṛjidhāri tapidami sahāṃ saṃjñāyām ||
||4.3.45|| gamaś ca ||
||4.3.46|| urovihāyasor uravihau ca ||
||4.3.47|| ḍo 'saṃjñāyām api ||
||4.3.48|| vihaṅgaturaṅgabhujaṅgāś ca ||
||4.3.49|| anyato 'pi ca ||
||4.3.50|| hanteḥ karmaṇy āśīrgatyoḥ ||
||4.3.51|| apāt kleśatamasoḥ ||
||4.3.52|| kumāraśīrṣayor ṇin ||
||4.3.53|| ṭag lakṣaṇe jāyāpatyoḥ ||
||4.3.54|| amanuṣyakartṛke 'pi ca ||
||4.3.55|| hasti bāhu kapāṭeṣu śaktau ||
||4.3.56|| pāṇighatāḍaghau śilpini ||
||4.3.57|| nagnapalitapriyāndhasthūlasubhagāḍhyeṣv abhūtatadbhāve kṛñaḥ khyuṭ karaṇe ||
||4.3.58|| bhuvaḥ khiṣṇukhukañau kartari ||
||4.3.59|| bhajo viṇ ||
||4.3.60|| sahaś chandasi ||
||4.3.61|| vahaś ca ||
||4.3.62|| anasi ḍaś ca ||
||4.3.63|| duhaḥ ko ghaś ca ||
||4.3.64|| viṭ kramigamikhanisanijanām ||
||4.3.65|| mantre śvetavahukthaśaṃsapuroḍāśāvayajibhyo viṇ ||
||4.3.66|| āto mankvanibvanibvicaḥ ||
||4.3.67|| anyebhyo 'pi dṛśyante ||
||4.3.68|| kvip ca ||
||4.3.69|| vahe pañcamyāṃ bhraṃśeḥ ||
||4.3.70|| spṛśo 'nudake ||
||4.3.71|| ado 'nanne ||
||4.3.72|| kravye ca ||
||4.3.73|| ṛtvigdadhṛksragdiguṣṇihaś ca ||
||4.3.74|| satsūdviṣadruhaduhayujavidabhidachidajinīrājām upasarge 'pi ||
||4.3.75|| karmaṇy upamāne tyadādau dṛśaṣ ṭaksakau ca ||
||4.3.76|| nāmny ajātau ṇinis tācchīlye ||
||4.3.77|| kartary upamāne ||
||4.3.78|| vratābhīkṣṇyayoś ca ||
||4.3.79|| manaḥ puṃvac cātra ||
||4.3.80|| khaś cātmane ||
||4.3.81|| karaṇe 'tīte yajaḥ ||
||4.3.82|| karmaṇi hanaḥ kutsāyām ||
||4.3.83|| kvib brahmabhrūṇavṛtreṣu ||
||4.3.84|| kṛñaḥ supuṇyapāpakarmamantrapadeṣu ||
||4.3.85|| some suñaḥ ||
||4.3.86|| cer agnau ||
||4.3.87|| vikriya in kutsāyām ||
||4.3.88|| dṛśeḥ kvanip ||
||4.3.89|| saharājñor yudhaḥ ||
||4.3.90|| kṛñaś ca ||
||4.3.91|| saptamīpañcamyante janer ḍaḥ ||
||4.3.92|| anyatrāpi ca ||
||4.3.93|| niṣṭhā ||
||4.3.94|| ṅvanip suyajoḥ ||
||4.3.95|| jīryater antṛn ||

[Caturthaḥ Pādaḥ]

||4.4.1|| kvansukānau parokṣāvac ca ||
||4.4.2|| vartamāne śantṛṅānaśāv aprathamaikādhikaraṇāmantritayoḥ ||
||4.4.3|| lakṣaṇahetvoḥ kriyāyāḥ ||
||4.4.4|| vetteḥ śantur vansuḥ ||
||4.4.5|| āno 'trātmane ||
||4.4.6|| ī tasyāsaḥ ||
||4.4.7|| ān mo 'nta āne ||
||4.4.8|| pūṅyajoḥ śānaṅ ||
||4.4.9|| śaktivayastācchīlye ||
||4.4.10|| iṅdhāribhyāṃ śantṛṅṅ akṛcchre ||
||4.4.11|| dviṣaḥ śatrau ||
||4.4.12|| suño yajñasaṃyoge ||
||4.4.13|| arhaḥ praśaṃsāyām ||
||4.4.14|| tacchīlataddharmatatsādhukāriṣv ā kveḥ ||
||4.4.15|| tṛn ||
||4.4.16|| bhrājyalaṃkṛñbhūsahirucivṛtivṛdhicariprajanāpatrapenām iṣṇuc ||
||4.4.17|| madi patipacām udi ||
||4.4.18|| jibhuvoḥ snuk ||
||4.4.19|| glāmlāsthākṣipaci pari mṛjāṃ snuḥ ||
||4.4.20|| trasigṛdhidhṛṣikṣipāṃ knuḥ ||
||4.4.21|| śamām aṣṭānāṃ ghiniṇ ||
||4.4.22|| yuja bhajabhujadviṣadruha duha duṣāṅkrīḍa tyajānurudhāṅyamāṅyasa ranjābhyāṅhanāṃ ca ||
||4.4.23|| sami sṛjipṛci jvaritvarām ||
||4.4.24|| vau vicakattha sranbhu kaṣa laṣām ||
||4.4.25|| pre drumathavadavasa lapām ||
||4.4.26|| parau sṛdahoḥ ||
||4.4.27|| kṣiparaṭavadavādidevibhyo vuṇ ca ||
||4.4.28|| nindahiṃsakliśa khādāneka svaravināśivyābhāṣāsūyāṃ vuñ ||
||4.4.29|| devikruśoś copasarge ||
||4.4.30|| krudhimaṇḍicaliśabdārthebhyo yuḥ ||
||4.4.31|| rucādeś ca vyañjanādeḥ ||
||4.4.32|| jucaṃkramyadaṃdramyasṛgṛdhijvalaśuca laṣapatapadām ||
||4.4.33|| na yāntasūdadīpadīkṣām ||
||4.4.34|| śṝkamagamahanavṛṣabhūsthālaṣapatapadām ukañ ||
||4.4.35|| vṛṅbhikṣi luṇṭijalpi kuṭṭāṃ ṣākaḥ ||
||4.4.36|| pre jusuvor in ||
||4.4.37|| jīṇdṛkṣiviśriparibhūvamā bhyamāvyathāṃ ca ||
||4.4.38|| dayi pati gṛhispṛhi śraddhātandrānidrābhya āluḥ ||
||4.4.39|| śadisadidheḍdāsibhyo ruḥ ||
||4.4.40|| sradighasāṃ marak ||
||4.4.41|| midibhāsibhanjāṃ ghuraḥ ||
||4.4.42|| chidibhidividāṃ kuraḥ ||
||4.4.43|| jāgur ūkaḥ ||
||4.4.44|| cekrīyitāntānāṃ yajijapidanśivadām ||
||4.4.45|| tasya lug aci ||
||4.4.46|| tato yāter varaḥ ||
||4.4.47|| kasipisibhāsīśasthāpramadāṃ ca ||
||4.4.48|| sṛjīṇnaśāṃ kvarap ||
||4.4.49|| gamas ta ca ||
||4.4.50|| dīpikampyajasihiṃsikamisminamāṃ raḥ ||
||4.4.51|| sanantāśaṃsibhikṣām uḥ ||
||4.4.52|| vindvicchū ca ||
||4.4.53|| ādṛvarṇopadhālopināṃ kir dve ca ||
||4.4.54|| tṛṣi dhṛṣi svapāṃ najiṅ ||
||4.4.55|| śṝvandyor āruḥ ||
||4.4.56|| bhiyo ruglukau ca ||
||4.4.57|| kvib bhrājipṝ dhurvī bhāsām ||
||4.4.58|| dyutigamor dve ca ||
||4.4.59|| bhuvo ḍur viśaṃpreṣu ||
||4.4.60|| karmaṇi dheṭaḥ ṣṭran ||
||4.4.61|| nīdāpśasuyuyujastutudasisicamihapatadaṃśanahāṃ karaṇe ||
||4.4.62|| halaśūkarayoḥ puvaḥ ||
||4.4.63|| artilūdhūsūkhanisahicaribhya itran ||
||4.4.64|| puvaḥ saṃjñāyām ||
||4.4.65|| ṛṣidevatayoḥ kartari ||
||4.4.66|| ñyanubandhamatibuddhipūjārthebhyaḥ ktaḥ ||
||4.4.67|| uṇādayo bhūte 'pi ||
||4.4.68|| bhaviṣyati gamyādayaḥ ||
||4.4.69|| vuṇtumau kriyāyāṃ kriyārthāyām ||
||4.4.70|| bhāvavācinaś ca ||
||4.4.71|| karmaṇi cāṇ ||
||4.4.72|| śantrānau syasaṃhitau śeṣe ca ||

[Pañcamaḥ Pādaḥ]

||4.5.1|| padarujaviśaspṛśocāṃ ghañ ||
||4.5.2|| sṛ sthiravyādhyoḥ ||
||4.5.3|| bhāve ||
||4.5.4|| akartari ca kārake saṃjñāyām ||
||4.5.5|| sarvasmāt parimāṇe ||
||4.5.6|| iṅābhyāṃ ca ||
||4.5.7|| upasarge ruvaḥ ||
||4.5.8|| sami duvaḥ ||
||4.5.9|| yudruvor udi ca ||
||4.5.10|| śrinībhūbhyo 'nupasarge ||
||4.5.11|| kṣuśrubhyāṃ vau ||
||4.5.12|| straś ca prathane 'śabde ||
||4.5.13|| pre cāyajñe ||
||4.5.14|| chandonāmni ca ||
||4.5.15|| pre drustuśruvaḥ ||
||4.5.16|| niyo 'vodoḥ ||
||4.5.17|| nirabhyoḥ pūlvoḥ ||
||4.5.18|| yajñe sami stuvaḥ ||
||4.5.19|| unnyor giraḥ ||
||4.5.20|| kiro dhānye ||
||4.5.21|| nau vṛñaḥ ||
||4.5.22|| udi śripuvoḥ ||
||4.5.23|| graheś ca ||
||4.5.24|| avanyor ākrośe ||
||4.5.25|| pre lipsāyām ||
||4.5.26|| sami muṣṭau ||
||4.5.27|| parau yajñe ||
||4.5.28|| vāve varṣapratibandhe ||
||4.5.29|| pre raśmau ||
||4.5.30|| vaṇijāṃ ca ||
||4.5.31|| vṛṇoter ācchādane ||
||4.5.32|| āṅi rupluvoḥ ||
||4.5.33|| parau bhuvo 'vajñāne ||
||4.5.34|| ces tu hastādāne ||
||4.5.35|| śarīranivāsayoḥ kaś cādeḥ ||
||4.5.36|| saṃghe cānauttarādharye ||
||4.5.37|| parinyor nīṇor dyūtābhreṣayoḥ ||
||4.5.38|| vyupayoḥ śeteḥ paryāye ||
||4.5.39|| abhividhau bhāva inuṇ ||
||4.5.40|| karmavyatīhāre ṇac striyām ||
||4.5.41|| svaravṛdṛgamigrahām al ||
||4.5.42|| upasarge 'deḥ ||
||4.5.43|| nau ṇa ca ||
||4.5.44|| madeḥ prasamor harṣe ||
||4.5.45|| vyadhajapoś cānupasarge ||
||4.5.46|| svanahasor vā ||
||4.5.47|| yamaḥ saṃnyupaviṣu ca ||
||4.5.48|| nau gadanadapaṭhasvanām ||
||4.5.49|| kvaṇo vīṇāyāṃ ca ||
||4.5.50|| paṇaḥ parimāṇe nityam ||
||4.5.51|| samudor ajaḥ paśuṣu ||
||4.5.52|| glaho 'kṣeṣu ||
||4.5.53|| sarteḥ prajane ||
||4.5.54|| hvo huś cābhyupaniviṣu ca ||
||4.5.55|| āṅi yuddhe ||
||4.5.56|| bhāve 'nupasargasya ||
||4.5.57|| hanter vadhiś ca ||
||4.5.58|| mūrtau ghaniś ca ||
||4.5.59|| prād gṛhaikadeśe ghañ ca ||
||4.5.60|| antarghanodghanau deśātyādhānayoḥ ||
||4.5.61|| karaṇe 'yovidruṣu ||
||4.5.62|| parau ḍaḥ ||
||4.5.63|| nau nimite ||
||4.5.64|| samudor gaṇapraśaṃsayoḥ ||
||4.5.65|| upāt ka āśraye ||
||4.5.66|| stambe 'c ca ||
||4.5.67|| ṭvanubandhād athuḥ ||
||4.5.68|| ḍvanubandhāt trimak tena nirvṛtte ||
||4.5.69|| yāci vichi prachi yaji svapirakṣi yatāṃ naṅ ||
||4.5.70|| upasarge daḥ kiḥ ||
||4.5.71|| karmaṇy adhikaraṇe ca ||
||4.5.72|| striyāṃ ktiḥ ||
||4.5.73|| sātihetiyūtijūtayaś ca ||
||4.5.74|| bhāve pacigāpāsthābhyaḥ ||
||4.5.75|| vrajyajoḥ kyap ||
||4.5.76|| samajāsa nisada nipati śīṅsuvidyaṭicarimanibhṛñiṇāṃ saṃjñāyām ||
||4.5.77|| kṛñaḥ śa ca ||
||4.5.78|| sarter yaś ca ||
||4.5.79|| icchā ||
||4.5.80|| śaṃsi pratyayād aḥ ||
||4.5.81|| guroś ca niṣṭhā seṭaḥ ||
||4.5.82|| ṣānubandhabhidādibhyas tv aṅ ||
||4.5.83|| bhīṣicintipūjikathi kumbi carcispṛhitolidolibhyaś ca ||
||4.5.84|| ātaś copasarge ||
||4.5.85|| īṣi śranthyāsi vandividikāritāntebhyo yuḥ ||
||4.5.86|| kīrtīṣoḥ ktiś ca ||
||4.5.87|| rogākhyāyāṃ vuñ ||
||4.5.88|| saṃjñāyāṃ ca ||
||4.5.89|| paryāyārharṇeṣu ca ||
||4.5.90|| praśnākhyānayor iñ ca vā ||
||4.5.91|| nañy any ākrośe ||
||4.5.92|| kṛtyayuṭo 'nyatrāpi ca ||
||4.5.93|| napuṃsake bhāve ktaḥ ||
||4.5.94|| yuṭ ca ||
||4.5.95|| karaṇādhikaraṇayoś ca ||
||4.5.96|| puṃsi saṃjñāyāṃ ghaḥ ||
||4.5.97|| gocarasaṃcaravahavraja vyajakramāpaṇanigamāś ca ||
||4.5.98|| ave tṝstror ghañ ||
||4.5.99|| vyañjanāc ca ||
||4.5.100|| udaṅko 'nudake ||
||4.5.101|| jālam ānāyaḥ ||
||4.5.102|| īṣadduḥsuṣu kṛcchrākṛcchrārtheṣu khal ||
||4.5.103|| kartṛkarmaṇoś ca bhūkṛñoḥ ||
||4.5.104|| ādbhyo yv adaridrāteḥ ||
||4.5.105|| śāsuyudhidṛśidhṛṣimṛṣāṃ vā ||
||4.5.106|| icchārtheṣv ekakartṛkeṣu tum ||
||4.5.107|| kālasamayavelā śaktyartheṣu ca ||
||4.5.108|| arhatau tṛc ||
||4.5.109|| śaki ca kṛtyāḥ ||
||4.5.110|| praiṣyātisargaprāptakāleṣu ||
||4.5.111|| āvaśyakādhamarṇayor ṇin ||
||4.5.112|| tikkṛtau saṃjñāyām āśiṣi ||
||4.5.113|| dhātusaṃbandhe pratyayāḥ ||

[Ṣaṣṭhaḥ Pādaḥ]

||4.6.1|| alaṃkhalvoḥ pratiṣedhayoḥ ktvā vā ||
||4.6.2|| meṅaḥ ||
||4.6.3|| ekakartṛkayoḥ pūrvakāle ||
||4.6.4|| parāvarayoge ca ||
||4.6.5|| ṇam cābhīkṣṇye dviś ca padam ||
||4.6.6|| vibhāṣāgreprathamapūrveṣu ||
||4.6.7|| karmaṇy ākrośe kṛñaḥ khamiñ ||
||4.6.8|| svādau ca ||
||4.6.9|| anyathaivaṃkathamitthaṃsu siddhāpayogaś cet ||
||4.6.10|| yathātathayor asūyāprativacane ||
||4.6.11|| dṛśo ṇam sākalye ||
||4.6.12|| yāvati vindajīvoḥ ||
||4.6.13|| carmodarayoḥ pūreḥ ||
||4.6.14|| varṣapramāṇa ūlopaś ca vā ||
||4.6.15|| celārthe knopeḥ ||
||4.6.16|| nimūlasamūlayoḥ kaṣaḥ ||
||4.6.17|| śuṣkacūrṇarukṣeṣu piṣaḥ ||
||4.6.18|| jīve graheḥ ||*
    • Eggeling reads grahaḥ.
||4.6.19|| akṛte kṛñaḥ ||
||4.6.20|| samūle hanteḥ ||
||4.6.21|| karaṇe ||
||4.6.22|| hastārthe grahavartivṛtām ||
||4.6.23|| svārthe puṣaḥ ||
||4.6.24|| snehane piṣaḥ ||
||4.6.25|| bandho 'dhikaraṇe ||
||4.6.26|| saṃjñāyāṃ ca ||
||4.6.27|| kartror jīvapuruṣayor naśivahibhyām ||
||4.6.28|| ūrdhve śuṣipūroḥ ||
||4.6.29|| karmaṇi copamāne ||
||4.6.30|| kaṣādiṣu tair evānuprayogaḥ ||
||4.6.31|| tṛtīyāyām upadaṃśeḥ ||
||4.6.32|| hiṃsārthāc caikakarmakāt ||
||4.6.33|| saptamyāṃ ca pramāṇāsattyoḥ ||
||4.6.34|| upapīḍarudhakarṣaś ca ||
||4.6.35|| apādāne parīpsāyām ||
||4.6.36|| dvitīyāyāṃ ca ||
||4.6.37|| svāṅge 'dhruve ||
||4.6.38|| parikliśyamāne ca ||
||4.6.39|| viśipatipadiskandāṃ vyāpyamānāsevyamānayoḥ ||
||4.6.40|| tṛṣyasvoḥ kriyāntare kāleṣu ||
||4.6.41|| nāmny ādiśigrahoḥ ||
||4.6.42|| kṛño 'vyaye 'yatheṣṭākhyāne ktvā ca ||
||4.6.43|| tiryacy apavarge ||
||4.6.44|| svāṅge tasi ||
||4.6.45|| bhuvas tūṣṇīmi ca ||
||4.6.46|| kartari kṛtaḥ ||
||4.6.47|| bhāvakarmaṇoḥ kṛtyaktakhalarthāḥ ||
||4.6.48|| ādikarmaṇi ktaḥ kartari ca ||
||4.6.49|| gatyarthākarmaka śliṣaśīṅsthāsavasa janaruha jīryatibhyaś ca ||
||4.6.50|| dāśagoghnau sampradāne ||
||4.6.51|| bhīmādayo 'pādāne ||
||4.6.52|| tābhyām anyatroṇādayaḥ ||
||4.6.53|| kto 'dhikaraṇe dhrauvyagatipratyavasānārthebhyaḥ ||
||4.6.54|| yuvujhām anākāntāḥ ||
||4.6.55|| samāse bhāviny anañaḥ ktvo yap ||
||4.6.56|| cajoḥ kagau dhuḍghānubandhayoḥ ||
||4.6.57|| nyaṅkvādīnāṃ haś ca ghaḥ ||
||4.6.58|| na kavargādivrajyajām ||
||4.6.59|| ghyaṇy āvaśyake ||
||4.6.60|| pravacarci ruciyāci tyajām ||
||4.6.61|| vaco 'śabde ||
||4.6.62|| niprābhyāṃ yujaḥ śakye ||
||4.6.63|| bhujo 'nne ||
||4.6.64|| bhujanyubjau pāṇirogayoḥ ||
||4.6.65|| dṛgdṛśadṛkṣeṣu samānasya saḥ ||
||4.6.66|| idam ī ||
||4.6.67|| kim_ kī ||
||4.6.68|| ado 'mūḥ ||
||4.6.69|| ā sarvanāmnaḥ ||
||4.6.70|| viṣvagdevayoś cāntyasvarāder adryañcatau kvau ||
||4.6.71|| sahasaṃtirasāṃ sadhrisamitirayaḥ ||
||4.6.72|| ruher dho vā ||
||4.6.73|| mo no dhātoḥ ||
||4.6.74|| vamoś ca ||
||4.6.75|| svare dhātur anāt ||
||4.6.76|| artīṇghasaikasvarātām iḍ vansau ||
||4.6.77|| gamahanavidaviśadṛśāṃ vā ||
||4.6.78|| dāśvān sāhvān mīḍhvāṃś ca ||
||4.6.79|| na śryuvarṇavṝtāṃ kānubandhe ||
||4.6.80|| ghoṣavatyoś ca kṛti ||
||4.6.81|| veṣusahalubharuṣariṣāṃ ti ||
||4.6.82|| rudhādibhyaś ca ||
||4.6.83|| svaratisūtisūyaty ūdanubandhāt ||
||4.6.84|| udanubandha pūkliśāṃ ktvi ||
||4.6.85|| jṝvraścor iṭ ||
||4.6.86|| lubho vimohane ||
||4.6.87|| kṣudhivasoś ca ||
||4.6.88|| niṣṭhāyāṃ ca ||
||4.6.89|| pūkliśor vā ||
||4.6.90|| na ḍīśvīdanubandhaveṭām apatiniṣkuṣoḥ ||
||4.6.91|| ādanubandhāc ca ||
||4.6.92|| bhāvādikarmaṇor vā ||
||4.6.93|| kṣubhivāhisvanidhvaniphaṇikaṣighuṣāṃ kte neḍ manthabhṛśamanastamo'nāyāsakṛcchrāviśabdaneṣu ||
||4.6.94|| lagnamliṣṭaviribdhāḥ saktāvispaṣṭasvareṣu ||
||4.6.95|| parivṛḍhadṛḍhau prabhubalavatoḥ ||
||4.6.96|| sannivibhyo 'rdeḥ ||
||4.6.97|| sāmīpye 'bheḥ ||
||4.6.98|| vā ruṣyamatvarasaṅghuṣāsvanām ||
||4.6.99|| hṛṣer lomasu ||
||4.6.100|| dāntaśāntapūrṇadastaspaṣṭacchannajñaptāś cenantāḥ ||
||4.6.101|| rānniṣṭhāto no 'pṝmūrchimadikhyādhyābhyaḥ ||
||4.6.102|| dād dasya ca ||
||4.6.103|| āto 'ntassthāsaṃyuktāt ||
||4.6.104|| lvādyodanubandhāc ca ||
||4.6.105|| vraśceḥ ka ca ||
||4.6.106|| kṣer dīrghāt ||
||4.6.107|| śyo 'sparśe ||
||4.6.108|| anapādāne 'nceḥ ||
||4.6.109|| avijigīṣāyāṃ divaḥ ||
||4.6.110|| hrīghrātrondanudavindāṃ vā ||
||4.6.111|| kṣaiśuṣipacāṃ makavāḥ ||
||4.6.112|| vā prastyo maḥ ||
||4.6.113|| nirvāṇo 'vāte ||
||4.6.114|| bhittarṇavittāḥ śakalādhamarṇa bhogeṣu ||
||4.6.115|| anupasargāt phullakṣīvakṛśollāghāḥ ||
||4.6.116|| avarṇād ūṭo vṛddhiḥ ||