User Tools


Differences

This shows you the differences between two versions of the page.

Link to this comparison view

Next revision
Previous revision
wiki:wujastyk:susrutasamhita:03-su.sa:provisional-edition_sarirasthana [2022/02/24 11:43] – created - external edit 127.0.0.1wiki:wujastyk:susrutasamhita:03-su.sa:provisional-edition_sarirasthana [2026/03/16 21:09] (current) – external edit 127.0.0.1
Line 3: Line 3:
         <fileDesc>         <fileDesc>
             <titleStmt>             <titleStmt>
-                <title>Provisional edition of the Suśrutasaṃhitā, Śārīrsthāna</title>+                <title>The Nepalese Version of the Suśrutasaṃhitā, Śārīrasthāna, based on the 
 +                    Nepalese MSS, new edition (NE)</title>
             </titleStmt>             </titleStmt>
  
             <publicationStmt>             <publicationStmt>
 +
                 <authority>The Suśruta Project</authority>                 <authority>The Suśruta Project</authority>
-                <idno>SS.śā.2022-01</idno>+ 
 +                <idno>SS.śā.2022-10-22</idno>
                 <availability status="restricted">                 <availability status="restricted">
                     <p>Copyright Notice</p>                     <p>Copyright Notice</p>
Line 43: Line 46:
                 <authority>                 <authority>
                     <name>The Suśruta Project</name></authority>                     <name>The Suśruta Project</name></authority>
-                <date>2020</date>+                <date>2020-2022</date>
                 <pubPlace>The University of Alberta</pubPlace>                 <pubPlace>The University of Alberta</pubPlace>
                 <publisher>The Suśruta Project<ptr target="http://sushrutaproject.org"/></publisher>                 <publisher>The Suśruta Project<ptr target="http://sushrutaproject.org"/></publisher>
Line 52: Line 55:
                 <msDesc xml:id="Sanskrit" xml:lang="en">                 <msDesc xml:id="Sanskrit" xml:lang="en">
                     <msIdentifier>                     <msIdentifier>
-                        <idno type="siglum">SP<!--<sub>ed</sub>--></idno>+                        <idno type="siglum">NE</idno>
                     </msIdentifier>                     </msIdentifier>
                 </msDesc>                 </msDesc>
-            </sourceDesc+                <listWit> 
-        </fileDesc>+                    <witness xml:id="MN">The <title>Mādhavanidāna</title>, <abbr type="siglum" 
 +                            >MN</abbr> 
 +                        <idno type="siglum">Mādhavanidāna</idno></witness>
  
-    +                    <witness xml:id="NAK_1-1146">MS Kathmandu NAK 1-1146 <abbr type="siglum" 
 +                            >NA1-1146</abbr> 
 +                        <idno type="siglum">MS NAK 1-1146</idno> A paper manuscript in Devanāgarī. 
 +                        67 ff. Filmed as reel no A 224-9. Covers 1.8.3 - 1.44.24 of the Sūtrasthāna. </witness>
  
 +                    <witness xml:id="PUL_818">MS Lahore PUL 818 <abbr type="siglum">PUL-818</abbr>
 +                        <idno type="siglum">MS PUL 818</idno> A paper manuscript in Devanāgarī. See
 +                        description at PanditProject <ptr
 +                            target="https://www.panditproject.org/entity/113868/manuscript"
 +                        />.</witness>
 +                </listWit>
 +
 +            </sourceDesc>
 +        </fileDesc>
  
         <revisionDesc>         <revisionDesc>
             <change when="2022-01-17" who="Dominik Wujastyk">Began this file.</change>             <change when="2022-01-17" who="Dominik Wujastyk">Began this file.</change>
 +            <change when="2023-10-22" who="Dominik Wujastyk">Started adding draft chapters based on
 +                H </change>
 +            <change when="2023-10-22" who="Dominik Wujastyk">Added all 10 adhyāyas, based on H.
 +                Removed MS transcription coding.</change>
         </revisionDesc>         </revisionDesc>
-        +
     </teiHeader>     </teiHeader>
-     + 
-     + 
-        <text xml:lang="sa-Latn">            +    <text type="edition" xml:lang="sa-Latn-t-sa-Deva"> 
         <body>         <body>
-       +
             <div n="3" type="sthāna">             <div n="3" type="sthāna">
-                 + 
-                <head>[Śārīrasthāna]</head> +                <head xml:lang="en">[Śārīrasthāna]</head> 
-                +
                 <div n="1" type="adhyāya">                 <div n="1" type="adhyāya">
  
-                    <head>[Adhyāya 1]</head> +                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 1]</head> 
-                     + 
-                     +                    <note xml:lang="en">The draft edition of this adhyāya is a lightly-edited 
-                     +                        duplicate of MS Kathmandu NAK 5-333 (H), waiting to be edited. MS Kathmandu 
-                       <l xml:id="SS.3.1.1"><label>1.1</label>athātaḥ sarvvabhūtacintāṃ śārīraṃ +                        KL 699 (K) is a witness only for 3.1.1 below. MS Kathmandu NAK 1-1079 (N) is 
-                        vyākhyāsyāmaḥ ||</l+                        a witness only up to 3.2.35.</note> 
-                     + 
-                    <label>From here on, the text is a duplicate of NAK 5-333, waiting to be +                    <l xml:id="SS.3.1.1"> 
-                        edited.  KL699 is a witness only for the first line, above.</label>+                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.1.1</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         athātaḥ sarvvabhūtacintāṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ ||</l>
  
                     <l xml:id="SS.3.1.2"/>                     <l xml:id="SS.3.1.2"/>
-                         
  
-                    <l xml:id="SS.3.1.3"><label>1.3</label>sarvvabhūtānāṅ kāraṇam akāraṇaṃ 
-                        satvarajastamolakṣaṇam aṣṭarūpam akhilasyāsya jagataḥ sa|| ||mbhavahetur avyaktannāma ||  
-                        tad ekam anekeṣāṃ kṣetrajñānām adhiṣṭhānāṃ | samudra 
-                        ivodakaujasām bhāvānāṃ</l> 
  
-                    <l xml:id="SS.3.1.4"><label>1.4</label>tasmād avyaktān mahān utpadyate talliṅga +                    <l xml:id="SS.3.1.3"> 
-                        eva | talliṅgāc ca mahatas tallakṣaṇa evāhaṅkāra utpadyate | sa trividho +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.1.3</label> 
-                        vaikārikas taijaso bhūtādir iti | tatra +                        <caesura/> 
-                        vaikārikād ahaṃkārāt tallakṣaṇāny evaikādaśendriyāṇy utpadyante || tadyathā +                         sarvvabhūtānāṅ kāraṇam akāraṇaṃ sattvarajastamo<pc> </pc>lakṣaṇam aṣṭarūpam 
-                        || śrotraṃ tvak cakṣur jjihvā ghrāṇo vāg ghastopasthapāyupādamanānsīti | tatra +                        akhilasyāsya jagataḥ saṃbhavahetur avyaktan nāma | tad ekam anekeṣāṃ 
-                        pūrvvāṇi pañca vuddhīndriyāṇi | itarāṇi pañca karmmendriyāṇi |+                        kṣetrajñānām adhiṣṭhānaṃ samudra ivodakaukasāṃ bhāvānām ||<anchor 
 +                            n="SS.3.1.3-n1"/></l> 
 + 
 +                    <ab corresp="#SS.3.1.3" type="apparatus"> 
 +                        <list type="Emendation"> 
 +                            <item corresp="#SS.3.1.3-n1" xml:lang="en">Witnesses N and H read 
 +                                    <foreign xml:lang="sa">samudra ivodakaujasāṃ bhāvānām</foreign>, 
 +                                which is linguistically and semantically implausible. It might mean 
 +                                "like the ocean is a support for creatures that take their strength 
 +                                    (<foreign xml:lang="sa">ojas</foreign>) from water." But the 
 +                                simile and the language remain obscure and unlikely. Philipp Maas 
 +                                has suggested the minimal emendation to 
 +                                    <foreign>ivodakaukasāṃ</foreign> which is compelling 
 +                                semantically and palaeographically. It relies only on the confusion 
 +                                of the Nepalese characters <foreign xml:lang="ne">𑐖</foreign> and 
 +                                    <foreign xml:lang="ne">𑐎</foreign>. </item> 
 +                        </list> 
 +                    </ab> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.1.4"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.1.4</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tasmād avyaktān mahān utpadyate talliṅga eva | talliṅgāc ca mahatas 
 +                        tallakṣaṇa evāhaṅkāra utpadyate | sa trividho vaikārikas taijaso bhūtādir 
 +                        iti | tatra vaikārikād ahaṃkārāt tallakṣaṇāny evaikādaśendriyāṇy utpadyante 
 +                        || tad yathā | śrotraṃ tvak cakṣur jjihvā ghrāṇo vāg<pc 
 +                            > </pc>ghastopastha<pc> </pc>pāyu<pc> </pc>pāda<pc> </pc>manānsīti | 
 +                        tatra pūrvvāṇi pañca buddhīndriyāṇi | itarāṇi pañca karmmendriyāṇi |
                         ubhayātmakam manaḥ | bhūtādes tallakṣaṇāny eva pañcatanmātrāṇy utpadyante ||                         ubhayātmakam manaḥ | bhūtādes tallakṣaṇāny eva pañcatanmātrāṇy utpadyante ||
-                        tadyathā || śabdatanmātraṃ | sparśatanmātraṃ | rūpatanmātraṃ | rasatanmātraṃ +                        tad yathā || śabdatanmātraṃ | sparśatanmātraṃ | rūpatanmātraṃ | 
-                        | gandhatanmātram iti | tebhyo bhūtāni +                        rasatanmātraṃ | gandhatanmātram iti | tebhyo bhūtāni vyomānilānalajalorvvyas 
-                        vyomānilānalajalor vvyastebhyas tadviśeṣāḥ śabdasparśarūparasagandhāḥ | +                        tebhyas tadviśeṣāḥ śabdasparśarūparasagandhāḥ | evam etāni caturvviṃśati 
-                        evam etāni caturvviṃśati tatvāni vyākhyātāni bhavanti |</l>+                        tattvāni vyākhyātāni bhavanti |</l>
  
-                    <l xml:id="SS.3.1.5"><label>1.5</label>tatra buddhīndriyāṇāṃ śabdādayo +                    <l xml:id="SS.3.1.5"> 
-                        viṣayāḥ | karmmendriyāṇāṃ yathāsaṃkhyāvacanādān ānandavisarggaviharaṇāni |</l>+                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.1.5</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatra buddhīndriyāṇāṃ śabdādayo viṣayāḥ | karmmendriyāṇāṃ yathāsaṃkhyaṃ 
 +                        vacanādānānandavisarggaviharaṇāni |</l>
  
-                    <l xml:id="SS.3.1.6"><label>1.6</label>avyaktam mahān ahaṃkāraḥ pañcatanmātrāṇi +                    <l xml:id="SS.3.1.6"> 
-                        cety aṣṭau prakṛtayaḥ śeṣāḥ ṣoḍaśavikārāḥ</l>+                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.1.6</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         avyaktam mahān ahaṃkāraḥ pañca tanmātrāṇi cety aṣṭau prakṛtayaḥ śeṣāḥ 
 +                        ṣoḍaśa vikārāḥ |</l>
  
-                    <l xml:id="SS.3.1.7"><label>1.7</label>svaṃ svaṃ svaiṣāṃ viṣaye +                    <l xml:id="SS.3.1.7"> 
-                            vibhutvaṃ | svayam adhyātmam adhidevan tu | atha +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.1.7</label> 
-                        vuddher vvrahyā | ahaṃkārasyeśvaraḥ | manasaś candramāḥ | diśaḥ śrotrasya | +                        <caesura/> 
-                        tvaco vāyuḥ | sūryaś cakṣuṣaḥ | rasanā āpaḥ | pṛthivī ghrāṇasya | vāco 'gniḥ | hastayor indra | pādayor vviṣṇuḥ +                         svaḥ svaś caiṣāṃ viṣayo 'dhibhūtam |<anchor n="SS.3.1.7-n1"/> svayam 
-                        | pāyor mmitraḥ | prajāpatir upasthasyeti | </l>+                        adhyātmam adhidevan tu |<anchor n="SS.3.1.7-n3"/> atha buddher brahmā | 
 +                        ahaṃkārasyeśvaraḥ | manasaś candramāḥ | diśaḥ śrotrasya | tvaco vāyuḥ | 
 +                        sūryaś cakṣuṣaḥ | rasanasyāpaḥ | pṛthivī ghrāṇasya | vāco 'gniḥ | hastayor 
 +                        indraḥ | pādayor vviṣṇuḥ | pāyor mmitraḥ | prajāpatir upasthasyeti |<anchor 
 +                            n="SS.3.1.7-n2"/> 
 +                    </l>
  
-                    <l xml:id="SS.3.1.8"><label>1.8</label>tatra sarvva evācetanaḥ | eṣa +                    <ab corresp="#SS.3.1.7" type="apparatus"> 
-                        varggaḥ | puruṣaś ca pañcaviṃśatitamaś cetayitā | sa tu +                        <list type="Emendation"> 
-                        karaṇakāryasaṃprayuktaḥ saty apy acetanye pradhānasya puruṣakaivalyārthān +                            <item corresp="#SS.3.1.7-n1" xml:lang="en">We emend to the vulgate text, 
-                        pravṛttim upadiśanti | kṣīrādīm̐ś cātra hetūr udāharanti ||</l>+                                especially in the light of the other very rare instances of these 
 +                                parallels in Sanskrit literature. It is hard to make grammatical or 
 +                                semantic sense of the Nepalese readings <foreign>svaṃ svaṃ 
 +                                    svaiṣām</foreign(or <foreign>ścaiṣām</foreign> or 
 +                                    <foreign>scaiām</foreign>). Perhaps the original reading 
 +                                    <foreign>dhibhūtam</foreign> was first mistaken to be 
 +                                    <foreign>vibhūtam</foreign>. This is plausible error since 
 +                                    <foreign>dhi</foreign> and <foreign>vi</foreign> are similar in 
 +                                early Nepalese orthography. Subsequently, scribe might have 
 +                                normalized <foreign>vibhūtam</foreign> to 
 +                                    <foreign>vibhutvam</foreign> in order to make sense in the light 
 +                                of the following list of deities. If these conjectures are correct, 
 +                                these changes must have happened very early in the transmission, in 
 +                                an ancestor manuscript of both witnesses K and H. The word 
 +                                    <foreign>vibhutva</foreign> occurs in 
 +                                    <title>Sāṅkhyakārikā</title> 42, although in a quite different 
 +                                context.</item> 
 +                        </list> 
 +                        <list type="Testimonia"> 
 +                            <item corresp="#SS.3.1.7-n2" xml:lang="en">Parallel to the homologies 
 +                                described in <title>Mahābhārata</title> 14.42.27–40, which relate 
 +                                ontological triples. </item> 
 +                        </list> 
 +                        <list type="Note"> 
 +                            <item corresp="#SS.3.1.7-n3" xml:lang="en">The <foreign>tu</foreign> is 
 +                                awkward. Witnesses N and H have daṇḍas after the 
 +                                    <foreign>tu</foreign>.</item> 
 +                        </list> 
 +                    </ab>
  
-                    <l xml:id="SS.3.1.9"><label>1.9</label>ata ūrdhvam prakṛtipuruṣayoḥ +                    <l xml:id="SS.3.1.8"> 
-                        sādharmmyavaidharmmye vyākhyāsyāmaḥ || ubhāv apy anādī ubhāv apy anantau | +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.1.8</label> 
-                        ubhāv apy anityau ubhāapy aparau ubhāv apy aliṅgau ubhau ca +                        <caesura/> 
-                        sarvvagatāv iti || ekā tu praktir acetanā triguṇā vījadharmmiṇī +                         tatra sarvva evācetanaḥ eṣa varggaḥ |<anchor n="SS.3.1.8-n1"/> puruṣaś ca 
-                        prasavadharmminī madhyadharmmiṇī ceti | vahavas tu puruṣāś cetanāv antaḥ | +                        pañcaviṃśatitamaś cetayitā | sa tu karaṇakāryasaṃprayuktaḥ | saty apy 
-                        aguṇā avījadharmmiṇo prasavadharmmiṇo madhyasthadharmmiṇaś ceti |</l>+                        acaitanye pradhānasya puruṣakaivalyārthām pravttim upadiśanti | kṣīrādīṃś 
 +                        cātra hetūn udāharanti ||</l>
  
-                    <l xml:id="SS.3.1.10"><label>1.10</label>tatra kāraṇānurūpaṃ kāryam iti kṛtvā +                    <ab corresp="#SS.3.1.8" type="apparatus"> 
-                        sarvva evaite ca viśeṣāḥ | satvarajastamomayā bhavanti | +                        <list type="Note"> 
-                        tad añcanatvāt tanmayatvāc ca tadgue eva puruṣo +                            <item corresp="#SS.3.1.8-n1" xml:lang="en">It is tempting to emend 
-                        bhavatīty eke bhāṣante</l>+                                    <foreign>varga</foreignto <foreign>sarga</foreign> ``the 
 +                                emitted creation,'' given the use of the term in 
 +                                    <title>Sāṅkhyakārikā</title> 24 et passim. However, the vulgate 
 +                                text and Ḍalhaa's commentary unanimously read 
 +                                    <foreign>varga</foreign>. </item> 
 +                        </list> 
 +                    </ab>
  
-                    <l xml:id="SS.3.1.11"><label>1.11</label>vaidyake tu || svabhāvo niyatiḥ +                    <l xml:id="SS.3.1.9"> 
-                        kālaḥ pariṇāmastatheś caraḥ |+                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.1.9</label>
                         <caesura/>                         <caesura/>
-                        yadcchati ca manyante prakṛtim pṛthudarśiaḥ ||</l>+                         ata ūrdhvam praktipuruṣayoḥ sādharmmyavaidharmmye vyākhyāsyāmaḥ || ubhāv 
 +                        apy anādī ubhāv apy anantau | ubhāv api nityau |<anchor n="SS.3.1.9-n1"/> 
 +                        ubhāv apy aparau ubhāv apy aliṅgau ubhau ca sarvvagatāv iti ||<anchor 
 +                            n="SS.3.1.9-n4"/> ekā tu prakṛtir acetanā triguā bījadharmmiṇī 
 +                        prasavadharmminī amadhyasthadharmmiṇī<anchor n="SS.3.1.9-n2"/> ceti | 
 +                        bahavas tu puruṣāś cetanāvantaḥ |<anchor n="SS.3.1.9-n3"/> aguṇā 
 +                        abījadharmmiṇo 'prasavadharmmiṇo madhyasthadharmmiṇaś ceti |</l>
  
-                    <xml:id="SS.3.1.12"><label>1.12</label>tato jātāni bhūtāni tadguṇāny eva +                    <ab corresp="#SS.3.1.9" type="apparatus"> 
-                        nirddiśet |+                        <list type="Emendation"> 
 +                            <item corresp="#SS.3.1.9-n1" xml:lang="en">It is unexpected to assert, 
 +                                as the Nepalese witnesses do, that Puruṣa and Prakṛti are 
 +                                impermanent. Perhaps at an earlier point in the text's transmission, 
 +                                a scribe improperly repeated the initial alpha-privative that is 
 +                                used in every other qualifier in the list. This emendation is 
 +                                influenced by the very similar wording of <title>Mahābhārata</title> 
 +                                Śāntiparvan 210.8ab: <foreign>ubhau nityau ....</foreign> (see note 
 +                                on testimonia). Note also that the sequence of qualifiers in the 
 +                                Nepalese manuscripts is different than the vulgate: 
 +                                    <foreign>anitya-apara-aliṅga</foreign> rather than 
 +                                    <foreign>aliṅga-nitya-anapara</foreign>.</item> 
 +                        </list> 
 +                        <list type="Notes"> 
 +                            <item corresp="#SS.3.1.9-n2" xml:lang="en"> Note the sandhi hiatus, 
 +                                    <foreign>-dharmiṇī - amadhya-</foreign> 
 +                            </item> 
 +                            <item corresp="#SS.3.1.9-n3" xml:lang="en"> The daṇḍa here breaks the 
 +                                sentence but disambiguates the sandhi.</item> 
 +                        </list> 
 +                        <list type="Testimonia"> 
 +                            <item corresp="#SS.3.1.9-n4" xml:lang="en"> Cf. 
 +                                    <title>Mahābhārata</title> Śāntiparvan 210.7cd-8ab: <foreign> 
 +                                    anādyantāv ubhāv etāv aliṅgau cāpy ubhāv api // 7 ubhau nityau 
 +                                    sūkṣmatarau mahadbhyaś ca mahattarau /</foreign>. </item> 
 +                        </list> 
 +                    </ab> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.1.10"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.1.10</label>
                         <caesura/>                         <caesura/>
-                        tebhyas tallakṣaaḥ kṛtsno bhūtagrāmaḥ prajāyate ||</l>+                         tatra kāraānurūpaṃ kāryam iti kṛtvā sarvva evaite ca viśeṣāḥ 
 +                        sattvarajastamomayā bhavanti tadañjanatvāt tanmayatvāc ca tadguṇa eva 
 +                        puruṣo bhavatīty eke bhāṣante |</l>
  
-                    <l xml:id="SS.3.1.13"><label>1.13</label>tasyopayogo bhihitaś cikitsām prati +                    <l xml:id="SS.3.1.11"> 
-                        sarvvadā |+                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.1.11</label>
                         <caesura/>                         <caesura/>
-                        bhūtebhyo pi paran tasmān nāsti cintā cikitsite ||</l>+                         vaidike tu ||<anchor n="SS.3.1.11-n1"/> 
 +                        <caesura/> 
 +                         svabhāvo niyatiḥ kālaḥ pariṇāmas tatheśvaraḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         yadṛccheti ca manyante prakṛtim pṛthudarśiṇaḥ ||</l>
  
-                    <l xml:id="SS.3.1.14"><label>1.14</label>yato 'bhihitaṃ +                    <ab corresp="#SS.3.1.11" type="apparatus"> 
-                        tatsambhavadravyasamūho bhūtādir ukta iti | bhautikāni +                        <list type="Notes"> 
-                        cendriyāṇy āyurvvede varṇṇyante tathaivendriyārthāḥ ||</l>+                            <item corresp="#SS.3.1.11-n1" xml:lang="en">We read <foreign 
 +                                    xml:lang="sa">vaidike</foreignwith witness N, against H and 
 +                                the vulgate, because <foreign xml:lang="la">lectio dificilior 
 +                                    potior</foreign>; see further discussion in the 
 +                                translation.</item> 
 +                        </list> 
 +                    </ab>
  
-                    <l xml:id="SS.3.1.15"><label>1.15</label>bhavati cātra || +                    <l xml:id="SS.3.1.12"> 
-                        indriyair indriyārthaṃ tu svaṃ svaṃ gṛhṇāti mānavaḥ |+                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.1.12</label>
                         <caesura/>                         <caesura/>
-                        niyataṃ tulyayonitvān nāmyenānyam iti sthitiḥ ||</l>+                         tato jātāni bhūtāni tadguṇāny eva nirddiśet |<anchor n="SS.3.1.12-n1"/> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tebhyas tallakṣaṇaḥ kṛtsno bhūtagrāmaḥ prajāyate ||</l>
  
-                    <l xml:id="SS.3.1.16"><label>1.16</label>na cāyurvvedaśāstreṣūpadiśyante || +                    <ab corresp="#SS.3.1.12" type="apparatus"> 
-                        sarvvagatākṣetrajñanityāś ca asarvvagateṣu ca kṣetrajñeṣv anityeṣu ca +                        <list type="Notes"> 
-                        puruṣākhyāpakān hetūn udāharanti | āyurvvedasiddhāntād asarvvagatā +                            <item corresp="#SS.3.1.12-n1" xml:lang="en">According to Ḍalhaṇa (1938: 
-                        kṣetrajñā nityāś ca | tiryagyonimānuṣadeveṣu ca sañcaranti | +                                341), Gayadāsa also read <foreign>tato jātāni</foreign>, with the 
-                        dharmmādharmmanimittaṃ tu etenumānagrāhyāś carāḥ +                                Nepalese version and against the vulgate.</item> 
-                        paramaśūkṣmāś cetanāvantaḥ śāśvatāḥ śukrārttavayoḥ +                        </list> 
-                            sannipāteṣv abhivyajyante | yato 'bhihitam yañ ca +                    </ab>
-                        mahābhūtaḥ śarīrasamavāyaḥ puruṣa iti | sa khalv eṣa +
-                        karmmapuruṣaś cikitsāyām adhikṛtaḥ |</l>+
  
-                    <l xml:id="SS.3.1.17"><label>1.17</label>tasya khalu +                    <l xml:id="SS.3.1.13"> 
-                        sukhaduḥkhecchādveṣaprayatnaḥ prāāpānau vuddhir mmanaḥ saṃkalpo +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.1.13</label> 
-                        vicāraṇānusmṛtijñānam adhyavasāyo viṣayopalabdhiś ca guṇāḥ |</l>+                        <caesura/> 
 +                         tasyopayogo 'bhihitaś cikitsām prati sarvvadā | 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhūtebhyo 'pi paran tasmān nāsti cintā cikitsite ||</l>
  
-                    <l xml:id="SS.3.1.18"><label>1.18</label>sātvikās tu ānṛśaṃsyaṃ +                    <l xml:id="SS.3.1.14"> 
-                        samvibhāgarucitā titikṣā satyan dharmma āstikyaṃ ānaṃ +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.1.14</label> 
-                        vuddhir mmedhā smṛtir anabhiṣvaṅgatā ca || rājasās tu duḥkhavahulatāghradānaṃ duḥśīlatvam akāruyam ānṛtikatvam ahaṃkāro dambho māno +                        <caesura/> 
-                        harṣaḥ kāmakrodhaś ceti || tāmasās tu viṣāditvaṃ nāstikyam adharmmaśīlatā +                         yato 'bhihitaṃ tatsambhavadravyasamūho bhūtādir ukta iti |<anchor 
-                        vuddhinirodho 'jñānaṃ durmmedhastvam akarmmaśīlatā nidrālutvañ ceti ||</l>+                            n="SS.3.1.14-n1"/> bhautikāni cendriyāṇy āyurvvede varṇyante 
 +                        tathaivendriyārthāḥ ||</l>
  
-                    <l xml:id="SS.3.1.19"><label>1.19</label>antarikṣās tu śabdaśabdendriyaṃ +                    <ab corresp="#SS.3.1.14" type="apparatus"> 
-                        sarvvacchidrasamūho viviktatā ca vāyavyās tu sparśaḥ sparśendriyaṃ +                        <list type="Parallels"> 
-                        sarvvaceṣṭāsamūhaḥ sarvvaśarīspandaranaṃ laghutā ca | taijasās tu rūpa +                            <item corresp="#SS.3.1.14-n1" xml:lang="en">The passage referred to is 
-                        rūpendriyaṃ varṇasantāpo bhrājiṣṇutā paktir amarṣas taikṣṇyañ ca +                                    <title>Suśrutasaṃhitā</title>, sūtrasthāna 1.38.</item> 
-                        āpyās tu raso ca rasendriyaṃ sarvvadravasamūho gurutā śaityaṃ sneho +                        </list> 
-                        retaś ca | pārthivās tu gandho gandhendriyaṃ sarvvamūrttisamūho gurutā +                    </ab> 
-                        ca |</l>+                    <l xml:id="SS.3.1.15"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.1.15</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavati cātra |
 +                        <caesura/> 
 +                         indriyair indriyārthaṃ tu svaṃ svaṃ gṛhṇāti mānavaḥ 
 +                        <caesura/> 
 +                         niyataṃ tulyayonitvān nānyenānyam iti sthitiḥ ||</l>
  
-                    <l xml:id="SS.3.1.20"><label>1.20</label>tatra satvavahulam ākāśaṃ +                    <l xml:id="SS.3.1.16"> 
-                        rajovahulo vāyuḥ | satvarajovahulo 'gniḥ | satvatamovahula āpaḥ | tamovahulā +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.1.16</label> 
-                        pṛthivī ||</l>+                        <caesura/> 
 +                         na cāyurvvedaśāstreṣūpadiśyante sarvvagatāḥ kṣetrajñā nityāś ca 
 +                        asarvvagateṣu ca kṣetrajñeṣu nityeṣu ca puruṣākhyāpakān hetūn udāharanti 
 +                            āyurvvedasiddhāntāt|<anchor n="SS.3.1.16-n1"/> asarvvagatāḥ kṣetrajñā 
 +                        nityāś ca tiryagyonimānuṣadeveṣu ca sañcaranti dharmmādharmmanimittaṃ 
 +                            |<anchor n="SS.3.1.16-n2"/> ta ete 'numānagrāhyāś carāḥ paramasūkṣmāś 
 +                        cetanāvantaḥ śāśvatāḥ śukrārttavayoḥ sannipāteṣv abhivyajyante | yato 
 +                        'bhihitam pañcamahābhūtaśarīrisamavāyaḥ puruṣa iti |<anchor n="SS.3.1.16-n3" 
 +                        /> sa khalv eṣa karmmapuruṣaś cikitsāyām adhikṛtaḥ |</l>
  
-                    <xml:id="SS.3.1.21"><label>1.21</label>bhavati cātra ||</l>+                    <ab corresp="#SS.3.1.16" type="apparatus"> 
 +                        <list type="Emendations"> 
 +                            <item corresp="#SS.3.1.16-n1" xml:lang="en">We emend against the reading 
 +                                    <foreign xml:lang="sa">kṣetrajñeṣv anityeṣu</foreign> of 
 +                                witnesses N and H, for the logic of the passage and following the 
 +                                vulgate. The character <foreign xml:lang="sa">ṣva</foreign> is clear 
 +                                in both N and H, but a copying error from <foreign>-ṣu </foreign> is 
 +                                not inconceivable. </item> 
 +                            <item corresp="#SS.3.1.16-n3" xml:lang="en">We emend to <foreign 
 +                                    xml:lang="sa">-śarīri-</foreign> against N and H, for sense and 
 +                                because this is a quotation from <title>Suśrutasaṃhitā</title> 
 +                                1.1.22.</item> 
 +                        </list> 
 +                        <list type="Notes"> 
 +                            <item corresp="#SS.3.1.16-n2" xml:lang="en">The <foreign xml:lang="sa" 
 +                                    >ca</foreign> after <foreign xml:lang="sa" 
 +                                    >tiryagyonimānuṣadeveṣu</foreign> unnecessarily conjoins the 
 +                                members of the dvandva. While rare, this usage has been observed: 
 +                                Wackernagel 1896--1964, II.1, para 70.</item> 
 +                            <item corresp="#SS.3.1.16-n2" xml:lang="en"> This cites 
 +                                    <title>Suśrutasaṃhitā</title> 1.1.22.</item>
  
 +                        </list>
 +                    </ab>
 +
 +                    <l xml:id="SS.3.1.17">
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.1.17</label>
 +                        <caesura/>
 +                         tasya khalu sukhaduḥkhecchādveṣaprayatnaḥ prāṇāpānau nimeṣonmeṣau buddhir
 +                        mmanaḥ saṃkalpo vicāraṇānusmṛtijñānam adhyavasāyo viṣayopalabdhiś ca guṇāḥ
 +                        |</l>
 +
 +                    <l xml:id="SS.3.1.18">
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.1.18</label>
 +                        <caesura/>
 +                         sāttvikās tu ānṛśaṃsyaṃ samvibhāgarucitā titikṣā satyan dharma āstikyaṃ
 +                        jñānaṃ buddhir medhā dhṛtir anabhiṣvaṅgatā ca || rājasās tu duḥkha<pc
 +                            > </pc>bahulatā<pc> </pc>pradānaṃ duḥśīlatvam akāruṇyam ānṛtikatvam
 +                        ahaṃkāro dambho māno harṣaḥ kāmakrodhaś ceti || tāmasās tu viṣāditvaṃ
 +                        nāstikyam adharmmaśīlatā buddhinirodho 'jñānaṃ durmedhastvam akarmmaśīlatā
 +                        nidrālutvañ ceti ||</l>
 +
 +                    <l xml:id="SS.3.1.19">
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.1.19</label>
 +                        <caesura/>
 +                         āntarikṣās tu śabdaḥ śabdendriyaṃ sarvvacchidrasamūho viviktatā ca |<anchor
 +                            n="SS.3.1.19-n1"/> vāyavyās tu sparśaḥ sparśendriyaṃ sarvvaceṣṭāsamūhaḥ
 +                        sarvvaśarīraspandanaṃ laghutā ca | taijasās tu rūpaṃ rūpendriyaṃ varṇṇaḥ
 +                        santāpo bhrājiṣṇutā paktir amarṣas taikṣṇyañ ca | āpyās tu raso ca
 +                        rasendriyaṃ sarvvadravasamūho gurutā śaityaṃ sneho retaś ca | pārthivās tu
 +                        gandho gandhendriyaṃ sarvvamūrttisamūho gurutā ca |</l>
 +
 +                    <ab corresp="#SS.3.1.19" type="apparatus">
 +                        <list type="Emendation">
 +                            <item corresp="#SS.3.1.19-n1" xml:lang="en">We emend <foreign
 +                                    xml:lang="sa">antar-</foreign> to <foreign xml:lang="sa"
 +                                    >āntar-</foreign>, following the vulgate reading for sense. And
 +                                we separate <foreign xml:lang="sa">śabdaḥ</foreign> for the same
 +                                reason.</item>
 +                        </list>
 +                    </ab>
 +
 +                    <l xml:id="SS.3.1.20">
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.1.20</label>
 +                        <caesura/>
 +                         tatra sattvabahulam ākāśaṃ | rajobahulo vāyuḥ | sattvarajobahulo 'gniḥ |
 +                        sattvatamobahulā āpaḥ | tamobahulā pṛthivī ||</l>
 +
 +                    <l xml:id="SS.3.1.21">
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.1.21</label>
 +                        <caesura/>
 +                         bhavati cātra ||
 +                        <caesura/>
 +                         anyonyāni praviṣṭāni sarvvāṇy etāni nirdiśet |
 +                        <caesura/>
 +                         sve sve dravyeṣu sarvveṣāṃ vyaktalakṣaṇam iṣyate ||</l>
 +
 +
 +                    <l xml:id="SS.3.1.22">
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.1.22</label>
 +                        <caesura/>
 +                         aṣṭau prakṛtayaḥ proktā vikārāś caiva ṣoḍaśa |
 +                        <caesura/>
 +                         kṣetrajñaś ca samāsena svatantraparatantrata iti ||</l>
 +
 +                    <l xml:id="SS.3.1.trailer">śārīrasya prathamo 'dhyāyaḥ || </l>
 +
 +                </div>
 +
 +
 +
 +                <div n="2" type="adhyāya">
 +
 +                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 2]</head>
 +
 +                    <l xml:id="SS.3.2.1">
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.1</label>
 +                        <caesura/>
 +                         athātaḥ śukraśoṇitaviśuddhiṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ ||<anchor
 +                            n="SS.3.2.1-n1"/>
 +                    </l>
 +
 +                    <ab corresp="#SS.3.2.1" type="apparatus">
 +                        <list type="Notes">
 +                            <item corresp="#SS.3.2.1-n1" xml:lang="en">Witness N omits <foreign
 +                                    xml:lang="sa">śārīraṃ</foreign>, which offers a clearer syntax.
 +                                Note that the 1931 and 1938 editions of the vulgate text offer two
 +                                different solutions to the awkward phrase.</item>
 +                        </list>
 +                    </ab>
 +
 +                    <l xml:id="SS.3.2.2"/>
 +
 +                    <l xml:id="SS.3.2.3">
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.3</label>
 +                        <caesura/>
 +                         vāta<pc> </pc>pitta<pc> </pc>śleṣma<anchor n="SS.3.2.3-n1"/><pc
 +                            > </pc>śoṇita<pc> </pc>kuṇapa<pc> </pc>granthi<pc> </pc>pūti<pc
 +                            > </pc>pūya<pc> </pc>kṣīṇa<pc> </pc>mūtra<pc> </pc>purīṣa<pc
 +                        > </pc>retāṃsi prajotpādaneṣv asamarthāni bhavanti | </l>
 +                    <ab corresp="#SS.3.2.3" type="apparatus">
 +                        <list type="Notes">
 +                            <item corresp="#SS.3.2.3-n1" xml:lang="en">The 1931 and 1938 editions of
 +                                the SS by Ācārya have different readings at this point. <foreign
 +                                    xml:lang="sa">śonita</foreign> is included in the 1931 edition
 +                                but omitted in the 1938 edition. There also seems to be some textual
 +                                confusion between <foreign xml:lang="sa">granthi</foreign> and
 +                                    <foreign xml:lang="sa">gandhi</foreign> in the next
 +                                passage.</item>
 +                        </list>
 +                    </ab>
 +
 +
 +                    <l xml:id="SS.3.2.4">
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.4</label>
 +                        <caesura/>
 +                         teṣu vātavarṇṇavedanaṃ vātena | pittavarṇṇavedanaṃ pittena |
 +                        śleṣmavarṇṇavedanaṃ śleṣmaṇā | śoṇitavarṇṇam pittavedanaṃ śoṇitena | kuṇapañ
 +                        ca raktena | granthibhūtaṃ śleṣmavātābhyāṃ | pūtipūyanibhaṃ pittaśoṇitābhyāṃ
 +                        | kṣīṇaśukraṃ pittamārutābhyāṃ | mūtrapurīṣagandhi sannipātena | teṣu
 +                            kuṇapa<pc> </pc>granthi<pc> </pc>pūti<pc> </pc>pūya<pc> </pc>retasaḥ
 +                        kṛcchrasādhyāḥ | mūtrapurīṣaretasas tv asādhyā iti | </l>
 +
 +                    <l xml:id="SS.3.2.5">
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.5</label>
 +                        <caesura/>
 +                         ārttavam api tribhir ddoṣaiḥ śoṇitacaturthaih pṛthak dvandvais tribhiḥ
 +                        samastaiś copasṛṣṭam abījan bhavati | tad api doṣavarṇṇavedanābhir vvijñeyaṃ
 +                        | teṣu kuṇapagranthi<pc> </pc>pūtipūya<pc> </pc>prakāśan tad asādhyaṃ
 +                        sādhyam anyac ceti || </l>
 +
 +                    <l xml:id="SS.3.2.6">
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.6</label>
 +                        <caesura/>
 +                         bhavati cātra ||
 +                        <caesura/>
 +                         teṣv ādyāñ śukradoṣāṃs trīn snehasvedādibhir jjayet |
 +                        <caesura/>
 +                         kriyāviśeṣair mmatimān tathaivottarabastibhiḥ || </l>
 +
 +                    <l xml:id="SS.3.2.6.1">
 +                        <label xml:lang="en">3.2.6.1</label>
 +                        <caesura/>
 +                         tatra vātātmake retasi bilvavidārīkṣīram āsthāpanam | madhūka<pc
 +                            > </pc>rāsnā<pc> </pc>devadāru<pc> </pc>sarala<pc> </pc>vipakvan tailan
 +                        tad uttarabastiṣu vidadhyāt || dāḍima<pc> </pc>mātuluṅga<pc
 +                            > </pc>phala<pc> </pc>saindhava<pc> </pc>kṣāra<pc
 +                            > </pc>vasukavasira<pc> </pc>siddhaṃ sarppiḥ pāyayet || </l>
 +
 +                    <l xml:id="SS.3.2.6.2">
 +                        <label xml:lang="en">3.2.6.2</label>
 +                        <caesura/>
 +                         pittātmake retasi payasyāśrīparṇṇīmadhukavipakvaṃ kṣīram āsthāpanaṃ |
 +                        sarjjadhavakalkaṃ yonyā dhārayet | madhukavipakvaṃ tailam anuvāsanaṃ | tad
 +                        evottarabastiñ ca vidadhyāt | kāṇḍekṣu<pc> </pc>śvadaṃṣtrā<pc
 +                            > </pc>guḍūcī<pc> </pc>madhuparṇṇī<pc> </pc>bhṛṅga<pc
 +                            > </pc>pañcamūla<pc> </pc>siddhaṃ sarppiḥ pāyayet || </l>
 +
 +                    <l xml:id="SS.3.2.6.3">
 +                        <label xml:lang="en">3.2.6.3</label>
 +                        <caesura/>
 +                         śleṣmātmake retasi rājavṛkṣakaṣāyam āsthāpanaṃ |
 +                        pippalīviḍaṅgamadhuvipakvan tailam anuvāsanan | tad evottarabastiñ ca
 +                        vidadhyāt | pāṣaṇabheda<pc> </pc>kāśmaryāmalaka<pc> </pc>pippalī<pc
 +                            > </pc>vasuka<pc> </pc>vasira<pc> </pc>siddhaṃ ghṛtam prayacchet
 +                        pānārthaṃ || </l>
 +
 +                    <l xml:id="SS.3.2.7">
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.7</label>
 +                        <caesura/>
 +                         bhavanti cātra ślokāḥ ||
 +                        <caesura/>
 +                         pāyayen manujaṃ sarpir bhiṣak śoṇita<pc> </pc>retasi |
 +                        <caesura/>
 +                         dhātakīpuṣpakhadira<pc> </pc>dāḍimārjjuna<pc> </pc>sādhitam || </l>
 +
 +                    <l xml:id="SS.3.2.8">
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.8</label>
 +                        <caesura/>
 +                         kuṇapākhye pibet sarppiḥ śālasārādisādhitaṃ ||
 +                        <caesura/>
 +                         granthibhūte 'śmabhiḥ siddhaṃ pālāśe cāpi bhasmani || </l>
 +
 +                    <l xml:id="SS.3.2.9">
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.9</label>
 +                        <caesura/>
 +                         parūṣakavaṭādibhyām pūyābhe cāpi sādhitam ||
 +                        <caesura/>
 +                         prāguktaṃ vakṣyate yac ca tat kāryaṃ kṣīṇaretasi || </l>
 +
 +                    <l xml:id="SS.3.2.10ab">
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.10ab</label>
 +                        <caesura/>
 +                         viṭprabhe pāyayet sarppiś citrakośīrahiṅgubhiḥ |<anchor n="SS.3.2.10-n-1"
 +                        /></l>
 +
 +                    <l xml:id="SS.3.2.10cd"/>
 +
 +                    <ab corresp="#SS.3.2.10ab" type="apparatus">
 +                        <list type="Notes">
 +                            <item corresp="#SS.3.2.10ab-n1" xml:lang="en"> The vulgate and Nepalese
 +                                texts diverge again this point. The vulgate adds a half-śloka
 +                                    <foreign xml:lang="sa">snigdhaṃ vāntaṃ ...</foreign> that is not
 +                                present in the Nepalese version. The Nepalese version then has about
 +                                eleven passages that are absent in the vulgate. The vulgate's verses
 +                                3.2.11cd then appears after 3.2.32. </item>
 +                        </list>
 +                    </ab>
 +
 +                    <l xml:id="SS.3.2.10.add1">
 +                        <label xml:lang="en">3.2.10.add1</label>
 +                        <caesura/>
 +                         snehādīnāṃ kramaṃ kuryāt ṣaṭsv eteṣu paṇḍitaḥ ||<anchor
 +                            n="SS.3.2.10.add1-n1"/>
 +                    </l>
 +
 +                    <ab corresp="#SS.3.2.10.add1" type="apparatus">
 +                        <list type="Notes">
 +                            <item corresp="#SS.3.2.10.add1-n1" xml:lang="en">Although not printed in
 +                                the vulgate editions, the editor Y. T. Ācārya noted that words to
 +                                this effect were present in some sources (1931 ed., p. 290, note 2;
 +                                1938 ed., p. 345, note 3).</item>
 +                        </list>
 +                    </ab>
 +
 +                    <l xml:id="SS.3.2.10.add2">
 +                        <label xml:lang="en">3.2.10.add2</label>
 +                        <caesura/>
 +                         asevanāc ciraṃ strīṇāṃ kriyāyogāt tathaiva ca |
 +                        <caesura/>
 +                         kaṣāyakaṭutiktānāṃ dravyāṇām atisevanāt || </l>
 +
 +                    <l xml:id="SS.3.2.10.add3">
 +                        <label xml:lang="en">3.2.10.add3</label>
 +                        <caesura/>
 +                         tathāmlaṃ lavaṇaṃ rūkṣaṃ śuktaṃ paryuṣitan tathā |
 +                        <caesura/>
 +                         vegāghātāc ca yonīnāṃ gamanāc ca praduṣyati || </l>
 +
 +                    <l xml:id="SS.3.2.10.add4">
 +                        <label xml:lang="en">3.2.10.add4</label>
 +                        <caesura/>
 +                         tathārttavadoṣe ca snehādikarmam upadiśet |
 +                        <caesura/>
 +                         yathaivoktan tathaivottarabastiñ ca vidadhyāt | </l>
 +
 +                    <l xml:id="SS.3.2.10.add5">
 +                        <label xml:lang="en">3.2.10.add5</label>
 +                        <caesura/>
 +                         tatrāśaṇavātātmake bhaṅgābhadradārukāśmaryaphalasiddhaṃ ghṛtam pāyayet |
 +                        <caesura/>
 +                         payasyā kāśmarya<pc> </pc>phala<pc> </pc>kṣīra<pc> </pc>vidārī<pc
 +                            > </pc>kṣīrodaka<pc> </pc>siddhaṃ vā kṛsarapāyasapiṇḍaṃ yonyān dhārayet
 +                        | </l>
 +
 +                    <l xml:id="SS.3.2.10.add6">
 +                        <label xml:lang="en">3.2.10.add6</label>
 +                        <caesura/>
 +                         madhukamuṅgaparṇṇīkaṣāyam ācamanaṃ pittātmake cārttave | </l>
 +
 +                    <l xml:id="SS.3.2.10.add7">
 +                        <label xml:lang="en">3.2.10.add7</label>
 +                        <caesura/>
 +                         kākolīkṣīravidārīkvāthaṃ śarkkarāyuktam pāyayet |
 +                        madhūkapuṣpakāśmaryaphalakvātham phānitayuktam vā candanapayasyākalkaṃ
 +                        yonyān dhārayet | nimbagairikakaṣāyam ācamanaṃ || śleṣmātmake
 +                        bhadraśriyakaṭukarohiṇīkaṣāyam pāyayet | kṣīravṛkṣaprabālakalkam vā |
 +                        tindukakapithaśalāṭucūrṇṇam vā kṣaudreṇa lehayet | sarjjadhavakalkaṃ yonyān
 +                        dhārayet | lodhratindukakaṣāyam ācamanaṃ || </l>
 +
 +                    <l xml:id="SS.3.2.10.add8">
 +                        <label xml:lang="en">3.2.10.add8</label>
 +                        <caesura/>
 +                         granthibhūte śṛṅgaverapāṭhācūrṇṇayuktaṃ śvetasurasām prayacchet |
 +                        kuṣṭhabhadradārukalkaṃ yonyān dhārayet | teṣām eva kaṣāyam ācamanaṃ || </l>
 +
 +                    <l xml:id="SS.3.2.10.add9">
 +                        <label xml:lang="en">3.2.10.add9</label>
 +                        <caesura/>
 +                         kuṇapākhye mañjiṣṭhābhadraśriyakaṣāyaṃ pāyayet ||
 +                        kuṭajaphalabhadraśriyacandanam vā śarkkarāyuktaṃ || pūyābhe vā tad eva
 +                        prayacchet |</l>
 +
 +                    <l xml:id="SS.3.2.10.add10">
 +                        <label xml:lang="en">3.2.10.add10</label>
 +                        <caesura/>
 +                         khadirārjjunakalkaṃ yonyāṃ hārayet | tayor eva kaṣāyam ācamanaṃ ||
 +                        krimijāte vidañgapāribhadrakamañjiṣṭhākaṣāyam pāyayet | </l>
 +
 +                    <l xml:id="SS.3.2.10.add11">
 +                        <label xml:lang="en">3.2.10.add11</label>
 +                        <caesura/>
 +                         kṣaudrayuktaṃ surāṣṭāṣṭrārocanākalkam bhadraśriyakalkaṃ yonyān dhāryet |
 +                        tayor eva kaṣāyam ācamanam bhavati || </l>
 +
 +                    <l xml:id="SS.3.2.12cd">
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.12cd</label>
 +                        <caesura/>
 +                         bhavati cātra ||
 +                        <caesura/>
 +                         vidhim uttarabastyantaṃ kuryād ārtavaśuddhaye | </l>
                                          
-                        <l xml:id="SS.3.1.21ab">anyonyāni praviṣṭāni sarvvāṇy etāni nirddiśet | +                   <!-- <l xml:id="SS.3.2.11ab"/
-                            <caesura/> +                    <l xml:id="SS.3.2.11cd"/> 
-                            sve sve dravyeṣu sarvveṣāṃ vyaktalakṣaṇam iṣyate ||</l>+                    <l xml:id="SS.3.2.12ab"/>-->
                                          
 +                    <l xml:id="SS.3.2.13ab"/>
  
-                    <l xml:id="SS.3.1.22"><label>1.22</label>aṣṭau prakṛtayaḥ proktā vikārāś +                    <l xml:id="SS.3.2.13cd"> 
-                        caiva ṣoḍaśa |+                        <label xml:lang="en">cf1938 ed. 3.2.13cd</label>
                         <caesura/>                         <caesura/>
-                        kṣetrajñāś ca samāsena svatantraparatantrata iti ||</l>+                         kuryāt kalkam picūṃś cāpi pathyāny ācamanāni ca || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.14cd"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.14cd</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         durggandhapūtisaṃkāśe majjābhe vāpi śoṇite | </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.15ab"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.15ab</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         pibed bhadraśriyakvāthañ candanakvātham eva vā || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.15cd"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.14ab"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.14ab</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         granthibhūte pibet pāṭhāṃ tryūaṇaṃ vṛkṣakāṇi ca | </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.14.add1"> 
 +                        <label xml:lang="en">3.2.14.add1</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         kṣāranāgarahiṅgūnān niḥkvāthaṃ surasām pibet || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.16"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.24"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.24</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         evam aduṣṭaśukraḥ śuddhārtavā || <anchor n="SS.3.2.2-24"/> 
 +                    </l> 
 + 
 +                    <ab corresp="#SS.3.2.24" type="apparatus"> 
 +                        <list type="Emendation"> 
 +                            <item corresp="#SS.3.2.24-n1" xml:lang="en">We emend against all the 
 +                                manuscript witnesses. MS H adds a Newa comma after ṛtau in the next 
 +                                section, suggesting that the scribe thought that was the start of a 
 +                                new section of text.</item> 
 +                        </list> 
 +                    </ab> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.25"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.25</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         ṛtau prathama<pc> </pc>divasāt prabhṛti brahmacāriṇī 
 +                            snānānulepanālaṅkāra<pc> </pc>vilekhana<pc> </pc>virahitā 
 +                            divāsvapnāñjanāśru<pc> </pc>pātābhyaṅga<pc> </pc>nakha<pc 
 +                            > </pc>cchedana<pc> </pc>pradhāvana<pc> </pc>hasana<pc 
 +                            > </pc>kathanātiśabda<pc> </pc>śravaṇāyāsam pariharet | 
 +                        <caesura/> 
 +                         kiṃ kāraṇaṃ | divā svapatyā badhiraḥ | añjanād andhaḥ | rodanād 
 +                        vikṛtadṛṣṭiḥ | snānānulepanād duḥśīlaḥ | tailābhyaṅgāt kuṣṭhī | 
 +                        nakhāvakarttanāt kunakhaḥ | pralepanāt khalatiḥ | mārutāyāsasevanād unmatto 
 +                        garbhbho bhavatīty evam etān<anchor n="SS.3.2.25-n1"/> pariharet || 
 +                        <caesura/> 
 +                         darbha<pc> </pc>saṃstaraṇa<pc> </pc>śāyinīṃ karatala<pc 
 +                            > </pc>śarāva<pc> </pc>parṇṇānām anyatama<pc> </pc>bhojinīṃ haviṣyaṃ 
 +                        tryahaṃ bharttā rakṣet | tataḥ śuddhasnātān tu caturthyām anāhata<pc 
 +                        > </pc>vastravāsinīm alaṅkṛtāṃ kṛtamaṅgalasvasti<pc> </pc>vācanām bharttāran 
 +                        darśayed | 
 +                        <caesura/> 
 +                         api tat kasya hetoḥ || </l> 
 + 
 +                    <ab corresp="#SS.3.2.25" type="apparatus"> 
 +                        <list type="Emendation"> 
 +                            <item corresp="#SS.3.2.25-n1" xml:lang="en"> We emend from <foreign 
 +                                    xml:lang="sa">etām</foreign> to the vulgate's <foreign 
 +                                    xml:lang="sa">etān</foreign> for sense.</item> 
 +                        </list> 
 +                    </ab> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.26"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.26</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavati cātra || 
 +                        <caesura/> 
 +                         pūrvvam paśyed ṛtusnātā yādṛśan naram aṅganā | 
 +                        <caesura/> 
 +                         tādṛśañ janayet putram bharttāran darśayet tataḥ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.27"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.27</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tato vidheyaṃ putrīyam upādhyāyaḥ samācaret | 
 +                        <caesura/> 
 +                         karmānte ca kramaṃ hy etam avekṣyeta vicakṣaṇaḥ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.28"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.28</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tato 'parāhṇe pumān sarppiḥkṣīrābhyāṃ śālyodanam abhiprāśya māsaṃ 
 +                        brahmacārī tailamāṣottāhārān nārīm upagacched rātrau sāmabhir abhiviśvāsya 
 +                        vikalpyam evaṃ caturthyāṃ ṣāṣṭhyām aṣṭamyān daśamyāṃ dvādaśyāñ copeyād 
 +                            |<anchor n="SS.3.2.28-n1"/> 
 +                    </l> 
 + 
 +                    <ab corresp="#SS.3.2.28" type="apparatus"> 
 +                        <list type="Notes"> 
 +                            <item corresp="#SS.3.2.28-n1" xml:lang="en">Witness N inserts a 
 +                                misplaced folio at this point, image A 1267_11_67.jpg, covering 
 +                                SS.3.2.22bis, 23, 33, 34, 35, 30.</item> 
 +                        </list> 
 +                    </ab> 
 + 
 +                    <!--    Witness N inserts a misplaced folio at this point,  
 +                        image A 1267_11_67.jpg, covering SS.3.2.22bis, 23, 33, 34, 35, 30.--> 
 + 
 + 
 +                    <!-- 29, 30 and most of 31 missing  --> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.29"/> 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.30"/> 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.31a"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.31b"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.31b</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         ataḥ paraṃ<anchor n="SS.3.2.31b-n1"/> māsād upeyāl | </l> 
 + 
 +                    <ab corresp="#SS.3.2.31b" type="apparatus"> 
 +                        <list type="Notes"> 
 +                            <item corresp="#SS.3.2.31b.add-n1" xml:lang="en">Witness H makes a saut 
 +                                du même au même from <foreign xml:lang="sa">ataḥ paraṃ</foreign> at 
 +                                the start of 30 to the end of 31.</item> 
 +                        </list> 
 +                    </ab> 
 + 
 + 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.32"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.32</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         labdhagarbhā<anchor n="SS.3.2.32-n1"/> teṣv evāhaḥsu lakṣmaṇā<pc 
 +                            > </pc>vaṭa<pc> </pc>śuṅgā<pc> </pc>sahadevā<pc> </pc>viśva<pc 
 +                        > </pc>devānām anyatamam abhiṣūyāt | trīṃś caturo vā bindūn dadyād dakṣiṇe 
 +                        nāsāpuṭe putrakāmāyai vāme strīkāmāyai na cainan niṣṭhīved iti || </l> 
 + 
 +                    <ab corresp="#SS.3.2.32" type="apparatus"> 
 +                        <list type="Notes"> 
 +                            <item corresp="#SS.3.2.32-n1" xml:lang="en">Witness N is faint and 
 +                                written close to the abraded top of the folio so that superscript 
 +                                vowels are uncertain. Witness H has a scribal correction of the 
 +                                vowel <foreign xml:lang="sa">i</foreign>. The reading adopted here, 
 +                                with a feminine sentence subject, is neither the Nepalese nor the 
 +                                vulgate and is almost certainly unoriginal. Without further evidence 
 +                                it is not possible to recover the oldest reading.</item> 
 +                        </list> 
 +                    </ab> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.11ab"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.11cd"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.11cd</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         ślokāḥ || 
 +                        <caesura/> 
 +                         sphaṭikābhaṃ dravaṃ snigdhaṃ madhuram madhugandhi ca | </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.12ab"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.12ab</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         śukram icchanti kecit tu kṣaudratailasamaprabham || </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.17"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.17</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         śaśāsṛkpratimaṃ yat tu yad vā lākṣārasopamaṃ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         tad ārtavam praśansanti yac ca na virajyate || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.18"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.18</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tad evātiprasaṅgena pravṛttam anṛtāv api | 
 +                        <caesura/> 
 +                         asṛgdaram vijānīyād raktalakṣaṇalakṣitaṃ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.19"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.19</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         asṛgdaraṃ bhavet sarvvan sāṅgamarddan savedanaṃ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         atipravṛttau daurbbalyam bhramamūrcchā tamas tṛṣā || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.20"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.20</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         dāhaḥ pralāpaḥ pāṇḍutvan tandrā rogāś ca vātajāḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         taruṇyā hitasevinyās tad alpopadravam bhavet || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.21ab"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.21cd"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.21cd</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         doṣair āvṛtamārggatvād ārttavan naśyati striyāḥ | </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.22"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.22</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatra māṃsa<pc> </pc>kulatthāmla<pc> </pc>tilamāṣasurā hitāḥ || 
 +                        <caesura/> 
 +                         pāne mūtram udaśvic ca dadhiśuktañ ca bhojane | </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.23"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.23</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         kṣīṇam prāgīritaṃ raktaṃ salakṣa-ṇacikitsitaṃ || 
 +                        <caesura/> 
 +                         tathāpy asya vidhātavyam vidhānaṃ raktapittavat | </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.33"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.33</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         dhruvañ caturṇṇāṃ sānnidhye garbhbhaḥ syād vidhipūrvvakaḥ || 
 +                        <caesura/> 
 +                         kṣettrabījodakatṛṇāṃ sāmagryād aṅkuro yathā || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.34"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.34</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         evaṃ jātā rūpavanto mahāsattvāś cirāyuṣaḥ || 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavanty ṛṇapramoktāras saputrāḥ putriṇāṃ hitāḥ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.35"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.35</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatra tejodhātur varṇṇānām prabhavaḥ iti kṛtvā yadā garbhotpattāv 
 +                        apāndhātuprāyam āhāram bhavati tadā garbhbhasya gauratvaṃ |<anchor 
 +                            n="SS.3.2.35-n1"/> pṛthivīdhātuprāyaḥ kṛṣṇatvaṃ | 
 +                        pṛthivyākāśadhātuprāyaḥ śyāmatvaṃ | yādṛkvarṇṇam āhāram upasevate garbhbhiṇī 
 +                        tadvarṇṇaḥ prasavo bhavtīty eke bhāṣante | yathā kṛṣṇapītaśvetāsu bhūmiṣu 
 +                            sarppa<pc> </pc>vṛścika<pc> </pc>galagoḍikādayaḥ<anchor n="SS.3.2.35-n3" 
 +                        /> satvāḥ kṛṣṇapītaśvetā iti ||<anchor n="SS.3.2.35-n2"/> tatra dṛṣṭibhāgam 
 +                        apratipannan tejodhātur jjātyandhaṃ karoti | tad eva raktānugataṃ raktākṣaṃ 
 +                        | śleṣmānugataṃ śuklākṣaṃ | pittānugatam piṅgākṣaṃ | vātānugatam vikṛtākṣaṃ 
 +                        || </l> 
 + 
 +                    <ab corresp="#SS.3.2.35" type="apparatus"> 
 +                        <list type="Notes"> 
 +                            <item corresp="#SS.3.2.35-n1" xml:lang="en">Note the slightly unusual 
 +                                form <foreign xml:lang="sa">apān-dhātu-prāyam</foreign> with the 
 +                                inflected genitive pl. of the first member of the compound (Whitney 
 +                                1250e).</item> 
 +                            <item corresp="#SS.3.2.35-n2" xml:lang="en"><foreign xml:lang="sa" 
 +                                    >galagoṇḍikādayaḥ</foreign> in witness H is likely to be a 
 +                                variant pronunciation rather than a scribal error.</item> 
 +                            <item corresp="#SS.3.2.35-n3" xml:lang="en">Witness N breaks off at this 
 +                                point and is unavailable for the remainder of the 
 +                                    <title>Suśrutasaṃhitā</title>.</item> 
 +                        </list> 
 +                    </ab> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.35.1"> 
 +                        <label xml:lang="en">3.2.35.1</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavanti cātra || 
 +                        <caesura/> 
 +                         viśuddhaḥ pavano yasya nayane pratipadyate | 
 +                        <caesura/> 
 +                         jāyete nayane tasya nimne kṛṣṇe 'site tathā<anchor n="SS.3.2.35.1-n1"/> || </l> 
 + 
 +                    <ab corresp="#SS.3.2.35.1" type="apparatus"> 
 +                        <list type="Notes"> 
 +                            <item corresp="#SS.3.2.35.1-n1" xml:lang="en">Witness H appears to read 
 +                                    <foreign xml:lang="sa">jāyate</foreign> but we emend to the 
 +                                dual.</item> 
 +                        </list> 
 +                    </ab> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.35.2"> 
 +                        <label xml:lang="en">3.2.35.2</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         pittaṃ kaphayutaṃ yasya nirmmalaṃ yāti locane | 
 +                        <caesura/> 
 +                         haripiṅglasamjñā vai jāyete tasya locane || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.35.3"> 
 +                        <label xml:lang="en">3.2.35.3</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         vinirddhūtamalaḥ śleṣmā yadā vrajati locane | 
 +                        <caesura/> 
 +                         tasya netre prakāśete śuklamaṇḍalamaṇḍale || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.35.4"> 
 +                        <label xml:lang="en">3.2.35.4</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         raktaṅ kaphayutaṃ yasya yadā vrajati locane || 
 +                        <caesura/> 
 +                         kapotanīle nayane rakte vā jāyete nṛṇāṃ<anchor n="SS.3.2.35.4-n1"/> || </l> 
 + 
 +                    <ab corresp="#SS.3.2.35.4" type="apparatus"> 
 +                        <list type="Notes"> 
 +                            <item corresp="#SS.3.2.35.4-n1" xml:lang="en">Witness H appears to read 
 +                                    <foreign xml:lang="sa">jāyate</foreign> but we emend to the 
 +                                dual.</item> 
 +                        </list> 
 +                    </ab> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.36"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.36</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         ghṛtakumbho yathā hy agnim āśritaḥ pravilīyate | 
 +                        <caesura/> 
 +                         prasarpped ārttavan nāryāḥ puruṣasya samāgamāt || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.37"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.37</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bīje tu vāyunā bhinne dvau jīvau kukṣim āgatau | 
 +                        <caesura/> 
 +                         yamāv ity abhidhīyete dharmmetarapurā kṛtau || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.37.1"> 
 +                        <label xml:lang="en">3.2.37.1</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         miśrībhāve yadā puṃso retas subahunirmmalaṃ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         tadā prasūyate nārī garbhbhiṇī dārakadvayaṃ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.37.2"> 
 +                        <label xml:lang="en">3.2.37.2</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         miśrībhāve striyāś caiva bahuśukraṃ yadā bhavet | 
 +                        <caesura/> 
 +                         kanyādvayan tadā nārī sūyate nātra saṃśayaḥ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.38"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.38</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         āsekyo nāma bhavati strīpuṃsor alpabījayoḥ || 
 +                        <caesura/> 
 +                         sa śuklaṃ prāśya labhate dhvajocchrāyam asaṃśayaḥ ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.39"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.39</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         yaḥ pūtiyonau jāyeta sa saugandhikasaṃjñitaḥ || 
 +                        <caesura/> 
 +                         sa yoniśephasor ggandham āghrāya labhate balam || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.40"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.40</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         sve gude brahmacaryād yaḥ strīṣu svāsu pravartate | 
 +                        <caesura/> 
 +                         kumbhīkaḥ sa tu vijñeya īrṣyakaṃ śṛṇu cāparaṃ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.41"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.41</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         dṛṣṭvā vyavāyam anyeṣāṃ vyavāyāya pravarttate | 
 +                        <caesura/> 
 +                         īrṣyakaḥ sa tu vijñeyaḥ ṣaṇḍhakaṃ śṛṇu pañcamaṃ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.42"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.42</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         kaumāryāṃ yas tv ṛtau mohād aṅganeva pravartate | 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatra strīceṣṭitākāro jāyate ṣaṇḍhasaṃjñakaḥ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.43"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.43</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         ṛtau puruṣavac cāpi yadi yoṣit prapadyate | 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatra kanyā yadi bhavet sā bhaven naraceṣṭitā || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.44"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.44</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         āsekyaś ca sugandhī ca kumbhīkaś cerṣyakas tathā | 
 +                        <caesura/> 
 +                         saśukrakās tv amī jñeyā hy aśukraḥ ṣaṇḍhasaṃjñakaḥ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.45"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.45</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         anayor vviprakṛtyā tu teṣāṃ śukravahā sirā || 
 +                        <caesura/> 
 +                         harṣāt sphuṭatvam āyāti dhvajocchrāyan tato bhavet ||<anchor 
 +                            n="SS.3.2.45-n1"/> 
 +                    </l> 
 + 
 +                    <ab corresp="#SS.3.2.45" type="apparatus"> 
 +                        <list type="Emendation"> 
 +                            <item corresp="#SS.3.2.45-n1" xml:lang="en">We emend H's reading 
 +                                    <foreign xml:lang="sa">āyānti</foreign> to the singular. There 
 +                                are two semen-carrying vessels in the 
 +                                <title>Suśrutasaṃhitā</title>'s anatomical theory (śārīrasthāna 
 +                                9.12), not many.</item> 
 +                        </list> 
 +                    </ab> 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.46"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.46</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         ākārācāracintābhir yādṛśībhiḥ samanvitau | 
 +                        <caesura/> 
 +                         strīpuṃsau tu bhaveyātāṃ tayor ggarbbho 'pi tādṛśaḥ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.47"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.47</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         yadā tu nārī nārī ca maithunāyopakalpataḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         muñcataḥ śukram anyonyam anasthis tatra jāyate || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.48"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.49"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.50"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.50</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         sarppa<pc> </pc>vṛścika<pc> </pc>kuṣmāṇḍa<pc> </pc>vikṛtākṛtayas tu te | 
 +                        <caesura/> 
 +                         garbhbhā evamvidhāś cānye jñeyāḥ pāpakṛto bhṛśaṃ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.51"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.51</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         garbhbho vātaprakopeṇa dauhṛdena vimānitaḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavet kubjo 'thavā kūniḥ paṅgur mmūko 'tha mirmmiṇaḥ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.52"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.52</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         mātāpitror anācārād aśubhaiś ca purākṛtaiḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         vātādīnām prakopeṇa garbhbho vaikṛtam āpnuyāt || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.53"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.53</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         malālpatvād ayogāc ca vāyoḥ pakvāśayasya ca | 
 +                        <caesura/> 
 +                         vātamūtrapurīṣāṇi na garbhbhasthaḥ karoti ha || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.54"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.54</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         jarāyunā mukhe cchanne kaṇṭhe ca kaphaveṣṭite | 
 +                        <caesura/> 
 +                         vāyor ggatinirodhāc ca na garbhbhasthaḥ praroditi || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.55"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.55</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         niśvāsocchvāsa<pc> </pc>saṃkṣobha<pc> </pc>svapnāṅ garbhbho 'tha gacchati | 
 +                        <caesura/> 
 +                         mātur nniḥśvasitocchvāsasaṃkṣobhasvapnasaṃbhavān || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.56"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.56</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         sanniveśaḥ śarīrāṇāṃ dantānāṃ patanodbhavau | 
 +                        <caesura/> 
 +                         taleṣv asaṃbhavo yac ca romnām etat svabhāvataḥ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.57"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.2.57</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhāvitāḥ pūrvvadeheṣu satataṃ śāstrabuddhayaḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavanti sattva<pc> </pc>bahulāḥ pūrvvajātismarā narāḥ || <anchor 
 +                            n="SS.3.2.57-n1"/> 
 +                    </l> 
 + 
 +                    <ab corresp="#SS.3.2.57" type="apparatus"> 
 +                        <list type="Emendation"> 
 +                            <item corresp="#SS.3.2.57-n1" xml:lang="en">Witness H has a strange 
 +                                conjunct consonant after <foreign xml:lang="sa">bhavanti</foreign>, 
 +                                followed by <foreign xml:lang="sa">na</foreign>. The whole looks 
 +                                like <foreign xml:lang="sa">sttāna</foreign>, which is not visually 
 +                                similar to <foreign xml:lang="sa">sattva</foreign>. We have followed 
 +                                witness L, which at least make good sense.</item> 
 +                        </list> 
 +                    </ab> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.2.58"/> 
 + 
 +                    <p xml:id="SS.3.2.trailer">iti śārīraṃ dvitīyo 'dhyāyaḥ || ||</p> 
 + 
 +                </div> 
 + 
 +                <div n="3" type="adhyāya"> 
 + 
 +                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 3]</head> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.1"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.3.1</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         athāto garbbhāvakrāntiṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.2"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.3"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.3.3</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         saumyaṃ śukram ārttavam āgneyam itareṣām apy atra bhūtānāṃ sānnidhyam asty 
 +                        aṇunā viśeṣeṇa parasparopakārāt parasparānupraveśāc ca || <anchor 
 +                            n="SS.3.3.3-n1"/> 
 +                    </l> 
 + 
 +                    <ab corresp="#SS.3.3.3" type="apparatus"> 
 +                        <list type="Emendation"> 
 +                            <item corresp="#SS.3.3.3-n1" xml:lang="en">In both Nepalese witnesses, 
 +                                the dental <foreign xml:lang="sa">na</foreign> in <foreign 
 +                                    xml:lang="sa">anunā</foreign> is unambiguous, but we have to 
 +                                emend to the retroflex for grammar and sense. In 
 +                                    <title>Suśrutasaṃhitā</title> sūtrasthāna 14.16, a similar 
 +                                phrase, <foreign xml:lang="sa">aṇunā viśeṣeṇa-</foreign> has the 
 +                                retroflex in the witnesses K and N, so the emendation is 
 +                                certain.</item> 
 +                        </list> 
 +                    </ab> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.4"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.3.4</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatra dampatyoḥ samprayoge tejaḥ śarīrād vāyus samīrayati | tatra 
 +                            tejonila<pc> </pc>sannipātāc chukraṃ cyutaṃ yonim abhiprapadyate | 
 +                        saṃsṛjyate cārttavena | tato 'gnīṣomasaṃyogāt saṃsṛjyamāno garbbhāśayam 
 +                        anuprapadyate | kṣettrajñaś cetayitā spraṣṭā ghrātā draṣṭā śrotā rasayitā 
 +                        puruṣo gantā sākṣī dhātā vaktā yaḥ ko 'sāv ādya āyur ity evam ādibhiḥ 
 +                        paryāyavācakair nnāmabhir abhidhīyate | daivasaṃyogād akṣayo 'vyayo 'cintyo 
 +                        bhūtātmā satvarajastamobhir ddevāsurair aparaiś ca saha bhāvair vvāyunā 
 +                        preryamāṇo garbbhāśayam anupraviśati || </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.5"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.3.5</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatra śukrabāhulyāt pumān ārttavabāhulyāt strī sāmyād ubhayor napuṃsakaṃ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.6ab"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.3.6ab</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatra ṛtudvādaśarātraṃ bhavati |</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.6.1"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.3.6.1</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatra prathame divase ṛtumatyāṃ maithunagamanam anāyuṣyam puṃso bhavati 
 +                            |<anchor n="SS.3.3.6.1-n1"/> yac ca tatrādhīyate garbbhaḥ saprasavato 
 +                        vipadyate | †dvitīye <damage extent="4" unit="char"/>gṛhe vipadyate† | 
 +                        tṛtīye 'py evam asampūrṇṇo 'ṅgo 'lpāyuś ca bhavati | tasmāt trirātram 
 +                        pariharet | na ca pravarttati raktabījaṃ pradiṣṭaṃ guṇakaraṃ bhavati | yathā 
 +                        nadyām †pratisrotasi<damage extent="4" unit="char"/>ci†dravyaṃ pratikṣiptaṃ 
 +                        na pratinivarttate | tadvad bījaṃ draṣṭavyan | tasmāt trirātran niyamavantīm 
 +                        pariharet | tatra ṛtudvādaśarātran dṛṣṭvānārttavā bhavati || </l> 
 + 
 +                    <ab corresp="#SS.3.3.6.1" type="apparatus"> 
 +                        <list type="Notes"> 
 +                            <item corresp="#SS.3.5.6.1-n1" xml:lang="en"><foreign xml:lang="sa" 
 +                                    >puṃso</foreign> (m.) <foreign xml:lang="sa">bhavati</foreign> 
 +                                needs to be read as a separate sentence because of the gender 
 +                                difference with <foreign xml:lang="sa">anāyuṣyam</foreign> 
 +                                (n.).</item> 
 +                        </list> 
 +                    </ab> 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.6cd"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.3.6cd</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         adṛṣṭārttavās tā eke bhāṣante || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.9"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.3.9</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavati cātra || 
 +                        <caesura/> 
 +                         dine vyatīte niyamaṃ saṃkucaty ambujaṃ yathā | 
 +                        <caesura/> 
 +                         ṛtau vyatīte nāryās tu yoniḥ saṃkucatis tathā || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.7"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.3.7</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         pīnaprasannavadanām praklinnātmamukhadvijāṃ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         narakāmām priyakathāṃ srastakukṣyakṣimūrddhajām || </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.8"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.3.8</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         sphuradbhujakucaśroṇinābhyūru<pc> </pc>jaghana<pc> </pc>sphicāṃ || 
 +                        <caesura/> 
 +                         harṣautsukyaparāṃś caiva vidyād ṛtumatīṃ striyam || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.10"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.3.10</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         māsenopacitaṃ kāle dhamanībhyāṃ yad āgataṃ || 
 +                        <caesura/> 
 +                         īṣatkṛṣṇam vigandhañ ca vāyur yonimukhan nayet || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.11"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.3.11</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tad varṣād dvādaśāt kāle varttamānam asṛk punaḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         jarāpakvaśarīrāṇām pañcāśād vinivarttate || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.12"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.3.12</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         yugmeṣu tu pumān prokto divaseṣv anyathābalā | 
 +                        <caesura/> 
 +                         puṣpakāle śucis tasmād apatyārthī striyaṃ vrajet || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.13"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.3.13</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatra sadyo<pc> </pc>gṛhītagarbbhāyāḥ śramo glāniḥ pipāsā sakthi<pc 
 +                        > </pc>sadanam āṭopaḥ śukraśoṇitayor anubandhaḥ kharasphuraṇaṃ yonyāḥ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.14ab"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.3.14ab</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavati cātra || 
 +                        <caesura/> 
 +                         stanayoḥ kṛṣṇamukhatā romarājyudgamas tathā |</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.14cd"/> 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.15ab"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.15cd"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.3.15cd</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         prasekaḥ sadanañ cāpi garbbhiṇyā liṅgam ucyate || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.16"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.3.16</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tataḥ prabhṛty eva ca vyavāyaṃ vyāyāmam atikarśanaṃ divāsvapnaṃ 
 +                        rātrijāgaraṇaṃ śokaṃ yānārohaṇam bhayam utkaṭakāsanañ caikāntataḥ 
 +                        snehādikramaṃ śoṇitamokṣaṇañ cākāle na seveta |<anchor n="SS.3.3.16-n1" 
 +                        /></l> 
 + 
 +                    <ab corresp="#SS.3.3.16" type="apparatus"> 
 +                        <list type="Emendation"> 
 +                            <item corresp="#SS.3.3.16-n1" xml:lang="en">We emend <foreign 
 +                                    xml:lang="sa">atikarṣaṇaṃ</foreign> in witness H for sense and 
 +                                because of the instability of <foreign xml:lang="sa">ṣa</foreign> 
 +                                and <foreign xml:lang="sa">ṇa</foreign> in H.</item> 
 +                        </list> 
 +                    </ab> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.17"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.18"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.3.18</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatra prathame māse kalalañ jāyate || 
 +                        <caesura/> 
 +                         dvitīye śoṇitoṣṇānilaiḥ pacyamāno mahābhūtānāṃ saṃjāto ghanañ jāyate | 
 +                        granthir yadi pumān | strī cet peśī | napuṃsakaṃ ced arbbudam bhavati || 
 +                        <caesura/> 
 +                         tṛtīye hastapādaśirasām pañca piṭakā abhinirvarttante | 
 +                        sarvvāṅgapratyaṅgavibhāgaś ca sūkṣmo bhavati || 
 +                        <caesura/> 
 +                         caturthe sarvvāṅgapratyaṅgavibhāgaś ca pravyakto bhavati || 
 +                        <caesura/> 
 +                         pañcame sarvvāṅgapratyaṅgavibhāgaś ca pravyaktataro bhavati | 
 +                        garbbhahṛdapravyaktibhāvāc cetanādhātur abhivyakto <anchor n="SS.3.3.18-n1" 
 +                        /> | kasmāt | tatsthānatvād | garbbhaś caturthe māse abhiprāyam 
 +                        indriyārtheṣu karoti |<anchor n="SS.3.3.18-n2"/> dvihṛdayā ca nārī bhavati 
 +                        nimittāny ācakṣate | dvauhṛdayavimānanāt kubjakūniṃ ṣaṇḍam vāmanavikṛtākṣam 
 +                        anakṣam vā nārī sutañ janayati | tasmāt sā yad icchet tat tasmai dāpayet | 
 +                        labdhadauhṛdā hi vīryavantaṃ cirāyuṣañ janayati || </l> 
 + 
 +                    <ab corresp="#SS.3.3.18" type="apparatus"> 
 +                        <list type="Emendation"> 
 +                            <item corresp="#SS.3.3.18-n1" xml:lang="en">We emend H's reading 
 +                                    <foreign xml:lang="sa">abhivyakte</foreign> to <foreign 
 +                                    xml:lang="sa">abhivyakto</foreign> for sense and following the 
 +                                vulgate. MS H, our only witness to the Nepalese version at this 
 +                                point, is badly damaged here and while it looks as if the akṣara is 
 +                                    <foreign xml:lang="sa">kte</foreign>, it is just possible that a 
 +                                vertical line after the character has been destroyed. The damaged 
 +                                portion may have supported the word <foreign xml:lang="sa" 
 +                                    >bhavati</foreign></item> 
 +                            <item corresp="#SS.3.3.18-n2" xml:lang="en">Note the absence of sandhi 
 +                                between <foreign xml:lang="sa">māse</foreign> and <foreign 
 +                                    xml:lang="sa">abhiprāyam</foreign>.</item> 
 +                        </list> 
 +                    </ab> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.19"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.3.19</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavati cātra || 
 +                        <caesura/> 
 +                         indriyārthāṃs tu yān yāṃ sā bhoktum icchati garbbhiṇī | 
 +                        <caesura/> 
 +                         garbbhābādhabhayāt tāṃs tām bhiṣag āhṛtya dāpayet || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.20"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.3.20</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         samprāptadauhṛdā putram prajāyeta guṇānvitaṃ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         alabdhadauhṛdā garbbhe labhate cātmani vā bhayam ||<anchor n="SS.3.3.20-n1" 
 +                        /></l> 
 + 
 +                    <ab corresp="#SS.3.3.20" type="apparatus"> 
 +                        <list type="Emendation"> 
 +                            <item corresp="#SS.3.3.20-n1" xml:lang="en">We emend to the feminine 
 +                                    <foreign xml:lang="sa">samprāptadauhṛdā</foreign> for sense and 
 +                                because of symmetry with the second half of the verse.</item> 
 +                        </list> 
 +                    </ab> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.21"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.3.21</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         yeṣu yeṣv indriyārtheṣu dauhṛde yā vimānitā | 
 +                        <caesura/> 
 +                         prajāyeta sutaṃ sārttin tasmin tasmin tathendriye || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.22"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.3.22</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         rājasandarśane yasyā dauhṛdañ jāyate striyāḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         arthavantam mahābhāgaṃ kumāraṃ sā prasūyate ||<anchor n="SS.3.3.22-n1" 
 +                        /></l> 
 + 
 +                    <ab corresp="#SS.3.3.22" type="apparatus"> 
 +                        <list type="Emendation"> 
 +                            <item corresp="#SS.3.3.22-n1" xml:lang="en">We emend to <foreign 
 +                                    xml:lang="sa">rāja-</foreign> and <foreign xml:lang="sa" 
 +                                    >striyāḥ</foreign> for sense, following the vulgate.</item> 
 +                        </list> 
 +                    </ab> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.23"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.3.23</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         dukūlapaṭṭa<pc> </pc>kauṣeya<pc> </pc>bhūṣaṇādiṣu dauhṛdā | 
 +                        <caesura/> 
 +                         alaṅkāraiṣiṇam putraṃ lalitaṃ sā prasūyate || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.24"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.3.24</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         āśrame saṃyatātmānaṃ dharmmaśīlaṃ prajāyate | 
 +                        <caesura/> 
 +                         devatāpratimāyāṃ tu prasūte harṣadopamam || 
 +                        <caesura/> 
 +                         darśane vyāḍajātīnāṃ hiṃsāśīlaṃ prajāyate || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.25"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.3.25</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         godhāmāṃsāśinī putraṃ suṣupsur mmāraṇātmakaṃ || 
 +                        <caesura/> 
 +                         gavāṃ māṃsena balinaṃ sarvvakleśasahaṃ sutaṃ | </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.26ab"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.3.26ab</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         māhiṣe daurhṛdāc chūraṃ raktākṣaṃ lomaśaṃ sutaṃ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.26cd"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.27"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.28"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.3.28</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         ato 'nukteṣu yā nārīm abhidhyāyati dauhṛdam || 
 +                        <caesura/> 
 +                         śarīrāhāraśīlaiḥ sā samānañ janayiṣyati || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.29"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.3.29</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         karmmaṇā coditañ jantor bbhavitavyam punar bbhavet | 
 +                        <caesura/> 
 +                         yathā tathā daivayogād dauhṛdañ janayed dhṛdi || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.30"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.3.30</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         pañcame manaḥ pratibuddhataram bhavati || ṣaṣṭhe buddhiḥ || saptame 
 +                        sarvvapravyaktaṃ śarīraṃ || aṣṭame 'sthirībhavaty ojas tatra jāto na jīvati 
 +                        || nairṛtabhāgadheyatvāt tato balim māṃsodanaṃ bhāgadheyan tasmai dāpayet || 
 +                        navamadaśamaikādaśadvādaśānām anyatamasmiñ jāyate | ato 'nyathā vikārī 
 +                        bhavati || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.31"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.3.31</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         mātus tu khalu rasavahāyān nābhyāṃ garbbhanāḍī pratibaddhā bhavati | sāsya 
 +                        mātur āhārarasavīryam abhyavaharati || tenopasnehenābhivṛddhir asya bhavati 
 +                        | asañjātāṅgavibhāgam api niḥṣekāt prabhṛti sarvvaśarīrānusāriṇīnāṃ 
 +                        rasavahānāṃ tiryaggatīnān dhamanīnām upasnehena jīvayati ||<anchor 
 +                            n="SS.3.3.31-n1"/> 
 +                    </l> 
 + 
 +                    <ab corresp="#SS.3.3.31" type="apparatus"> 
 +                        <list type="Emendation"> 
 +                            <item corresp="#SS.3.3.31-n1" xml:lang="en">We emend the H reading 
 +                                    <foreign xml:lang="sa">niḥṣekān</foreign> to the ablative, 
 +                                following the sense of the passage and the vulgate reading.</item> 
 +                        </list> 
 +                    </ab> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.32"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.3.32</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         garbbhasya khalu sambhavataḥ || pūrvvaṃ śiraḥ sambhavatīty āha śaunakas 
 +                        tanmūlatvāt || pradhānendriyāṇāṃ hṛdayam iti kṛtavīryaḥ buddher manasaś ca 
 +                        sthānaṃ || nābhir iti pārāśaryas tato varddhate dehadehinaḥ prāṇaḥ | 
 +                        pāṇipādam iti mārkkaṇḍeyas tanmūlatvāc ceṣṭāyāḥ | garbbhasya śarīram iti 
 +                        subhūtigautamas tatra nibandhatvāt sarvvagātrasambhavasya | tat tu na samyak 
 +                        | sarvvāṇy aṅgapratyaṅgāni yugapat sambhavanti | kāle garbbhasya sūkṣmatvān 
 +                        nopalabhyante | vaṃśāṅkuravac cūtaphalavac ca | tad yathā cūtaphale vipakve 
 +                            keśara<pc> </pc>māṃsāsthi<pc> </pc>majjānaḥ pṛthak pṛthag dṛśyante 
 +                        kālaprakarṣāt tāny eva taruṇe nopalabhyante sūkṣmatvāt | teṣāṃ sūkṣmāṇāṃ 
 +                        keśarādīnām pravyaktaṃ kālaḥ karoti | etenaiva vaṃśāṅkuro vyākhyātaḥ | evaṃ 
 +                        garbbhasya tāruṇye sarvveṣv aṅgapratyaṅgeṣu satsv api saukṣmyād anupalabdhis 
 +                        tāny eva kālaprakarṣāt pravyaktāni bhavanti | pūrvvottarakālayogo nāstīti 
 +                        kevalan tu saukṣmyān nābhivyajyante | yathākālaṃ pravyaktāni bhavanti 
 +                            |<anchor n="SS.3.3.32-n1"/></l> 
 + 
 +                    <ab corresp="#SS.3.3.32" type="apparatus"> 
 +                        <list type="Note"> 
 +                            <item corresp="#SS.3.3.32-n1" xml:lang="en">The last two sentences, 
 +                                which are not present in the vulgate, paraphrase the preceding 
 +                                sentence and may be a gloss.</item> 
 +                        </list> 
 +                    </ab> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.33"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.3.33</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatra pitṛjamātṛja<pc> </pc>rasajātmaja<pc> </pc>satvasātmyajāni śarīre 
 +                        lakṣaṇāni vakṣyāmaḥ || tatra keśaśmaśru<pc> </pc>danta<pc 
 +                            > </pc>nakha<pc> </pc>romāsthi<pc> </pc>retaḥ<pc> </pc>prabhṛtīni 
 +                        pitṛjāni || māṃsaśoṇitamedomajjā<pc> </pc>hṛnnābhi<pc 
 +                        > </pc>yakṛtplīhāntragudaprabhṛtīni mṛdūni mātṛjāni | śarīropacayo 
 +                        balavṛddhir vvarṇṇasthitihāniś ca rasajāni | indriyāṇi jñānam āyuḥ 
 +                        sukhaduḥkhādikaṃ cātmanaḥ | satvajāny uttaratra vakṣyāmaḥ | vīryam ārogyam 
 +                        balaṃ varṇṇo medhā ca sātmyajaṃ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.34"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.3.34</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatra yasyā dakṣiṇe stane prāk payaso darśanaṃ dakṣiṇakukṣimahatvañ ca 
 +                        pūrvvadakṣiṇaṃ sakthi utkarṣayati bāhulyāc ca punnāmadheyeṣu dravyeṣu 
 +                        dauhṛdam abhidhyāyati svapne copalabhate padmotpalakumudāmrāmrātakādīni 
 +                        punnāmany eva vā prasannamukhavarṇṇā ca bhavetāṃ brūyāt putram iyam 
 +                        prajanayiṣyatīti | tadviparyaye kanyāṃ | yasyāḥ pārśvadvayam avanatam 
 +                        purastān nirggatam udaraṃ prāgabhihitañ ca lakṣaṇan tasyāḥ napuṃsakam iti 
 +                        vidyāt | yasyā madhye nimno droṇīprabhūtam udaraṃ sā yugmaṃ prasūyata iti || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.35"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.3.35</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavati cātra || 
 +                        <caesura/> 
 +                         devatābrāhmaṇaparāḥ śucyo hitamitāśanāḥ |<anchor n="SS.3.3.35-n1"/> 
 +                        <caesura/> 
 +                         mahāguṇāḥ prasūyante viparītās tu nirgguṇāḥ || </l> 
 + 
 +                    <ab corresp="#SS.3.3.35" type="apparatus"> 
 +                        <list type="Note"> 
 +                            <item corresp="#SS.3.3.35-n1" xml:lang="en">The form <foreign 
 +                                    xml:lang="sa">śucyaḥ</foreign> appears to be a contraction of 
 +                                    <foreign xml:lang="sa">śucayaḥ</foreign>, <foreign xml:lang="la" 
 +                                    >metri causa</foreign>. It could be seen as a transfer of an 
 +                                    <foreign xml:lang="sa">-i</foreign> stem to an <foreign 
 +                                    xml:lang="sa">-ī</foreign> stem (Oberlies 2003: 83-84).</item> 
 +                        </list> 
 +                    </ab> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.36"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.3.36</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         aṅgapratyaṅganirvṛttiḥ svabhāvād eva jāyate | 
 +                        <caesura/> 
 +                         aṅgapratyaṅganirvṛttā ye bhavanti guṇāguṇāḥ || 
 +                        <caesura/> 
 +                         te vai garbbhasya vijñeyā dharmmādharmmanimittajāḥ ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.3.trailer"> iti śārīratṛtīyo 'dhyāyaḥ || </l> 
 +                </div> 
 + 
 +                <div n="4" type="adhyāya"> 
 +                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 4]</head> 
 +                    <note xml:lang="en">The text of this adhyāya is a duplicate of NAK 5-333, 
 +                        waiting to be edited.</note> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.1"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.1</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         athāto garbhavyākaraṇaṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.2"/> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.3"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.3</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         agnīṣomo vāyuḥ sattvaṃ rajas tamaḥ pañcendriyāṇi bhūtātmā manaś ceti prāṇāḥ 
 +                            |<anchor n="SS.3.4.3-n1"/> 
 +                    </l> 
 +                    <ab corresp="#SS.3.4.3" type="apparatus"> 
 +                        <list type="Notes"> 
 +                            <item corresp="#SS.3.4.3-n1" xml:lang="en">Gayadāsa's commentary 
 +                                discusses the word <foreign xml:lang="sa">manas</foreign>, which is 
 +                                not present in the vulgate. See MS Cambridge Add.2491, f.34r.</item> 
 +                        </list> 
 +                    </ab> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.4"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.4</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tasya khalu śukraśoṇitasyābhipacyamānasya kṣīrasyeva hi santānikāḥ sapta 
 +                        tvaco bhavanti || tāsāṃ prathamāvabhāsinī nāma yā sarvvavarṇṇān avabhāsayati 
 +                        | pañcavidhāñ ca cchāyām prakāśayati | sā vrīher aṣṭādaśabhāgapramāṇā | 
 +                        dvitīyā lohitā nāma ṣoḍaśabhāgapramāṇā | tṛtīyā śvetā dvādaśabhāgapramāṇā | 
 +                        carurthī tāmrāṣṭabhāgapramāṇā | pañcamī vedanī nāma pañcabhāgapramāṇā | 
 +                        ṣaṣṭhī rohiṇī nāma vrīhipramāṇā | saptamī śukradharā nāma vrīhidvayapramāṇā 
 +                        || yato vakṣyaty udare "vrīhimukhenāṅgulam aṅguṣṭhodaramātram vāvagāhyeti" 
 +                            |<anchor n="SS.3.4.4-n1"/> 
 +                    </l> 
 +                    <ab corresp="#SS.3.4.4" type="apparatus"> 
 +                        <list type="Testimonia"> 
 +                            <item corresp="#SS.3.4.4-n1" xml:lang="en">This is a citation from 
 +                                    <title>Cikitsāsthāna</title> 14.18.</item> 
 +                        </list> 
 +                    </ab> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.5"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.5</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         kalāḥ khalv api sapta sambhavanti dhātvāntarāśayamaryādāḥ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.6"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.6</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         ślokau || 
 +                        <caesura/> 
 +                         yathā hi sāraḥ kāṣṭheṣu chidyamāneṣu dṛśyate | 
 +                        <caesura/> 
 +                         tathā hi dhātur mmāṃseṣu cchidyamāneṣu dṛśyate || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.7"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.7</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         snāyubhiś ca praticchannān santatāṃś ca jarāyuṇā | 
 +                        <caesura/> 
 +                         śleṣmaṇā veṣṭitāṃś cāpi kalābhāgān vidur bbudhāḥ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.8"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.8</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tāsāṃ prathamā māṃsadhārā nāma | tasyā māṃse sirāsnāyudhamanīsrotasāṃ 
 +                        navanavapratānāni bhavanti ||<anchor n="SS.3.4.8-n1"/><anchor 
 +                            n="SS.3.4.8-n2"/></l> 
 + 
 +                    <ab corresp="#SS.3.4.8" type="apparatus"> 
 +                        <list type="Testimonia"> 
 +                            <item corresp="#SS.3.4.8-n1" xml:lang="en"> The word <foreign 
 +                                    xml:lang="sa">pratāna</foreign> is normally masculine, but here 
 +                                and in the <title>Aṣṭāṅgasaṅgraha</title> it is neuter (As. 
 +                                śārīrasthāna 5.20).</item> 
 +                        </list> 
 +                        <list type="Emendation"> 
 +                            <item corresp="#SS.3.4.8-n2" xml:lang="en">We emend to <foreign 
 +                                    xml:lang="sa">māṃse</foreign> for sense, with the vulgate, and 
 +                                in the light of the of the <foreign xml:lang="sa">māṃse</foreign> in 
 +                                3.4.9.</item> 
 +                        </list> 
 +                    </ab> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.9"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.9</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavati cātra || 
 +                        <caesura/> 
 +                         yathā bisamṛṇālāni vivarddhante samantataḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhūmau paṅkodakasthāni tathā māṃse sirādayaḥ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.10"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.10</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         dvitīyā raktadharā nāma māṃsasyābhyantaratas tasyāḥ śoṇitam viśeṣataḥ 
 +                        sirāsu ca yakṛtplīhnoś ca bhavati || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.11"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.11</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavati cātra || 
 +                        <caesura/> 
 +                         vṛkṣād yathā hi prahatāt kṣīriṇaḥ kṣīram āsravet | 
 +                        <caesura/> 
 +                         māṃsād evaṃ kṣatāt kṣipraṃ śoṇitaṃ sampravartate || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.12"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.12</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tṛtīyā medodharā nāma medas tu khalu sarvvabhūtānām udareṣv asthiṣu ca 
 +                        mahatsu cāntar mmajjā ca bhavati || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.13"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.13</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavati cātra || 
 +                        <caesura/> 
 +                         sthūlāsthiṣu viśeṣeṇa majjā tv abhyantarāśritaḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         athetareṣu sarvveṣu saraktaṃ meda ucyate ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.14"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.14</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         caturthī śleṣmadharā nāma yā sarva<pc> </pc>sandhiṣu sarvvaprāṇabhṛtām 
 +                        bhavati || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.15"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.15</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavati cātra || 
 +                        <caesura/> 
 +                         snehābhyakte yathā hy akṣe cakraṃ sādhu pravarttate | 
 +                        <caesura/> 
 +                         sandhayaḥ sādhu varttante saṃśliṣṭāḥ śleṣmaṇā tathā || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.16"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.16</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         pañcamī purīṣadharā nāma yā caturvvidham apy annam āmāśayāt pracyutam 
 +                        pakvāśayopasthitaṃ dhārayati | koṣṭham vibhajati pakvāśayasthā || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.17"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.17</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavati cātra || 
 +                        <caesura/> 
 +                         yakṛt samantāt koṣṭhañ ca tathāntrāṇi samāśritā | 
 +                        <caesura/> 
 +                         uṇḍukastham vibhajate malam maladharā kalā ||<anchor n="SS.3.4.17-n1"/> 
 +                    </l> 
 + 
 +                    <ab corresp="#SS.3.4.17" type="apparatus"> 
 +                        <list type="Emendation"> 
 +                            <item corresp="#SS.3.4.17-n1" xml:lang="en">We emend from plurals to 
 +                                feminine singular, with the vulgate, for <foreign>kalā</foreign> and 
 +                                its qualifiers because of sense, because other passages describe 
 +                                single <foreign>kalā</foreign>s, because 
 +                                    <foreign>vibhajate</foreign> is singular and because a plural 
 +                                would break the metre.</item> 
 +                        </list> 
 +                    </ab> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.18"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.18</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         ṣaṣṭhī pittadharā nāma yā caturvvidham aśitapītakhāditalīḍham iti pacati || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.19"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.19</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavati cātra || 
 +                        <caesura/> 
 +                         aśitaṃ khāditaṃ pītaṃ līḍhaṃ yat koṣṭhagataṃ || 
 +                        <caesura/> 
 +                         taj jīryati yathākālaṃ śoṣitam pittatejasā || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.20"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.20</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         saptamī śukradharā nāma yā sarvvaprāṇināṃ sarvvaśarīravyāpinī bhavati 
 +                        ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.21"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.21</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavati cātra || 
 +                        <caesura/> 
 +                         yathā payasi sarppis tu guḍaś cekṣurase yathā | 
 +                        <caesura/> 
 +                         śarīreṣu tathā śukraṃ nṛṇām vidyād bhiṣagvaraḥ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.22"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.22</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         dvyaṅgule dakṣiṇe pārśve bastidvārasya cāpy avāṅ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         mūtrasrotas tataḥ śukraṃ puruṣasya pravarttate || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.23"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.24"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.24</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         gṛhītagarbbhāṇām ārttavavahānāṃ srotasāṃ vartmāṇy uparuddhāni garbheṇa 
 +                        bhavanti | tasmād gṛhītagarbbhāṇām ārttavaṃ na tu dṛśyate | tatas tad 
 +                        adhaḥpratihatagaty ūrddhvabhāgam upari copacīyamānam udare mucyate | śeṣaṃ 
 +                        corddhvatarabhāgam āgatam payodharāv abhiprapadyate | tasmād garbbhiṇyaḥ 
 +                        pīnonnatapayodharā bhavanti || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.25"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.25</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         yakṛtplīhānau śoṇitajau | śoṇitaphenaprabhavaḥ phupphusaḥ | 
 +                        śoṇitakiṭṭaprabhavaḥ uṇḍukaḥ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.26"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.26</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavati cātra || 
 +                        <caesura/> 
 +                         asṛjaḥ śleṣmaṇaś cāpi yaḥ prasādaḥ paro mataḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         taṃ pacyamānaṃ pittena vātaś cāpy anudhāvati || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.27"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.27</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tato 'syāntrāṇi jāyante gude bastiś ca dehinaḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatrāsya mathyamānasya dhāmyamānasya rugmavat || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.28"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.28</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         jantoḥ saṃjāyate jihvā yayā vedayate rasān || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.29"/> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.30"/> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.31"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.31</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         śoṇitakaphaprasādajaṃ hṛdayaṃ | yad āsrayā hi dhamanyaḥ prāṇavahās tad 
 +                        viśeṣeṇa cetanāsthānam uktaṃ || tasmiṃs tamasāvṛte sarvvaprāṇinaḥ svapanti 
 +                        || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.32"/> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.33"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.33</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         nidrān tu vaiṣṇaṃ vīpāpmānam upadiśanti | sā svabhāvataḥ sarvvaprāṇino 
 +                        nispṛśati | tatra yadā saṃjñāvahāni srotānsi tamobhūyiṣṭhaḥ śleṣmā 
 +                        pratipadyate || tadā tāmasī nāma nidrā bhavatyanavabodhinī sā pralayakāle 
 +                        tamobhūyiṣṭhānāmahaḥsu ca niśāsu bhavati | rajobhūyiṣṭhā nāma 
 +                        nimittasatvabhūyiṣṭhānām ardharātre kṣīṇaśleṣmaṇām anilabahulānām mano 
 +                        bhighātāc ca vaikārikī || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.34"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.34</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavanti cātra || hṛdayañ cetanāsthānaṃ muktaṃ suśruta dehinām | 
 +                        tamobhibhūte tasmiṃs tu nidrā viśati dehinaḥ || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.35"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.35</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         nidrāhetustamaḥ sattvaṃ bodhane heturucyate | svabhāva eva vā hetur 
 +                        ggarīyān parikīrtyate || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.36"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.36</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         pūrvvadehānubhūtāṃs tu bhūtātmā svapiti prabhuḥ || 
 +                        <caesura/> 
 +                         rajoyuktena manasā gṛhṇīte rthāṃ śubhāśubhāṃ || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.37"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.37</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         karaṇānāṃ tu vaiguṇye tamasā bhipravarttate | asvapann api bhūtātmā 
 +                        prasupta iti cocyate || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.38"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.38</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         sarvvarttuṣu ca divāsvapnam pratiṣiddho 'nyatra grīṣmāt | pratiṣiddheṣv api 
 +                        pratiṣiddho 
 +                        bālavṛddhakṣatakṣīṇamadyapītastrīyānavāhanādhvakarmmapariśrāntānām | 
 +                        abhuktavatāṃ medomārutakapharasakṣīṇānāṃ muhūrttam praśaṃsanti | rātrāv api 
 +                        khalu jāgaritavatāṃ jāgaraṇakālārddhan divāsvapet | vikṛtis tu divāsvapno 
 +                        nāma tatra svapatāmadharmmaḥ sarvvadoṣaprakopaś ca tat prakopāt kāsaś 
 +                        cāsapratiśyāyaśiro gauravāṅgamarddārocakāgnidaurvvalyāni bhavanti | rātrāv 
 +                        api khalu jāgaritavatāntanimittāsta eva doṣāḥ prādurbhavanti || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.39"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.39</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavanti cātra ślokāḥ || tasmān na jāgṛyād rātrau divā svapnañ ca varjjayet 
 +                        | jñātvā doṣakarāv etau budhaḥ svapnam itaś caret mitaṃ || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.40"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.40</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tathā hy aro<gap n="1" reason="smudged" unit="akṣara"/>ḥ sumanā 
 +                        valavarṇṇānvitā bhṛśaṃ | nātisthūlakṛṣaḥ śrīmān naro jīvet samā śataṃ || </l> 
 +       
 +                    <l xml:id="SS.3.4.56"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.56</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         mūrcchā pittatamaḥ prāyā rajaḥpittānilādbhramaḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         tamovātakaphātandrā nidrā śleṣmatamobhavā || </l> 
 +     
 +                    <l xml:id="SS.3.4.41"/> 
 +                     
 +                    <l xml:id="SS.3.4.42"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.42</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         nidrānāśonilāt pittātmanas tāpāt kṣayādapi | 
 +                        <caesura/> 
 +                         abhighātāc ca bhavati pratyanīkaiḥ sa śāmyati || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.43"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.43</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. śā.4.43</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         nidrānāśe 'bhyaṅgayogo mūrdhni tailaniṣevaṇam || 
 +                        <caesura/> 
 +                         gātrasyodvartanaṃ caiva hitaṃ saṃvāhanāni ca || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.44"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.44</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. śā.4.44</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         śāligodhūmapiṣṭānnabhakṣyair aikṣavasaṃskṛtaiḥ || 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhojanaṃ madhuraṃ snigdhaṃ kṣīramāṃsarasādibhiḥ || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.45"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.45</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. śā.4.45</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         rasairbileśayānāṃ ca viṣkirāṇāṃ tathaiva ca | 
 +                        <caesura/> 
 +                         drākṣāsitekṣudravyāṇām upayogo bhavenniśi || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.46"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.46</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. śā.4.46</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         śayanāsanayānāni manojñāni mṛduni ca || 
 +                        <caesura/> 
 +                         nidrānāśe tu kurvīta tathānyāny api buddhimān || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.47"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.47</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         nidrātiyoge vamanaṃ hitaṃ saṃśodhanāni ca | 
 +                        <caesura/> 
 +                         laṅghanaṃ raktamokṣaś ca manovyākulanāni ca || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.48"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.48</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         kaphamedoviṣārttānāṃ rātrau jāgaraṇaṃ hitam | 
 +                        <caesura/> 
 +                         divāsvapnaś ca bhṛṭchūlahikkājīrṇṇātisāriṇāṃ || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.49"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.49</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. śā.4.49</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         indriyārtheṣv asamvittir jjṛmbhanaṃ gauravaṃ klamaḥ | nidrārttasyaiva 
 +                        yasyehā tasya tandrā vinirddiśet || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.50"/> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.51"/> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.52"/> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.53"/> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.54"/> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.55"/> 
 +<!--                    <l xml:id="SS.3.4.56"/> appears above, after 3.4.40--> 
 +                     
 +                     
 +                    <l xml:id="SS.3.4.57"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.57</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         garbhasya khalu rasaguṇanimittātmā turāhāranimittā ca parivṛddhir bhavati 
 +                        || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.58"/> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.59"/> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.60"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.60</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavati cātra || 
 +                        <caesura/> 
 +                         dṛṣṭiś ca romakūpāś ca vardhante na kadācana | 
 +                        <caesura/> 
 +                         dhruvāṇy etāni marttyānām iti dhanvantarer mmataṃ || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.61"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.61</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         śarīre kṣīyamāṇe 'pi varddhate dvāv imau sadā | 
 +                        <caesura/> 
 +                         svabhāvam prakṛtiṅ kṛtvā nakhakeśāv iti sthitiḥ || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.62"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.62</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tisraḥ prakṛtayo bhavanti vātapittakaphanimittāḥ || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.63"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.63</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         śuklaśoṇitasaṃyoge yo doṣas tūtkaṭo bhavet | 
 +                        <caesura/> 
 +                         prakṛtir jjāyate tena tāsāṃ me lakṣaṇaṃ śṛṇu || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.64"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.64</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatra vāta prakṛtijāgarūkaḥ śītadveṣī durbhagas tenonāryo 
 +                        mastarogāndharvvaḥ | sphuṭitakaracaraṇau rūkṣālpakeśaḥ smaśruḥ kaṭhimakrodhī 
 +                        dantakhādī alpavalo 'lpāyuś ca bhavati || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.65"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.65</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavati cātra || 
 +                        <caesura/> 
 +                         adhṛtir adṛḍhāsauhṛdayaḥ kṛtaghnaḥ 
 +                        <caesura/> 
 +                         kṛṣaparuṣo dhamanītataḥ pralāpī | 
 +                        <caesura/> 
 +                         drutagatir aṭano navasthitātmā 
 +                        <caesura/> 
 +                         nabhasi ca gacchati saṃbhrameṇa suptaḥ || </l> 
 +                    <l met="svāgatā" xml:id="SS.3.4.66"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.66</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         avyavasthitamatiś calacitto 
 +                        <caesura/> 
 +                         mandadantadhanasañcayamitraḥ || 
 +                        <caesura/> 
 +                         kiñcid eva vilapaty anibaddhaṃ 
 +                        <caesura/> 
 +                         mārutaprakṛtir eṣa manuṣyaḥ || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.67"/> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.68"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.68</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         pittaprakṛtis tu svedanaḥ śītasaho durggandhī pītaḥ kālo vā | 
 +                        śithilāṅgastāmranakhanayanatālujihvauṣṭapādapāṇitalo durbhago valīpalito 
 +                        sṛṣṭo vahubhuguṣṇadveṣī kṣiprakrodhaprasādaśīlo madhyamāyuś ca bhavati || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.69"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.69</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavati cātra || 
 +                        <caesura/> 
 +                         medhāvī nipuṇamatir nnigṛhya vaktā 
 +                        <caesura/> 
 +                         tejasvī samitiṣu durnnivāravīryaḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         suptaḥ saṃ kanakapalāśakarṇṇikārāṃ 
 +                        <caesura/> 
 +                         saṃpaśyed api ca hutāśavidyudulkāṃ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.70"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.70</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         na bhayāt praṇamet praṇateṣu mṛduḥ 
 +                        <caesura/> 
 +                         praṇateṣu ca sāṃvanadān aruciḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavatīha sadā vyathitāsyagatiḥ 
 +                        <caesura/> 
 +                         sa bhaved iha pittakṛtaprakṛtiḥ || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.71"/> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.72"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.72</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         śleṣmaprakṛtis tu dūrvvedīsvaranistriṃśārddrāriṣṭakaśarakāṇḍānām 
 +                        anyatamavarṇaḥ subhagaḥ priyadarśano madhurapriyaḥ | kṛtajño dhṛtimān 
 +                        sahiṣṇur alolupo valavāṃściragrāhī dṛḍhavairodīrghāyuś ca bhavati || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.73"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.73</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         snighdāṅgaḥ sthirasuvibhaktacārugātro 
 +                        <caesura/> 
 +                         lakṣmīvān jaladamṛdaṅgasiṃhaghoṣaḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         suptaḥ san sakamalahaṃsacakravākān 
 +                        <caesura/> 
 +                         sampaśyed api ca jalāśrayān manojñāṃ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.74"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.75"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.75</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. śā.4.75</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         dṛḍhaśāstramatiḥ sthiramitramanaḥ 
 +                        <caesura/> 
 +                         parigaṇya cirāc ca dadāti vahuḥ 
 +                        <caesura/> 
 +                         pariniṣṭatavākyapadaḥ satataṃ 
 +                        <caesura/> 
 +                         gurumānakaraś ca kaphaprakṛtiḥ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.76"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.77"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.77</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         dṛśyate prakṛtau rūpaṃ yadā doṣadvayasya tu || 
 +                        <caesura/> 
 +                         saṃsarggan tam vijānīyāt saṃsarggas trividhaś cayaḥ || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.78"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.78</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         prakopo vānyato bhāvo kṣayo vā nopajāyate | 
 +                        <caesura/> 
 +                         prakṛtīnāṃ svabhāvena jñāyante tu gatāyuṣaḥ || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.79"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.79</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         viṣajāto yathā kīṭo viṣeṇa na vipadyate | 
 +                        <caesura/> 
 +                         tadvat prakṛtibhir ddehas taj jātatvān na vādhate || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.80"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.80</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         prakṛtir iha narāṇāṃ bhautikī kecid āhuḥ 
 +                        <caesura/> 
 +                         pavanadahanatoyaiḥ kīrttitās tās tu tisraḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         sthiravipulaśarīraḥ pārthivaś cet kṣamāvān 
 +                        <caesura/> 
 +                         śucir atha cirajīvī nābhasaḥ khair mmahadbhiḥ || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.81"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.81</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         śaucamāstikyam ābhyāso vedeṣu gurupūjanaṃ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         priyātithitvamijyā ca vrahmakāyasya lakṣaṇam || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.82"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.82</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         sauryam ājñā mahābhāgyaṃ satataṃ śāstrabuddhitā | 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhṛtyānāṃ bharaṇañ caiva māhendraṃ kāyalakṣaṇaṃ || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.83"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.83</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         sahiṣṇutatā śītasevā paiṅgākhyaṃ hari keśatā | 
 +                        <caesura/> 
 +                         priyodakatvañ ca tathā vāruṇaṅ kāyalakṣaṇaṃ || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.84"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.84</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         madhyasthatā sahiṣṇutvam arthasyāgamasañcayau | 
 +                        <caesura/> 
 +                         mahāprasavaśaktiś ca kauveraṃ kāyalakṣaṇam || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.85"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.85</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         gandhamālyapriyatvañ ca nṛtyavāditrakāmatā | 
 +                        <caesura/> 
 +                         vihāraśīlatā caiva gāndharvvaṅ kāyalakṣaṇam || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.86"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.86</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         prāptakārī dṛḍhotthāno dhrtimān smṛtimāñ chuciḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         rāgadveṣabhayājñānair vvirjjito yāmyasatvavān || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.87"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.87</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         vrahmacaryavratajapaṃ homādhyayanasevinaṃ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         jñānavijñānasampannam ṛṣisatvaṃ vidur naraṃ || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.88"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.88</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         saptaite sātvikāḥ kāyā rajasās tu nibodha me | 
 +                        <caesura/> 
 +                         aiśvaryavantaṃ raudrañ ca śūraṃ caṇḍam asūyakaṃ | </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.89"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.89</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         ekāśinaṃ tvaupadhikam āsuraṃ satvamīdṛśaṃ || 
 +                        <caesura/> 
 +                         ekāntagrāhitā raudryam asūyādharmma vākyatā | </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.92"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.92</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhṛśamātmastavaś cāpi rākṣasaṃ kāyalakṣaṇaṃ || 
 +                        <caesura/> 
 +                         utsṛṣṭācāratā raukṣṇyaṃ sāhasapriyatā tathā ||</l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.93"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.93</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         strīlaulupatvaṃ nairllajjyaṃ paiśāco guṇasaṅgrahaḥ || 
 +                        <caesura/> 
 +                         tīkṣṇam āyāsavakulaṃ krodhanaṃ satvabhīrukaṃ | </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.90"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.90</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         vihārāhāra capalaṃ sarppasatvam vidur nnaraṃ || 
 +                        <caesura/> 
 +                         asamvibhāgam alasan duḥśīlamasūcakam | </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.94"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.94</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         laulupañ cāpy adātāraṃ pretasatvam vidur nnaram ||</l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.91"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.91</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         prabuddhakāmām asevī vā jasrāsāhāra eva ca | 
 +                        <caesura/> 
 +                         amarṣaṇo navasthānaḥ śākunaṃ satvam ucyate || 
 +                        <caesura/> 
 +                         ṣaḍ ete rājasāḥ kāyās tāmasās tu nibodha me || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.95"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.95</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         durmedhastvaṃ mandatā ca svapna maithunanityatā | 
 +                        <caesura/> 
 +                         nirākaṣṇutā śūcā vijñeyāḥ pāśavā guṇāḥ || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.96"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.96</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         anavasthitatā maurkhyaṃ bhīrutvaṃ toyakāmatā || 
 +                        <caesura/> 
 +                         parasparābhimarṣaś ca matsyasarvvātmakā guṇāḥ || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.97"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.97</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         satvabudhāṅgahīnaḥ syād āhāre kevale rataḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         priyārthakāmarahitaḥ satva vānaspate sthitaḥ naraḥ || </l> 
 +                    <l xml:id="SS.3.4.98"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.98</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         ity ete trividhāḥ kāyāḥ proktā vairājasādayaḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         vijñāya kāyaprakṛtim anurūpāṃ kriyāṃ cared iti || </l> 
 +      
 +                    <l xml:id="SS.3.4.99"/> 
 +      
 +                    <l xml:id="SS.3.4.trailer"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.trailer</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         iti śārīraṃ caturtho dhyāyaḥ || </l> 
 +                </div> 
 + 
 + 
 +                <div n="5" type="adhyāya"> 
 + 
 +                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 5]</head> 
 + 
 +                    <note xml:lang="en">The text of this adhyāya is a lightly edited transcript of 
 +                        NAK 5-333, waiting for full critical attention.</note> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.1"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.1</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         athātaḥ śarīravyākaraṇaṃ śārīram vyākhyāsyāmaḥ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.2"/> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.3"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.3</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         śukraśoṇitaṅ garbhāsayastham āmaprakṛtivikārasammūrcchito garbha ity ucyate 
 +                        || tad acetanāvasthitam vāyur vvibhajate teja enam pacati | āpaḥ kledayati | 
 +                        pṛthivī saṃhanti | ākāśam vivarddhayati | evam vivarddhitaḥ sa yadā 
 +                        hastapādajihvāghrāṇavadanakarṇṇādibhir upetas tadā śarīram iti saṃjñāṃ 
 +                        labhate | tac ca ṣaḍ aṅgaṃ śākhāś catvāraḥ | madhyaṃ ṣaṣṭhaṃ śira iti || </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.4"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.4</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         ataḥ param pratyaṅgāni vakṣyante | 
 +                        mastakodarapṛṣṭhanābhilalāṭanāsācivukagrīvā ity ete ekaikāḥ || 
 +                        karṇṇanetrabhrū vā ca 
 +                        sagaṇḍakakṣastanavaṃkṣyaṇavṛṣaṇapārśvasphikjānukurpparavāhuprabhṛtayo dve 
 +                        dve viṃśatir aṅgulyaḥ srotānsi vakṣyante || 
 +                        <caesura/> 
 +                         ity etat pratyaṅgavibhāgam uktaṃ tvacābhihitāḥ kalā dhātavo maladharoś ca 
 +                        || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.5"/> 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.6"/> 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.7"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.8"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.8</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         āśayās tu vātapittaśleṣmāmapakvāgnisūtrāṇāṃ sapta | strīṇāṃ garbhāśayo 
 +                        'ṣṭama iti | </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.9"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.9</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         sārddhatrivyāyāmāny antrāṇi puṃṣāṃ strīṇām arddhavyāyāmahīnāni | </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.10"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.10</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         śravaṇanayanavadanaghrāṇagudameḍhrāṇi nava srotānsi narāṇām vahir mmukhāni 
 +                        | tāny eva strīṇām aparāṇi ca trīṇi | dve stanayor aparam adhastād raktavāhi 
 +                        ca | </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.11"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.11</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         ṣoḍaśa kaṇḍarās tāsāñ catasraḥ pādayos tāvanta eva hastagrīvāpṛṣṭheṣu | 
 +                        tatra hastapādagatānāṅ kaṇḍarāṇāṃ nava nava prarohā grīvāhṛdayanivandhanīnām 
 +                        meḍhraśoṇipṛṣṭhanivandhanīnāmadhogatānām nita mvam ūruvandhotkapiṇdīnāñ ca </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.12"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.12</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         māṃsasirāsnā yvasthidhamannījālāni praty ekaṃ catvāri tāni 
 +                        maṇivandhanagulphasaṃśritāni | yair vagākṣitam idaṃ śarītaṃ | </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.13"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.13</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         ṣaṭ kūrccās te hastapādagrīvāmeḍhreṣu | </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.14"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.14</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         mahatyo māṃsarajjavals catasraḥ peśīnivandhanārtham pṛṣṭhavaṃśam ubhayato 
 +                        dve vāhye abhyantare ca dve | </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.15"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.15</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         sapta sīmanyas tatra vibhaktāḥ śirasi pañca jihvāśepasorekaikās tāḥ 
 +                        parihartavyāḥ śastreṇa | </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.16"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.16</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         caturddaśās saṃhatās teṣāṃ trayo gulphajānuvaṃkṣaṇeṣu | etenetarasakthi 
 +                        vāhu ca vyākhyātau | trikaśirasorekaikaḥ | </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.17"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.17</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         caturddaśaiva sīmantāḥ | yair mmuktaḥ saṃhātās te khalv akadaśaikeṣāṃ | </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.18"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.18</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         trīṇi ṣaṣṭyā śatāny asthām iti vedavādino 'pabhāṣante | śalyatantreṣu trīṇy 
 +                        eva śatāni | teṣāṃ saviṃśaty asthiśataṃ śākhāsu | saptadaśottaraṃ śataṃ 
 +                        śroṇīpārśvapṛṣṭhorassu grīvāyāṃ praty ūrddhvan triṣaṣṭhir |<anchor 
 +                            n="SS.3.5.18-n1"/></l> 
 + 
 +                    <ab corresp="#SS.3.5.18" type="apparatus"> 
 +                        <list type="Testimonia"> 
 +                            <item corresp="#SS.3.5.18-n1" xml:lang="en">See Hoernle's edition and 
 +                                discussion of this passage (Hoernle 1907: 218--219).</item> 
 +                        </list> 
 +                    </ab> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.19"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.19</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         ekaikasyāṃ pādāṅgulyāṃ trīṇi triṇi tāni pañcadaśa 
 +                        talakūrccagulphasaṃśritāni | daśa pārṣṇyām ekaṃ jaṅghāyāṃ dve jānuny ekam 
 +                        ekam ūrūbhyāṃ | triṃśad evam ekasmin sakthini bhavanti | etena itarasakthi 
 +                        vāhu vyākhyātau || śroṇyām pañca | teṣāṃ gudabhaganitamveṣu catvāri 
 +                        trikasaṃśritam ekaṃ pārśve ṣaṭtriṃśad ekasmin tāvantyeva dvitīye | pṛṣṭhe 
 +                        dvātriṃśad evāṣṭhāvurasi | dve akṣakasaṃjñe grīvāyāṃ nava kaṇṭanāḍyāṃ 
 +                        catvāti | dve hanusaṃjñe dantā triṃśan nāsāyān trīṇy ekatāluni 
 +                        gaṇḍakarṇṇaśaṃkheṣv ekaikaṃ ṣaṭ chirasīti | </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.20"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.20</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tān etān asthīni paṃcavidhāni bhavanti || tad yathā || 
 +                        kapālarūcakataruṇavalayanalakasaṃjñāni bhavanti | teṣāṃ jānurpparanitamvāḥ 
 +                        sagaṇḍutālumadhyaśiraḥ su kapālāni | daśanās tu rucakāḥ | 
 +                        ghrāṇakaṇṭhakarṇṇākṣikūṭeṣu taruṇāni | pādahastagrīvāpṛṣṭheṣu valayāni | </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.21"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.21</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavati cātra || 
 +                        <caesura/> 
 +                         yathā hi sāro vṛkṣasya tiṣṭhaty abhyantarāśritaḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         evam asthīni jantūnāṃ śarīran dhriyate tu taiḥ || </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.22"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.22</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tasmāc ciravinaṣṭe 'pi tvagmāṃse tu śarīriṇāṃ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         asthīni na viśyanti sāroṣa vidhīyate || </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.23"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.23</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         māṃsāny atra nibaddhāni sirābhiḥ snāyubhis tathā | 
 +                        <caesura/> 
 +                         asthīny ālambanaṃ kṛtvā na śīryanti patanti vā || </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.24"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.24</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         sandhayo dvividhāś ceṣṭāvantaḥ sthirāś ca | </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.25"/> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.26"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.26</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         saṃkhyātās tu dve śate daśottare teṣāṃ śākhā aṣṭaṣaṣṭir ekonaṣaṣṭiḥ koṣṭhe 
 +                        grīvā yāṃty urddhan tryāśītiḥ | ekaikasyān tu pādāṅgulyāṃ trayas trayaḥ | 
 +                        dvāvaṅguṣṭhe te caturddaśagulphajānuvaṃkṣyaṇeṣṭhekaikaḥ saptadaśaikasmin 
 +                        sakthini bhavanti | etena itarasakthi vāhu ca vyākhyātau || trayaḥ 
 +                        kaṭīkapāleṣu caturvviṃśatiḥ pṛṣṭhavaṃśe | tāvantya eva pārśvayoḥ | 
 +                        aṣṭāvūrasi | tāvantya eva grīvāyān tu yaḥ kaṇṭhanāṇḍyāṃ hṛdayaklomāsa nāḍīṣv 
 +                        aṣṭādaśatāsvevanibaddhā | dantaparimāṇā dantamūleṣv ekaikaḥ | kākalake 
 +                        nāsāyāñ caikkekaḥ | dvau dvauvartmmamaṇḍala yor nnetrāśritau | 
 +                        gaṇḍakarṇṇaśaṃkheṣv ekaikaḥ | dvau hanusaṃdhī dvāvupariṣṭād bhuvau śaṃkhayoś 
 +                        ca pañca śiraḥ kapāleṣv eko mūrddhri | </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.27"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.27</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         ta ete saṃdhayoṣṭavidhā bhavanti | tad yathā | 
 +                        korodūkhalasāmudgaprataratūnasīvanī vāyasatuṇḍamaṇḍalaśaṃkhāvartāḥ | teṣām 
 +                        aṅgulimaṇivandhagulphajānukūrppareṣu korāḥ saṃdhayaḥ | kakṣavaṃkṣaṇadaśaneṣū 
 +                        dūkhalasaṃjñā | aṃsam pīṭhagudabhaganitamveṣu sāmudrāḥ | grīvāpṛṣṭhavaṃśeṣu 
 +                        pratarāḥ | śiraḥ kaṭīkapāleṣu tūna sīvanī saṃjñāḥ | hanvorūbhayatas tu 
 +                        vāyasa tuṇḍāḥ | kaṇṭhahṛdayanetravartmmaklomanāḍīṣu maṇḍalasaṃjñāḥ | 
 +                        srotaśṛṅgāṭakeṣu śaṃkhāvartāḥ || teṣāṃ nāmabhir evākṛtayaḥ prāyeṇa 
 +                        vyākhyātāḥ || </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.28"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.28</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavati cātra || 
 +                        <caesura/> 
 +                         asnthāṃ tu saṃdhayo hy ete kevalaṃ parikīrtitāḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         peśīsnāyusirāṇān tu sandhisaṃkhyān na vidyate || </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.29"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.29</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         nava snāyu śatāni bhavanti | teṣāṃ śākhāsu ṣaṭ chatāni | dve śate triṃśac 
 +                        ca koṣṭhe grīvāyāṃ pratyurdhvaṃ saptatiḥ | ekaikasyāṃ pādāṅgulyāṃ 
 +                        ṣaṭnicitāni triṃśac ca | tāvatya eva talakūrccagulpheṣu tāvatya eva 
 +                        jaṅghāyāṃ | daśa jānuni | catvāriṃśadūrvvāḥ | daśavaṃkṣaṇe | pañcāśat chatam 
 +                        evam ekasmin sakchini bhavanti | etena itarasakthi vahū vyākhyātau || ṣaṣṭiḥ 
 +                        kaṭyāḥ pṛṣṭhetvaśītiḥ | pārśvayoḥ | ṣaṣṭiḥ | urasi triṃśat | ṣaṭtriṃśad 
 +                        grīvāyāṃ | mūrddhri catustriṃśat | eva navasnāyuśatāni vyākhyātāni bhavanti 
 +                        | mahāsnāyuṣu kaṇḍareti saṃjñā || </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.30"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.30</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavanti cātra ślokāḥ || caturvvidhāni snāyūni nāsateṣān nibodha me | 
 +                        <caesura/> 
 +                         pratānavanti vṛtāni susirāṇi pṛthūni ca || </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.31"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.31</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         pratānavanti śākhāsu sarvvasaṃdhiṣu cāpy atha | 
 +                        <caesura/> 
 +                         vṛtāni kaṇḍarāḥ sarvvā vijñeyā kuśalair iha || </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.32"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.32</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         āmapakvāsayānteṣu susirāṇi pṛthūni ca | 
 +                        <caesura/> 
 +                         pārśvorasi tathā pṛṣṭhe pṛthūlāni śiraś ca || </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.33"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.33</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         naur yathā phalakās tīrṇṇā vandhanair vahubhir yutāḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhaved bhārasahā dṛḍhasandhisamāśritāḥ || </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.34"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.34</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         eva, eva śarīresmin yāvantaḥ sandhayaḥ smṛtāḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         snāyubhir vvahubhir vvaddāstena bhārasahāḥ smṛtā || </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.35"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.35</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         na hy asthīni na peśyo vā na sirā na ca sandhayaḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         vyāpāditās tathā hanyur yathā snāyūni dehināṃ || </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.36"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.36</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         yaḥ snāyūni vijānāni sa vāhyāsyantarāṇi ca | 
 +                        <caesura/> 
 +                         sa guḍhāṃ śalyamudvarntun dehāc chakroti mānavaḥ || </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.37"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.37</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         pañca peśīśatāni tāsāñ ca catvāt iṃ śaktāni śākhāsu | koṣṭhe ṣaṣṭhiḥ | 
 +                        grīvāyāṃ pratyurddhañ catvāriṃśat || ekaikasyāṃ pādāṅgulyāṃ tisrastisrastāḥ 
 +                        pañcadaśa | pañcadaśaprapede pādopari | kurccasanniviṣṭās tāvantya eva | 
 +                        daśagulphatalayoḥ | gulphajānvontare viṃśatiḥ | pañca jānini | ūrvoddaśa | 
 +                        vaṃkṣaṇe daśa | śatam ekasmin sakthini bhavantye na itara sakthi vāhū ca 
 +                        vyākhyātau || ekā meḍhra sevanyāṃ | apare dve vṛṣaśayoḥ | gude tisraḥ | 
 +                        sphicoś ca pañca pañca | dve basti śirasi | saptodare nābhyām ekā | 
 +                        pṛṣṭhorddhasaṃniviṣṭāḥ pañca pañca dīrghāḥ | pārśvayor daśa | dve vakṣasi | 
 +                        akṣakāṃ saṃpratisamaṃtāt sapta | dve hṛdyāmāsaye | ekābhyantarataḥ koṣṭhe | 
 +                        grīvāyāñ ca tasra | ekaikā galakālayoḥ | dve tāluni | jihvāyāṃ ṣaṭ | dve 
 +                        joṣṭhayoḥ | nāsāyāṃ dve | gaṇḍayoś catasraś catasraḥ | netrayor ddha | 
 +                        karṇṇayor dve | catasro lalāṭe | ṣaṭ chirasīti | tāny etāni pañca peśīśatāni 
 +                        puṃsām bhavanti | </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.38"/> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.39"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.39</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         strīṇāñ caturddaśāsyadhikā | daśa tāsāṃ stanayor ekaikasmin pañca pañca | 
 +                        yauvane tāsāṃ parivṛddhir bhavati | apatyapathe catasras tāsāṃ dve prasṛte 
 +                        'bhyantarataḥ | dve mukhāsrite ca | vṛtte dve garbham āśritāḥ | tisraḥ 
 +                        śukrār bhavaḥ praveśinyaḥ | tisra eva garbhaśayyāyāṃ yatra garbhas tiṣṭhati 
 +                        | </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.40"/> 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.41"/> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.42"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.42</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         marmmasirādhamanīsrotasām anyatra vibhāgaḥ | </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.43"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.43</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavati cātra || 
 +                        <caesura/> 
 +                         śaṃkhanābhyo kṛtir yonis trir āvartā prakīrtitā | 
 +                        <caesura/> 
 +                         tasyās tṛtīye tv āvarte garbhaśayyā pratiṣṭhitā || </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.44"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.44</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         yathā rohitamatsyasya mukham bhavati rūpataḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         tat sthānañ ca yathārūpaṃ garbhaśayyām vidur budhā || </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.45"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.45</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         ābhugno 'bhimukhaḥ śete garbbho garbbhāśaye striyāḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         sa yoniṃ yāti śirasā svabhāvāt prasavam prati || </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.46"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.46</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tvakparyantasya dehasya yo 'yam aṅgaviniścayaḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         śalyajñānād ṛte nāyaṃ varṇyate 'ṅgeṣu keṣucit || </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.47"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.47</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tasmān niḥsaṃśayaṃ jñānaṃ śalya harttābhivāñcchatā | 
 +                        <caesura/> 
 +                         dhāvayitvā mṛtaṃ samyag draṣṭavyo 'ṅgaviniścayaḥ || </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.48"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.48</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         pratyakṣato hi yad dṛṣṭaṃ śāstradṛṣṭañ ca yad bhavet | 
 +                        <caesura/> 
 +                         samāgatan tad ubhayam bhūyo jñānam vivarddhayet || </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.49"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.49</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tasmāt samastagātram avihatam adīrghavyādhipīḍitaṃ puruṣam apahṛtyāpagāyāṃ 
 +                        | vibaddhaṃ muñjabalvajaiḥ pañjarastham aprakāśe deśe kothayet | samyak 
 +                        prakuthitañ coddhṛtyāyatadehaṃ kṛtvośīra<pc> </pc>tṛṇa<pc 
 +                            > </pc>veṇu<pc> </pc>kurccādīnām anyatamena śanaiḥ śanair eva ghṛṣya 
 +                        tvagādīn sarvvān eva bāhyābhyantarān aṅgapratyaṅgaviśeṣān yathoktān 
 +                        upalakṣayec cakṣuṣā ||<anchor n="SS.3.5.49-n1"/> 
 +                    </l> 
 +                    <ab corresp="#SS.3.5.49" type="apparatus"> 
 +                        <list type="Notes"> 
 +                            <item corresp="#SS.3.5.49-n1" xml:lang="en">On <foreign xml:lang="sa" 
 +                                    >ghṛṣya</foreign> for <foreign xml:lang="sa">ghṛṣṭvā</foreign>, 
 +                                see Oberlies (2003): 9.7.2 (p. 283).</item> 
 +                        </list> 
 +                    </ab> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.50"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.50</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         ślokau || 
 +                        <caesura/> 
 +                         na śakyañ cakṣuṣā draṣṭuṃ saukṣmyāsaukṣmyataraṃ viduḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         dṛśyate jñānacakṣurbhis tapaś cakṣurbhir eva vā || </l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.5.51"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.5.51</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         śarīre cāpi śāstre ca dṛṣṭārthas tu viśāradaḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         dṛṣṭaśrutābhyāṃ sandehaṃ vyapohyārabhate kriyām iti || || </l> 
 + 
 +                    <p xml:id="SS.3.5.trailer"> iti śārīre pañcamo dhyāyaḥ || || </p> 
 + 
 +                </div> 
 + 
 + 
 +                <div n="6" type="adhyāya"> 
 +                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 6]</head> 
 + 
 +                    <note xml:lang="en">The text of this adhyāya is a duplicate of NAK 5-333, 
 +                        waiting to be edited.</note> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.1"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.1</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         athātaḥ pratyekamarmmanirddeśaṃ śārīram vyākhyāsyāmaḥ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.2"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.3"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.3</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         saptottaram marmmaśataṃ | tāni pañcavidhāni marmmāṇi bhavanti | tad yathā | 
 +                        māṃsamarmmāṇi | śirāmarmmāṇi | snāyumarmmāṇi, asthimarmmāṇi | sandhimarmmāṇi 
 +                        | na khalu māṃsaśirāsnāyvasthisandhivyatirekeṇānyāni marmmāṇi bhavanti || 
 +                        yasmān nopalabhyante || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.4"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.4</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatraikādaśa māṃsamarmmāṇi, ekacatvāriṃśac chirāmarmmāṇi | saptāviṃśatiḥ 
 +                        snāyumarmmāṇi | aṣṭāv asthimarmmāṇi | viṃśatiḥ sandhimarmmāṇīti | tad etat 
 +                        saptottaram marmmaśataṃ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.5"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.5</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         eṣām ekādaśaikasmin sakthini bhavanti | etenetarasakthi bāhū ca vyākhyātau 
 +                        ca bhavataḥ | udarorasor ddvādaśa | caturddaśa pṛṣṭhe | grīvāyām 
 +                        pratyūrddhvaṃ saptatriṃśat | </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.6"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.6</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatra sakthimarmmāṇi | 
 +                        kṣipratalahṛdayakurccakūrccaśirogulphendrabastijānuścāṇyūrvīlohitākṣāṇi 
 +                        ciṭipañ ceti | etenetaratsakthibāhū vyākhyātau || udarorasos tu marmmāṇy 
 +                        anuvyākhyāsyāmaḥ || gudo bastir nnābhir hṛdayaṃ stanamūle stanalohite 
 +                        apālāye apastambhe ceti || pṛṣṭhamarmmāṇi tu | kaṭīkataruṇa | 
 +                        kukundaranitambe pārśvasandhibṛhatyaṃsaphalakrakanyāsau ceti || jatruṇa 
 +                        ūrdhvaṃ catasro dhamanyo ṣṭau mātṛkāḥ | dve kṛkāṭike | dve vidhure | dve 
 +                        phaṇe | dvāv apāṅgau | dvau śaṃkhau | dvāv āvartau | dvāv utkṣepau | ekā 
 +                        sthapaṇī | pañca sīmantāḥ | catvāri śṛṅgāṭakānyeko 'dhipatir iti || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.7"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.7</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatra talahṛdayendrabastigudastanarohitāni | māṃsamarmmāṇi | nīladhamanī | 
 +                        mātṛkā sirāḥ 
 +                        śṛṅgāṭakāpāṅgasthapaṇīphaṇastanamūlāpalāpāpastambhahṛdayanābhipārśvasandhibṛhatīlohitākṣāṇy 
 +                        ūrvvyās sirāmarmmāṇi | ciṭipakakṣadharakurccaḥ | kūrccaśirobastikukṣāṇy 
 +                        ansavidhurotkṣepāḥ snāyumarmmāṇi | kaṭīkataruṇanitambānsaphalakaśaṃkhāny 
 +                        asthimarmmāṇi | 
 +                        jānukurpparasīmantā'dhipatigulphamaṇibandhakukundarāvarttakṛkāṭikāś ceti | 
 +                        sandhimarmmāṇi || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.8"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.8</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tāny etāni marmmāṇi pañcavidhāni bhavanti || tad yathā | sadyaḥprāṇaharāṇi 
 +                        | kālāntaraprāṇaharāṇi | viśalyaghnāni | vaikalyakarāṇi | rujākarāṇi ceti || 
 +                        tatra sadyaḥprāṇaharāṇy ekonaviṃśatiḥ | kālāntaraprāṇaharāṇi trayastriṃśat | 
 +                        viśalyaghnāni trīṇi | catuścatvāriṃśad vaikalyakarāṇi | aṣṭau rujākarāṇīti 
 +                        || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.9"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.9</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavanti cātra || 
 +                        <caesura/> 
 +                         śṛṅgāṭakāny adhipatiḥ śaṃkhau kaṇṭhasirā gudaḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         hṛdbasti saha vai nābhyāṃ ghnanti sadyo hatāni tu || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.10"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.10</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         vakṣomarmmāṇi sīmantās talaḥ kṣiprendrabastayaḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         kaṭīkataruṇe sandhī pārśvajo bṛhatī ca ye || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.11"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.11</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         nitambāv iti caitāni kālāntaraharāṇi tu | 
 +                        <caesura/> 
 +                         utkṣepau sthapaṇī caiva<metamark function="yati">,</metamark> viśalyaghnāni 
 +                        nirddiśet || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.12"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.12</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         lohitākṣaś ca jānūrvvīkurccāciṭipakurpparā | 
 +                        <caesura/> 
 +                         kukundare kakṣadhare vidhure sakṛkāṭike || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.13"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.13</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         ansānsaphalakāpāṅge<metamark function="yati">,</metamark> nīle manye phaṇe 
 +                        tathā | 
 +                        <caesura/> 
 +                         vaikalyakaraṇāny āhu<metamark function="yati">,</metamark>r āvarttau dvau 
 +                        tathaiva ca || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.14"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.14</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         gulphau dvau maṇibandhau dvau dve dve kurccaśirāṃsi ca | 
 +                        <caesura/> 
 +                         rujākarāṇi jānīyād aṣṭāv etāni buddhimān || 
 +                        <caesura/> 
 +                         pañcoktāni vikalpāni marmmaṇāṃ karmmaṇām pṛthak || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.15"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.15</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         marmmāṇi nāma māṃsasirāsnāyvasthisandhisannipātāḥ | teṣu svabhāvata eva 
 +                        prāṇās tiṣṭhanti | marmmasv abhihatās tāṃs tān bhāvān āpadyante || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.16"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.16</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatra sadyaḥprāṇaharāṇi | āgneyāni | agniguṇeṣu kṣīṇeṣv āyuḥ kṣapayanti | 
 +                        viśalyaghnāni vāyavīyāni śastramukhāvaruddho yāvad atra vāyus tiṣṭhati tāvaj 
 +                        jīvaty uddhṛtamātre tu śalye | marmmasthānāśrayo vāyur nniṣkrāmati | tasmāt 
 +                        saśalyo jīvaty uddhṛtaśalyo mriyate | vaikalyakarāṇi | saumyāni | somo hi 
 +                        śaityāt sthiratvāc ca prāṇāvalambanaṃ karoti | rujākarāṇi | 
 +                        agnimārutabhūyiṣṭhāni viśeṣeṇa tau rujākarau pāñcabhautikīñ ca rujām apare 
 +                        tv āhuḥ | </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.17"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.17</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         kecid āhur mmāṃsādīnāṃ samastānāṃ samṛddhānāñ ca samavāyāt | 
 +                        sadyaḥprāṇaharāṇi | ekahīnānām alpānāñ ca samavāyakālāntaraprāṇaharāṇi | 
 +                        dvihīnānāṃ tu viśalyaprāṇaharāṇi | trihīnānān tu vaiguṇyakarāṇi | ekasminn 
 +                        eva rujākarāṇīti || yataś caivamato sthimarmmasv api kṣateṣu śoṇitāgamanam 
 +                        bhavati || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.18"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.18</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavanti cātra || 
 +                        <caesura/> 
 +                         caturvvidhā yās tu sirāḥ śarīre<metamark function="yati">,</metamark> 
 +                        prāyeṇa tā marmmasu sanniviṣṭāḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         snāyvasthimāṃsāni tathaiva sandhī<metamark function="yati">,</metamark> 
 +                        santarppayantyopacayanti dehaṃ ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.19"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.19</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tataḥ kṣate marmmaṇi tāḥ pravṛddhaḥ samantato vāyur abhistṛṇoti | 
 +                        vivarddhamānas tu sa mātariśvā rujāḥ sutīvrāḥ pratanoti kāye || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.20"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.20</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         rujābhibhūtas tu tataḥ śarīraṃ<metamark function="yati">,</metamark> 
 +                        pralīyate naśyati cāsya saṃjñā || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.21"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.21</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         etena śeṣaṃ vyākhyātaṃ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.22"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.22</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatra sadyaḥprāṇaharam ante viddhaṃ kālāntareṇa mārayati | 
 +                        kālāntaraprāṇaharam ante viddhaṃ vaikalyakaram bhavati | viśalyaghnañ ca 
 +                        vaikalyakaram bhavati | nānātīvrāṃ vedanāñ janayaṃti | vaikalyakaraṃ 
 +                        kālāntareṇa kleśayati | rujām vā karoti rujākaraṃ cālpavedanāṃ karoti |</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.23"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.23</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatra sadyaḥprāṇaharāṇi saptarātrābhyantarāt mārayanti | 
 +                        kālāntaraprāṇaharāṇi pakṣāt māsād vā | teṣv api tu kṣiprāṇi kadācid āśu 
 +                        mārayanti | viśalyaprāṇaharāṇi <unclear cert="unknown" reason="faded" 
 +                            >vaikalyakarāṇi ca kadācid atyabhi</unclear>hatāni mārayanti || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.24"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.24</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         uta ūrdhvaṃ sakthimarmmāṇy anuvyākhyāsyāmaḥ || tatra pādasyāṅguṣṭhāṅgulyor 
 +                        mmadhye kṣipraṃ nāma marma <gap n="9" reason="faded" unit="char"/> 
 +                        madhyamāṅgulim anupūrvveṇa madhye pādatalasya talahṛdayan nāma marmma tatra 
 +                        rujāyām maraṇaṃ | kṣipratyopariṣṭā<unclear reason="faded">d aṅgulam 
 +                            ubhayataḥ kūrcco nāma | <gap n="7" reason="faded" unit="char" 
 +                            /></unclear>ṇavepane bhavataḥ | gulphasandher adhaḥ kūrccaśiro nāma 
 +                        tatra rujāśophau bhavataḥ || pādajaṅghayos tu sandhāne gulpho nāma tatra 
 +                            <unclear reason="faded">rukastabdhasakthitā ca kuṇatā vā<gap n="2" 
 +                                reason="faded" unit="char"/></unclear> pārṣṇim prati 
 +                        jaṅghāmadhyendrabastir nnāma marmma tatra śoṇitakṣaye maraṇaṃ | jaṅghorvvoḥ 
 +                        sandhāne jānur nnāma tatra khañjatā bhavati | <unclear reason="faded">jānos 
 +                            tryaṅgulād ūrddhva<gap n="5" reason="faded" unit="char"/></unclear>ṇir 
 +                        nnāma marmma tatra śophābhivṛddhiḥ stabdhasakthitā ca | ūrūmadhye ūrvvī nāma 
 +                        marmma tatra śoṇitakṣayāt sakthiśoṣaḥ | ūrvvyās <unclear reason="faded" 
 +                            >tūrdhvam adho vaṃkṣaṇasa<gap n="4" reason="faded" unit="char" 
 +                            /></unclear>le lohitākṣan nāma marmma tatra śoṇitakṣaye maraṇam 
 +                        pakṣāghāto vā || vaṃkṣaṇavṛṣaṇayor antare ciṭipan nāma marmma tatra sāṃḍhyam 
 +                        alpaśukratā ca bhavati | evam etāny ekādaśa sakthimarmmāṇi vyākhyātāni | 
 +                        etenetarasakthi bāhū ca vyākhyātāḥ || viśeṣatas tu yāni sakthini 
 +                        gulphajānuvaṃkṣaṇaciṭipāni tāni bāhau maṇibandhakurpparakakṣadharāṇi 
 +                        bhavanti | yathā ca pādajaṅghayos tu sandhau gulphau nāma marmma | evaṃ 
 +                        hastatalaprakoṣṭhayoḥ sandhau maṇibandho nāma marmma | yathā ca jaṅghorvvoḥ 
 +                        sandhāne jānu nāma marmma | evaṃ prahastabāhvoḥ sandhāne kurpparo nāma 
 +                        marmma | yathā ca vaṃkṣaṇavṛṣaṇayor mmadhye ciṭipan nāma marmma | evam 
 +                        akṣakakṣayor mmadhye kakṣadharo nāma marmma | tatra viddheṣu ta evopadravā 
 +                        bhavanti | viśeṣatas tu maṇibandhe kuṇṭhatā | kurppare pakṣāghātaḥ | 
 +                        kuṇitvaṃ kakṣadhare ceti | evam etāni catuścatvāriṃśac chākhāmarmmāṇi 
 +                        vyākhyātāni bhavanti ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.25"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.25</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         ata ūrdhvam udarorasor dvādaśa marmmāṇy anuvyākhyāsyāmaḥ || tatra 
 +                        vātavarcconiḥsaraṇī sthūlāntrapratibaddham mahāgudo nāma | tatra sadyo 
 +                        maraṇaṃ | alpamāṃsaśoṇitam abhyantarataḥ | kaṭyāmutrāsayayor bastir nnāma 
 +                        marmma | tatrāpi sadyo maraṇaṃ | aśmarīvraṇād ṛte tatrāpy ubhayato viddhe 
 +                        maraṇam ekato bhinne mūtrāsrāvī vraṇo bhavati | sa tu yatnenopakrānto rohati 
 +                        || pakvāmāśayayor mmadhye śirāprabhāvo nābhir nnāma marmma tatrāpi sadyo 
 +                        maraṇaṃ | stanayor mmadhyam adhiṣṭhāyorasi āmāśayadvāraṃ sattvarajastamasām 
 +                        adhiṣṭhānaṃ hṛdayan nāma marmma tatrāpi sadyo maraṇaṃ | stanayor adhastād 
 +                        dvyaṅgulam ubhayataḥ stanamūle nāma marmaṇī | tatra kaphapūrṇṇakoṣṭhatayā 
 +                        maraṇaṃ | stanacūcukayor ūrddhve stanarohite nāma marmmaṇī | tatra 
 +                        raktapūrṇṇakoṣṭhatayā kāsaśvāsābhyām maraṇaṃ | aṃsakūṭayor adhastāt 
 +                        pārśvayor uparibhāgayor apālāpau nāma marmmaṇī | tatra pūyabhāvam āpanne 
 +                        śoṇite maraṇaṃ | ubhayatroraso nāḍyo vātavahe | apastambhau nāma marmmaṇī | 
 +                        tatra vātapūrṇṇakoṣṭhatayā kāsaśvāsābhyām maraṇaṃ | evam etāny udarorasor 
 +                        dvādaśa marmmāṇi vyākhyātāni ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.26"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.26</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         ata ūrdhvam pṛṣṭhamarmmāṇy anuvyākhyāsyāmaḥ || tatra pṛṣṭhavaṃśam ubhayataḥ 
 +                        pratiśroṇīkarṇṇāvasthinī kaṭīkataruṇe nāma marmmaṇī | tatra śoṇitakṣayāt 
 +                        pāṇḍuvivarṇṇo hīnarūpo vā maraṇaṃ | pārśvayor jjaghanabahirbbhāge 
 +                        pṛṣṭhavaṃśam ubhayato kukundare nāma marmmaṇī | tatra sparśājñānam adhaḥkāye 
 +                        daurbbalyaṃ ceṣṭānāśaś ca bhavati | śroṇīkarṇṇayor upary āmāśayāc chādane 
 +                        pārśvāntaraprativahe nitambe nāma marmmaṇī | tatrādhaḥkāyaśoṣo daurbbalyam 
 +                        maraṇañ ca | adhaḥpārśvāntarapratibaddhe jaghanapārśvamadhye tiryag 
 +                        ūrddhvajaghanāt pārśvasandhī nāma marmmaṇī | tatra śoṇitapūrṇṇakoṣṭhatayā 
 +                        mriyate | stanamūlādṛjūbhayataḥ pṛṣṭhavaṃśasya bṛhatī nāma marmmaṇī | tatra 
 +                        śoṇitātipravṛttinimittair upadravair mmriyate | pṛṣṭhopari pṛṣṭhavaṃśam 
 +                        ubhayataḥ | trikasaṃbandhe 'nsaphale nāma marmmaṇī | tatra bāhuś cāpaśoṣaḥ | 
 +                        bāhuśīrṣagrīvāmadhye 'ṃśapīṭhaskandhasaṃdhāne krakanyāse nāma marmmaṇī | 
 +                        tatra tabdhabāhur bbhagnapṛṣṭhatā vā bhavati | evam etāni caturddaśa 
 +                        pṛṣṭhamarmmāṇi vyākhyātāni || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.27"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.27</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         ata ūrddhvam ūrddhajatrugatāni marmmāṇy anuvyākhyāsyāmaḥ || tatra 
 +                        kaṇṭhanāḍīm ubhayataś catasro dhamanyo vyatyāsena | dve nīle dve ca manye 
 +                        nāma marmmaṇī | tatra mūkatā svaravaikṛtya maraṇam arasagrāhitā ca bhavati | 
 +                        grīvāyām ubhayataś catasraḥ sirāmātṛkā nāma marmmaṇī | tatra sadyo maraṇaṃ | 
 +                        śirogrīvayoḥ kṛkāṭikā nāma marmmaṇī | tatra calaśīrṣatā maraṇam vā | 
 +                        karṇṇapṛṣṭhato 'dhaḥsaṃsrite vidhure nāma marmmaṇī | tatra bādhiryaṃ | 
 +                        ghrāṇamārggam ubhayataḥ srotomārggapratibaddhe 'bhyantarataḥ phaṇe nāma 
 +                        marmmaṇī | tatra gandhājñānam āpādayati | bhruvoḥ pucchāntayor adhaḥ | 
 +                        netrayor bbāhyataḥ | apāṅgau nāma marmmaṇī | tatrāndhyadṛṣṭyupaghāto vā | 
 +                        bhruvoḥ pucchayor upary anukarṇṇalalāṭo śaṃkhau nāma marmmaṇī | tatra sadyo 
 +                        maraṇaṃ | bhruvor antare upari nimnayor āvarttau nāma marmmaṇī | tatrāpy 
 +                        āndhyaṃ dṛṣṭyupaghāto vā | āvarttaśaṃkhayor upari keśānte utkṣepau nāma 
 +                        marmmaṇī | tatra saśalyaḥ pākāt patitaśalyo vā jīve noddhṛtaśalyaḥ | bhruvor 
 +                        mmadhye sthapaṇir nnāma marmma | tatrotkṣepavat pañca sandhayaḥ śirasi 
 +                        vibhaktāḥ sīmantā nāma marmmaṇī | tatrotmādacittanāsābhyāṃ maraṇaṃ | 
 +                        ghrāṇasrotrākṣisandhijihvātarppaṇīnāṃ sirāṇāṃ madhye śiraḥ srotaḥ sannipātas 
 +                        tāni catvāri śṛṅgāṭakāni marmmāṇi | tatrāpi sadyo maraṇaṃ | 
 +                        mastakābhyantaram upariṣṭāt sirāsandhisannipāto romāvarttaḥ so 'dhipatir 
 +                        nnāma marmma | tatrāpi sadyo maraṇaṃ | evam etāny ūrddhvajatrugatāni 
 +                        saptatriṃśad marmmāṇi vyākhyātāni bhavanti || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.28"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.28</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavanti cātra ślokāḥ || 
 +                        <caesura/> 
 +                         ūrvvyaḥ śirānsi ciṭipe sahakakṣapārśve ekaikamaṅgulamitā stanamūlagulphāḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         jñeyā dvir aṅgulamitā maṇibandhaṣaṣṭhā trīṇy eva jānuni paraṃ saha 
 +                        kurpparābhyāṃ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.29"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.29</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         hṛdbastikurccagudanābhi vadanti mūrddhni catvāri pañca ca gale daśa yāni ca 
 +                        dve || 
 +                        <caesura/> 
 +                         tāni ścapāṇitalakuñcitasanmitāni, śeṣāṇy avaihi parivartti tato gulārddhaṃ 
 +                        || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.30"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.31"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.31</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         cchinneṣu pāṇicaraṇeṣu sirā mukhānām ākuñcanāt khalu nṛṇām asṛg alpam eti | 
 +                        <caesura/> 
 +                         chinneṣu pāṇicaraṇeṣu bhavanty atas tu<metamark function="yati" 
 +                            >,</metamark> nāleṣu vṛttamathiteṣu yathotpalāni || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.32"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.32</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         kṣipreṣu vatsatalajeṣu ca bhedadoṣāṅgacchatyasṛgbahurujañ ca karoti vāyuḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         evaṃ vināśam upayānti hi tatra viddhā kiñjalkapatramathanād iva paṅkajāni 
 +                        ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.33"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.33</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         marmmāṇi śalyaviṣayādrdham udāharanti yasmād dhi marmmasu hatā na bhavanti 
 +                        marttyāḥ | </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.34"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.34</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         jīvanti tatra yadi vaidyaguṇena ke cit te prāpnuvanti vikalatvam asaṃśayaṃ 
 +                        hi || 
 +                        <caesura/> 
 +                         sambhinnajarjjaritakoṣṭhaśiraḥkapālā jīvanti śastravihataiś ca śarīradeśaiḥ 
 +                        | </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.35"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.35</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         chinnaiś ca sakthibhujapādakarair aśeṣaṃ yeṣān na marmmapatitā vividhāḥ 
 +                        prahārāḥ || 
 +                        <caesura/> 
 +                         agnīṣomānilāḥ sattvaṃ rajaś ca tama eva ca | 
 +                        <caesura/> 
 +                         prāyeṇa marmmasu nṛṇāṃ<metamark function="yati">,</metamark> santi 
 +                        bhūtātmanā saha || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.36"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.36</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tasmāt marmmasv abhihatā na jīvanti śarīriṇaḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         indriyārtheṣv asamvittir mmanobuddhiviparyayaḥ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.37"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.37</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         rujaḥ sutīvrā vividhā bhavanty asuhate nare || 
 +                        <caesura/> 
 +                         hate kālāntare cāpi<metamark function="yati">,</metamark> dhruvo dhātukṣayo 
 +                        nṛṇāṃ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.38"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.38</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tato dhātukṣayāj jantur vvedanābhiś ca naśyati | 
 +                        <caesura/> 
 +                         hate vaikalyajanake<metamark function="yati">,</metamark> kevalaṃ 
 +                        vaidyanaipuṇāt || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.39"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.39</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         śarīrakṣayam āsādya vikalatvam avāpnuyāt | 
 +                        <caesura/> 
 +                         viśalyaghneṣu vijñeyo yo hetuḥ prāg udīritaḥ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.40"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.40</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         rujākarāṇi marmmāṇi kṣatāni vividhā rujaḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         kurvvanty ante ca vaikalyaṃ kuvaidyavaśago yadi || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.41"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.41</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         chedabhedābhighātebhyo dahanād dāraṇāt tathā | 
 +                        <caesura/> 
 +                         upaghātam vijānīyāt marmmaṇāṃ tulyalakṣaṇaṃ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.42"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.42</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         marmmābhighātas tu ca kaś cid asti yo 'lpātyayo vāpi niratyayo vā | 
 +                        <caesura/> 
 +                         prāyeṇa marmmasv abhitāḍitās tu vaikalyam arcchanty atha vā mriyante || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.43"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.6.43</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         marmmāṇy adhiṣṭhāya hi ye vikārā mūrcchanti kāye vividhā narāṇām | 
 +                        <caesura/> 
 +                         prāyeṇa te kṛcchratamā bhavanti narasya yatnair api sādhyamānāḥ || ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.6.trailer"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. SS.3.6.trailer</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         iti śārīre ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ || 0 ||</l> 
 + 
 +                </div> 
 + 
 + 
 + 
 + 
 +                <div n="7" type="adhyāya"> 
 +                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 7]</head> 
 + 
 +                    <note xml:lang="en">The text of this adhyāya is a duplicate of NAK 5-333, 
 +                        waiting to be edited.</note> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.7.1"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.7.1</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         athātaḥ sirāvarṇṇanavibhaktiṃ śārīram vyākhyāsyāmaḥ ||</l> 
 + 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.7.2"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.7.3"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.7.3</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         sapta śirāśatāni bhavanti | yābhir idaṃ śarīram ārāma iva jalaharaṇībhiḥ | 
 +                        kedāra iva ca kulyābhir upasnihyate cākuñcanaprasāraṇābhir vviśeṣair 
 +                        ddrumapatrasevanīnām iva tāsām pratānām tāsāṃ khalu nābhimūlan tataḥ 
 +                        prasaranty ūrdhvam adhas tiryak ca ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.7.4"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.7.4</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavati cātra || 
 +                        <caesura/> 
 +                         yāvantyas tu sirāḥ kāye sambhavanti śarīriṇaḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         nābhyāṃ sarvvāṇi baddhās tāḥ pratanvanti samantataḥ ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.7.5"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.7.6"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.7.6</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tāsāṃ khalu mūlasirāś catvāriśat tāsu daśavātavahāḥ | daśa pittavahāḥ | 
 +                        daśa śleṣmavahāḥ | daśa raktavahā iti | tāsāṃ khalu vātavahānāṃ sirāṇāṃ 
 +                        vātasthānaga tānām pañcasaptatiśataṃ bhavati | tāvanty eva pittavahāḥ 
 +                        pittasthāne | raktavahāś ca yakṛtplīhāḥ | kaphavahāś ca kaphasthāne | evam 
 +                        etāni sapta śirāśatāni bhavanti |</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.7.7"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.7.7</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatra vātavahānām ekasmin sakthini pañcaviṃśatiḥ sirā bhavanti | 
 +                        etenetarasakti vāhū ca vyākhyātau | koṣṭhe catustriṃśat tāsāṃ 
 +                        gudameḍhrasaṃśritāḥ śroṇyām aṣṭau dve dve pārśvayoḥ ṣaṭpṛṣṭhe tāvantya 
 +                        evodare daśa vakṣasi | jatruṇa ūrddhvam ekacatvāriṃśat tāsām aṣṭau jihvāyāṃ 
 +                        | nava nāsāyāṃ | dve grīvāyāṃ | hanvoś catasraḥ | netrayoḥ ṣaṭ lalāṭe tisraḥ 
 +                        karṇṇayoś catasraḥ | dve śaṃkhayoḥ | tisraḥ śirasītyevam etat 
 +                        pañcasaptatiśataṃ | vātavahānāṃ śirāṇāṃ vyākhyātaṃ | eṣa eva vibhāgaḥ 
 +                        śeṣāṇām evam etāni sapta śirāśatāni vyākhyātāni bhavanti |</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.7.8"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.7.8</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavanti cātra ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.7.8.0"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.7.8.0</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         yadā vāyur aduṣṭas tu sevate svavahāḥ sirāḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         tadāstuvalavarṇṇaujaḥ prasīdec ca manas tathā ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.7.8.1"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.7.8.1</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         kriyānām apratighātam amohaṃ buddhikarmmaṇāṃ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         karoty anyān guṇāṃś cāpi sirāḥ pavanasvaścaran ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.7.9"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.7.9</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         yadā tu kupito vāyuḥ stāḥ śirā pratipadyate | 
 +                        <caesura/> 
 +                         tadāsya rogā jāyante vividhā vātasambhavāḥ ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.7.9.1"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.7.9.1</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         yadā tvakupitam pittaṃ sevate svavahāḥ sirāḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         avyāpannas tadāgnis tu samyak carati bhojanaṃ ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.7.10"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.7.10</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhrājiṣṇutām annarucim agner ddīptim arogatāṃ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         karoty anyān guṇāṃś cāpi pittam atmasirāś caran ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.7.11"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.7.11</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         yadā tu kupitam pittaṃ tāḥ sirāḥ pratipadyate | 
 +                        <caesura/> 
 +                         tadāsya rogā jāyante vividhā pittasambhavāḥ ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.7.11.1"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.7.11.1</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         yadā tv akupitaḥ śleṣmā svāḥ sirāḥ saṃprapadyate | 
 +                        <caesura/> 
 +                         āśayāḥ sandhayaś caiva varttantesya nirāmayāḥ ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.7.12"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.7.12</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         sneham aṅgeṣu sandhīnāṃ sthairyam valam adīnatāṃ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         karoty anyān guṇāṃś cāpi valāsa svasirāś caran ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.7.13"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.7.13</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         yadā tu kupitaḥ śleṣmā tāḥ sirāḥ pratipadyate | 
 +                        <caesura/> 
 +                         tadāsya rogā jāyante vividhāḥ śleṣmasambhavāḥ ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.7.13.1"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.7.13.1</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         yadā tv akupitaṃ raktaṃ sevate svavahāḥ sirāḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         tadāsya samyag jānāti sparśānāṃ tu śubhāśubhaṃ ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.7.14"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.7.14</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         varṇṇaprasādanaṃ sthairyaṃ dhātūnāṃ puṣṭim eva ca | 
 +                        <caesura/> 
 +                         karoty anyān guṇāṃś cāpi raktam ātmasirāś caran ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.7.15"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.7.15</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         yadā tu kupitaṃ raktaṃ tāḥ sirāḥ pratipadyate | 
 +                        <caesura/> 
 +                         tadāsya rogā jāyante vividhā raktasambhavāḥ ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.7.15.1"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.7.15.1</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         apraduṣṭāḥ śarīrāṇi dhārayanti rasair hitaiḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         kalpante ca vikārāya praduṣṭā nātra saṃśayaḥ ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.7.16"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.7.16</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         na hi vātasirāḥ kaścit na pittaṃ kevalaṃ sirāḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         śleṣmāṇañ ca vahanty etāḥ sarvvāḥ sarvvavahāḥ sirāḥ ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.7.17"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.7.17</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         praduṣṭānān tu doṣāṇāṃ mūrcchitānām pradhānatān | 
 +                        <caesura/> 
 +                         dhruvam unmārggagamanaṃ sarvvāḥ sarvvavahā hyataḥ ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.7.18"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.7.18</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatrāruṇā vātavahā nīlāḥ pittavahāḥ sirāḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                        <gap extent="1" unit="line"/> 
 +                        <caesura/> 
 +                         asṛgvahāś ca rohiṇyo gauryaḥ śleṣmavahāḥ sirāḥ ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.7.19"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.7.19</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         ata ūrddhvaṃ pravakṣyāmi yās tv avadhyāḥ sirā nṛṇāṃ |</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.7.20"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.7.21"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.7.21</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         śākhāsu ṣoḍaśā vyadhyāḥ koṣṭhe dvātriṃśad eva tu | 
 +                        <caesura/> 
 +                         jatrorūrddhvan tu pañcāśad avyadhyāḥ parikīrttitāḥ |</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.7.19cd"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.7.19cd</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         vaikalyaṃ maraṇam vāśu vyadhyāt tāsāṃ dhruvam bhavet ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.7.22"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.7.22</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatra sirāḥ śatam ekasmin sakthini bhavanti | tāsāṃ jaladhārā tvekā tisraś 
 +                        cābhyantarataḥ | tatrorvvīsaṃjñe dve lohitākṣa saṃjñakā tās tv avyadhyāḥ | 
 +                        etenetarasakthi vāhū ca vyākhyātau | evam aśastrakṛtyāḥ ṣoḍaśaśākhāsu | 
 +                        śroṇyāṃ dvātriṃśat | tāsām aṣṭāvaśastrakṛtyāḥ | dve dve vaṃkṣaṇaciṭipayor 
 +                        evaṃ kaṭīkataruṇayoś ca | aṣṭāvaṣṭāv ekaikasmin pārśve tāsām ekaika 
 +                        ūrddhvage ubhayato dve pārśve sandhisaṃśrite ca pariharet | caturvviṃśatiḥ 
 +                        pṛṣṭhe pṛṣṭhavaṃśam ubhayataḥ | tāsāṃ vṛhatī saṃjñe ūrddhvagāminye dve 
 +                        pariharet | tāvantya evodare tāsāṃ meḍhropari romarājīm ubhayato dve dve 
 +                        pariharet | catvāriśaṃd vakṣasi tāsāṃ caturddaśāśastrakṛtyā hṛdi dve 
 +                        stanamūle saṃśrite tu dve dve pariharet | stanam ubhayataś catasraḥ 
 +                        pariharet | dve dve cāpālāpe stambheṣv ity e va dvātriṃśadaśastrakṛtyāḥ | 
 +                        śroṇī pṛṣṭhodaroraḥsu bhavanti catiḥṣaṣṭiśataṃ mūrddhani tāsāṃ viṃśatiḥ | 
 +                        śirodharāyāṃ tāsām aṣṭau catasraś ca marmmasaṃjñāḥ | dve kṛkāṭikayos 
 +                        tāvantya eva vidhurayoḥ hanvor ubhayato aṣṭāvaṣṭau tāsāṃ tu 
 +                        sandhinivaṃdhanyau dve dve pariharet | ṣaṭtriṃśaj jihvāyāṃ tāsām adhaḥ 
 +                        ṣoḍaśāśastrakṛtyā rasavāhinyaḥ | catuvviṃśatir nnāsāyāṃ tāsām aupanāsyāś 
 +                        catasraḥ parihare tāsām eva ca tāluny ekā ṣaṭtriṃśad ubhayor nnetrayoḥ | 
 +                        tāsām ekaikām apāṅgayoḥ pariharet | lalāṭe ṣaṣṭistāsāṃ keśāntānugatāś 
 +                        catasraḥ pariharet | āvarttayor ekaikāsthapaṇyāś caikā pariharttavyāḥ 
 +                        karṇṇayoḥ pañ ca pañca | tāsāṃ śabdavahām ekaikāṃ pariharet | śaṃkhayoś ca 
 +                        tāvantya eva tāsāṃ śaṃkhasandhigatām ekaikām pariharet | dvādaśamūrddhani 
 +                        tāsām utkṣepayoḥ | dve dve sīma manteṣv ekaikām adhipatau parihared iti 
 +                        ||</l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.7.22.add1"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.7.22.add1</label> 
 +                         bhavanti cātra ślokāḥ || 
 +                        <caesura/> 
 +                        <caesura/> 
 +                         sirāśatānāṃ saptānāṃ śarīreṣu śarīriṇāṃ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         aśastrakṛtyā navatis tathāṣṭau ca vinirddiśet | ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.7.22.add2"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.7.22.add2</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         spandinyau jaladhāriṇyau yāś ca marmma samāśritāḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         avyadhyās tā vijānīyāt snāyusandhigatāś ca yāḥ ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.7.22.add3"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.7.22.add3</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         vaikalpamaraṇañ cāpi vyadhādāsāṃ dhruvaṃ bhavet |</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.7.23"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. SS.3.7.23</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         vyāpnuyād vākhilaṃ dehaṃ nābhitaḥ prasṛtāḥ sirāḥ || 
 +                        <caesura/> 
 +                         pratānāḥ padminī kandā dvisādīnāṃ yathājalaṃ ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.7.trailer">iti śārīre saptamo dhyāyaḥ ||</l> 
 + 
 + 
 +                </div> 
 + 
 + 
 +                <div n="8" type="adhyāya"> 
 +                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 8]</head> 
 + 
 +                    <note xml:lang="en">The text of this adhyāya is a duplicate of NAK 5-333, 
 +                        waiting to be edited.</note> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.8.1"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.8.1</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         athāto vyadhavidhiṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.8.2"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.8.3"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.8.3</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatra 
 +                        bālasthavirabhīrurūkṣakṣatakṣīṇamadyādhvastrīkarṣitānāsitavāntaviraktadantabastiklībagarbbhiṇīkāsaśvāsaśoṣapravṛddhajvarātīsārākṣepakapakṣāghātopavāsapīḍitānāṃ 
 +                        sirānavyadhyāḥ || kiṃ kāraṇameṣāṃ tu khalu vedhādindriyasaṃmohaḥ śoṣo vā 
 +                        bhavati | raktapittino raktātyayād vātakopo mṛtyurvvā | garbbhiṇyas tu 
 +                        garbbhaśoṣapatanahīnāṅgānāyuṣkatā vā garbbhasya ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.8.3a"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.8.3a</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavati cātra || 
 +                        <caesura/> 
 +                         pratiṣiddhānāvaśekāṃ tu śeṣāṇām api dehināṃ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         vyādher vvivṛddhir mṛtyur vvā sirāvedhena sambhavet || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.8.3b"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.8.3b</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         yāś cāvyadhyā dṛṣṭādṛṣṭāś cāyantritāyantritā notthitā iti || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.8.4"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.8.4</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         śoṇitamokṣasādhyāś ca vikārāḥ prāgabhihitāḥ | teṣv apakṣeṣu cānyeṣu 
 +                        cānubhukteṣu yathābhyāsam anatyayañ ca sirāṃ vyadhayet || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.8.5"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.8.5</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         pratiṣiddhānām api ca viṣopasargge sirāvyadhanam apratiṣiddhaṃ </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.8.6"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.8.6</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatra snigdhasvinnam āturaṃ yathā doṣapratyanīkaṃ dravaprāyam annaṃ 
 +                        bhuktavantaṃ yavāgūm pītam vā yathākālam upasthāpyāsīnaṃ sthitam vā prāṇān 
 +                        abādhamānaḥ | plotapaṭṭaś carmmāntarvvalkalalatānām anyatamena yantreṇa 
 +                        yantrayitvā nātigāḍhannātiśithilaṃ śarīrapradeśam āsādya 
 +                        vidhivacchastramādāya yathoktāṃ sirāṃ vyadhayet | </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.8.7"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.8.7</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatra vyadhyasirāṃ | naivātiśīte nātyuṣṇe na pravāte na ca durddine | 
 +                        sirāṇāṃ vyadhanaṃ kāryam aroge vā kadācana || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.8.8"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.8.8</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatra vyadhyasirāṃ puruṣaṃ pratyād ity amukhamarannimātrocchrite 
 +                        niveśyāsane sakthnor ākuñcitayor nniveśya kurpparasandhidvayaṃ 
 +                        hastāvantagūḍhāṅguṣṭhakṛtamuṣṭīm anyayo<unclear ana="visarga seems to be 
 +                            inserted later slightly above the line.">ḥ</unclear> sthāpayitvā 
 +                        yantraśāṭakena parikṣipya grīvāyām anyena paścāt sthitena puruṣeṇa 
 +                        vāmahastena śāṭakāntadvayaṃ grāhayitvā sirotthāpanārtham asṛksrāvaṇārthañ ca 
 +                        yantram pramāṇena pīḍayet | karmmapuruṣaś ca mukhaṃ vāyunā pūrayet | 
 +                        uttamāṅgagatānām eṣa sirotthāpam ayantravidhiḥ | sthitasakthim īṣet 
 +                        kuñcitapādam uccaiḥ sthāpayitvā vyadhapradeśasyopari samyag yantram badhvā 
 +                        pādasirām vidhyet | upaviṣṭasya hastaṃ gūḍhāṃ<sic ana="seems cancelled" 
 +                            >ṣṭha</sic>guṣṭhanibaddhamuṣṭiṃ samyagāsane sthāpayitvā hastasirāṃ 
 +                        vidhyet | gṛdhrasīviśvacyorākuñcitajānukurpparasya 
 +                        śroṇīpṛṣṭhaskandheṣūnnamitapṛṣṭhasya udarorasau prasārito rasaḥ 
 +                        sphurjjitadehasya bāhūbhyām avalambamānasya pārśvayoḥ | avanamitameḍhrasya 
 +                        meḍhraṃ | unnāmitavidaṣṭajihvāsyādhojihvāyām | ativyātānānanasya tāluni 
 +                        dantamūle ca | evaṃ yantropāyān anyāṃś ca sirotthāpanahetūn buddhyāvekṣya 
 +                        śarīravaśena vyādhivaśena ca vidadhyād iti | </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.8.9"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.8.9</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         māṃsaleṣv avakāseṣu vrīhimukhena yavamātraṃ nidadhyād vrīhimātram vā | ato 
 +                        nyathārddhayavamātram asthnām upari kuṭhārikayā || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.8.10"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.8.10</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavaṃti cātra || vyabhre varṣāsu vidhyeta grīṣmakāleṣu śītale | 
 +                        hemantakāle madhyāhne śastrakālās trayaḥ smṛtāḥ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.8.11"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.8.11</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         dviprakārapramathitadhārayā yāsravedasṛk | muhūrttaṃ ruddhvā tiṣṭhec ca 
 +                        suviddhāntāṃ vinirddiśet || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.8.12"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.8.12</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         yathā kusumbhapuṣpebhyaḥ pūrvvaṃ sravati pītikā | tathā sirāsu viddhāsu 
 +                        duṣṭam agre pravarttate || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.8.13"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.8.14"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.8.14</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         kṣīṇasya bahudoṣasya mūrcchayopadrutasya vā | bhūyo 'parāhṇe visrāvyāt 
 +                        tūttare 'hani vāyunaḥ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.8.15"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.8.15</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         saśeṣadoṣarudhiram api kuryād vicakṣaṇaḥ | na cātinisṛtaṃ kuryāc cheṣaṃ 
 +                        saṃśamanair jjayet || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.8.16"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.8.17"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.8.17</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatra pādadāhapādaharṣacipyavātaśoṇitapādakaṇṭakavipādikāpādadārīprabhṛtiṣu 
 +                        rogeṣu kṣipramarmmopariṣṭād dvyaṅgule vrīhimukhena sirāṃ vyadhayet | 
 +                        ślīpadeṣu yathoktaṃ kroṣṭukaśirṣavātavedanāsu sakthisaṃsritāṃ | 
 +                        gulphasandher upari caturaṅgule apacyāmindrabaster adhastād dvyaṅgule | 
 +                        jānusandher upari caturaṅgule gṛdhrasyāmūrusaṃdhisanniviṣṭāṃ | galagaṇḍe 
 +                        śroṇipratisamantāt pravāhikā<sic ana="perhaps the anusvāra is cancelled" 
 +                            >ṃ</sic>yāṃśūlinyāṃ parivarttikopadaṃśaśūkavyāpatsu meḍhramadhye | 
 +                        etenetarasakthibāhūvyākhyātau || viśeṣatas tu 
 +                        vāmabāhukurpparasandhāvabhyantarato bāhumadhye plīhni etām eva 
 +                        dakṣiṇabāhuyakṛddālye | etām eva ca kāsaśvāsayor apyādiśanti | gṛdhrasyāmiva 
 +                        vipaṃcyām vāmapārśvakakṣastanāntarayor antarasthām vidradhau pārśvaśūle ca | 
 +                        etām eva ca kaphodare | dakṣiṇapārśve bāhuśoṣāpabāhukayor bbāhumadhye eke 
 +                        vadanty aṃsamadhye trikasandhimadhyagatān tṛtīyake | skandhasandhigatānām 
 +                        anyatarapārśvasaṃsthitānāñ caturthake | hanusandhimadhyagatām apasmāre | 
 +                        śaṃkhasandhigatānām unmāde | jihvāroge<metamark cert="high" 
 +                            function="to_indicate_insertion_in_some_line_of_the_folio" place="above" 
 +                            >dī 3</metamark>ṣv adhojihvāyāṃ | dantavyādhiṣu dantamūle | tāluni 
 +                        tālavye ca | karṇṇayor upari samantāt karṇṇaśūle tadroge ca | gandhāghrāṇe 
 +                        nāsārogeṣu nāsāgre | timirākṣipākaprabhṛtiṣv akṣcāmayeṣūpanāsyāṃ lālāṭīm 
 +                        āpāṅgī vā | etām eva śirorogādhimanthaprabhṛtiṣu ca rogeṣu | </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.8.18"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.8.18</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatra durvviddhātividdhākuñcitā piccitā kuṭṭitā aprasrutānutīrṇṇā 
 +                        anteviddhāpariśuṣkākūṇitā vepitā anutthitaviddhā | avyadhyaviddhā śastrahatā 
 +                        tiryagviddhā | aviddhā vidrutā dhenukā punaḥ punarvviddhā 
 +                        marmmasirāsnāyvasthisandhiṣu viddhā ceti | viṃśatiṃ duṣṭavyadhyā bhavanti || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.8.19"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.8.19</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatra sūkṣmaśastrapraṇidhānān nāsṛgvyaktaṃ sravati | tatra rujā śophau 
 +                        bhavataḥ | sā durvviddhā nāma | pramāṇātiriktaviddhāyāmantaḥ śoṇitam 
 +                        praviśatyatipravṛttirvvā bhavati sātividdhā nāma kuñcitāyām apyevaṃ | 
 +                        kuṇṭhaśastrapramathitāpṛthulabhāvam āpannā piccitā nāma anāsāditamantayoś ca 
 +                        bahuśaḥ | kuṭṭitākuṭṭitā nāma śītabha<sic ana="two oblique lines above it 
 +                            perhaps indicating that it is cancelled">yā</sic><metamark cert="high" 
 +                            function="to_indicate_insertion_in_some_line_of_the_folio" place="below" 
 +                            >sma</metamark>mūrcchābhir apravṛttaśoṇitā aprasrūtā nāma 
 +                        tīkṣṇamahāmukhaśastraviddhā anudīrṇṇā nāma alparaktasrāvinyanteviddhā nāma| 
 +                        kṣīṇaśoṇitānilapūrṇṇāpariśuṣkā nāma | caturthabhāgamāsāditā 
 +                        kiñcitpravṛttaśoṇitākūṇitā nāma | dutthānabandhodveṣiṇyāśoṇitasaṃmoho 
 +                        bhavati | sā vepitā nāma | anusthitāyām apyevamaśastrakṛtyā avyadhyā nāma | 
 +                        chitvāt ipravṛttaśoṇitā kriyāsaṅgrahakarī śastrahatā nāma | 
 +                        tiryakpraṇihitaśastrākiñciccheṣātiryagviddhā nāma | bahuśaḥ kṣatā 
 +                        hīnaśastrapraṇidhānenāviddhā nāma | anavasthitaviddhā vidrutā nāma | 
 +                        vyadhapradeśasya bahuśovaghaṭṭanādasaṃārohamāṇavyadhā raktasrāvinyatyarthaṃ 
 +                        dhenukā nāma | punaḥ punaḥ praṇidhānā sirāmarmmasnāyvasthisaṃdhiṣu viddhā 
 +                        rujāśophau vaikalyam maraṇam vā bhavati || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.8.20"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.8.20</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavanti cātra || sirāsuśikṣito nāsti calāhyetāḥ svabhāvataḥ | matsyavat 
 +                        parivarttante tasmād yatnena tāḍayet || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.8.21"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.8.21</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         ajānatā gṛhīte tu śastre kāyanipātite | bhavanti vyāpadastv etā bahavaś 
 +                        cāpy upadravāḥ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.8.22"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.8.22</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         snehādibhiḥ kriyāyogair nna tathā lepanair api | yāṃty āśu vyādhayaḥ śāntiṃ 
 +                        yathā samyak sirāvyadhāt || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.8.23"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.8.23</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         sirāvyadhaṃ cikitsārthaṃ śalyatantre vidhīyate | yathā samyak praṇihitā 
 +                        bastiḥ kāyacikitsite ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.8.24"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.8.24</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatra snigdhasvinnavāntaviriktānuvāsitāsthāpitaviddhasirair mmanuṣyaiḥ 
 +                        pariharttavyāni || 
 +                        krodhāyāsamaithunadivāsvapnoccairbbhāṣyavyāyāmayānāsanānisthānacaṃkramaṇaśītavātātapaciruddhāsātmyājīrṇṇānyācalalābhātmāsameke 
 +                        manyante | vistaram eṣām upariṣṭād vakṣyāmaḥ || </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.8.25"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.8.25</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavati cātra || 
 +                        <caesura/> 
 +                         sirāviṣāṇatumbībhir jjalaukābhiḥ padais tathā | avagāḍhaṃ yathāpūrvvaṃ 
 +                        kriyate duṣṭaśoṇitaṃ ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.8.26"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.8.trailer"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. SS.3.8.trailer</label> 
 +                         iti śārīre 'ṣṭamo 'dhyāyaḥ || </l> 
 +                </div> 
 + 
 + 
 + 
 +                <div n="9" type="adhyāya"> 
 +                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 9]</head> 
 + 
 +                    <note xml:lang="en">The text of this adhyāya is a duplicate of NAK 5-333, 
 +                        waiting to be edited.</note> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.9.1"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.9.1</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         athāto dhamanīvyākaraṇaṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ ||</l> 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.9.2"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.9.3"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.9.3</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         caturvviṃśatir ddhamanyo bhavanti | tās tu nābhiprabhavāḥ | tatra kecid 
 +                        āhur ācāryāḥ | sirādhamanīsrotasām avibhāgaḥ | sirāvikārā eva hi dhamanyaḥ 
 +                        srotānsi ceti | tat tu na samyag atrocyate | anyā eva hi dhamanyaḥ srotānsi 
 +                        sirāśceti | kasmād vyañjanānyatvāt mūlasanniyamāt karmmavaiśeṣyād āgamāc ca 
 +                        | kevalaṃ tu parasparapratānasannikarṣāt sadṛśakarmmatvāt saukṣmyāc ca 
 +                        vibhaktakarmmaṇām apy avibhāga eva karmmasu bhavati |</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.9.4"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.9.4</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tāsāṃ khalu nābhiprabhavāṇām ūrddhvagā daśa daśa cādhogāminyaś catasras 
 +                        tiryaggāḥ |</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.9.5"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.9.5</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         ūrddhvagāḥ khalu śabda<pc> </pc>sparśa<pc> </pc>rūpa<pc 
 +                            > </pc>rasa<pc> </pc>gandha<pc> </pc>praśvāsocchvāsa<pc 
 +                            > </pc>prakṣita<pc> </pc>jṛmbhita<pc> </pc>hasita<pc 
 +                            > </pc>kathita<pc> </pc>ruditādīn viśeṣān abhivahantyaḥ śarīran 
 +                        dhārayanti | tās tu hṛdayam abhiprapannās tridhā tridhā jāyante | tās 
 +                        triṃśat tāsāṃ tu vātapittaśleṣmaśoṇitarasān dve dve vahatas tā daśa | 
 +                        śabdasparśarūparasagandhān aṣṭābhir gṛhṇīte | dvābhyāṃ bhāṣate dvābhyāṃ 
 +                        ghoṣaṃ karoti | dvābhyāṃ svapiti dvābhyāṃ pratibudhyate | dve asravāhinyo 
 +                        dve stanyaṃ striyā vahataḥ stanasaṃśritā eva | śukraṃ narasya stanayor 
 +                        abhivahatas tās tv etās triṃśat savibhāgā vyākhyātāḥ | etābhir ūrddhvan 
 +                        nābher udarapārśvapṛṣṭhoraḥ skandhagrīvāśīrṣabāhavo dhāryante yāpyante 
 +                        ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.9.11"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.9.11</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavati cātra || 
 +                        <caesura/> 
 +                         pañcādhibhūtās tv atha pañcakṛtvaḥ 
 +                        <caesura/> 
 +                         pañcendriyam pañcādhā bhāvayanti | 
 +                        <caesura/> 
 +                         pañcendriyaṃ pañcādhā bhāvayitvā 
 +                        <caesura/> 
 +                         paṃcatvam āyānti vināśakāle ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.9.6"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.9.7"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.9.7</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         adhogamās tu vātamūtrapurīṣaśukrārttavān abhivahanti | tās tu pittāśayam 
 +                        abhiprapannās tatrastham annapānarasam abhipakvam auṣṇād vivecayantyo 
 +                        'bhivahantyas tarpayanti ūrddhvagānān tiryaggānāñ ca rasasthānāñ 
 +                        cābhipūrayanti | tatra mūtrapurīṣasvedāṃś ca vivecayaṃty āmapakvāśayāntare 
 +                        tridhā tridhā prajāyante tāṃs triśat | tāsān tu vātapittakaphaśoṇitarasān 
 +                        dve dve vahatas tā daśa | dve annavāhinyau | antrāśrite toyavahe dve dve 
 +                        mūtrabastim abhiprapanne | śukraprādurbbhāvāya ca dve | evaṃ raktam 
 +                        abhivahate | nārīṇām ārttavasaṃjñe dve | varcconiḥsarataḥ 
 +                        sthūlāntrapratibaddhe dve | aṣṭāv anyas tiryaggās tāḥ svedam arppayanti | 
 +                        tās tv etās triṃśat saṃvibhāgā vyākhyātāḥ | tābhir adho nābheḥ 
 +                        pakvāśayaikaṭīmūtrabastigudameḍhrasakthīni dhāryante | </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.9.8"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.9.8</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavati cātra || 
 +                        <caesura/> 
 +                         adhogamās tu kurvvanti karmmāṇy etāni sarvvaśaḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         tiryaggās tv eva vakṣyāmi karmma cāsāṃ yathātathaṃ ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.9.9"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.9.9</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tiryaggānāṃ tu catasṛṇām ekaikā śatadhā sahasradhā ca bhidyante | tās tv 
 +                        asaṃkhyeyā | tābhir idaṃ śarīraṃ gavākṣitaṃ vibaddham ātatañ ca | tāsāñ ca 
 +                        mukhāni romakūpapratibaddhāni yaiḥ sveda prasravati rasaś cābhisantarppayati 
 +                        antar bbahiś ca | tābhir eva cābhyaṅgapariṣekāvagāhāvalepanavīryāṇy 
 +                        antaḥśarīram abhiprapadyante tvaci vipakvāni | tābhir eva ca sparśaṃ śubham 
 +                        aśubham vā gṛhṇīte | tāś catasro dhamanyaḥ sarvvāṅgagatāḥ savibhāgā 
 +                        vyākhyātāḥ ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.9.9.add"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.9.9.add</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavataś cātra ślokau || 
 +                        <caesura/> 
 +                         dhamanyaḥ sarvva evaitāḥ pratibaddhā yathendriyaṃ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         jāgratāṃ svapatām vāpi vahantīndriyagocare ||<anchor n="SS.3.9.9.add-n1" 
 +                        /></l> 
 + 
 +                    <ab corresp="#SS.3.9.9.add" type="apparatus"> 
 +                        <list type="Note"> 
 +                            <item corresp="#SS.3.9.9.add-n1" xml:lang="en">This verse is unique to 
 +                                the Nepalese version and is supported in witness H. It is hard to 
 +                                parse, partly because of the plurals in the first pāda and the 
 +                                singular in the second. Some transmission problem is signalled by 
 +                                the need for the emendation of H's <foreign xml:lang="sa">evās 
 +                                    tāḥ</foreign> and <foreign xml:lang="sa" 
 +                                >vahatī</foreign>.</item> 
 +                        </list> 
 +                    </ab> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.9.10"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.9.10</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         yathā svabhāvataḥ khāni mṛṇāleṣu biseṣu ca | 
 +                        <caesura/> 
 +                         tathaiva tāsāṃ dvārāṇi raso yair upacīyate ||</l> 
 + 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.9.12"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.9.12</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         ata ūrddhvaṃ srotasāṃ mūlaṃ viddhalakṣaṇaṃ vyākhyāsyāmaḥ | tāni tu 
 +                        prāṇānnodakarasaraktamāṃsamedomūtrapurīṣaśukrārttavavahāni yeṣv adhīkāraḥ | 
 +                        eṣāṃ viśeṣā bahavaḥ | teṣāṃ mūlaṃ dayaṃ rasavahinyaś ca dhamanyas tatra 
 +                        viddhasya krośanavinamanabhramaṇāni saṃjñānāśo maraṇañ ca | annavahe dve 
 +                        tayor mmūlamāmāsayonnavāhinyaś ca dhamanyaḥ | tatra viddasya 
 +                        prāṇavahaviddhavat maraṇaṃ | talliṅgaś ca raktavahe dve tayor mūlaṃ 
 +                        yakṛtplīhānau tatra viddhasya śyāvāṅgatā jvaraḥ pāṇḍutādāhaṛ 
 +                        śoṇitābhigamanañ ca | māṃsavahe dve tayor mmūlaṃ snāyustvagraktavahāś ca 
 +                        nāḍyas tatra viddhasya śvayathur mmāṃsaśoṣaḥ śirāgranthayor mmaraṇañ ca | 
 +                        medovahe dve tayor mmūlaṃ kaṭīvṛkkau ca tatra viddhasya svedāgamanaṃ 
 +                        snigdhāṅgan tāluśoṣaś ca | mūtravahe dve tayor mmūlaṃ bastimeḍhrañ ca | 
 +                        tatra viddhasyānaddhabastitā mūtranirodhastavdhameḍhratā ca | purīṣavahe dve 
 +                        tayor mmūlam pakvāśayo gudaś ca tatra viddhasyānāho 
 +                        durggandhatāgrathitāntratā ca | śukravahe dve tayor mmūlaṃ stanau vṛṣaṇau ca 
 +                        | tatra viddhasya klaivyaṃ cirād vā pra sekaḥ praseke cālpaśukradarśanaṃ | 
 +                        sevanīcchedā pradurbbhāvo maraṇañ ca | srotoviddhan tu pratyākhyāyopakrameta 
 +                        | uddhṛtaśalyaṃ tu kṣatavidhānenopakramed iti | </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.9.13"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.9.13.add1"> 
 +                        <label xml:lang="en">13.add1</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         ślokau || 
 +                        <caesura/> 
 +                         ya evaṃ na prajānāti srotasām mūlaniścayaṃ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         mahadbhayam avāpnoti na sa karmmasu siddhyati ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.9.13.add2"> 
 +                        <label xml:lang="en">13.add2</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         yaḥ samyag etaṃ jānīyāt sa bhaved rājasammataḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         pūjārho bhiṣajāṃ hy eṣa iti dhanvantarer mataṃ ||</l> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.9.trailer"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. SS.3.9.trailer</label> 
 +                         iti dhamanīvyākaraṇaṃ śārīrannavamodhyāyaḥ ||</l> 
 +                </div> 
 + 
 +                <div n="10" type="adhyāya"> 
 +                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 10]</head> 
 + 
 +                    <note xml:lang="en">The text of this adhyāya is a duplicate of NAK 5-333, 
 +                        waiting to be edited.</note> 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.1"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.1</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         || athāto garbbhiṇīvyākaraṇaṃ śārīram vyākhyāsyāmaḥ ||</l> 
 + 
 + 
 + 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.2"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.3"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.3</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatra garbhiṇīm prathamadivasāt prabhṛtyādi sennityaṃ 
 +                        hṛṣṭaśucyalaṃkṛtavāsasā śāntimaṅgaladevatābrāhmaṇaguruparā ca bhavitavyaṃ | 
 +                        malinavikṛtahīnagātrāṇi ca na spṛśet | durggandhadurddaśanāni ca dūrata eva 
 +                        pariharet | vahin nniḥkṛṭāśūnyāgāracaity aśmaśānacaity avṛkṣasevāś ca 
 +                        krodhāyāsakarāṃś ca bhāvān uccair bhāṣyādikaṃ ca pariharet | udvejanīyāś ca 
 +                        kathāḥ śuṣkam paryuṣitaṃ kuthitaṃ klinnaṃ cānnanopayuñjīta yāni ca garbham 
 +                        vyāpādayanti | na ca tailābhyaṅgotsādanādīni niseveta | na cāyāsayec 
 +                        charīraṃ pūrvvoktāni ca pariharet | śayanāsanañ ca samṛddhās taraṇaṃ 
 +                        nātyucchritam apāśrayopetam asaṃvādham vidadhyāt | hṛdyaṃ 
 +                        dravamadhuraprāyasnigdhan dīpanīyaṃ saṃskṛtabhojanañ ca bhojayet sāmānyam 
 +                        etad ā prasavakālāt |</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.4"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.4</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         viśeṣatas tu garbbhiṇī prathamadvitīyatṛtīyeṣu māseṣu 
 +                        madhuraśītadravaprāyamāhāramā āseveta | caturthe māse payo navanītam āhāram 
 +                        āharet | pañcame kṣīrasarppiḥ saṃsṛṣṭaṃ | ṣaṣṭhe svadaṃṣṭrāsiddhasya 
 +                        sarppiṣā pakṣamātraṃ yuktyā yavāgūm pāyayet | saptame pṛthak parṇyādisiddham 
 +                        evam āpyāyyate garbhaḥ | aṣṭame khalv enāṃ vadarodakena 
 +                        valātivalāpayodadhimas tu tailamadhughṛtaśatapuṣpāmiśreṇāsthāpayet 
 +                        purāṇapurīṣaśuddhyartham anulomārthañ ca vāyos tataḥ payo madhurasiddhena 
 +                        tailenānuvāsayet | anulome hi vāyau sukham prasūyate | nirupadravāś ca 
 +                        bhavanti | ata ūrddhvaṃ snigdhābhir yavāgūbhir jjāṅgalarasaiś copahared ā 
 +                        prasavakālāt | evam upakrāntāsnigdhāvalavatīsukham anupadravā prasūyate 
 +                        |</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.5"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.5</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         navame māsi sūtikāgāram enāṃ praveśayet | praśaste tithyādau | 
 +                        tatreṣṭāgāraṃ brāhmaṇakṣattriyavaiśyaśūdrāṇāṃ śvetaraktakṛṣṇeṣu 
 +                        bhūmipradeśeṣu | vilvanyagrodhatindukanirmmitaṃ sarvvāgāran tat mayañ ca 
 +                        paryavanaddhaṃ samupaliptabhittiparicchadaṃ prāgdvāram udagdvāram 
 +                        vāṣṭahastāyata caturhastavistṛtaṃ rakṣāmaṅgalasampannam vidheyaṃ |</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.6"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.7"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.7</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatropasthitaprasavāyāḥ kaṭīpṛṣṭhaṃ pratisamantād vedanā bhavati | 
 +                        mūtramabhīkṣṇam prasicyate | yonimukhāc ca śleṣmā </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.8"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.8</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         prajāyiṣyamāṇāṃ tusvabhyaktām uṣṇodakapariṣiktagātrīṅ kṛtamaṅgalāmathenāṃ 
 +                        sa ghṛtāṃ yavāgūṃ kaṇṭhāt pītavatī mṛduni kṛtopadhānavistīrṇṇe śayane 
 +                        sthitāmābhugnasakthinīmuttānām aśaṅkanīyās tisraś catasraḥ pariṇatavayasaḥ | 
 +                        vrajananakuśalāḥ kalpitanakhyaḥ paricareyuriti ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.9"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.9</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         athāsyā viśikhāntaram anulomāyām anusukham abhyañjyāt | brūyāc cainām etāḥ 
 +                        subhage pravāhayaś ceti | mā cāprāptāvīḥ pravāhiṣṭhāḥ | anāgatā svāviṣu 
 +                        pravāhamāṇāḥ | badhiraṃ mūkaṃ srastahanuṃ mūrddhābhighātinaṃ 
 +                        kāsaśvāsaśoṣopadrutaṃ kuvjaṃ vikaṭam vā janayati |tasmād anāgatāvī na 
 +                        pravāheta | sraste tu kukṣau vimukte garbhanāḍī pravandhe samūle 
 +                        śroṇīvaṃkṣaṇabastiśiraḥ supravāheta śanaiḥ śanais tato garbhayonimukhaṃ 
 +                        prapannagāḍhataram āviśalyabhāvāt |</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.10"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.10</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatra pratilomam anupānaṃ pāyayet śosayet |</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.11"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.12"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.12</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         jātasyolbaṃ viśodhyāsyaṃ saindhavasarppiṣāṣṭāṅgulāvaśeṣāṃ nāḍīm baddhayitvā 
 +                        kuṣṭhatailenābhyajya sūtreṇābaddhya kumārasya grīvāyām vadhnīyāt |</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.13"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.13</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         atha kumāraṃ śītābhir adbhir āśvāsya jātakarmmaṇi madhusarppiranantāmiśraṃ 
 +                        vrahmīrasena suvarṇṇamaṅgulyā nāsikayā lehayet | sūtikāñ ca ghṛtatailayor 
 +                        anyatarasya mātrāṃ pipalyādi kaṣāyam anupānam pāyayet | valavatīm avalāṃ 
 +                        yavāgūn trirātram pañcarātram vā || ata ūrddhvaṃ 
 +                        snigdhenānnasaṃsarggeṇopacaret snehanity ā ca syāt |</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.14"/> 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.15"/> 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.16"/> 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.17"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.18"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.18</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         prāyaś cainām prabhūtenoṣṇodakena pariṣiñcet krodhāyāsamaithunādīṃś ca 
 +                        pariharet ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.19"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.19</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavati cātra || 
 +                        <caesura/> 
 +                         mithyācārāt sūtikāyā yo vyādhir upajāyate | 
 +                        <caesura/> 
 +                         sa kṛcchrasādhyo 'sādhyo vā bhaved dhātvapakarṣarṇāt ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.20"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.20</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tasmāt tāṃ deśakālau tu vyādhisātmyena karmmaṇā | 
 +                        <caesura/> 
 +                         parīkṣyopacaren nityam evaṃ nātyayam āpnuyāt ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.21"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.21</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         athāmarāmapatantīm pātayet kaṇṭham asyāḥkeśaveṣṭitayāṅgulyā pramṛśet kaṭukā 
 +                        lāvukṛtavedhanasarṣapasarppanirmmocakair vvā kuṭatailair yonim udrūpayet | 
 +                        lāṅgalakīmūlakalkena vāsyāḥ pāṇipādatalam ālimpet | 
 +                        kuṣṭhalāṅgalakīmūlakalkam vā madyamūtrayor anyatareṇa pāyayet | 
 +                        śālimūlakalkam vā 'pi ppalyādikalkam vā madyena | 
 +                        siddhārthakakuṣṭhailālāṅgalakīmahāvṛkṣakṣīrasurāmaṇḍairāsthāpayet | 
 +                        etaiṣveva ca siddhena siddhārthakatailenottaracūrṇṇabastiś cāsyai dadyāt | 
 +                        hastena cāpaharet |</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.22"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.22</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         prajātāyās tu bastiśirodarayoniśūlaṃ raktaṃ saṃruddhya vāyuḥ karoti sa 
 +                        makkalaḥ | tatra yavakṣāracūrṇṇaṃ sarppiṣā sukhodakena pāyayet || 
 +                        lavaṇacūrṇṇam vā surāmaṇḍena | purāṇaguḍam vā trikaṭuka 
 +                        trijātakakustumburumiśram vā khādayet | pṛthakparṇṇyādikvāthaṃ 
 +                        bhadradārumaricavacāsaṃsṛṣṭam pāyayet |</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.23"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.23</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         atha bālaṃ kṣaumaparihitaṃ kṣaumakārppāsās tṛtāyāṃ śāyayīta | 
 +                            nimba<pc> </pc>pīlu<pc> </pc>paruṣaka<pc> </pc>śākhābhiś cainaṃ 
 +                        parivījayet | mūrddhni cāsya tailapicum avatārayet | dhūpayec cainaṃ 
 +                        rakṣoghnair dhūpaiḥ | rakṣoghnāni cāsya pāṇipādaśirogrīvāsv avasujet | 
 +                        tilātasīsarṣapakaṇāś cātra prakiret | adhiṣṭhāne cāgnim prajvālayet | 
 +                        vraṇitopāsanīyañ cāvekṣyeta </l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.24"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.24</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tato daśamyāṃ mātāpitarau kṛtamaṅgalakautukau svastivācakapūrvvakaṃ nāma 
 +                        kuryāt āṃ | yathābhipretaṃ nakṣatran nāma vā |</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.25"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.25</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tato yathāvarṇṇaṃ dhātrīm upasthāpayet | kṛṣāmasthūlām vayaḥsthāmam 
 +                        avyādhitām prasannakṣīrāmavalamvorddhastanīm avyaṅgām avyasanaṃ 
 +                        nījīvavatsāṃvatsalāṃ dogdhīm akṣudrāṃkule jātamato bhūyiṣṭaiś ca guṇair 
 +                        anvitām ārogyavalavṛddhaye kumārasya | tatrātikṛṣātisthūlāninditā vyādhitāś 
 +                        ca vyākhyātās tāviṣamadhātutvād rogān āpādayanti bālasya viśeṣataḥ | 
 +                        ūrdhvastanī karālaṃ kumāraṃ kuryāl lamvastanī nāsikāmukhaṃ cchādayitvā 
 +                        maraṇam āpādayanti | atha praśastāṃ śirasnātā mahadvāsasām udaṅmukhīm 
 +                        upaveśya dakṣiṇaṃ stanaṃ kumāraṃ pūrvvam pāyayet || anena mantreṇābhimantrya 
 +                        ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.26"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.26</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         catvāraḥ sāgarāḥ puṇyāḥ stanānāṃ kṣīravāhināṃ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         santu te śubhage nityaṃ bālasyānuvalapradāḥ |</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.27"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.27</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         piben bālo 'mṛtarasaṃ payas tava śubhānane | 
 +                        <caesura/> 
 +                         dīrgham āyur avāpnotu devāḥ prāśyāmṛtaṃ yathā ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.28"/> 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.29"/> 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.30"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.31"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.31</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         athāsyāḥ kṣīrasañjananārthaṃ 
 +                        yavagodhūmaśāliṣaṣṭikamāṃsakṣīrasurāsauvīrapiṇyāka 
 +                        rasonamatsyakaśerukāśṛṅgāṭakavidārīkandaśatāvarīviśamṛṇālanālikālāvukālaśākaprabhṛtīni 
 +                        vidadhyāt | atha tasyāḥ stanyam apsu parīkṣeta tac cec chītalam amalaṃ tanuṃ 
 +                        śaṃkhāvabhāsaṃ apsu caikībhāvaṃ gacchaty aphenilaṃ matraṇḍulaṃ na plavate 
 +                        sīdati vā tac chuddham iti vindyāt | tena kumārasyārogyaṃ bhavati ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.32"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.32</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavati cātra || 
 +                        <caesura/> 
 +                         dhātryās tu gurubhir bhojyair vviṣalais tathā | 
 +                        <caesura/> 
 +                         doṣā dehe prakupyanti tata stanyam praduṣyati ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.33"/> 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.34"/> 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.35"/> 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.36"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.37"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.37</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         duṣṭaṃ prāguktan tena śarīrāvyādhayaḥ prādur bhavanti | teṣu ca 
 +                        yathābhihitaṃ mṛdvacchedanīyam auṣadham mātrayā kṣīrasya kṣīrasarppiḥ 
 +                        saṃyuktaṃ vidadhyāt | dhātryāś ca kevalaṃ | kṣīrānnād asya kalkī kṛtaṃ | 
 +                        dhātryāś ca pūrvvavat | annād asya kaṣāyādīnām ātmany eva na dhātryāḥ ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.38"/> 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.39"/> 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.40"/> 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.41"/> 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.42"/> 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.43"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.44"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.44</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bālānāṃ gudapākeṣu pittaghnīṃ kārayet kriyāṃ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         rasāñjanam viśeṣeṇa pānālepanayor hitaṃ ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.45"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.45</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         kṣīrāhārasya siddhārthakavacāpayasyāśārivāvrahmīkuṣṭhasaindhavasiddhaṃ 
 +                        sarppiḥ pātuṃ prayacchet | kṣīrānnād asya madhukavacātriphalāsiddhaṃ | annād 
 +                        asya dvipañcamūlīkṣīratagarabhadradāruviḍaṅga- drākṣādisiddhaṃ tena 
 +                        kumārasyārogyavalamedhāyūṃṣi bhavanti |</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.46"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.46</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bālaṃ punar ggātreṣu na gṛṅṇīyāt | na cainaṃ tarjjayet sahasā vā na 
 +                        prabodhayed vitrāsabhayāt | sahasā nāhared utkṣiped vātābhighātabhayān 
 +                        nopaveśayet kauvjabhayān nityaṃ cainam anuvartteta priyahitair eva m 
 +                        abhihitamanādyamapyabhivarddhate nityamudagrasatvasampannastv arogo bhavati 
 +                        ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.47"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.47</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavati cātra || 
 +                        <caesura/> 
 +                         nāśucau visṛjed bālaṃ nākāse viṣameṇa ca | 
 +                        <caesura/> 
 +                         noṣṇamārutavarṣeṣu rajodhūmodakeṣu vā ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.48"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.48</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         kṣīrasātmyatayākṣīramājaṃ gavyam athāpi vā | 
 +                        <caesura/> 
 +                         dadyād astanyam aprāptau bālebhyo vīkṣya mātrayā ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.49"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.49</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         ṣaṇmāsāc cainam annam prāśayel laghuhitaṃ</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.50"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.50</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         nityam avarodhaś ca | syāt kṛtarakṣaḥ | upasarggabhayā grahopasarggebhyo 
 +                        rakṣyā bālā bhavanti ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.51"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.51</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         atha kumāra udvijate trasyati roditi naṣṭasaṃjño bhavati || nakhadaśanair 
 +                        ddhātrīm ātmānañ ca paritudati dantān khādati kūjati jṛmbhate 
 +                        bhrūvāvutkṣipaty ūrddhvan nirīkṣate phenam udvamati sandaṣṭauṣṭhaḥ 
 +                        krūrabhinnārttasvaro niśi jāgartti durvvalomnāṅgo yathāpūrvvaṃ dhātryāḥ 
 +                        stanyan nābhilaṣatīti sāmānyaṃ grahopasṛṣṭalakṣaṇ uktaṃ | vistareṇotta re 
 +                        vakṣyāmaḥ ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.52"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.52</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         śaktimantaṃ cainaṃ jñātvā yathā svam vidyāṃ grāhayet |</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.53"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.53</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         athāsmai pañcaviṃśativarṣāya ṣoḍaśavarṣām patnīm āvahen 
 +                        mitradharmmārthakāmaprajāḥ prāpsyāmīti ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.54"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.54</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhavati cātra || 
 +                        <caesura/> 
 +                         ūnaṣoḍaśavarṣāyām aprāptaḥ pañcaviṃśatiḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         yady ādhatte pumān garbhaḥ kukṣisthaḥ sa vipadyate |</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.55"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.55</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         jāto vā ni ciraṃ jīved vā durbalendriyaḥ |</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.56"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.57"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.57</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         tatra pūrvoktaiḥ kāraṇaiḥ prapatiṣyati garbhaḥ | 
 +                        garbbhāśayaśroṇīvaṃkṣaṇabastiśūlāni bhavanti | raktadarśanañ ca | tāsām 
 +                        pariṣekāvagāhālepanair upacaret kṣīrapānaiś ca | alpālpasyandate 
 +                        kṣīramutpalādi siddham vā pāyayet | saṃsramāne savātapārśvaśūlānāha 
 +                        mūtrasaṅgāḥ sthānāt sthānaṃ cotkrāmati garbhaḥ | tatra snigdhaṃ śītāḥ kriyāḥ 
 +                        | vedanāyāṃ mahāsahamadhukasvadaṃṣṭrakaṇṭakārikāsiddha payaḥ | 
 +                            <unclear>kṣaudraśarkarāmiśram pāyayet |</unclear> mūtrasaṅge 
 +                        darbbhādisiddhaṃ | ānāhe hiṅgusauvarccalaraso na siddhaṃ sravati rakte 
 +                        koṣṭhāt kaṇṭakārikāmṛtpiṇḍagairikasarjjarasāñjanacūrṇṇa 
 +                        yathālābhaṃnyagrodhāditvakprabālakalkan vā pāyayet | utpalādikase di siddham 
 +                        vā | vṛhatīdvayotpalaśārivāpayasyāmadhukasiddham vā | etenopavarttate rujasu 
 +                        garbhaś cāpy āyyate || māsānumāsikam <unclear extent="7" unit="syllables"/> 
 +                            vyavasthi<unclear extent="5" unit="syllables" 
 +                        />vyenodumbaraśalāṭusiddhena payasā bhojayet | atīte lavaṇaṃ varjyābhir 
 +                        uddālukādīnāṃ pācanīyopasaṃbhṛtābhir upakrāmet yāvanto māsā garbhasya 
 +                        tāvantyahāni vastyudaraśūle purāṇaguḍan dīpanīyasaṃyuktam pāyayed ariṣṭam vā 
 +                        | vātātapaśramasevinyā vātopahīhītatvāt srotasāṃ līyate garbhaḥ sotikālam 
 +                        avatiṣṭhamāno vyāpadyate | tāṃ mṛdunā snehādinā krameṇopacaret | 
 +                        utkrosarasaṃ yavāgūñ cālpasnehām prayacchet | kālātītasthāyini 
 +                        garbhaviśeṣato dhānyam udūkhalamusalenābhihanyāt | viṣamam vā yānāsanam 
 +                        upasevet | vātābhipanna eva śuṣyati garbhaḥ samātuḥ kukṣin na pūrayati | 
 +                        mandaṃ spandate ca taṃ vṛṃhaṇīyaḥ payobhir mmāṃsarasaiś copacaret | 
 +                        śukraśoṇitaṃ vāyunoparuddham anavaktrāntajīvam ādhmāpayaty udaran tat 
 +                        kadācid yadṛcchayopaśāntan naigameṣā pahṛtam iti vadanti | tam eva kadācit 
 +                        pravilīyamānam āpūryamāṇam vā nāgodaram ity āhus tatrāpi līnavat pratikāraḥ 
 +                        | nivṛttaprasavāyāḥ punaḥ ṣaḍbhyo varṣebhya ūrddhvam prasavatyāḥ kumāro 
 +                        'lpāyur bhavati |</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.58"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.59"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.59</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         madhakuṃ śālibījañ ca payasyā suradāru ca | 
 +                        <caesura/> 
 +                         aśmantakaḥ kṛṣṇatilās tāmravallī śatāvarī ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.60"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.60</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         vṛkṣādanī payasyā ca latā sotpalaśārivā | 
 +                        <caesura/> 
 +                         anantā śārivā rāsnā padmam madhukam eva ca ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.61"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.61</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         vṛhatīdvayakāśmaryakṣīrīśuṅgātvaco ghṛtaṃ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         pṛthakparṇṇī valā śigra śvadaṃṣṭrā madhuyaṣṭikā ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.62"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.62</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         śṛṅgāṭakamvisaṃ drākṣā kaseru madhukaṃ sitā | 
 +                        <caesura/> 
 +                         vatsaite saptayogāḥ syur arddhaślokasamāpanāḥ || 
 +                        <caesura/> 
 +                         yathākramaṃ prayoktavyā garbhasrāve payoyutāḥ |</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.63"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.63</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         kapittha<unclear>vilva</unclear>vṛhatīpaṭolekṣunidigdhikā || 
 +                        <caesura/> 
 +                         mūlāni kṣīrasiddhāni pāyayed bhiṣag aṣṭame |</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.64"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.64</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         navame madhukānantā payasyāśārivām pivet || 
 +                        <caesura/> 
 +                         payas tu śritaśītam praśasyate ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.65"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.65</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         sakṣīrā vā hitā śuṇṭhī madhukaṃ devadāru ca | 
 +                        <caesura/> 
 +                         evam apyāyyate garbhas tīvrā ruk copaśāmyati ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.66"/> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.67"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.67</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         atha garbbhiṇī vyādhyutpannāvātyayec charddayen madhurāmlenānnopahitena | 
 +                        anulomayec ca saṃśamanīyam mṛdu vidadhyāt | annapānayor iti | aśnīyāc ca 
 +                        mṛduvīryaṅ garbbhāviruddhāṃś ca kriyāyogān vidadhīta iti ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.68"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.68</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         suvarṇṇaṃ rṇṇacūsukṛdaṃ kuṣṭham madhuvacā ghṛtaṃ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         matsyākṣakaḥśaṃkhapuṣpī sarppiḥ kāñcanam eva ca ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.69"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.69</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         arkkapuṣpī madhughṛtaṃ cūrṇṇitaṃ kanakan tathā | 
 +                        <caesura/> 
 +                         suvarṇṇacūrṇṇavaiḍūryaṃ svetā dūrvvā ghṛtam madhuḥ ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.70"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.70</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         catvāro 'bhihitāḥ prāsyā arddhaślokasamāpanāḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         kumārāṇām vapur medhā balārogyakarāḥ śubhā iti || <unclear extent="1" 
 +                            unit="char"/></l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.trailer">iti garbbhiṇīvyākaraṇaṃ śārīre daśamo 'dhyāyaḥ || o 
 +                        ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.70.1"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.70.1</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         bhūtacintā śukraśuddhiṃ garbhasaṅkramaṇan tathā | 
 +                        <caesura/> 
 +                         garbhavyākaraṇañ caiva kāyavyākaraṇañ ca yat ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.10.70.2"> 
 +                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.10.70.2</label> 
 +                        <caesura/> 
 +                         marmmasirāvibhaktiś ca sirātāḍanam eva ca | 
 +                        <caesura/> 
 +                         dhamanīvyākaraṇa caiva garbbhiṇyā pūryate daśa ||</l> 
 + 
 +                    <l xml:id="SS.3.trailer">|| iti śārīrasthānaṃ samāptaṃ ||</l>
  
-                    <p ana="trailer">śārīrasya prathamo 'dhyāyaḥ || </p>+                </div>
  
-</div> +            </div>
-                        </div>+
  
         </body>         </body>