This shows you the differences between two versions of the page.
| Both sides previous revisionPrevious revision | |||
| wiki:wujastyk:susrutasamhita:03-su.sa:provisional-edition_sarirasthana [2022/07/10 04:02] – dominik | wiki:wujastyk:susrutasamhita:03-su.sa:provisional-edition_sarirasthana [2026/08/14 11:37] (current) – external edit 127.0.0.1 | ||
|---|---|---|---|
| Line 1: | Line 1: | ||
| <TEI xmlns=" | <TEI xmlns=" | ||
| - | < | + | < |
| < | < | ||
| < | < | ||
| - | < | + | < |
| + | Nepalese MSS, new edition (NE)</ | ||
| </ | </ | ||
| < | < | ||
| + | |||
| < | < | ||
| - | | + | |
| + | | ||
| < | < | ||
| < | < | ||
| Line 43: | Line 46: | ||
| < | < | ||
| < | < | ||
| - | < | + | < |
| < | < | ||
| - | < | + | < |
| + | | ||
| </ | </ | ||
| Line 52: | Line 56: | ||
| <msDesc xml: | <msDesc xml: | ||
| < | < | ||
| - | <idno type=" | + | <idno type=" |
| </ | </ | ||
| </ | </ | ||
| - | | + | < |
| - | </fileDesc> | + | <witness xml: |
| + | > | ||
| + | <idno type=" | ||
| - | | + | <witness xml: |
| + | > | ||
| + | <idno type=" | ||
| + | 67 ff. Filmed as reel no A 224-9. Covers 1.8.3 - 1.44.24 of the Sūtrasthāna. </ | ||
| + | <witness xml: | ||
| + | <idno type=" | ||
| + | description at PanditProject <ptr | ||
| + | target=" | ||
| + | /> | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | </ | ||
| + | </ | ||
| < | < | ||
| <change when=" | <change when=" | ||
| + | <change when=" | ||
| + | H </ | ||
| + | <change when=" | ||
| + | Removed MS transcription coding.</ | ||
| </ | </ | ||
| - | | + | |
| </ | </ | ||
| - | | + | |
| - | + | ||
| - | <text xml: | + | < |
| < | < | ||
| - | + | ||
| <div n=" | <div n=" | ||
| - | | + | |
| - | < | + | < |
| - | + | ||
| <div n=" | <div n=" | ||
| - | < | + | < |
| - | | + | |
| + | | ||
| + | <note xml: | ||
| + | at which point the scribe stopped writing in mid-folio.</ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> athātaḥ sarvvabhūtacintāṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ ||< | ||
| + | xml: | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> sarvvabhūtānāṅ kāraṇam akāraṇaṃ sattvarajastamo< | ||
| + | aṣṭarūpam akhilasyāsya jagataḥ saṃbhavahetur avyaktan nāma | tad ekam | ||
| + | anekeṣāṃ kṣetrajñānām adhiṣṭhānaṃ samudra ivodakaukasāṃ bhāvānām | ||
| + | ||< | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tasmād avyaktān mahān utpadyate talliṅga eva | talliṅgāc ca mahatas | ||
| + | tallakṣaṇa evāhaṅkāra utpadyate | sa trividho vaikārikas taijaso | ||
| + | bhūtādir iti | tatra vaikārikād ahaṃkārāt tallakṣaṇāny | ||
| + | evaikādaśendriyāṇy utpadyante || tad yathā | śrotraṃ tvak cakṣur jjihvā | ||
| + | ghrāṇo vāg< | ||
| + | > </ | ||
| + | karmmendriyāṇi | ubhayātmakam manaḥ | bhūtādes tallakṣaṇāny eva | ||
| + | pañcatanmātrāṇy utpadyante || tad yathā || śabdatanmātraṃ | | ||
| + | sparśatanmātraṃ | rūpatanmātraṃ | rasatanmātraṃ | gandhatanmātram iti | | ||
| + | tebhyo bhūtāni vyomānilānalajalorvvyas tebhyas tadviśeṣāḥ | ||
| + | śabdasparśarūparasagandhāḥ | evam etāni caturvviṃśati tattvāni | ||
| + | vyākhyātāni bhavanti |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra buddhīndriyāṇāṃ śabdādayo viṣayāḥ | karmmendriyāṇāṃ yathāsaṃkhyaṃ | ||
| + | vacanādānānandavisarggaviharaṇāni |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> avyaktam mahān ahaṃkāraḥ pañca tanmātrāṇi cety aṣṭau prakṛtayaḥ | śeṣāḥ | ||
| + | ṣoḍaśa vikārāḥ |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> svaḥ svaś caiṣāṃ viṣayo ' | ||
| + | svayam adhyātmam | adhidevan tu |<anchor xml: | ||
| + | buddher brahmā | ahaṃkārasyeśvaraḥ | manasaś candramāḥ | diśaḥ śrotrasya | ||
| + | | tvaco vāyuḥ | sūryaś cakṣuṣaḥ | rasanasyāpaḥ | pṛthivī ghrāṇasya | | ||
| + | vāco ' | ||
| + | prajāpatir upasthasyeti |<anchor xml: | ||
| + | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra sarvva evācetanaḥ eṣa varggaḥ |<anchor xml: | ||
| + | puruṣaś ca pañcaviṃśatitamaś cetayitā | sa tu karaṇakāryasaṃprayuktaḥ | | ||
| + | saty apy acaitanye pradhānasya puruṣakaivalyārthām pravṛttim upadiśanti | ||
| + | | kṣīrādīṃś cātra hetūn udāharanti ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ata ūrdhvam prakṛtipuruṣayoḥ sādharmmyavaidharmmye vyākhyāsyāmaḥ || | ||
| + | ubhāv apy anādī ubhāv apy anantau | ubhāv api nityau |< | ||
| + | xml: | ||
| + | sarvvagatāv iti ||< | ||
| + | triguṇā bījadharmmiṇī prasavadharmminī amadhyasthadharmmiṇī< | ||
| + | xml: | ||
| + | |<anchor xml: | ||
| + | ' | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra kāraṇānurūpaṃ kāryam iti kṛtvā sarvva evaite ca viśeṣāḥ | ||
| + | sattvarajastamomayā bhavanti | tadañjanatvāt tanmayatvāc ca tadguṇa eva | ||
| + | puruṣo bhavatīty eke bhāṣante |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> vaidike tu ||< | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tato jātāni bhūtāni tadguṇāny eva nirddiśet |< | ||
| + | xml: | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tasyopayogo ' | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yato ' | ||
| + | xml: | ||
| + | tathaivendriyārthāḥ ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> na cāyurvvedaśāstreṣūpadiśyante sarvvagatāḥ kṣetrajñā nityāś ca | | ||
| + | asarvvagateṣu ca kṣetrajñeṣu nityeṣu ca puruṣākhyāpakān hetūn udāharanti | ||
| + | āyurvvedasiddhāntāt|< | ||
| + | kṣetrajñā nityāś ca tiryagyonimānuṣadeveṣu ca sañcaranti | ||
| + | dharmmādharmmanimittaṃ |<anchor xml: | ||
| + | ' | ||
| + | sannipāteṣv abhivyajyante | yato ' | ||
| + | puruṣa iti |<anchor xml: | ||
| + | cikitsāyām adhikṛtaḥ |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tasya khalu sukhaduḥkhecchādveṣaprayatnaḥ prāṇāpānau nimeṣonmeṣau | ||
| + | buddhir mmanaḥ saṃkalpo vicāraṇānusmṛtijñānam adhyavasāyo | ||
| + | viṣayopalabdhiś ca guṇāḥ |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> sāttvikās tu ānṛśaṃsyaṃ samvibhāgarucitā titikṣā satyan dharma āstikyaṃ | ||
| + | jñānaṃ buddhir medhā dhṛtir anabhiṣvaṅgatā ca || rājasās tu | ||
| + | duḥkha< | ||
| + | ānṛtikatvam ahaṃkāro dambho māno harṣaḥ kāmakrodhaś ceti || tāmasās tu | ||
| + | viṣāditvaṃ nāstikyam adharmmaśīlatā buddhinirodho ' | ||
| + | akarmmaśīlatā nidrālutvañ ceti ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> āntarikṣās tu śabdaḥ śabdendriyaṃ sarvvacchidrasamūho viviktatā ca | ||
| + | |<anchor xml: | ||
| + | sarvvaceṣṭāsamūhaḥ sarvvaśarīraspandanaṃ laghutā ca | taijasās tu rūpaṃ | ||
| + | rūpendriyaṃ varṇṇaḥ santāpo bhrājiṣṇutā paktir amarṣas taikṣṇyañ ca | | ||
| + | āpyās tu raso ca rasendriyaṃ sarvvadravasamūho gurutā śaityaṃ sneho | ||
| + | retaś ca | pārthivās tu gandho gandhendriyaṃ sarvvamūrttisamūho gurutā | ||
| + | ca |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra sattvabahulam ākāśaṃ | rajobahulo vāyuḥ | sattvarajobahulo ' | ||
| + | sattvatamobahulā āpaḥ | tamobahulā pṛthivī ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | sve sve dravyeṣu sarvveṣāṃ vyaktalakṣaṇam iṣyate ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> aṣṭau prakṛtayaḥ proktā vikārāś caiva ṣoḍaśa | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <div n=" | ||
| + | |||
| + | <head xml: | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> athātaḥ śukraśoṇitaviśuddhiṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ ||< | ||
| + | xml: | ||
| + | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> vāta< | ||
| + | />< | ||
| + | > </ | ||
| + | > </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> teṣu vātavarṇṇavedanaṃ vātena | pittavarṇṇavedanaṃ pittena | | ||
| + | śleṣmavarṇṇavedanaṃ śleṣmaṇā | śoṇitavarṇṇam pittavedanaṃ śoṇitena | | ||
| + | kuṇapañ ca raktena | granthibhūtaṃ śleṣmavātābhyāṃ | pūtipūyanibhaṃ | ||
| + | pittaśoṇitābhyāṃ | kṣīṇaśukraṃ pittamārutābhyāṃ | mūtrapurīṣagandhi | ||
| + | sannipātena | teṣu kuṇapa< | ||
| + | > </ | ||
| + | asādhyā iti | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ārttavam api tribhir ddoṣaiḥ śoṇitacaturthaih pṛthak dvandvais tribhiḥ | ||
| + | samastaiś copasṛṣṭam abījan bhavati | tad api doṣavarṇṇavedanābhir | ||
| + | vvijñeyaṃ | teṣu kuṇapagranthi< | ||
| + | asādhyaṃ sādhyam anyac ceti || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra vātātmake retasi bilvavidārīkṣīram āsthāpanam | madhūka< | ||
| + | > </ | ||
| + | tailan tad uttarabastiṣu vidadhyāt || dāḍima< | ||
| + | > </ | ||
| + | > </ | ||
| + | || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> pittātmake retasi payasyāśrīparṇṇīmadhukavipakvaṃ kṣīram āsthāpanaṃ | | ||
| + | sarjjadhavakalkaṃ yonyā dhārayet | madhukavipakvaṃ tailam anuvāsanaṃ | | ||
| + | tad evottarabastiñ ca vidadhyāt | kāṇḍekṣu< | ||
| + | > </ | ||
| + | > </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> śleṣmātmake retasi rājavṛkṣakaṣāyam āsthāpanaṃ | | ||
| + | pippalīviḍaṅgamadhuvipakvan tailam anuvāsanan | tad evottarabastiñ ca | ||
| + | vidadhyāt | pāṣaṇabheda< | ||
| + | > </ | ||
| + | ghṛtam prayacchet pānārthaṃ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavanti cātra ślokāḥ || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> kuṇapākhye pibet sarppiḥ śālasārādisādhitaṃ || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> parūṣakavaṭādibhyām pūyābhe cāpi sādhitam || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> viṭprabhe pāyayet sarppiś citrakośīrahiṅgubhiḥ |< | ||
| + | xml: | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> snehādīnāṃ kramaṃ kuryāt ṣaṭsv eteṣu paṇḍitaḥ ||< | ||
| + | xml: | ||
| + | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> asevanāc ciraṃ strīṇāṃ kriyāyogāt tathaiva ca | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tathāmlaṃ lavaṇaṃ rūkṣaṃ śuktaṃ paryuṣitan tathā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tathārttavadoṣe ca snehādikarmam upadiśet | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatrāśaṇavātātmake bhaṅgābhadradārukāśmaryaphalasiddhaṃ ghṛtam pāyayet | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | > </ | ||
| + | kṛsarapāyasapiṇḍaṃ yonyān dhārayet | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> madhukamuṅgaparṇṇīkaṣāyam ācamanaṃ pittātmake cārttave | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> kākolīkṣīravidārīkvāthaṃ śarkkarāyuktam pāyayet | | ||
| + | madhūkapuṣpakāśmaryaphalakvātham phānitayuktam vā candanapayasyākalkaṃ | ||
| + | yonyān dhārayet | nimbagairikakaṣāyam ācamanaṃ || śleṣmātmake | ||
| + | bhadraśriyakaṭukarohiṇīkaṣāyam pāyayet | kṣīravṛkṣaprabālakalkam vā | | ||
| + | tindukakapithaśalāṭucūrṇṇam vā kṣaudreṇa lehayet | sarjjadhavakalkaṃ | ||
| + | yonyān dhārayet | lodhratindukakaṣāyam ācamanaṃ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> granthibhūte śṛṅgaverapāṭhācūrṇṇayuktaṃ śvetasurasām prayacchet | | ||
| + | kuṣṭhabhadradārukalkaṃ yonyān dhārayet | teṣām eva kaṣāyam ācamanaṃ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> kuṇapākhye mañjiṣṭhābhadraśriyakaṣāyaṃ pāyayet || | ||
| + | kuṭajaphalabhadraśriyacandanam vā śarkkarāyuktaṃ || pūyābhe vā tad eva | ||
| + | prayacchet |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> khadirārjjunakalkaṃ yonyāṃ hārayet | tayor eva kaṣāyam ācamanaṃ || | ||
| + | krimijāte vidañgapāribhadrakamañjiṣṭhākaṣāyam pāyayet | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> kṣaudrayuktaṃ surāṣṭāṣṭrārocanākalkam bhadraśriyakalkaṃ yonyān dhāryet | | ||
| + | tayor eva kaṣāyam ācamanam bhavati || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <!-- | ||
| + | <l xml: | ||
| | | ||
| + | <l xml: | ||
| | | ||
| - | <l xml: | + | |
| - | vyākhyāsyāmaḥ ||</ | + | |
| - | + | ||
| - | < | + | |
| - | edited. | + | |
| - | <l xml: | + | <lg xml: |
| - | | + | |
| + | </lg> | ||
| - | <l xml: | + | <lg xml: |
| - | satvarajastamolakṣaṇam aṣṭarūpam akhilasyāsya jagataḥ sa|| ||mbhavahetur avyaktannāma || | + | |
| - | tad ekam anekeṣāṃ kṣetrajñānām adhiṣṭhānāṃ | samudra | + | |
| - | | + | </lg> |
| - | <l xml: | + | <lg xml: |
| - | eva | talliṅgāc ca mahatas tallakṣaṇa evāhaṅkāra utpadyate | sa trividho | + | |
| - | vaikārikas taijaso bhūtādir iti | tatra | + | |
| - | vaikārikād ahaṃkārāt tallakṣaṇāny evaikādaśendriyāṇy utpadyante || tadyathā | + | </lg> |
| - | || śrotraṃ tvak cakṣur jjihvā ghrāṇo vāg ghastopasthapāyupādamanānsīti | tatra | + | |
| - | pūrvvāṇi pañca vuddhīndriyāṇi | itarāṇi pañca karmmendriyāṇi | + | |
| - | | + | |
| - | | + | |
| - | | gandhatanmātram iti | tebhyo bhūtāni | + | |
| - | vyomānilānalajalor vvyastebhyas tadviśeṣāḥ śabdasparśarūparasagandhāḥ | | + | |
| - | evam etāni caturvviṃśati tatvāni vyākhyātāni bhavanti |</l> | + | |
| - | <l xml: | + | <lg xml: |
| - | viṣayāḥ | karmmendriyāṇāṃ yathāsaṃkhyāvacanādān ānandavisarggaviharaṇāni | + | |
| + | <trailer xml: | ||
| + | </lg> | ||
| - | <l xml: | + | <lg xml: |
| - | cety aṣṭau prakṛtayaḥ śeṣāḥ ṣoḍaśavikārāḥ</l> | + | |
| + | </lg> | ||
| - | <l xml: | + | |
| - | | + | |
| - | | + | <trailer xml: |
| - | | + | </ |
| - | | pāyor mmitraḥ | prajāpatir upasthasyeti | + | |
| + | < | ||
| + | <l> kṣāranāgarahiṅgūnān niḥkvāthaṃ surasām pibet || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> evam aduṣṭaśukraḥ śuddhārtavā || <anchor xml: | ||
| + | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ṛtau prathama< | ||
| + | snānānulepanālaṅkāra< | ||
| + | divāsvapnāñjanāśru< | ||
| + | > </ | ||
| + | > </ | ||
| + | < | ||
| + | kiṃ kāraṇaṃ | divā svapatyā badhiraḥ | añjanād andhaḥ | rodanād | ||
| + | vikṛtadṛṣṭiḥ | snānānulepanād duḥśīlaḥ | tailābhyaṅgāt kuṣṭhī | | ||
| + | nakhāvakarttanāt kunakhaḥ | pralepanāt khalatiḥ | mārutāyāsasevanād | ||
| + | unmatto garbhbho bhavatīty evam etān< | ||
| + | pariharet || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | > </ | ||
| + | tryahaṃ bharttā rakṣet | tataḥ śuddhasnātān tu caturthyām | ||
| + | anāhata< | ||
| + | > </ | ||
| + | < | ||
| + | api tat kasya hetoḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tato vidheyaṃ putrīyam upādhyāyaḥ samācaret | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tato ' | ||
| + | brahmacārī tailamāṣottāhārān nārīm upagacched rātrau sāmabhir | ||
| + | abhiviśvāsya vikalpyam evaṃ caturthyāṃ ṣāṣṭhyām aṣṭamyān daśamyāṃ | ||
| + | dvādaśyāñ copeyād |<anchor xml: | ||
| + | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | < | ||
| + | image A 1267_11_67.jpg, | ||
| + | |||
| + | |||
| + | <!-- 29, 30 and most of 31 missing | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ataḥ paraṃ< | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> labdhagarbhā< | ||
| + | lakṣmaṇā< | ||
| + | > </ | ||
| + | bindūn dadyād dakṣiṇe nāsāpuṭe putrakāmāyai vāme strīkāmāyai na cainan | ||
| + | niṣṭhīved iti || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ślokāḥ || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> śukram icchanti kecit tu kṣaudratailasamaprabham || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> śaśāsṛkpratimaṃ yat tu yad vā lākṣārasopamaṃ | | ||
| + | < | ||
| + | tad ārtavam praśansanti yac ca na virajyate || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tad evātiprasaṅgena pravṛttam anṛtāv api | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> asṛgdaraṃ bhavet sarvvan sāṅgamarddan savedanaṃ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> dāhaḥ pralāpaḥ pāṇḍutvan tandrā rogāś ca vātajāḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> doṣair āvṛtamārggatvād ārttavan naśyati striyāḥ | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra māṃsa< | ||
| + | < | ||
| + | pāne mūtram udaśvic ca dadhiśuktañ ca bhojane | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> kṣīṇam prāgīritaṃ raktaṃ salakṣa-ṇacikitsitaṃ || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> dhruvañ caturṇṇāṃ sānnidhye garbhbhaḥ syād vidhipūrvvakaḥ || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> evaṃ jātā rūpavanto mahāsattvāś cirāyuṣaḥ || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra tejodhātur varṇṇānām prabhavaḥ iti kṛtvā yadā garbhotpattāv | ||
| + | apāndhātuprāyam āhāram bhavati tadā garbhbhasya gauratvaṃ |< | ||
| + | xml: | ||
| + | pṛthivyākāśadhātuprāyaḥ śyāmatvaṃ | yādṛdvarṇṇam āhāram upasevate | ||
| + | garbhbhiṇī tadvarṇṇaḥ prasavo bhavatīty eke bhāṣante | yathā | ||
| + | kṛṣṇapītaśvetāsu bhūmiṣu sarppa< | ||
| + | > </ | ||
| + | kṛṣṇapītaśvetā iti ||< | ||
| + | apratipannan tejodhātur jjātyandhaṃ karoti | tad eva raktānugataṃ | ||
| + | raktākṣaṃ | śleṣmānugataṃ śuklākṣaṃ | pittānugatam piṅgākṣaṃ | | ||
| + | vātānugatam vikṛtākṣaṃ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavanti cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | xml: | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | | ||
| + | <caesura/> | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> vinirddhūtamalaḥ śleṣmā yadā vrajati locane | | ||
| + | < | ||
| + | tasya netre prakāśete śuklamaṇḍalamaṇḍale || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> raktaṅ kaphayutaṃ yasya yadā vrajati locane || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | /> || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ghṛtakumbho yathā hy agnim āśritaḥ pravilīyate | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bīje tu vāyunā bhinne dvau jīvau kukṣim āgatau | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> miśrībhāve yadā puṃso retas subahunirmmalaṃ | | ||
| + | < | ||
| + | tadā prasūyate nārī garbhbhiṇī dārakadvayaṃ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> miśrībhāve striyāś caiva bahuśukraṃ yadā bhavet | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> āsekyo nāma bhavati strīpuṃsor alpabījayoḥ || | ||
| + | < | ||
| + | sa śuklaṃ prāśya labhate dhvajocchrāyam asaṃśayaḥ ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yaḥ pūtiyonau jāyeta sa saugandhikasaṃjñitaḥ || | ||
| + | < | ||
| + | sa yoniśephasor ggandham āghrāya labhate balam || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> sve gude brahmacaryād yaḥ strīṣu svāsu pravartate | | ||
| + | | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> dṛṣṭvā vyavāyam anyeṣāṃ vyavāyāya pravarttate | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> kaumāryāṃ yas tv ṛtau mohād aṅganeva pravartate | | ||
| + | < | ||
| + | tatra strīceṣṭitākāro jāyate ṣaṇḍhasaṃjñakaḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ṛtau puruṣavac cāpi yadi yoṣit prapadyate | | ||
| + | < | ||
| + | tatra kanyā yadi bhavet sā bhaven naraceṣṭitā || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> āsekyaś ca sugandhī ca kumbhīkaś cerṣyakas tathā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> anayor vviprakṛtyā tu teṣāṃ śukravahā sirā || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | xml: | ||
| + | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ākārācāracintābhir yādṛśībhiḥ samanvitau | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yadā tu nārī nārī ca maithunāyopakalpataḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> sarppa< | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> garbhbho vātaprakopeṇa dauhṛdena vimānitaḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> mātāpitror anācārād aśubhaiś ca purākṛtaiḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> malālpatvād ayogāc ca vāyoḥ pakvāśayasya ca | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> jarāyunā mukhe cchanne kaṇṭhe ca kaphaveṣṭite | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> niśvāsocchvāsa< | ||
| + | gacchati | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> sanniveśaḥ śarīrāṇāṃ dantānāṃ patanodbhavau | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhāvitāḥ pūrvvadeheṣu satataṃ śāstrabuddhayaḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | xml: | ||
| + | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <p xml: | ||
| + | |||
| + | |||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <div n=" | ||
| + | |||
| + | <head xml: | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> athāto garbbhāvakrāntiṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> saumyaṃ śukram ārttavam āgneyam itareṣām apy atra bhūtānāṃ sānnidhyam | ||
| + | asty aṇunā viśeṣeṇa parasparopakārāt parasparānupraveśāc ca || < | ||
| + | xml: | ||
| + | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra dampatyoḥ samprayoge tejaḥ śarīrād vāyus samīrayati | tatra | ||
| + | tejonila< | ||
| + | saṃsṛjyate cārttavena | tato ' | ||
| + | anuprapadyate | kṣettrajñaś cetayitā spraṣṭā ghrātā draṣṭā śrotā | ||
| + | rasayitā puruṣo gantā sākṣī dhātā vaktā yaḥ ko 'sāv ādya āyur ity evam | ||
| + | ādibhiḥ paryāyavācakair nnāmabhir abhidhīyate | daivasaṃyogād akṣayo | ||
| + | 'vyayo ' | ||
| + | bhāvair vvāyunā preryamāṇo garbbhāśayam anupraviśati || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra śukrabāhulyāt pumān ārttavabāhulyāt strī sāmyād ubhayor napuṃsakaṃ | ||
| + | || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra ṛtudvādaśarātraṃ bhavati |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra prathame divase ṛtumatyāṃ maithunagamanam anāyuṣyam puṃso bhavati | ||
| + | |<anchor xml: | ||
| + | saprasavato vipadyate | †dvitīye <damage extent=" | ||
| + | vipadyate† | tṛtīye 'py evam asampūrṇṇo 'ṅgo ' | ||
| + | trirātram pariharet | na ca pravarttati raktabījaṃ pradiṣṭaṃ guṇakaraṃ | ||
| + | bhavati | yathā nadyām †pratisrotasi< | ||
| + | /> | ||
| + | tasmāt trirātran niyamavantīm pariharet | tatra ṛtudvādaśarātran | ||
| + | dṛṣṭvānārttavā bhavati || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> adṛṣṭārttavās tā eke bhāṣante || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | dine vyatīte niyamaṃ saṃkucaty ambujaṃ yathā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> pīnaprasannavadanām praklinnātmamukhadvijāṃ | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> sphuradbhujakucaśroṇinābhyūru< | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> māsenopacitaṃ kāle dhamanībhyāṃ yad āgataṃ || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tad varṣād dvādaśāt kāle varttamānam asṛk punaḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yugmeṣu tu pumān prokto divaseṣv anyathābalā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra sadyo< | ||
| + | sakthi< | ||
| + | kharasphuraṇaṃ yonyāḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> prasekaḥ sadanañ cāpi garbbhiṇyā liṅgam ucyate || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tataḥ prabhṛty eva ca vyavāyaṃ vyāyāmam atikarśanaṃ divāsvapnaṃ | ||
| + | rātrijāgaraṇaṃ śokaṃ yānārohaṇam bhayam utkaṭakāsanañ caikāntataḥ | ||
| + | snehādikramaṃ | ||
| + | xml: | ||
| + | | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra prathame māse kalalañ jāyate || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | granthir yadi pumān | strī cet peśī | napuṃsakaṃ ced arbbudam bhavati || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | sarvvāṅgapratyaṅgavibhāgaś ca sūkṣmo bhavati || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | garbbhahṛdapravyaktibhāvāc cetanādhātur abhivyakto < | ||
| + | xml: | ||
| + | māse abhiprāyam indriyārtheṣu karoti |<anchor xml: | ||
| + | dvihṛdayā ca nārī bhavati nimittāny ācakṣate | dvauhṛdayavimānanāt | ||
| + | kubjakūniṃ ṣaṇḍam vāmanavikṛtākṣam anakṣam vā nārī sutañ janayati | | ||
| + | tasmāt sā yad icchet tat tasmai dāpayet | labdhadauhṛdā hi vīryavantaṃ | ||
| + | cirāyuṣañ janayati || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> samprāptadauhṛdā putram prajāyeta guṇānvitaṃ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | xml: | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yeṣu yeṣv indriyārtheṣu dauhṛde yā vimānitā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> rājasandarśane yasyā dauhṛdañ jāyate striyāḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | xml: | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> dukūlapaṭṭa< | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> āśrame saṃyatātmānaṃ dharmmaśīlaṃ prajāyate | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> godhāmāṃsāśinī putraṃ suṣupsur mmāraṇātmakaṃ || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> māhiṣe daurhṛdāc chūraṃ raktākṣaṃ lomaśaṃ sutaṃ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ato ' | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> karmmaṇā coditañ jantor bbhavitavyam punar bbhavet | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> pañcame manaḥ pratibuddhataram bhavati || ṣaṣṭhe buddhiḥ || saptame | ||
| + | sarvvapravyaktaṃ śarīraṃ || aṣṭame ' | ||
| + | jīvati || nairṛtabhāgadheyatvāt tato balim māṃsodanaṃ bhāgadheyan tasmai | ||
| + | dāpayet || navamadaśamaikādaśadvādaśānām anyatamasmiñ jāyate | ato | ||
| + | ' | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> mātus tu khalu rasavahāyān nābhyāṃ garbbhanāḍī pratibaddhā bhavati | | ||
| + | sāsya mātur āhārarasavīryam abhyavaharati || tenopasnehenābhivṛddhir | ||
| + | asya bhavati | asañjātāṅgavibhāgam api niḥṣekāt prabhṛti | ||
| + | sarvvaśarīrānusāriṇīnāṃ rasavahānāṃ tiryaggatīnān dhamanīnām upasnehena | ||
| + | jīvayati ||< | ||
| + | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> garbbhasya khalu sambhavataḥ || pūrvvaṃ śiraḥ sambhavatīty āha śaunakas | ||
| + | tanmūlatvāt || pradhānendriyāṇāṃ hṛdayam iti kṛtavīryaḥ buddher manasaś | ||
| + | ca sthānaṃ || nābhir iti pārāśaryas tato varddhate dehadehinaḥ prāṇaḥ | | ||
| + | pāṇipādam iti mārkkaṇḍeyas tanmūlatvāc ceṣṭāyāḥ | garbbhasya śarīram iti | ||
| + | subhūtigautamas tatra nibandhatvāt sarvvagātrasambhavasya | tat tu na | ||
| + | samyak | sarvvāṇy aṅgapratyaṅgāni yugapat sambhavanti | kāle garbbhasya | ||
| + | sūkṣmatvān nopalabhyante | vaṃśāṅkuravac cūtaphalavac ca | tad yathā | ||
| + | cūtaphale vipakve keśara< | ||
| + | pṛthag dṛśyante kālaprakarṣāt tāny eva taruṇe nopalabhyante sūkṣmatvāt | | ||
| + | teṣāṃ sūkṣmāṇāṃ keśarādīnām pravyaktaṃ kālaḥ karoti | etenaiva | ||
| + | vaṃśāṅkuro vyākhyātaḥ | evaṃ garbbhasya tāruṇye sarvveṣv aṅgapratyaṅgeṣu | ||
| + | satsv api saukṣmyād anupalabdhis tāny eva kālaprakarṣāt pravyaktāni | ||
| + | bhavanti | pūrvvottarakālayogo nāstīti kevalan tu saukṣmyān | ||
| + | nābhivyajyante | yathākālaṃ pravyaktāni bhavanti |< | ||
| + | xml: | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra pitṛjamātṛja< | ||
| + | lakṣaṇāni vakṣyāmaḥ || tatra keśaśmaśru< | ||
| + | > </ | ||
| + | pitṛjāni || māṃsaśoṇitamedomajjā< | ||
| + | > </ | ||
| + | balavṛddhir vvarṇṇasthitihāniś ca rasajāni | indriyāṇi jñānam āyuḥ | ||
| + | sukhaduḥkhādikaṃ cātmanaḥ | satvajāny uttaratra vakṣyāmaḥ | vīryam | ||
| + | ārogyam balaṃ varṇṇo medhā ca sātmyajaṃ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra yasyā dakṣiṇe stane prāk payaso darśanaṃ dakṣiṇakukṣimahatvañ ca | ||
| + | | ||
| + | dauhṛdam abhidhyāyati svapne copalabhate padmotpalakumudāmrāmrātakādīni | ||
| + | punnāmany eva vā prasannamukhavarṇṇā ca bhavetāṃ brūyāt putram iyam | ||
| + | prajanayiṣyatīti | tadviparyaye kanyāṃ | yasyāḥ pārśvadvayam avanatam | ||
| + | purastān nirggatam udaraṃ prāgabhihitañ ca lakṣaṇan tasyāḥ napuṃsakam | ||
| + | iti vidyāt | yasyā madhye nimno droṇīprabhūtam udaraṃ sā yugmaṃ | ||
| + | prasūyata iti || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> aṅgapratyaṅganirvṛttiḥ svabhāvād eva jāyate | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | te vai garbbhasya vijñeyā dharmmādharmmanimittajāḥ ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> iti śārīratṛtīyo ' | ||
| + | </ | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <div n=" | ||
| + | <head xml: | ||
| + | |||
| + | <note xml: | ||
| + | 5-333.</ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> athāto garbhavyākaraṇaṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> agnīṣomo vāyuḥ sattvaṃ rajas tamaḥ pañcendriyāṇi bhūtātmā manaś ceti | ||
| + | prāṇāḥ |<anchor xml: | ||
| + | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tasya khalu śukraśoṇitasyābhipacyamānasya kṣīrasyeva hi santānikāḥ sapta | ||
| + | tvaco bhavanti || tāsāṃ prathamāvabhāsinī nāma yā sarvvavarṇṇān | ||
| + | avabhāsayati | pañcavidhāñ ca cchāyām prakāśayati | sā vrīher | ||
| + | aṣṭādaśabhāgapramāṇā | dvitīyā lohitā nāma ṣoḍaśabhāgapramāṇā | tṛtīyā | ||
| + | śvetā dvādaśabhāgapramāṇā | carurthī tāmrāṣṭabhāgapramāṇā | pañcamī | ||
| + | vedanī nāma pañcabhāgapramāṇā | ṣaṣṭhī rohiṇī nāma vrīhipramāṇā | | ||
| + | saptamī śukradharā nāma vrīhidvayapramāṇā || yato vakṣyaty udare | ||
| + | " | ||
| + | xml: | ||
| + | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> kalāḥ khalv api sapta sambhavanti dhātvāntarāśayamaryādāḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ślokau || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> snāyubhiś ca praticchannān santatāṃś ca jarāyuṇā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tāsāṃ prathamā māṃsadhārā nāma | tasyā māṃse sirāsnāyudhamanīsrotasāṃ | ||
| + | navanavapratānāni bhavanti ||< | ||
| + | xml: | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> dvitīyā raktadharā nāma māṃsasyābhyantaratas tasyāḥ śoṇitam viśeṣataḥ | ||
| + | sirāsu ca yakṛtplīhnoś ca bhavati || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tṛtīyā medodharā nāma medas tu khalu sarvvabhūtānām udareṣv asthiṣu ca | ||
| + | mahatsu cāntar mmajjā ca bhavati || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> caturthī śleṣmadharā nāma yā sarva< | ||
| + | bhavati || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> pañcamī purīṣadharā nāma yā caturvvidham apy annam āmāśayāt pracyutam | ||
| + | pakvāśayopasthitaṃ dhārayati | koṣṭham vibhajati pakvāśayasthā || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | xml: | ||
| + | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ṣaṣṭhī pittadharā nāma yā caturvvidham aśitapītakhāditalīḍham iti pacati | ||
| + | || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | taj jīryati yathākālaṃ śoṣitam pittatejasā || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> saptamī śukradharā nāma yā sarvvaprāṇināṃ sarvvaśarīravyāpinī bhavati | ||
| + | ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> dvyaṅgule dakṣiṇe pārśve bastidvārasya cāpy avāṅ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> gṛhītagarbbhāṇām ārttavavahānāṃ srotasāṃ vartmāṇy uparuddhāni garbheṇa | ||
| + | bhavanti | tasmād gṛhītagarbbhāṇām ārttavaṃ na tu dṛśyate | tatas tad | ||
| + | adhaḥpratihatagaty ūrddhvabhāgam upari copacīyamānam udare mucyate | | ||
| + | śeṣaṃ corddhvatarabhāgam āgatam payodharāv abhiprapadyate | tasmād | ||
| + | garbbhiṇyaḥ pīnonnatapayodharā bhavanti || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yakṛtplīhānau śoṇitajau | śoṇitaphenaprabhavaḥ phupphusaḥ | | ||
| + | śoṇitakiṭṭaprabhavaḥ uṇḍukaḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | taṃ pacyamānaṃ pittena vātaś cāpy anudhāvati || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tato 'syāntrāṇi jāyante gudaṃ bastiś ca dehinaḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | xml: | ||
| + | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> jantoḥ saṃjāyate jihvā yayā vedayate rasān || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> śoṇitakaphaprasādajaṃ hṛdayaṃ | yadāśrayā hi dhamanyaḥ prāṇavahās | ||
| + | tadviśeṣeṇa cetanāsthānam uktam || tasmiṃs tamasāvṛte sarvvaprāṇinaḥ | ||
| + | svapanti || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> nidrān tu vaiṣṇavīṃ | ||
| + | nispṛśati | tatra yadā saṃjñāvahāni srotānsi tamobhūyiṣṭhaḥ śleṣmā | ||
| + | pratipadyate tadā tāmasī nāma nidrā bhavaty | anavabodhinī sā | ||
| + | pralayakāle | tamobhūyiṣṭhānām ahaḥsu ca niśāsu bhavati | | ||
| + | rajobhūyiṣṭhānām animittaṃ | sattvabhūyiṣṭhānām ardharātre | | ||
| + | kṣīṇaśleṣmaṇām anilabahulānām manobhighātāc ca vaikārikī || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavanti cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> nidrāhetus tamaḥ sattvaṃ bodhane hetur ucyate | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> pūrvvadehānubhūtāṃs tu bhūtātmā svapiti prabhuḥ || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> karaṇānāṃ tu vaiguṇye tamasābhipravarttite | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> sarvvarttuṣu ca divāsvapnaḥ pratiṣiddho ' | ||
| + | api pratiṣiddhaṃ bāla< | ||
| + | > </ | ||
| + | > </ | ||
| + | abhuktavatāṃ medomārutakapharasakṣīṇānāṃ muhūrttam praśaṃsanti | rātrāv | ||
| + | api khalu jāgaritavatāṃ jāgaraṇakālārddhan divā svapet | vikṛtis tu | ||
| + | divāsvapno nāma | tatra svapatām adharmmaḥ sarvvadoṣaprakopaś ca | ||
| + | tatprakopāt kāsaśvāsapratiśyāyaśirogauravāṅgamarddārocakāgnidaurvvalyāni | ||
| + | bhavanti | rātrāv api khalu jāgaritavatān tannimittās ta eva doṣāḥ | ||
| + | prādur bhavanti || </l> | ||
| + | | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavanti cātra ślokāḥ | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tathā hy arogaḥ sumanā balavarṇṇānvito bhṛśaṃ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> mūrcchā pittatamaḥprāyā rajaḥpittānilād bhramaḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> nidrānāśo nilāt pittān manastāpāt kṣayād api | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> nidrātiyoge vamanaṃ hitaṃ saṃśodhanāni ca | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> kaphamedoviṣārttānāṃ rātrau jāgaraṇaṃ hitam | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> indriyārtheṣv asaṃvittir jjṛmbhanaṃ gauravaṃ klamaḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | xml: | ||
| + | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </lg> | ||
| - | <l xml: | ||
| - | varggaḥ | puruṣaś ca pañcaviṃśatitamaś cetayitā | sa tu | ||
| - | karaṇakāryasaṃprayuktaḥ saty apy acetanye pradhānasya puruṣakaivalyārthān | ||
| - | pravṛttim upadiśanti | kṣīrādīm̐ś cātra hetūr udāharanti ||</ | ||
| - | <l xml: | + | <lg xml: |
| - | | + | |
| - | | + | |
| - | | + | < |
| - | | + | |
| - | | + | </ |
| + | <lg xml: | ||
| + | | ||
| + | </ | ||
| + | <lg xml: | ||
| + | | ||
| + | </ | ||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l/> | ||
| + | </ | ||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l/> | ||
| + | </lg> | ||
| - | <l xml: | ||
| - | sarvva evaite ca viśeṣāḥ | satvarajastamomayā bhavanti | | ||
| - | tad añcanatvāt tanmayatvāc ca tadguṇe eva puruṣo | ||
| - | bhavatīty eke bhāṣante</ | ||
| - | <l xml: | + | |
| - | kālaḥ pariṇāmastatheś caraḥ | | + | |
| < | < | ||
| - | | + | |
| + | < | ||
| + | | ||
| - | <l xml: | + | <l xml: |
| - | nirddiśet | | + | |
| < | < | ||
| - | tebhyas tallakṣaṇaḥ kṛtsno bhūtagrāmaḥ prajāyate ||</ | + | yo ' |
| + | < | ||
| + | | ||
| - | <l xml: | + | <l xml: |
| - | sarvvadā | | + | |
| < | < | ||
| - | | + | |
| + | < | ||
| + | | ||
| - | <l xml: | + | <l xml: |
| - | | + | |
| - | | + | |
| + | | ||
| + | | ||
| + | | ||
| - | <l xml: | + | <l xml: |
| - | indriyair indriyārthaṃ tu svaṃ svaṃ gṛhṇāti mānavaḥ | | + | |
| < | < | ||
| - | niyataṃ tulyayonitvān nāmyenānyam iti sthitiḥ | + | |
| + | < | ||
| + | na cānnam abhikāṅkṣeta glāniṃ tasya vinirdiśet | ||
| - | <l xml: | + | <l xml: |
| - | | + | |
| - | puruṣākhyāpakān hetūn udāharanti | + | |
| - | | + | ārdracarmāvanaddhaṃ |
| - | | + | |
| - | paramaśūkṣmāś cetanāvantaḥ śāśvatāḥ śukrārttavayoḥ | + | tathā guru śiro 'tyarthaṃ gauravaṃ tad vinirdiśet || </l> |
| - | sannipāteṣv abhivyajyante | yato 'bhihitam yañ ca | + | --> |
| - | mahābhūtaḥ | + | <!-- SS.3.4.56 appears above, after 3.4.40 --> |
| - | karmmapuruṣaś cikitsāyām adhikṛtaḥ | + | |
| - | <l xml: | + | <lg xml: |
| - | sukhaduḥkhecchādveṣaprayatnaḥ prāṇāpānau vuddhir mmanaḥ saṃkalpo | + | |
| - | vicāraṇānusmṛtijñānam adhyavasāyo viṣayopalabdhiś | + | bhavati || <anchor xml: |
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </lg> | ||
| - | <l xml: | ||
| - | samvibhāgarucitā titikṣā satyan dharmma āstikyaṃ jñānaṃ | ||
| - | vuddhir mmedhā smṛtir anabhiṣvaṅgatā ca || rājasās tu duḥkhavahulatāghradānaṃ duḥśīlatvam akāruṇyam ānṛtikatvam ahaṃkāro dambho māno | ||
| - | harṣaḥ kāmakrodhaś ceti || tāmasās tu viṣāditvaṃ nāstikyam adharmmaśīlatā | ||
| - | vuddhinirodho ' | ||
| - | <l xml: | + | <lg xml: |
| - | | + | |
| - | sarvvaceṣṭāsamūhaḥ sarvvaśarīspandaranaṃ laghutā ca | taijasās tu rūpaṃ | + | </lg> |
| - | rūpendriyaṃ varṇṇasantāpo bhrājiṣṇutā paktir amarṣas taikṣṇyañ ca | | + | |
| - | āpyās tu raso ca rasendriyaṃ sarvvadravasamūho gurutā śaityaṃ sneho | + | |
| - | retaś ca | pārthivās tu gandho gandhendriyaṃ sarvvamūrttisamūho gurutā | + | |
| - | ca |</l> | + | |
| - | <l xml: | + | <lg xml: |
| - | | + | |
| - | pṛthivī ||</l> | + | </lg> |
| - | <l xml: | + | <lg xml: |
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </lg> | ||
| - | | + | <lg xml: |
| - | | + | <l> śarīre kṣīyamāṇe 'pi varddhete dvāv imau sadā | |
| < | < | ||
| - | | + | |
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tisraḥ prakṛtayo bhavanti vātapittakaphanimittāḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> śuklaśoṇitasaṃyoge yo doṣas tūtkaṭo bhavet | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra vātaprakṛtir jāgarūkaḥ śītadveṣī durbhagasteno 'nāryo matsaro | ||
| + | gāndharvvaḥ sphuṭitacaraṇo rūkṣālpakeśasmaśruḥ kaṭhinakrodhī dantakhādī | ||
| + | alpabalo ' | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l met=" | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l met=" | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> pittaprakṛtis tu svedanaḥ śītasaho durggandhī pītaḥ kālo vā | | ||
| + | śithilāṅgas tāmranakhanayanatālujihvauṣṭhapādapāṇitalo durbhago | ||
| + | valīpalitasṛṣṭo bahubhug uṣṇadveṣī kṣiprakrodhaprasādaśīlo madhyamāyuś | ||
| + | ca bhavati || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l met=" | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l met=" | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | sa bhaved iha pittakṛtaprakṛtiḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> śleṣmaprakṛtis tu dūrvvendīvaranistriṃśārddrāriṣṭakaśarakāṇḍānām | ||
| + | anyatamavarṇaḥ subhagaḥ priyadarśano madhurapriyaḥ | kṛtajño dhṛtimān | ||
| + | sahiṣṇur alolupo balavāṃś ciragrāhī dṛḍhavairo dīrghāyuś ca bhavati || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l met=" | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | /></ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l met=" | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> dṛḍhaśāstramatiḥ sthiramitramanāḥ | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> dṛśyate prakṛtau rūpaṃ yadā doṣadvayasya tu || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> prakopo vānyatobhāvaḥ kṣayo vā nopajāyate |<anchor xml: | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> viṣajāto yathā kīṭo viṣeṇa na vipadyate | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | xml: | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> prakṛtir iha narāṇāṃ bhautikī kecid āhuḥ | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> śaucam āstikyam abhyāso vedeṣu gurupūjanam | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> śauryam ājñā mahābhāgyaṃ satataṃ śāstrabuddhitā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> sahiṣṇutatā śītasevā paiṅgalyaṃ harikeśatā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> madhyasthatā sahiṣṇutvam arthasyāgamasañcayau | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> gandhamālyapriyatvañ ca nṛtyavāditrakāmatā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> prāptakārī dṛḍhotthāno dhṛtimān smṛtimāñ chuciḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> brahmacaryavratajapahomādhyayanasevinam | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> saptaite sāttvikāḥ kāyā rājasāṃs tu nibodha me |</ | ||
| + | <l> aiśvaryavantaṃ raudrañ ca śūraṃ caṇḍam asūyakam | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ekāśinaṃ tv aupadhikam āsuraṃ sattvam īdṛśaṃ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| | | ||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ekāntagrāhitā raudryam asūyādharmmavākyatā | </l> | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </lg> | ||
| - | <l xml: | ||
| - | caiva ṣoḍaśa | | ||
| - | < | ||
| - | kṣetrajñāś ca samāsena svatantraparatantrata iti ||</ | ||
| - | <p ana="trailer"> | + | <lg xml:id="SS.3.4.92"> |
| + | <l> bhṛśam ātmastavaś cāpi rākṣasaṃ kāyalakṣaṇaṃ || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </lg> | ||
| - | </ | + | <lg xml: |
| - | </ | + | <l> strīlaulupatvaṃ nairllajjyaṃ paiśāco guṇasaṅgrahaḥ || |
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> vihārāhāra capalaṃ sarppasatvam vidur nnaraṃ || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> laulupañ cāpy adātāraṃ pretasatvam vidur nnaram ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> prabuddhakāmām asevī vā jasrāsāhāra eva ca | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> durmedhastvaṃ mandatā ca svapna maithunanityatā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> anavasthitatā maurkhyaṃ bhīrutvaṃ toyakāmatā || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> satvabudhāṅgahīnaḥ syād āhāre kevale rataḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ity ete trividhāḥ kāyāḥ proktā vairājasādayaḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> iti śārīraṃ caturtho dhyāyaḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | | ||
| + | |||
| + | |||
| + | <div n=" | ||
| + | |||
| + | <head xml: | ||
| + | |||
| + | <note xml: | ||
| + | | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> athātaḥ śarīravyākaraṇaṃ śārīram vyākhyāsyāmaḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> śukraśoṇitaṅ garbhāsayastham āmaprakṛtivikārasammūrcchito garbha ity | ||
| + | ucyate || tad acetanāvasthitam vāyur vvibhajate teja enam pacati | āpaḥ | ||
| + | kledayati | pṛthivī saṃhanti | ākāśam vivarddhayati | evam vivarddhitaḥ | ||
| + | sa yadā hastapādajihvāghrāṇavadanakarṇṇādibhir upetas tadā śarīram iti | ||
| + | saṃjñāṃ labhate | tac ca ṣaḍ aṅgaṃ śākhāś catvāraḥ | madhyaṃ ṣaṣṭhaṃ | ||
| + | śira iti || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ataḥ param pratyaṅgāni vakṣyante | | ||
| + | mastakodarapṛṣṭhanābhilalāṭanāsācivukagrīvā ity ete ekaikāḥ || | ||
| + | karṇṇanetrabhrū vā ca | ||
| + | sagaṇḍakakṣastanavaṃkṣyaṇavṛṣaṇapārśvasphikjānukurpparavāhuprabhṛtayo | ||
| + | dve dve viṃśatir aṅgulyaḥ srotānsi vakṣyante || | ||
| + | < | ||
| + | ity etat pratyaṅgavibhāgam uktaṃ tvacābhihitāḥ kalā dhātavo maladharoś | ||
| + | ca || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> āśayās tu vātapittaśleṣmāmapakvāgnisūtrāṇāṃ sapta | strīṇāṃ garbhāśayo | ||
| + | ' | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> sārddhatrivyāyāmāny antrāṇi puṃṣāṃ strīṇām arddhavyāyāmahīnāni | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> śravaṇanayanavadanaghrāṇagudameḍhrāṇi nava srotānsi narāṇām vahir | ||
| + | mmukhāni | tāny eva strīṇām aparāṇi ca trīṇi | dve stanayor aparam | ||
| + | adhastād raktavāhi ca | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ṣoḍaśa kaṇḍarās tāsāñ catasraḥ pādayos tāvanta eva hastagrīvāpṛṣṭheṣu | | ||
| + | tatra hastapādagatānāṅ kaṇḍarāṇāṃ nava nava prarohā | ||
| + | grīvāhṛdayanivandhanīnām meḍhraśoṇipṛṣṭhanivandhanīnāmadhogatānām nita | ||
| + | mvam ūruvandhotkapiṇdīnāñ ca </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> māṃsasirāsnā yvasthidhamannījālāni praty ekaṃ catvāri tāni | ||
| + | maṇivandhanagulphasaṃśritāni | yair vagākṣitam idaṃ śarītaṃ | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ṣaṭ kūrccās te hastapādagrīvāmeḍhreṣu | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> mahatyo māṃsarajjavals catasraḥ peśīnivandhanārtham pṛṣṭhavaṃśam | ||
| + | ubhayato dve vāhye abhyantare ca dve | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> sapta sīmanyas tatra vibhaktāḥ śirasi pañca jihvāśepasorekaikās tāḥ | ||
| + | parihartavyāḥ śastreṇa | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> caturddaśās saṃhatās teṣāṃ trayo gulphajānuvaṃkṣaṇeṣu | etenetarasakthi | ||
| + | vāhu ca vyākhyātau | trikaśirasorekaikaḥ | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> caturddaśaiva sīmantāḥ | yair mmuktaḥ saṃhātās te khalv akadaśaikeṣāṃ | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> trīṇi ṣaṣṭyā śatāny asthām iti vedavādino ' | ||
| + | trīṇy eva śatāni | teṣāṃ saviṃśaty asthiśataṃ śākhāsu | saptadaśottaraṃ | ||
| + | śataṃ śroṇīpārśvapṛṣṭhorassu grīvāyāṃ praty ūrddhvan triṣaṣṭhir |< | ||
| + | xml: | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ekaikasyāṃ pādāṅgulyāṃ trīṇi triṇi tāni pañcadaśa | ||
| + | talakūrccagulphasaṃśritāni | daśa pārṣṇyām ekaṃ jaṅghāyāṃ dve jānuny | ||
| + | ekam ekam ūrūbhyāṃ | triṃśad evam ekasmin sakthini bhavanti | etena | ||
| + | itarasakthi vāhu vyākhyātau || śroṇyām pañca | teṣāṃ gudabhaganitamveṣu | ||
| + | catvāri trikasaṃśritam ekaṃ pārśve ṣaṭtriṃśad ekasmin tāvantyeva dvitīye | ||
| + | | pṛṣṭhe dvātriṃśad evāṣṭhāvurasi | dve akṣakasaṃjñe grīvāyāṃ nava | ||
| + | kaṇṭanāḍyāṃ catvāti | dve hanusaṃjñe dantā triṃśan nāsāyān trīṇy | ||
| + | ekatāluni gaṇḍakarṇṇaśaṃkheṣv ekaikaṃ ṣaṭ chirasīti | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tān etān asthīni paṃcavidhāni bhavanti || tad yathā || | ||
| + | kapālarūcakataruṇavalayanalakasaṃjñāni bhavanti | teṣāṃ | ||
| + | jānurpparanitamvāḥ sagaṇḍutālumadhyaśiraḥ su kapālāni | daśanās tu | ||
| + | rucakāḥ | ghrāṇakaṇṭhakarṇṇākṣikūṭeṣu taruṇāni | pādahastagrīvāpṛṣṭheṣu | ||
| + | valayāni | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | evam asthīni jantūnāṃ śarīran dhriyate tu taiḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tasmāc ciravinaṣṭe 'pi tvagmāṃse tu śarīriṇāṃ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> māṃsāny atra nibaddhāni sirābhiḥ snāyubhis tathā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> sandhayo dvividhāś ceṣṭāvantaḥ sthirāś ca | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> saṃkhyātās tu dve śate daśottare teṣāṃ śākhā aṣṭaṣaṣṭir ekonaṣaṣṭiḥ | ||
| + | koṣṭhe grīvā yāṃty urddhan tryāśītiḥ | ekaikasyān tu pādāṅgulyāṃ trayas | ||
| + | trayaḥ | dvāvaṅguṣṭhe te caturddaśagulphajānuvaṃkṣyaṇeṣṭhekaikaḥ | ||
| + | saptadaśaikasmin sakthini bhavanti | etena itarasakthi vāhu ca | ||
| + | vyākhyātau || trayaḥ kaṭīkapāleṣu caturvviṃśatiḥ pṛṣṭhavaṃśe | tāvantya | ||
| + | eva pārśvayoḥ | aṣṭāvūrasi | tāvantya eva grīvāyān tu yaḥ kaṇṭhanāṇḍyāṃ | ||
| + | hṛdayaklomāsa nāḍīṣv aṣṭādaśatāsvevanibaddhā | dantaparimāṇā dantamūleṣv | ||
| + | ekaikaḥ | kākalake nāsāyāñ caikkekaḥ | dvau dvauvartmmamaṇḍala yor | ||
| + | nnetrāśritau | gaṇḍakarṇṇaśaṃkheṣv ekaikaḥ | dvau hanusaṃdhī | ||
| + | dvāvupariṣṭād bhuvau śaṃkhayoś ca pañca śiraḥ kapāleṣv eko mūrddhri | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ta ete saṃdhayoṣṭavidhā bhavanti | tad yathā | | ||
| + | korodūkhalasāmudgaprataratūnasīvanī vāyasatuṇḍamaṇḍalaśaṃkhāvartāḥ | | ||
| + | teṣām aṅgulimaṇivandhagulphajānukūrppareṣu korāḥ saṃdhayaḥ | | ||
| + | kakṣavaṃkṣaṇadaśaneṣū dūkhalasaṃjñā | aṃsam pīṭhagudabhaganitamveṣu | ||
| + | sāmudrāḥ | grīvāpṛṣṭhavaṃśeṣu pratarāḥ | śiraḥ kaṭīkapāleṣu tūna sīvanī | ||
| + | saṃjñāḥ | hanvorūbhayatas tu vāyasa tuṇḍāḥ | | ||
| + | kaṇṭhahṛdayanetravartmmaklomanāḍīṣu maṇḍalasaṃjñāḥ | srotaśṛṅgāṭakeṣu | ||
| + | śaṃkhāvartāḥ || teṣāṃ nāmabhir evākṛtayaḥ prāyeṇa vyākhyātāḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> nava snāyu śatāni bhavanti | teṣāṃ śākhāsu ṣaṭ chatāni | dve śate | ||
| + | triṃśac ca koṣṭhe grīvāyāṃ pratyurdhvaṃ saptatiḥ | ekaikasyāṃ | ||
| + | pādāṅgulyāṃ ṣaṭnicitāni triṃśac ca | tāvatya eva talakūrccagulpheṣu | ||
| + | tāvatya eva jaṅghāyāṃ | daśa jānuni | catvāriṃśadūrvvāḥ | daśavaṃkṣaṇe | | ||
| + | pañcāśat chatam evam ekasmin sakchini bhavanti | etena itarasakthi vahū | ||
| + | vyākhyātau || ṣaṣṭiḥ kaṭyāḥ pṛṣṭhetvaśītiḥ | pārśvayoḥ | ṣaṣṭiḥ | urasi | ||
| + | triṃśat | ṣaṭtriṃśad grīvāyāṃ | mūrddhri catustriṃśat | eva | ||
| + | navasnāyuśatāni vyākhyātāni bhavanti | mahāsnāyuṣu kaṇḍareti saṃjñā || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavanti cātra ślokāḥ || caturvvidhāni snāyūni nāsateṣān nibodha me | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> pratānavanti śākhāsu sarvvasaṃdhiṣu cāpy atha | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> āmapakvāsayānteṣu susirāṇi pṛthūni ca | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> naur yathā phalakās tīrṇṇā vandhanair vahubhir yutāḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> eva, eva śarīresmin yāvantaḥ sandhayaḥ smṛtāḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> na hy asthīni na peśyo vā na sirā na ca sandhayaḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yaḥ snāyūni vijānāni sa vāhyāsyantarāṇi ca | | ||
| + | < | ||
| + | sa guḍhāṃ śalyamudvarntun dehāc chakroti mānavaḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> pañca peśīśatāni tāsāñ ca catvāt iṃ śaktāni śākhāsu | koṣṭhe ṣaṣṭhiḥ | | ||
| + | grīvāyāṃ pratyurddhañ catvāriṃśat || ekaikasyāṃ pādāṅgulyāṃ | ||
| + | tisrastisrastāḥ pañcadaśa | pañcadaśaprapede pādopari | | ||
| + | kurccasanniviṣṭās tāvantya eva | daśagulphatalayoḥ | gulphajānvontare | ||
| + | viṃśatiḥ | pañca jānini | ūrvoddaśa | vaṃkṣaṇe daśa | śatam ekasmin | ||
| + | sakthini bhavantye na itara sakthi vāhū ca vyākhyātau || ekā meḍhra | ||
| + | sevanyāṃ | apare dve vṛṣaśayoḥ | gude tisraḥ | sphicoś ca pañca pañca | | ||
| + | dve basti śirasi | saptodare nābhyām ekā | pṛṣṭhorddhasaṃniviṣṭāḥ pañca | ||
| + | pañca dīrghāḥ | pārśvayor daśa | dve vakṣasi | akṣakāṃ saṃpratisamaṃtāt | ||
| + | sapta | dve hṛdyāmāsaye | ekābhyantarataḥ koṣṭhe | grīvāyāñ ca tasra | | ||
| + | ekaikā galakālayoḥ | dve tāluni | jihvāyāṃ ṣaṭ | dve joṣṭhayoḥ | nāsāyāṃ | ||
| + | dve | gaṇḍayoś catasraś catasraḥ | netrayor ddha | karṇṇayor dve | | ||
| + | catasro lalāṭe | ṣaṭ chirasīti | tāny etāni pañca peśīśatāni puṃsām | ||
| + | bhavanti | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> strīṇāñ caturddaśāsyadhikā | daśa tāsāṃ stanayor ekaikasmin pañca pañca | ||
| + | | yauvane tāsāṃ parivṛddhir bhavati | apatyapathe catasras tāsāṃ dve | ||
| + | prasṛte ' | ||
| + | tisraḥ śukrār bhavaḥ praveśinyaḥ | tisra eva garbhaśayyāyāṃ yatra | ||
| + | garbhas tiṣṭhati | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> marmmasirādhamanīsrotasām anyatra vibhāgaḥ | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yathā rohitamatsyasya mukham bhavati rūpataḥ | | ||
| + | < | ||
| + | tat sthānañ ca yathārūpaṃ garbhaśayyām vidur budhā || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ābhugno ' | ||
| + | < | ||
| + | sa yoniṃ yāti śirasā svabhāvāt prasavam prati || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tvakparyantasya dehasya yo 'yam aṅgaviniścayaḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tasmān niḥsaṃśayaṃ jñānaṃ śalya harttābhivāñcchatā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> pratyakṣato hi yad dṛṣṭaṃ śāstradṛṣṭañ ca yad bhavet | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tasmāt samastagātram avihatam adīrghavyādhipīḍitaṃ puruṣam | ||
| + | apahṛtyāpagāyāṃ | vibaddhaṃ muñjabalvajaiḥ pañjarastham aprakāśe deśe | ||
| + | kothayet | samyak prakuthitañ coddhṛtyāyatadehaṃ kṛtvośīra< | ||
| + | > </ | ||
| + | śanair eva ghṛṣya tvagādīn sarvvān eva bāhyābhyantarān | ||
| + | aṅgapratyaṅgaviśeṣān yathoktān upalakṣayec cakṣuṣā ||< | ||
| + | xml: | ||
| + | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ślokau || | ||
| + | < | ||
| + | na śakyañ cakṣuṣā draṣṭuṃ saukṣmyāsaukṣmyataraṃ viduḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> śarīre cāpi śāstre ca dṛṣṭārthas tu viśāradaḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <p xml: | ||
| + | |||
| + | |||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <div n=" | ||
| + | <head xml: | ||
| + | |||
| + | <note xml: | ||
| + | NAK 5-333, waiting for full critical attention.</ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> athātaḥ pratyekamarmmanirddeśaṃ śārīram vyākhyāsyāmaḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> saptottaram marmmaśataṃ | tāni pañcavidhāni marmmāṇi bhavanti | tad | ||
| + | yathā | māṃsamarmmāṇi | śirāmarmmāṇi | snāyumarmmāṇi, | ||
| + | sandhimarmmāṇi | na khalu māṃsaśirāsnāyvasthisandhivyatirekeṇānyāni | ||
| + | marmmāṇi bhavanti || yasmān nopalabhyante || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatraikādaśa māṃsamarmmāṇi, | ||
| + | snāyumarmmāṇi | aṣṭāv asthimarmmāṇi | viṃśatiḥ sandhimarmmāṇīti | tad | ||
| + | etat saptottaram marmmaśataṃ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> eṣām ekādaśaikasmin sakthini bhavanti | etenetarasakthi bāhū ca | ||
| + | vyākhyātau ca bhavataḥ | udarorasor ddvādaśa | caturddaśa pṛṣṭhe | | ||
| + | grīvāyām pratyūrddhvaṃ saptatriṃśat | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra sakthimarmmāṇi | | ||
| + | kṣipratalahṛdayakurccakūrccaśirogulphendrabastijānuścāṇyūrvīlohitākṣāṇi | ||
| + | ciṭipañ ceti | etenetaratsakthibāhū vyākhyātau || udarorasos tu marmmāṇy | ||
| + | anuvyākhyāsyāmaḥ || gudo bastir nnābhir hṛdayaṃ stanamūle stanalohite | ||
| + | apālāye apastambhe ceti || pṛṣṭhamarmmāṇi tu | kaṭīkataruṇa | | ||
| + | kukundaranitambe pārśvasandhibṛhatyaṃsaphalakrakanyāsau ceti || jatruṇa | ||
| + | ūrdhvaṃ catasro dhamanyo ṣṭau mātṛkāḥ | dve kṛkāṭike | dve vidhure | dve | ||
| + | phaṇe | dvāv apāṅgau | dvau śaṃkhau | dvāv āvartau | dvāv utkṣepau | ekā | ||
| + | sthapaṇī | pañca sīmantāḥ | catvāri śṛṅgāṭakānyeko ' | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra talahṛdayendrabastigudastanarohitāni | māṃsamarmmāṇi | nīladhamanī | ||
| + | | mātṛkā sirāḥ | ||
| + | śṛṅgāṭakāpāṅgasthapaṇīphaṇastanamūlāpalāpāpastambhahṛdayanābhipārśvasandhibṛhatīlohitākṣāṇy | ||
| + | ūrvvyās sirāmarmmāṇi | ciṭipakakṣadharakurccaḥ | kūrccaśirobastikukṣāṇy | ||
| + | ansavidhurotkṣepāḥ snāyumarmmāṇi | kaṭīkataruṇanitambānsaphalakaśaṃkhāny | ||
| + | asthimarmmāṇi | | ||
| + | jānukurpparasīmantā' | ||
| + | | sandhimarmmāṇi || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tāny etāni marmmāṇi pañcavidhāni bhavanti || tad yathā | | ||
| + | sadyaḥprāṇaharāṇi | kālāntaraprāṇaharāṇi | viśalyaghnāni | | ||
| + | vaikalyakarāṇi | rujākarāṇi ceti || tatra sadyaḥprāṇaharāṇy | ||
| + | ekonaviṃśatiḥ | kālāntaraprāṇaharāṇi trayastriṃśat | viśalyaghnāni trīṇi | ||
| + | | catuścatvāriṃśad vaikalyakarāṇi | aṣṭau rujākarāṇīti || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavanti cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> vakṣomarmmāṇi sīmantās talaḥ kṣiprendrabastayaḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> nitambāv iti caitāni kālāntaraharāṇi tu | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | viśalyaghnāni nirddiśet || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> lohitākṣaś ca jānūrvvīkurccāciṭipakurpparā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ansānsaphalakāpāṅge< | ||
| + | phaṇe tathā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | dvau tathaiva ca || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> gulphau dvau maṇibandhau dvau dve dve kurccaśirāṃsi ca | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> marmmāṇi nāma māṃsasirāsnāyvasthisandhisannipātāḥ | teṣu svabhāvata eva | ||
| + | prāṇās tiṣṭhanti | marmmasv abhihatās tāṃs tān bhāvān āpadyante || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra sadyaḥprāṇaharāṇi | āgneyāni | agniguṇeṣu kṣīṇeṣv āyuḥ kṣapayanti | ||
| + | | viśalyaghnāni vāyavīyāni śastramukhāvaruddho yāvad atra vāyus tiṣṭhati | ||
| + | tāvaj jīvaty uddhṛtamātre tu śalye | marmmasthānāśrayo vāyur nniṣkrāmati | ||
| + | | tasmāt saśalyo jīvaty uddhṛtaśalyo mriyate | vaikalyakarāṇi | saumyāni | ||
| + | | somo hi śaityāt sthiratvāc ca prāṇāvalambanaṃ karoti | rujākarāṇi | | ||
| + | agnimārutabhūyiṣṭhāni viśeṣeṇa tau rujākarau pāñcabhautikīñ ca rujām | ||
| + | apare tv āhuḥ | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> kecid āhur mmāṃsādīnāṃ samastānāṃ samṛddhānāñ ca samavāyāt | | ||
| + | sadyaḥprāṇaharāṇi | ekahīnānām alpānāñ ca samavāyakālāntaraprāṇaharāṇi | | ||
| + | dvihīnānāṃ tu viśalyaprāṇaharāṇi | trihīnānān tu vaiguṇyakarāṇi | | ||
| + | ekasminn eva rujākarāṇīti || yataś caivamato sthimarmmasv api kṣateṣu | ||
| + | śoṇitāgamanam bhavati || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavanti cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | prāyeṇa tā marmmasu sanniviṣṭāḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | santarppayantyopacayanti dehaṃ ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tataḥ kṣate marmmaṇi tāḥ pravṛddhaḥ samantato vāyur abhistṛṇoti | | ||
| + | vivarddhamānas tu sa mātariśvā rujāḥ sutīvrāḥ pratanoti kāye || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> rujābhibhūtas tu tataḥ śarīraṃ< | ||
| + | pralīyate naśyati cāsya saṃjñā || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> etena śeṣaṃ vyākhyātaṃ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra sadyaḥprāṇaharam ante viddhaṃ kālāntareṇa mārayati | | ||
| + | kālāntaraprāṇaharam ante viddhaṃ vaikalyakaram bhavati | viśalyaghnañ ca | ||
| + | vaikalyakaram bhavati | nānātīvrāṃ vedanāñ janayaṃti | vaikalyakaraṃ | ||
| + | kālāntareṇa kleśayati | rujām vā karoti rujākaraṃ cālpavedanāṃ karoti | ||
| + | |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra sadyaḥprāṇaharāṇi saptarātrābhyantarāt mārayanti | | ||
| + | kālāntaraprāṇaharāṇi pakṣāt māsād vā | teṣv api tu kṣiprāṇi kadācid āśu | ||
| + | mārayanti | viśalyaprāṇaharāṇi <unclear cert=" | ||
| + | > | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> uta ūrdhvaṃ sakthimarmmāṇy anuvyākhyāsyāmaḥ || tatra | ||
| + | pādasyāṅguṣṭhāṅgulyor mmadhye kṣipraṃ nāma marma <gap n=" | ||
| + | reason=" | ||
| + | pādatalasya talahṛdayan nāma marmma tatra rujāyām maraṇaṃ | | ||
| + | kṣipratyopariṣṭā< | ||
| + | nāma | <gap n=" | ||
| + | bhavataḥ | gulphasandher adhaḥ kūrccaśiro nāma tatra rujāśophau bhavataḥ | ||
| + | || pādajaṅghayos tu sandhāne gulpho nāma tatra <unclear reason=" | ||
| + | > | ||
| + | unit=" | ||
| + | nnāma marmma tatra śoṇitakṣaye maraṇaṃ | jaṅghorvvoḥ sandhāne jānur | ||
| + | nnāma tatra khañjatā bhavati | <unclear reason=" | ||
| + | ūrddhva< | ||
| + | nnāma marmma tatra śophābhivṛddhiḥ stabdhasakthitā ca | ūrūmadhye ūrvvī | ||
| + | nāma marmma tatra śoṇitakṣayāt sakthiśoṣaḥ | ūrvvyās < | ||
| + | reason=" | ||
| + | unit=" | ||
| + | śoṇitakṣaye maraṇam pakṣāghāto vā || vaṃkṣaṇavṛṣaṇayor antare ciṭipan | ||
| + | nāma marmma tatra sāṃḍhyam alpaśukratā ca bhavati | evam etāny ekādaśa | ||
| + | sakthimarmmāṇi vyākhyātāni | etenetarasakthi bāhū ca vyākhyātāḥ || | ||
| + | viśeṣatas tu yāni sakthini gulphajānuvaṃkṣaṇaciṭipāni tāni bāhau | ||
| + | maṇibandhakurpparakakṣadharāṇi bhavanti | yathā ca pādajaṅghayos tu | ||
| + | sandhau gulphau nāma marmma | evaṃ hastatalaprakoṣṭhayoḥ sandhau | ||
| + | maṇibandho nāma marmma | yathā ca jaṅghorvvoḥ sandhāne jānu nāma marmma | ||
| + | | evaṃ prahastabāhvoḥ sandhāne kurpparo nāma marmma | yathā ca | ||
| + | vaṃkṣaṇavṛṣaṇayor mmadhye ciṭipan nāma marmma | evam akṣakakṣayor | ||
| + | mmadhye kakṣadharo nāma marmma | tatra viddheṣu ta evopadravā bhavanti | | ||
| + | viśeṣatas tu maṇibandhe kuṇṭhatā | kurppare pakṣāghātaḥ | kuṇitvaṃ | ||
| + | kakṣadhare ceti | evam etāni catuścatvāriṃśac chākhāmarmmāṇi vyākhyātāni | ||
| + | bhavanti ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ata ūrdhvam udarorasor dvādaśa marmmāṇy anuvyākhyāsyāmaḥ || tatra | ||
| + | vātavarcconiḥsaraṇī sthūlāntrapratibaddham mahāgudo nāma | tatra sadyo | ||
| + | maraṇaṃ | alpamāṃsaśoṇitam abhyantarataḥ | kaṭyāmutrāsayayor bastir | ||
| + | nnāma marmma | tatrāpi sadyo maraṇaṃ | aśmarīvraṇād ṛte tatrāpy ubhayato | ||
| + | viddhe maraṇam ekato bhinne mūtrāsrāvī vraṇo bhavati | sa tu | ||
| + | yatnenopakrānto rohati || pakvāmāśayayor mmadhye śirāprabhāvo nābhir | ||
| + | nnāma marmma tatrāpi sadyo maraṇaṃ | stanayor mmadhyam adhiṣṭhāyorasi | ||
| + | āmāśayadvāraṃ sattvarajastamasām adhiṣṭhānaṃ hṛdayan nāma marmma tatrāpi | ||
| + | sadyo maraṇaṃ | stanayor adhastād dvyaṅgulam ubhayataḥ stanamūle nāma | ||
| + | marmaṇī | tatra kaphapūrṇṇakoṣṭhatayā maraṇaṃ | stanacūcukayor ūrddhve | ||
| + | stanarohite nāma marmmaṇī | tatra raktapūrṇṇakoṣṭhatayā kāsaśvāsābhyām | ||
| + | maraṇaṃ | aṃsakūṭayor adhastāt pārśvayor uparibhāgayor apālāpau nāma | ||
| + | marmmaṇī | tatra pūyabhāvam āpanne śoṇite maraṇaṃ | ubhayatroraso nāḍyo | ||
| + | vātavahe | apastambhau nāma marmmaṇī | tatra vātapūrṇṇakoṣṭhatayā | ||
| + | kāsaśvāsābhyām maraṇaṃ | evam etāny udarorasor dvādaśa marmmāṇi | ||
| + | vyākhyātāni ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ata ūrdhvam pṛṣṭhamarmmāṇy anuvyākhyāsyāmaḥ || tatra pṛṣṭhavaṃśam | ||
| + | ubhayataḥ pratiśroṇīkarṇṇāvasthinī kaṭīkataruṇe nāma marmmaṇī | tatra | ||
| + | śoṇitakṣayāt pāṇḍuvivarṇṇo hīnarūpo vā maraṇaṃ | pārśvayor | ||
| + | jjaghanabahirbbhāge pṛṣṭhavaṃśam ubhayato kukundare nāma marmmaṇī | | ||
| + | tatra sparśājñānam adhaḥkāye daurbbalyaṃ ceṣṭānāśaś ca bhavati | | ||
| + | śroṇīkarṇṇayor upary āmāśayāc chādane pārśvāntaraprativahe nitambe nāma | ||
| + | marmmaṇī | tatrādhaḥkāyaśoṣo daurbbalyam maraṇañ ca | | ||
| + | adhaḥpārśvāntarapratibaddhe jaghanapārśvamadhye tiryag ūrddhvajaghanāt | ||
| + | pārśvasandhī nāma marmmaṇī | tatra śoṇitapūrṇṇakoṣṭhatayā mriyate | | ||
| + | stanamūlādṛjūbhayataḥ pṛṣṭhavaṃśasya bṛhatī nāma marmmaṇī | tatra | ||
| + | śoṇitātipravṛttinimittair upadravair mmriyate | pṛṣṭhopari pṛṣṭhavaṃśam | ||
| + | ubhayataḥ | trikasaṃbandhe ' | ||
| + | cāpaśoṣaḥ | bāhuśīrṣagrīvāmadhye ' | ||
| + | nāma marmmaṇī | tatra tabdhabāhur bbhagnapṛṣṭhatā vā bhavati | evam | ||
| + | etāni caturddaśa pṛṣṭhamarmmāṇi vyākhyātāni || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ata ūrddhvam ūrddhajatrugatāni marmmāṇy anuvyākhyāsyāmaḥ || tatra | ||
| + | kaṇṭhanāḍīm ubhayataś catasro dhamanyo vyatyāsena | dve nīle dve ca | ||
| + | manye nāma marmmaṇī | tatra mūkatā svaravaikṛtya maraṇam arasagrāhitā ca | ||
| + | bhavati | grīvāyām ubhayataś catasraḥ sirāmātṛkā nāma marmmaṇī | tatra | ||
| + | sadyo maraṇaṃ | śirogrīvayoḥ kṛkāṭikā nāma marmmaṇī | tatra calaśīrṣatā | ||
| + | maraṇam vā | karṇṇapṛṣṭhato ' | ||
| + | bādhiryaṃ | ghrāṇamārggam ubhayataḥ srotomārggapratibaddhe ' | ||
| + | phaṇe nāma marmmaṇī | tatra gandhājñānam āpādayati | bhruvoḥ | ||
| + | pucchāntayor adhaḥ | netrayor bbāhyataḥ | apāṅgau nāma marmmaṇī | | ||
| + | tatrāndhyadṛṣṭyupaghāto vā | bhruvoḥ pucchayor upary anukarṇṇalalāṭo | ||
| + | śaṃkhau nāma marmmaṇī | tatra sadyo maraṇaṃ | bhruvor antare upari | ||
| + | nimnayor āvarttau nāma marmmaṇī | tatrāpy āndhyaṃ dṛṣṭyupaghāto vā | | ||
| + | āvarttaśaṃkhayor upari keśānte utkṣepau nāma marmmaṇī | tatra saśalyaḥ | ||
| + | pākāt patitaśalyo vā jīve noddhṛtaśalyaḥ | bhruvor mmadhye sthapaṇir | ||
| + | nnāma marmma | tatrotkṣepavat pañca sandhayaḥ śirasi vibhaktāḥ sīmantā | ||
| + | nāma marmmaṇī | tatrotmādacittanāsābhyāṃ maraṇaṃ | | ||
| + | ghrāṇasrotrākṣisandhijihvātarppaṇīnāṃ sirāṇāṃ madhye śiraḥ srotaḥ | ||
| + | sannipātas tāni catvāri śṛṅgāṭakāni marmmāṇi | tatrāpi sadyo maraṇaṃ | | ||
| + | mastakābhyantaram upariṣṭāt sirāsandhisannipāto romāvarttaḥ so ' | ||
| + | nnāma marmma | tatrāpi sadyo maraṇaṃ | evam etāny ūrddhvajatrugatāni | ||
| + | saptatriṃśad marmmāṇi vyākhyātāni bhavanti || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavanti cātra ślokāḥ || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | stanamūlagulphāḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | kurpparābhyāṃ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> hṛdbastikurccagudanābhi vadanti mūrddhni catvāri pañca ca gale daśa yāni | ||
| + | ca dve || | ||
| + | < | ||
| + | tāni ścapāṇitalakuñcitasanmitāni, | ||
| + | gulārddhaṃ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> cchinneṣu pāṇicaraṇeṣu sirā mukhānām ākuñcanāt khalu nṛṇām asṛg alpam | ||
| + | eti | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | >,</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> kṣipreṣu vatsatalajeṣu ca bhedadoṣāṅgacchatyasṛgbahurujañ ca karoti | ||
| + | vāyuḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | paṅkajāni ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> marmmāṇi śalyaviṣayādrdham udāharanti yasmād dhi marmmasu hatā na | ||
| + | bhavanti marttyāḥ | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> jīvanti tatra yadi vaidyaguṇena ke cit te prāpnuvanti vikalatvam | ||
| + | asaṃśayaṃ hi || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | śarīradeśaiḥ | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> chinnaiś ca sakthibhujapādakarair aśeṣaṃ yeṣān na marmmapatitā vividhāḥ | ||
| + | prahārāḥ || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | bhūtātmanā saha || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tasmāt marmmasv abhihatā na jīvanti śarīriṇaḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> rujaḥ sutīvrā vividhā bhavanty asuhate nare || | ||
| + | < | ||
| + | hate kālāntare cāpi< | ||
| + | dhātukṣayo nṛṇāṃ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tato dhātukṣayāj jantur vvedanābhiś ca naśyati | | ||
| + | < | ||
| + | hate vaikalyajanake< | ||
| + | vaidyanaipuṇāt || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> śarīrakṣayam āsādya vikalatvam avāpnuyāt | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> rujākarāṇi marmmāṇi kṣatāni vividhā rujaḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> chedabhedābhighātebhyo dahanād dāraṇāt tathā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> marmmābhighātas tu ca kaś cid asti yo ' | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> marmmāṇy adhiṣṭhāya hi ye vikārā mūrcchanti kāye vividhā narāṇām | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> iti śārīre ṣaṣṭho ' | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <div n=" | ||
| + | <head xml: | ||
| + | |||
| + | <note xml: | ||
| + | NAK 5-333, waiting for full critical attention.</ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> athātaḥ sirāvarṇṇanavibhaktiṃ śārīram vyākhyāsyāmaḥ ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> sapta śirāśatāni bhavanti | yābhir idaṃ śarīram ārāma iva jalaharaṇībhiḥ | ||
| + | | kedāra iva ca kulyābhir upasnihyate cākuñcanaprasāraṇābhir vviśeṣair | ||
| + | ddrumapatrasevanīnām iva tāsām pratānām tāsāṃ khalu nābhimūlan tataḥ | ||
| + | prasaranty ūrdhvam adhas tiryak ca ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tāsāṃ khalu mūlasirāś catvāriśat tāsu daśavātavahāḥ | daśa pittavahāḥ | | ||
| + | daśa śleṣmavahāḥ | daśa raktavahā iti | tāsāṃ khalu vātavahānāṃ sirāṇāṃ | ||
| + | vātasthānaga tānām pañcasaptatiśataṃ bhavati | tāvanty eva pittavahāḥ | ||
| + | pittasthāne | raktavahāś ca yakṛtplīhāḥ | kaphavahāś ca kaphasthāne | | ||
| + | evam etāni sapta śirāśatāni bhavanti |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra vātavahānām ekasmin sakthini pañcaviṃśatiḥ sirā bhavanti | | ||
| + | etenetarasakti vāhū ca vyākhyātau | koṣṭhe catustriṃśat tāsāṃ | ||
| + | gudameḍhrasaṃśritāḥ śroṇyām aṣṭau dve dve pārśvayoḥ ṣaṭpṛṣṭhe tāvantya | ||
| + | evodare daśa vakṣasi | jatruṇa ūrddhvam ekacatvāriṃśat tāsām aṣṭau | ||
| + | jihvāyāṃ | nava nāsāyāṃ | dve grīvāyāṃ | hanvoś catasraḥ | netrayoḥ ṣaṭ | ||
| + | lalāṭe tisraḥ karṇṇayoś catasraḥ | dve śaṃkhayoḥ | tisraḥ śirasītyevam | ||
| + | etat pañcasaptatiśataṃ | vātavahānāṃ śirāṇāṃ vyākhyātaṃ | eṣa eva | ||
| + | vibhāgaḥ śeṣāṇām evam etāni sapta śirāśatāni vyākhyātāni bhavanti |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavanti cātra ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yadā vāyur aduṣṭas tu sevate svavahāḥ sirāḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> kriyānām apratighātam amohaṃ buddhikarmmaṇāṃ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yadā tu kupito vāyuḥ stāḥ śirā pratipadyate | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yadā tvakupitam pittaṃ sevate svavahāḥ sirāḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhrājiṣṇutām annarucim agner ddīptim arogatāṃ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yadā tu kupitam pittaṃ tāḥ sirāḥ pratipadyate | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yadā tv akupitaḥ śleṣmā svāḥ sirāḥ saṃprapadyate | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> sneham aṅgeṣu sandhīnāṃ sthairyam valam adīnatāṃ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yadā tu kupitaḥ śleṣmā tāḥ sirāḥ pratipadyate | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yadā tv akupitaṃ raktaṃ sevate svavahāḥ sirāḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> varṇṇaprasādanaṃ sthairyaṃ dhātūnāṃ puṣṭim eva ca | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yadā tu kupitaṃ raktaṃ tāḥ sirāḥ pratipadyate | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> apraduṣṭāḥ śarīrāṇi dhārayanti rasair hitaiḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> na hi vātasirāḥ kaścit na pittaṃ kevalaṃ sirāḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> praduṣṭānān tu doṣāṇāṃ mūrcchitānām pradhānatān | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatrāruṇā vātavahā nīlāḥ pittavahāḥ sirāḥ | | ||
| + | < | ||
| + | <gap extent=" | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ata ūrddhvaṃ pravakṣyāmi yās tv avadhyāḥ sirā nṛṇāṃ |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> śākhāsu ṣoḍaśā vyadhyāḥ koṣṭhe dvātriṃśad eva tu | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> vaikalyaṃ maraṇam vāśu vyadhyāt tāsāṃ dhruvam bhavet ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra sirāḥ śatam ekasmin sakthini bhavanti | tāsāṃ jaladhārā tvekā | ||
| + | tisraś cābhyantarataḥ | tatrorvvīsaṃjñe dve lohitākṣa saṃjñakā tās tv | ||
| + | avyadhyāḥ | etenetarasakthi vāhū ca vyākhyātau | evam aśastrakṛtyāḥ | ||
| + | ṣoḍaśaśākhāsu | śroṇyāṃ dvātriṃśat | tāsām aṣṭāvaśastrakṛtyāḥ | dve dve | ||
| + | vaṃkṣaṇaciṭipayor evaṃ kaṭīkataruṇayoś ca | aṣṭāvaṣṭāv ekaikasmin pārśve | ||
| + | tāsām ekaika ūrddhvage ubhayato dve pārśve sandhisaṃśrite ca pariharet | | ||
| + | caturvviṃśatiḥ pṛṣṭhe pṛṣṭhavaṃśam ubhayataḥ | tāsāṃ vṛhatī saṃjñe | ||
| + | ūrddhvagāminye dve pariharet | tāvantya evodare tāsāṃ meḍhropari | ||
| + | romarājīm ubhayato dve dve pariharet | catvāriśaṃd vakṣasi tāsāṃ | ||
| + | caturddaśāśastrakṛtyā hṛdi dve stanamūle saṃśrite tu dve dve pariharet | | ||
| + | stanam ubhayataś catasraḥ pariharet | dve dve cāpālāpe stambheṣv ity e | ||
| + | va dvātriṃśadaśastrakṛtyāḥ | śroṇī pṛṣṭhodaroraḥsu bhavanti | ||
| + | catiḥṣaṣṭiśataṃ mūrddhani tāsāṃ viṃśatiḥ | śirodharāyāṃ tāsām aṣṭau | ||
| + | catasraś ca marmmasaṃjñāḥ | dve kṛkāṭikayos tāvantya eva vidhurayoḥ | ||
| + | hanvor ubhayato aṣṭāvaṣṭau tāsāṃ tu sandhinivaṃdhanyau dve dve pariharet | ||
| + | | ṣaṭtriṃśaj jihvāyāṃ tāsām adhaḥ ṣoḍaśāśastrakṛtyā rasavāhinyaḥ | | ||
| + | catuvviṃśatir nnāsāyāṃ tāsām aupanāsyāś catasraḥ parihare tāsām eva ca | ||
| + | tāluny ekā ṣaṭtriṃśad ubhayor nnetrayoḥ | tāsām ekaikām apāṅgayoḥ | ||
| + | pariharet | lalāṭe ṣaṣṭistāsāṃ keśāntānugatāś catasraḥ pariharet | | ||
| + | āvarttayor ekaikāsthapaṇyāś caikā pariharttavyāḥ karṇṇayoḥ pañ ca pañca | ||
| + | | tāsāṃ śabdavahām ekaikāṃ pariharet | śaṃkhayoś ca tāvantya eva tāsāṃ | ||
| + | śaṃkhasandhigatām ekaikām pariharet | dvādaśamūrddhani tāsām utkṣepayoḥ | ||
| + | | dve dve sīma manteṣv ekaikām adhipatau parihared iti ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavanti cātra ślokāḥ || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> spandinyau jaladhāriṇyau yāś ca marmma samāśritāḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> vaikalpamaraṇañ cāpi vyadhādāsāṃ dhruvaṃ bhavet |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> vyāpnuyād vākhilaṃ dehaṃ nābhitaḥ prasṛtāḥ sirāḥ || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <div n=" | ||
| + | <head xml: | ||
| + | |||
| + | <note xml: | ||
| + | NAK 5-333, waiting for full critical attention..</ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> athāto vyadhavidhiṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra | ||
| + | bālasthavirabhīrurūkṣakṣatakṣīṇamadyādhvastrīkarṣitānāsitavāntaviraktadantabastiklībagarbbhiṇīkāsaśvāsaśoṣapravṛddhajvarātīsārākṣepakapakṣāghātopavāsapīḍitānāṃ | ||
| + | sirānavyadhyāḥ || kiṃ kāraṇameṣāṃ tu khalu vedhādindriyasaṃmohaḥ śoṣo vā | ||
| + | bhavati | raktapittino raktātyayād vātakopo mṛtyurvvā | garbbhiṇyas tu | ||
| + | garbbhaśoṣapatanahīnāṅgānāyuṣkatā vā garbbhasya ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yāś cāvyadhyā dṛṣṭādṛṣṭāś cāyantritāyantritā notthitā iti || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> śoṇitamokṣasādhyāś ca vikārāḥ prāgabhihitāḥ | teṣv apakṣeṣu cānyeṣu | ||
| + | cānubhukteṣu yathābhyāsam anatyayañ ca sirāṃ vyadhayet || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> pratiṣiddhānām api ca viṣopasargge sirāvyadhanam apratiṣiddhaṃ </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra snigdhasvinnam āturaṃ yathā doṣapratyanīkaṃ dravaprāyam annaṃ | ||
| + | bhuktavantaṃ yavāgūm pītam vā yathākālam upasthāpyāsīnaṃ sthitam vā | ||
| + | prāṇān abādhamānaḥ | plotapaṭṭaś carmmāntarvvalkalalatānām anyatamena | ||
| + | yantreṇa yantrayitvā nātigāḍhannātiśithilaṃ śarīrapradeśam āsādya | ||
| + | vidhivacchastramādāya yathoktāṃ sirāṃ vyadhayet | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra vyadhyasirāṃ | naivātiśīte nātyuṣṇe na pravāte na ca durddine | | ||
| + | sirāṇāṃ vyadhanaṃ kāryam aroge vā kadācana || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra vyadhyasirāṃ puruṣaṃ pratyād ity amukhamarannimātrocchrite | ||
| + | niveśyāsane sakthnor ākuñcitayor nniveśya kurpparasandhidvayaṃ | ||
| + | hastāvantagūḍhāṅguṣṭhakṛtamuṣṭīm anyayo< | ||
| + | inserted later slightly above the line." | ||
| + | > | ||
| + | paścāt sthitena puruṣeṇa vāmahastena śāṭakāntadvayaṃ grāhayitvā | ||
| + | sirotthāpanārtham asṛksrāvaṇārthañ ca yantram pramāṇena pīḍayet | | ||
| + | karmmapuruṣaś ca mukhaṃ vāyunā pūrayet | uttamāṅgagatānām eṣa | ||
| + | sirotthāpam ayantravidhiḥ | sthitasakthim īṣet kuñcitapādam uccaiḥ | ||
| + | sthāpayitvā vyadhapradeśasyopari samyag yantram badhvā pādasirām vidhyet | ||
| + | | upaviṣṭasya hastaṃ gūḍhāṃ< | ||
| + | > | ||
| + | vidhyet | gṛdhrasīviśvacyorākuñcitajānukurpparasya | ||
| + | śroṇīpṛṣṭhaskandheṣūnnamitapṛṣṭhasya udarorasau prasārito rasaḥ | ||
| + | sphurjjitadehasya bāhūbhyām avalambamānasya pārśvayoḥ | | ||
| + | avanamitameḍhrasya meḍhraṃ | unnāmitavidaṣṭajihvāsyādhojihvāyām | | ||
| + | ativyātānānanasya tāluni dantamūle ca | evaṃ yantropāyān anyāṃś ca | ||
| + | sirotthāpanahetūn buddhyāvekṣya śarīravaśena vyādhivaśena ca vidadhyād | ||
| + | iti | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> māṃsaleṣv avakāseṣu vrīhimukhena yavamātraṃ nidadhyād vrīhimātram vā | | ||
| + | ato nyathārddhayavamātram asthnām upari kuṭhārikayā || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavaṃti cātra || vyabhre varṣāsu vidhyeta grīṣmakāleṣu śītale | | ||
| + | hemantakāle madhyāhne śastrakālās trayaḥ smṛtāḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> dviprakārapramathitadhārayā yāsravedasṛk | muhūrttaṃ ruddhvā tiṣṭhec ca | ||
| + | suviddhāntāṃ vinirddiśet || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yathā kusumbhapuṣpebhyaḥ pūrvvaṃ sravati pītikā | tathā sirāsu viddhāsu | ||
| + | duṣṭam agre pravarttate || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> kṣīṇasya bahudoṣasya mūrcchayopadrutasya vā | bhūyo ' | ||
| + | tūttare 'hani vāyunaḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> saśeṣadoṣarudhiram api kuryād vicakṣaṇaḥ | na cātinisṛtaṃ kuryāc cheṣaṃ | ||
| + | saṃśamanair jjayet || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra | ||
| + | pādadāhapādaharṣacipyavātaśoṇitapādakaṇṭakavipādikāpādadārīprabhṛtiṣu | ||
| + | rogeṣu kṣipramarmmopariṣṭād dvyaṅgule vrīhimukhena sirāṃ vyadhayet | | ||
| + | ślīpadeṣu yathoktaṃ kroṣṭukaśirṣavātavedanāsu sakthisaṃsritāṃ | | ||
| + | gulphasandher upari caturaṅgule apacyāmindrabaster adhastād dvyaṅgule | | ||
| + | jānusandher upari caturaṅgule gṛdhrasyāmūrusaṃdhisanniviṣṭāṃ | galagaṇḍe | ||
| + | śroṇipratisamantāt pravāhikā< | ||
| + | > | ||
| + | etenetarasakthibāhūvyākhyātau || viśeṣatas tu | ||
| + | vāmabāhukurpparasandhāvabhyantarato bāhumadhye plīhni etām eva | ||
| + | dakṣiṇabāhuyakṛddālye | etām eva ca kāsaśvāsayor apyādiśanti | | ||
| + | gṛdhrasyāmiva vipaṃcyām vāmapārśvakakṣastanāntarayor antarasthām | ||
| + | vidradhau pārśvaśūle ca | etām eva ca kaphodare | dakṣiṇapārśve | ||
| + | bāhuśoṣāpabāhukayor bbāhumadhye eke vadanty aṃsamadhye | ||
| + | trikasandhimadhyagatān tṛtīyake | skandhasandhigatānām | ||
| + | anyatarapārśvasaṃsthitānāñ caturthake | hanusandhimadhyagatām apasmāre | | ||
| + | śaṃkhasandhigatānām unmāde | jihvāroge< | ||
| + | function=" | ||
| + | place=" | ||
| + | dantamūle | tāluni tālavye ca | karṇṇayor upari samantāt karṇṇaśūle | ||
| + | tadroge ca | gandhāghrāṇe nāsārogeṣu nāsāgre | timirākṣipākaprabhṛtiṣv | ||
| + | akṣcāmayeṣūpanāsyāṃ lālāṭīm āpāṅgī vā | etām eva | ||
| + | śirorogādhimanthaprabhṛtiṣu ca rogeṣu | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra durvviddhātividdhākuñcitā piccitā kuṭṭitā aprasrutānutīrṇṇā | ||
| + | anteviddhāpariśuṣkākūṇitā vepitā anutthitaviddhā | avyadhyaviddhā | ||
| + | śastrahatā tiryagviddhā | aviddhā vidrutā dhenukā punaḥ punarvviddhā | ||
| + | marmmasirāsnāyvasthisandhiṣu viddhā ceti | viṃśatiṃ duṣṭavyadhyā | ||
| + | bhavanti || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra sūkṣmaśastrapraṇidhānān nāsṛgvyaktaṃ sravati | tatra rujā śophau | ||
| + | bhavataḥ | sā durvviddhā nāma | pramāṇātiriktaviddhāyāmantaḥ śoṇitam | ||
| + | praviśatyatipravṛttirvvā bhavati sātividdhā nāma kuñcitāyām apyevaṃ | | ||
| + | kuṇṭhaśastrapramathitāpṛthulabhāvam āpannā piccitā nāma | ||
| + | anāsāditamantayoś ca bahuśaḥ | kuṭṭitākuṭṭitā nāma śītabha< | ||
| + | oblique lines above it | ||
| + | indicating that it is cancelled" | ||
| + | > | ||
| + | function=" | ||
| + | place=" | ||
| + | nāma tīkṣṇamahāmukhaśastraviddhā anudīrṇṇā nāma | ||
| + | alparaktasrāvinyanteviddhā nāma| kṣīṇaśoṇitānilapūrṇṇāpariśuṣkā nāma | | ||
| + | caturthabhāgamāsāditā kiñcitpravṛttaśoṇitākūṇitā nāma | | ||
| + | dutthānabandhodveṣiṇyāśoṇitasaṃmoho bhavati | sā vepitā nāma | | ||
| + | anusthitāyām apyevamaśastrakṛtyā avyadhyā nāma | chitvāt ipravṛttaśoṇitā | ||
| + | kriyāsaṅgrahakarī śastrahatā nāma | | ||
| + | tiryakpraṇihitaśastrākiñciccheṣātiryagviddhā nāma | bahuśaḥ kṣatā | ||
| + | hīnaśastrapraṇidhānenāviddhā nāma | anavasthitaviddhā vidrutā nāma | | ||
| + | vyadhapradeśasya bahuśovaghaṭṭanādasaṃārohamāṇavyadhā | ||
| + | raktasrāvinyatyarthaṃ dhenukā nāma | punaḥ punaḥ praṇidhānā | ||
| + | sirāmarmmasnāyvasthisaṃdhiṣu viddhā rujāśophau vaikalyam maraṇam vā | ||
| + | bhavati || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavanti cātra || sirāsuśikṣito nāsti calāhyetāḥ svabhāvataḥ | matsyavat | ||
| + | parivarttante tasmād yatnena tāḍayet || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ajānatā gṛhīte tu śastre kāyanipātite | bhavanti vyāpadastv etā bahavaś | ||
| + | cāpy upadravāḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> snehādibhiḥ kriyāyogair nna tathā lepanair api | yāṃty āśu vyādhayaḥ | ||
| + | śāntiṃ yathā samyak sirāvyadhāt || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> sirāvyadhaṃ cikitsārthaṃ śalyatantre vidhīyate | yathā samyak praṇihitā | ||
| + | bastiḥ kāyacikitsite ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra snigdhasvinnavāntaviriktānuvāsitāsthāpitaviddhasirair mmanuṣyaiḥ | ||
| + | pariharttavyāni || | ||
| + | krodhāyāsamaithunadivāsvapnoccairbbhāṣyavyāyāmayānāsanānisthānacaṃkramaṇaśītavātātapaciruddhāsātmyājīrṇṇānyācalalābhātmāsameke | ||
| + | manyante | vistaram eṣām upariṣṭād vakṣyāmaḥ || </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | kriyate duṣṭaśoṇitaṃ ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> iti śārīre ' | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <div n=" | ||
| + | <head xml: | ||
| + | |||
| + | <note xml: | ||
| + | NAK 5-333, waiting for full critical attention.</ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> athāto dhamanīvyākaraṇaṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> caturvviṃśatir ddhamanyo bhavanti | tās tu nābhiprabhavāḥ | tatra kecid | ||
| + | āhur ācāryāḥ sirādhamanīsrotasām avibhāgaḥ sirāvikārā eva hi dhamanyaḥ | ||
| + | srotānsi ceti | tat tu na samyag atrocyate | anyā eva hi dhamanyaḥ | ||
| + | srotānsi sirāśceti | kasmād | vyañjanānyatvāt mūlasanniyamāt | ||
| + | karmmavaiśeṣyād āgamāc ca | kevalaṃ tu parasparapratānasannikarṣāt | ||
| + | sadṛśakarmmatvāt saukṣmyāc ca vibhaktakarmmaṇām apy avibhāga iva | ||
| + | karmmasu bhavati |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tāsāṃ khalu nābhiprabhavāṇām ūrddhvagā daśa daśa cādhogāminyaś catasras | ||
| + | tiryaggāḥ |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ūrddhvagāḥ khalu śabda< | ||
| + | > </ | ||
| + | > </ | ||
| + | > </ | ||
| + | dhārayanti | tās tu hṛdayam abhiprapannās tridhā tridhā jāyante | tās | ||
| + | triṃśat tāsāṃ tu vātapittaśleṣmaśoṇitarasān dve dve vahatas tā daśa | | ||
| + | śabdasparśarūparasagandhān aṣṭābhir gṛhṇīte | dvābhyāṃ bhāṣate dvābhyāṃ | ||
| + | ghoṣaṃ karoti | dvābhyāṃ svapiti dvābhyāṃ pratibudhyate | dve | ||
| + | asravāhinyo dve stanyaṃ striyā vahataḥ stanasaṃśritā eva | śukraṃ | ||
| + | narasya stanayor abhivahatas tās tv etās triṃśat savibhāgā vyākhyātāḥ | | ||
| + | etābhir ūrddhvan nābher udarapārśvapṛṣṭhoraḥ skandhagrīvāśīrṣabāhavo | ||
| + | dhāryante yāpyante ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> adhogamās tu vātamūtrapurīṣaśukrārttavān abhivahanti | tās tu pittāśayam | ||
| + | abhiprapannās tatrastham annapānarasam abhipakvam auṣṇād vivecayantyo | ||
| + | ' | ||
| + | cābhipūrayanti | tatra mūtrapurīṣasvedāṃś ca vivecayaṃty | ||
| + | āmapakvāśayāntare tridhā tridhā prajāyante tāṃs triśat | tāsān tu | ||
| + | vātapittakaphaśoṇitarasān dve dve vahatas tā daśa | dve annavāhinyau | | ||
| + | antrāśrite toyavahe dve dve mūtrabastim abhiprapanne | | ||
| + | śukraprādurbbhāvāya ca dve | evaṃ raktam abhivahate | nārīṇām | ||
| + | ārttavasaṃjñe dve | varcconiḥsarataḥ sthūlāntrapratibaddhe dve | aṣṭāv | ||
| + | anyas tiryaggās tāḥ svedam arppayanti | tās tv etās triṃśat saṃvibhāgā | ||
| + | vyākhyātāḥ | tābhir adho nābheḥ | ||
| + | pakvāśayaikaṭīmūtrabastigudameḍhrasakthīni dhāryante | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tiryaggānāṃ tu catasṛṇām ekaikā śatadhā sahasradhā ca bhidyante | tās tv | ||
| + | asaṃkhyeyā | tābhir idaṃ śarīraṃ gavākṣitaṃ vibaddham ātatañ ca | tāsāñ | ||
| + | ca mukhāni romakūpapratibaddhāni yaiḥ sveda prasravati rasaś | ||
| + | cābhisantarppayati antar bbahiś ca | tābhir eva | ||
| + | cābhyaṅgapariṣekāvagāhāvalepanavīryāṇy antaḥśarīram abhiprapadyante | ||
| + | tvaci vipakvāni | tābhir eva ca sparśaṃ śubham aśubham vā gṛhṇīte | tāś | ||
| + | catasro dhamanyaḥ sarvvāṅgagatāḥ savibhāgā vyākhyātāḥ ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavataś cātra ślokau || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | xml: | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yathā svabhāvataḥ khāni mṛṇāleṣu biseṣu ca | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ata ūrddhvaṃ srotasāṃ mūlaṃ viddhalakṣaṇaṃ vyākhyāsyāmaḥ | tāni tu | ||
| + | prāṇānnodakarasaraktamāṃsamedomūtrapurīṣaśukrārttavavahāni yeṣv | ||
| + | adhīkāraḥ | eṣāṃ viśeṣā bahavaḥ | teṣāṃ prāṇavahe dve, tayor< | ||
| + | xml: | ||
| + | tatra viddhasya krośana< | ||
| + | maraṇañ ca | udakavahe dve tayor mmūlam dvayaṃ āmāśayo ' | ||
| + | dhamanyaḥ | tatra viddhasya prāṇavahaviddhavat maraṇaṃ talliṅgaś ca | | ||
| + | raktavahe dve tayor mūlaṃ yakṛtplīhānau | tatra viddhasya śyāvāṅgatā | ||
| + | jvaraḥ pāṇḍutā dāhaḥ śoṇitābhigamanañ ca | māṃsavahe dve tayor mmūlaṃ | ||
| + | snāyustvagraktavahāś ca nāḍyas | tatra viddhasya śvayathur mmāṃsaśoṣaḥ | ||
| + | sirāgranthayo mmaraṇañ ca | medovahe dve tayor mmūlaṃ kaṭīvṛkkau ca | | ||
| + | tatra viddhasya svedāgamanaṃ snigdhāṅgan tāluśoṣaś ca | mūtravahe dve | ||
| + | tayor mmūlaṃ bastimeḍhrañ ca | tatra viddhasyānaddhabastitā | ||
| + | mūtranirodhastabdhameḍhratā ca | purīṣavahe dve tayor mmūlam pakvāśayo | ||
| + | gudaś ca | tatra viddhasyānāho durggandhatā grathitāntratā ca | | ||
| + | śukravahe dve tayor mmūlaṃ stanau vṛṣaṇau ca | tatra viddhasya klaibyaṃ | ||
| + | cirād vā prasekaḥ praseke cālpaśukradarśanaṃ sevanīcchedād | ||
| + | rujāprādurbbhāvo maraṇañ ca |<anchor xml: | ||
| + | srotoviddhan tu pratyākhyāyopakrameta | uddhṛtaśalyaṃ tu | ||
| + | kṣatavidhānenopakramed iti | </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ślokau || | ||
| + | < | ||
| + | ya evaṃ na prajānāti srotasām mūlaniścayaṃ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> yaḥ samyag etaṃ jānīyāt sa bhaved rājasammataḥ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> iti dhamanīvyākaraṇaṃ śārīrannavamodhyāyaḥ ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <div n=" | ||
| + | <head xml: | ||
| + | |||
| + | <note xml: | ||
| + | NAK 5-333, waiting for full critical attention.</ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> || athāto garbbhiṇīvyākaraṇaṃ śārīram vyākhyāsyāmaḥ ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra garbhiṇīm prathamadivasāt prabhṛtyādi sennityaṃ | ||
| + | hṛṣṭaśucyalaṃkṛtavāsasā śāntimaṅgaladevatābrāhmaṇaguruparā ca | ||
| + | bhavitavyaṃ | malinavikṛtahīnagātrāṇi ca na spṛśet | | ||
| + | durggandhadurddaśanāni ca dūrata eva pariharet | vahin | ||
| + | nniḥkṛṭāśūnyāgāracaity aśmaśānacaity avṛkṣasevāś ca krodhāyāsakarāṃś ca | ||
| + | bhāvān uccair bhāṣyādikaṃ ca pariharet | udvejanīyāś ca kathāḥ śuṣkam | ||
| + | paryuṣitaṃ kuthitaṃ klinnaṃ cānnanopayuñjīta yāni ca garbham | ||
| + | vyāpādayanti | na ca tailābhyaṅgotsādanādīni niseveta | na cāyāsayec | ||
| + | charīraṃ pūrvvoktāni ca pariharet | śayanāsanañ ca samṛddhās taraṇaṃ | ||
| + | nātyucchritam apāśrayopetam asaṃvādham vidadhyāt | hṛdyaṃ | ||
| + | dravamadhuraprāyasnigdhan dīpanīyaṃ saṃskṛtabhojanañ ca bhojayet | ||
| + | sāmānyam etad ā prasavakālāt |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> viśeṣatas tu garbbhiṇī prathamadvitīyatṛtīyeṣu māseṣu | ||
| + | madhuraśītadravaprāyamāhāramā āseveta | caturthe māse payo navanītam | ||
| + | āhāram āharet | pañcame kṣīrasarppiḥ saṃsṛṣṭaṃ | ṣaṣṭhe | ||
| + | svadaṃṣṭrāsiddhasya sarppiṣā pakṣamātraṃ yuktyā yavāgūm pāyayet | | ||
| + | saptame pṛthak parṇyādisiddham evam āpyāyyate garbhaḥ | aṣṭame khalv | ||
| + | enāṃ vadarodakena valātivalāpayodadhimas tu | ||
| + | tailamadhughṛtaśatapuṣpāmiśreṇāsthāpayet purāṇapurīṣaśuddhyartham | ||
| + | anulomārthañ ca vāyos tataḥ payo madhurasiddhena tailenānuvāsayet | | ||
| + | anulome hi vāyau sukham prasūyate | nirupadravāś ca bhavanti | ata | ||
| + | ūrddhvaṃ snigdhābhir yavāgūbhir jjāṅgalarasaiś copahared ā prasavakālāt | ||
| + | | evam upakrāntāsnigdhāvalavatīsukham anupadravā prasūyate |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> navame māsi sūtikāgāram enāṃ praveśayet | praśaste tithyādau | | ||
| + | tatreṣṭāgāraṃ brāhmaṇakṣattriyavaiśyaśūdrāṇāṃ śvetaraktakṛṣṇeṣu | ||
| + | bhūmipradeśeṣu | vilvanyagrodhatindukanirmmitaṃ sarvvāgāran tat mayañ ca | ||
| + | paryavanaddhaṃ samupaliptabhittiparicchadaṃ prāgdvāram udagdvāram | ||
| + | vāṣṭahastāyata caturhastavistṛtaṃ rakṣāmaṅgalasampannam vidheyaṃ |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatropasthitaprasavāyāḥ kaṭīpṛṣṭhaṃ pratisamantād vedanā bhavati | | ||
| + | mūtramabhīkṣṇam prasicyate | yonimukhāc ca śleṣmā </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> prajāyiṣyamāṇāṃ tusvabhyaktām uṣṇodakapariṣiktagātrīṅ | ||
| + | kṛtamaṅgalāmathenāṃ sa ghṛtāṃ yavāgūṃ kaṇṭhāt pītavatī mṛduni | ||
| + | kṛtopadhānavistīrṇṇe śayane sthitāmābhugnasakthinīmuttānām aśaṅkanīyās | ||
| + | tisraś catasraḥ pariṇatavayasaḥ | vrajananakuśalāḥ kalpitanakhyaḥ | ||
| + | paricareyuriti ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> athāsyā viśikhāntaram anulomāyām anusukham abhyañjyāt | brūyāc cainām | ||
| + | etāḥ subhage pravāhayaś ceti | mā cāprāptāvīḥ pravāhiṣṭhāḥ | anāgatā | ||
| + | svāviṣu pravāhamāṇāḥ | badhiraṃ mūkaṃ srastahanuṃ mūrddhābhighātinaṃ | ||
| + | kāsaśvāsaśoṣopadrutaṃ kuvjaṃ vikaṭam vā janayati |tasmād anāgatāvī na | ||
| + | pravāheta | sraste tu kukṣau vimukte garbhanāḍī pravandhe samūle | ||
| + | śroṇīvaṃkṣaṇabastiśiraḥ supravāheta śanaiḥ śanais tato garbhayonimukhaṃ | ||
| + | prapannagāḍhataram āviśalyabhāvāt |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra pratilomam anupānaṃ pāyayet śosayet |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> jātasyolbaṃ viśodhyāsyaṃ saindhavasarppiṣāṣṭāṅgulāvaśeṣāṃ nāḍīm | ||
| + | baddhayitvā kuṣṭhatailenābhyajya sūtreṇābaddhya kumārasya grīvāyām | ||
| + | vadhnīyāt |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> atha kumāraṃ śītābhir adbhir āśvāsya jātakarmmaṇi | ||
| + | madhusarppiranantāmiśraṃ vrahmīrasena suvarṇṇamaṅgulyā nāsikayā lehayet | ||
| + | | sūtikāñ ca ghṛtatailayor anyatarasya mātrāṃ pipalyādi kaṣāyam anupānam | ||
| + | pāyayet | valavatīm avalāṃ yavāgūn trirātram pañcarātram vā || ata | ||
| + | ūrddhvaṃ snigdhenānnasaṃsarggeṇopacaret snehanity ā ca syāt |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> prāyaś cainām prabhūtenoṣṇodakena pariṣiñcet krodhāyāsamaithunādīṃś ca | ||
| + | pariharet ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | sa kṛcchrasādhyo ' | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tasmāt tāṃ deśakālau tu vyādhisātmyena karmmaṇā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> athāmarāmapatantīm pātayet kaṇṭham asyāḥkeśaveṣṭitayāṅgulyā pramṛśet | ||
| + | kaṭukā lāvukṛtavedhanasarṣapasarppanirmmocakair vvā kuṭatailair yonim | ||
| + | udrūpayet | lāṅgalakīmūlakalkena vāsyāḥ pāṇipādatalam ālimpet | | ||
| + | kuṣṭhalāṅgalakīmūlakalkam vā madyamūtrayor anyatareṇa pāyayet | | ||
| + | śālimūlakalkam vā 'pi ppalyādikalkam vā madyena | | ||
| + | siddhārthakakuṣṭhailālāṅgalakīmahāvṛkṣakṣīrasurāmaṇḍairāsthāpayet | | ||
| + | etaiṣveva ca siddhena siddhārthakatailenottaracūrṇṇabastiś cāsyai dadyāt | ||
| + | | hastena cāpaharet |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> prajātāyās tu bastiśirodarayoniśūlaṃ raktaṃ saṃruddhya vāyuḥ karoti sa | ||
| + | makkalaḥ | tatra yavakṣāracūrṇṇaṃ sarppiṣā sukhodakena pāyayet || | ||
| + | lavaṇacūrṇṇam vā surāmaṇḍena | purāṇaguḍam vā trikaṭuka | ||
| + | trijātakakustumburumiśram vā khādayet | pṛthakparṇṇyādikvāthaṃ | ||
| + | bhadradārumaricavacāsaṃsṛṣṭam pāyayet |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> atha bālaṃ kṣaumaparihitaṃ kṣaumakārppāsās tṛtāyāṃ śāyayīta | | ||
| + | nimba< | ||
| + | parivījayet | mūrddhni cāsya tailapicum avatārayet | dhūpayec cainaṃ | ||
| + | rakṣoghnair dhūpaiḥ | rakṣoghnāni cāsya pāṇipādaśirogrīvāsv avasujet | | ||
| + | tilātasīsarṣapakaṇāś cātra prakiret | adhiṣṭhāne cāgnim prajvālayet | | ||
| + | vraṇitopāsanīyañ cāvekṣyeta </ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tato daśamyāṃ mātāpitarau kṛtamaṅgalakautukau svastivācakapūrvvakaṃ nāma | ||
| + | kuryāt āṃ | yathābhipretaṃ nakṣatran nāma vā |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tato yathāvarṇṇaṃ dhātrīm upasthāpayet | kṛṣāmasthūlām vayaḥsthāmam | ||
| + | avyādhitām prasannakṣīrāmavalamvorddhastanīm avyaṅgām avyasanaṃ | ||
| + | nījīvavatsāṃvatsalāṃ dogdhīm akṣudrāṃkule jātamato bhūyiṣṭaiś ca guṇair | ||
| + | anvitām ārogyavalavṛddhaye kumārasya | tatrātikṛṣātisthūlāninditā | ||
| + | vyādhitāś ca vyākhyātās tāviṣamadhātutvād rogān āpādayanti bālasya | ||
| + | viśeṣataḥ | ūrdhvastanī karālaṃ kumāraṃ kuryāl lamvastanī nāsikāmukhaṃ | ||
| + | cchādayitvā maraṇam āpādayanti | atha praśastāṃ śirasnātā mahadvāsasām | ||
| + | udaṅmukhīm upaveśya dakṣiṇaṃ stanaṃ kumāraṃ pūrvvam pāyayet || anena | ||
| + | mantreṇābhimantrya ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> catvāraḥ sāgarāḥ puṇyāḥ stanānāṃ kṣīravāhināṃ | | ||
| + | < | ||
| + | santu te śubhage nityaṃ bālasyānuvalapradāḥ |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> piben bālo ' | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> athāsyāḥ kṣīrasañjananārthaṃ | ||
| + | yavagodhūmaśāliṣaṣṭikamāṃsakṣīrasurāsauvīrapiṇyāka | ||
| + | rasonamatsyakaśerukāśṛṅgāṭakavidārīkandaśatāvarīviśamṛṇālanālikālāvukālaśākaprabhṛtīni | ||
| + | vidadhyāt | atha tasyāḥ stanyam apsu parīkṣeta tac cec chītalam amalaṃ | ||
| + | tanuṃ śaṃkhāvabhāsaṃ apsu caikībhāvaṃ gacchaty aphenilaṃ matraṇḍulaṃ na | ||
| + | plavate sīdati vā tac chuddham iti vindyāt | tena kumārasyārogyaṃ | ||
| + | bhavati ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> duṣṭaṃ prāguktan tena śarīrāvyādhayaḥ prādur bhavanti | teṣu ca | ||
| + | yathābhihitaṃ mṛdvacchedanīyam auṣadham mātrayā kṣīrasya kṣīrasarppiḥ | ||
| + | saṃyuktaṃ vidadhyāt | dhātryāś ca kevalaṃ | kṣīrānnād asya kalkī kṛtaṃ | | ||
| + | dhātryāś ca pūrvvavat | annād asya kaṣāyādīnām ātmany eva na dhātryāḥ | ||
| + | ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra|| | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> kṣīrāhārasya siddhārthakavacāpayasyāśārivāvrahmīkuṣṭhasaindhavasiddhaṃ | ||
| + | sarppiḥ pātuṃ prayacchet | kṣīrānnād asya madhukavacātriphalāsiddhaṃ | | ||
| + | annād asya dvipañcamūlīkṣīratagarabhadradāruviḍaṅga- drākṣādisiddhaṃ | ||
| + | tena kumārasyārogyavalamedhāyūṃṣi bhavanti |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bālaṃ punar ggātreṣu na gṛṅṇīyāt | na cainaṃ tarjjayet sahasā vā na | ||
| + | prabodhayed vitrāsabhayāt | sahasā nāhared utkṣiped vātābhighātabhayān | ||
| + | nopaveśayet kauvjabhayān nityaṃ cainam anuvartteta priyahitair eva m | ||
| + | abhihitamanādyamapyabhivarddhate nityamudagrasatvasampannastv arogo | ||
| + | bhavati ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> kṣīrasātmyatayākṣīramājaṃ gavyam athāpi vā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> ṣaṇmāsāc cainam annam prāśayel laghuhitaṃ</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> nityam avarodhaś ca | syāt kṛtarakṣaḥ | upasarggabhayā grahopasarggebhyo | ||
| + | rakṣyā bālā bhavanti ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> atha kumāra udvijate trasyati roditi naṣṭasaṃjño bhavati || | ||
| + | nakhadaśanair ddhātrīm ātmānañ ca paritudati dantān khādati kūjati | ||
| + | jṛmbhate bhrūvāvutkṣipaty ūrddhvan nirīkṣate phenam udvamati | ||
| + | sandaṣṭauṣṭhaḥ krūrabhinnārttasvaro niśi jāgartti durvvalomnāṅgo | ||
| + | yathāpūrvvaṃ dhātryāḥ stanyan nābhilaṣatīti sāmānyaṃ grahopasṛṣṭalakṣaṇ | ||
| + | uktaṃ | vistareṇotta re vakṣyāmaḥ ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> śaktimantaṃ cainaṃ jñātvā yathā svam vidyāṃ grāhayet |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> athāsmai pañcaviṃśativarṣāya ṣoḍaśavarṣām patnīm āvahen | ||
| + | mitradharmmārthakāmaprajāḥ prāpsyāmīti ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhavati cātra || | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | yady ādhatte pumān garbhaḥ kukṣisthaḥ sa vipadyate |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> jāto vā na ciraṃ jīved vā durbalendriyaḥ |</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> tatra pūrvoktaiḥ kāraṇaiḥ prapatiṣyati garbhaḥ | | ||
| + | garbbhāśayaśroṇīvaṃkṣaṇabastiśūlāni bhavanti | raktadarśanañ ca | tāsām | ||
| + | pariṣekāvagāhālepanair upacaret kṣīrapānaiś ca | alpālpasyandate | ||
| + | kṣīramutpalādi siddham vā pāyayet | saṃsramāne savātapārśvaśūlānāha | ||
| + | mūtrasaṅgāḥ sthānāt sthānaṃ cotkrāmati garbhaḥ | tatra snigdhaṃ śītāḥ | ||
| + | kriyāḥ | vedanāyāṃ mahāsahamadhukasvadaṃṣṭrakaṇṭakārikāsiddhaṃ payaḥ | | ||
| + | kṣaudraśarkarāmiśram pāyayet | mūtrasaṅge darbbhādisiddhaṃ | ānāhe | ||
| + | hiṅgusauvarccalaraso na siddhaṃ sravati rakte koṣṭhāt | ||
| + | kaṇṭakārikāmṛtpiṇḍagairikasarjjarasāñjanacūrṇṇa | ||
| + | yathālābhaṃnyagrodhāditvakprabālakalkan vā pāyayet | utpalādikalkaṃ vā | ||
| + | kaśeruśṛṅgāṭakaśālūkakalkaṃ vā śṛtena payasā, | ||
| + | udumbaraphalaudakakandakvāthena vā śarkarāmadhumadhureṇa śālipiṣṭaṃ; | ||
| + | nyagrodhādisvarasaparipītaṃ vā vastrāvayavaṃ yonyāṃ dhārayet | | ||
| + | athādṛṣṭaśoṇitavedanāyāṃ madhukadevadārumañjiṣṭhāpayasyāsiddhaṃ payaḥ | ||
| + | pāyayet, tad evāśmantakaśatāvarīpayasyāsiddhaṃ vidārigandhādisiddhaṃ vā | ||
| + | | bṛhatīdvayotpalaśārivāpayasyāmadhukasiddham vā | etenopavarttate | ||
| + | rujasu garbhaś cāpy āyyate ||< | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> māsānumāsikam ata ūrdhvaṃ vakṣyāmaḥ</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> madhukaṃ śālibījañ ca payasyā suradāru ca | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> vṛkṣādanī payasyā ca latā sotpalaśārivā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> vṛhatīdvayakāśmaryakṣīrīśuṅgātvaco ghṛtaṃ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> śṛṅgāṭakamvisaṃ drākṣā kaseru madhukaṃ sitā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> kapittha< | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> navame madhukānantā payasyāśārivām pivet || | ||
| + | < | ||
| + | payas tu śritaśītam praśasyate ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> sakṣīrā vā hitā śuṇṭhī madhukaṃ devadāru ca | | ||
| + | < | ||
| + | evam apyāyyate garbhas tīvrā ruk copaśāmyati ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> vyavasthite ca garbhe gavyenodumbaraśalāṭusiddhena payasā bhojayet | | ||
| + | atīte lavaṇaṃ varjyābhir uddālukādīnāṃ pācanīyopasaṃbhṛtābhir upakrāmet | ||
| + | yāvanto māsā garbhasya tāvantyahāni vastyudaraśūle purāṇaguḍan | ||
| + | dīpanīyasaṃyuktam pāyayed ariṣṭam vā | vātātapaśramasevinyā | ||
| + | vātopahīhītatvāt srotasāṃ līyate garbhaḥ sotikālam avatiṣṭhamāno | ||
| + | vyāpadyate | tāṃ mṛdunā snehādinā krameṇopacaret | utkrosarasaṃ yavāgūñ | ||
| + | cālpasnehām prayacchet | kālātītasthāyini garbhaviśeṣato dhānyam | ||
| + | udūkhalamusalenābhihanyāt | viṣamam vā yānāsanam upasevet | vātābhipanna | ||
| + | eva śuṣyati garbhaḥ samātuḥ kukṣin na pūrayati | mandaṃ spandate ca taṃ | ||
| + | vṛṃhaṇīyaḥ payobhir mmāṃsarasaiś copacaret | śukraśoṇitaṃ | ||
| + | vāyunoparuddham anavaktrāntajīvam ādhmāpayaty udaran tat kadācid | ||
| + | yadṛcchayopaśāntan naigameṣā pahṛtam iti vadanti | tam eva kadācit | ||
| + | pravilīyamānam āpūryamāṇam vā nāgodaram ity āhus tatrāpi līnavat | ||
| + | pratikāraḥ | nivṛttaprasavāyāḥ punaḥ ṣaḍbhyo varṣebhya ūrddhvam | ||
| + | prasavatyāḥ kumāro ' | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> atha garbbhiṇī vyādhyutpannāvātyayec charddayen madhurāmlenānnopahitena | ||
| + | | anulomayec ca saṃśamanīyam mṛdu vidadhyāt | annapānayor iti | aśnīyāc | ||
| + | ca mṛduvīryaṅ garbbhāviruddhāṃś ca kriyāyogān vidadhīta iti ||</ | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> suvarṇṇaṃ rṇṇacūsukṛdaṃ kuṣṭham madhuvacā ghṛtaṃ | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> arkkapuṣpī madhughṛtaṃ cūrṇṇitaṃ kanakan tathā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> catvāro ' | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | unit=" | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> bhūtacintā śukraśuddhiṃ garbhasaṅkramaṇan tathā | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l> marmmasirāvibhaktiś ca sirātāḍanam eva ca | | ||
| + | < | ||
| + | | ||
| + | <trailer xml: | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | <lg xml: | ||
| + | <l>|| iti śārīrasthānaṃ samāptaṃ ||</ | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | | ||
| </ | </ | ||
| </ | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | second chapter of the < | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | >samudra ivodakaujasāṃ bhāvānām</ | ||
| + | implausible. It might mean "like the ocean is a support for creatures that take their | ||
| + | strength (< | ||
| + | language remain obscure and unlikely. Philipp Maas has suggested the minimal emendation | ||
| + | to < | ||
| + | palaeographically. It relies only on the confusion of the Nepalese characters <foreign | ||
| + | xml: | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | light of the other very rare instances of these parallels in Sanskrit literature. It is | ||
| + | hard to make grammatical or semantic sense of the Nepalese readings < | ||
| + | svaiṣām</ | ||
| + | Perhaps the original reading < | ||
| + | < | ||
| + | and < | ||
| + | scribe might have normalized < | ||
| + | in order to make sense in the light of the following list of deities. If these | ||
| + | conjectures are correct, these changes must have happened very early in the | ||
| + | transmission, | ||
| + | < | ||
| + | quite different context.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | and H have daṇḍas after the < | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | to < | ||
| + | < | ||
| + | commentary unanimously read < | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | witnesses do, that Puruṣa and Prakṛti are impermanent. Perhaps at an earlier point in | ||
| + | the text's transmission, | ||
| + | is used in every other qualifier in the list. This emendation is influenced by the very | ||
| + | similar wording of < | ||
| + | ....</ | ||
| + | in the Nepalese manuscripts is different than the vulgate: | ||
| + | < | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | amadhya-</ | ||
| + | </ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | disambiguates the sandhi.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | 210.7cd-8ab: | ||
| + | sūkṣmatarau mahadbhyaś ca mahattarau /</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | with witness N, against H and the vulgate, because <foreign xml: | ||
| + | dificilior potior</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | read < | ||
| + | vulgate.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | xml: | ||
| + | the passage and following the vulgate. The character <foreign xml: | ||
| + | > | ||
| + | </ | ||
| + | <note target="# | ||
| + | > | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | <foreign xml: | ||
| + | members of the dvandva. While rare, this usage has been observed: Wackernagel | ||
| + | 1896--1964, II.1, para 70.</ | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | to <foreign xml: | ||
| + | we separate <foreign xml: | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | > | ||
| + | editions of the vulgate text offer two different solutions to the awkward phrase.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | have different readings at this point. <foreign xml: | ||
| + | included in the 1931 edition but omitted in the 1938 edition. There also seems to be | ||
| + | some textual confusion between <foreign xml: | ||
| + | xml: | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | this point. The vulgate adds a half-śloka <foreign xml: | ||
| + | ...</ | ||
| + | has about eleven passages that are absent in the vulgate. The vulgate' | ||
| + | then appears after 3.2.32. </ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | editions, the editor Y. T. Ācārya noted that words to this effect were present in some | ||
| + | sources (1931 ed., p. 290, note 2; 1938 ed., p. 345, note 3).</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | H adds a Newa comma after ṛtau in the next section, suggesting that the scribe thought | ||
| + | that was the start of a new section of text.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | > | ||
| + | sense.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | point, image A 1267_11_67.jpg, | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | même from <foreign xml: | ||
| + | 31.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | abraded top of the folio so that superscript vowels are uncertain. Witness H has a | ||
| + | scribal correction of the vowel <foreign xml: | ||
| + | here, with a feminine sentence subject, is neither the Nepalese nor the vulgate and is | ||
| + | almost certainly unoriginal. Without further evidence it is not possible to recover the | ||
| + | oldest reading.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | xml: | ||
| + | first member of the compound (Whitney 1250e).</ | ||
| + | |||
| + | <note target="# | ||
| + | in witness H is likely to be a variant pronunciation rather than a scribal error.</ | ||
| + | <note target="# | ||
| + | unavailable for the remainder of the < | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | |||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | xml: | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | xml: | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | > | ||
| + | < | ||
| + | many.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | <foreign xml: | ||
| + | > | ||
| + | is not visually similar to <foreign xml: | ||
| + | witness L, which at least make good sense.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | xml: | ||
| + | but we have to emend to the retroflex for grammar and sense. In | ||
| + | < | ||
| + | xml: | ||
| + | so the emendation is certain.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | <foreign xml: | ||
| + | because of the gender difference with <foreign xml: | ||
| + | (n.).</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | > | ||
| + | <foreign xml: | ||
| + | H.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | > | ||
| + | following the vulgate. MS H, our only witness to the Nepalese version at this point, is | ||
| + | badly damaged here and while it looks as if the akṣara is <foreign xml: | ||
| + | > | ||
| + | been destroyed. The damaged portion may have supported the word <foreign xml: | ||
| + | > | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | xml: | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | > | ||
| + | of the verse.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | > | ||
| + | the vulgate.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | > | ||
| + | vulgate reading.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | the vulgate, paraphrase the preceding sentence and may be a gloss.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | appears to be a contraction of <foreign xml: | ||
| + | xml: | ||
| + | xml: | ||
| + | (Oberlies 2003: 83-84).</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | xml: | ||
| + | Add.2491, f.34r.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | for sense, with the vulgate, and in the light of the of the <foreign xml: | ||
| + | > | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | is normally masculine, but here and in the < | ||
| + | (As. śārīrasthāna 5.20).</ | ||
| + | </ | ||
| + | |||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | the vulgate, for < | ||
| + | other passages describe single < | ||
| + | < | ||
| + | metre.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | > | ||
| + | awkward and likely to have been corrected by a scribe. <foreign xml: | ||
| + | > | ||
| + | the < | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | point that do not appear in witness H. Or they may be a scribal omission by a saut du | ||
| + | même au même by the scribe of witness H from the word <foreign xml: | ||
| + | > | ||
| + | of these verses does not fit well in the context; in the eleventh--twelfth centuries the | ||
| + | commentators Gayadāsa and Ḍalhaṇa recorded doubts about their inclusion. Further | ||
| + | evidence from manuscripts that transmit early readings may clarify this issue.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | xml: | ||
| + | for correct sandhi.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | > | ||
| + | metre.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | 8.14cd: <foreign xml: | ||
| + | toyadāṃś ca ||</ | ||
| + | <foreign xml: | ||
| + | ||</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | xml: | ||
| + | >bhāvo ' | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | < | ||
| + | of the former is not clearly attested.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | passage (Hoernle 1907: 218--219).</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | <foreign xml: | ||
| + | 283).</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | and is supported in witness H. It is hard to parse, partly because of the plurals in the | ||
| + | first pāda and the singular in the second. Some transmission problem is signalled by the | ||
| + | need for the emendation of H's <foreign xml: | ||
| + | xml: | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | tayor</ | ||
| + | corrollary in the next sentence.</ | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | prādurbhāvo</ | ||
| + | < | ||
| + | </ | ||
| + | < | ||
| + | <note target="# | ||
| + | Nepalese version into two parts. In witness H, the second part of this passage appears | ||
| + | after 3.10.65. Witness H is partially illegible here and the text has been emended based | ||
| + | on the vulgate.</ | ||
| + | </ | ||
| </ | </ | ||