User Tools


Differences

This shows you the differences between two versions of the page.

Link to this comparison view

Next revision
Previous revision
wiki:wujastyk:susrutasamhita:03-su.sa:provisional-edition_sarirasthana [2022/02/24 11:43] – created - external edit 127.0.0.1wiki:wujastyk:susrutasamhita:03-su.sa:provisional-edition_sarirasthana [2026/08/14 11:37] (current) – external edit 127.0.0.1
Line 1: Line 1:
 <TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
-    <teiHeader>+    <teiHeader xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
         <fileDesc>         <fileDesc>
             <titleStmt>             <titleStmt>
-                <title>Provisional edition of the Suśrutasaṃhitā, Śārīrsthāna</title>+                <title>The Nepalese Version of the Suśrutasaṃhitā, Śārīrasthāna, based on the 
 +                    Nepalese MSS, new edition (NE)</title>
             </titleStmt>             </titleStmt>
  
             <publicationStmt>             <publicationStmt>
 +
                 <authority>The Suśruta Project</authority>                 <authority>The Suśruta Project</authority>
-                <idno>SS.śā.2022-01</idno>+ 
 +                <idno>SS.śā.2022-10-22</idno>
                 <availability status="restricted">                 <availability status="restricted">
                     <p>Copyright Notice</p>                     <p>Copyright Notice</p>
Line 43: Line 46:
                 <authority>                 <authority>
                     <name>The Suśruta Project</name></authority>                     <name>The Suśruta Project</name></authority>
-                <date>2020</date>+                <date>2020-2022</date>
                 <pubPlace>The University of Alberta</pubPlace>                 <pubPlace>The University of Alberta</pubPlace>
-                <publisher>The Suśruta Project<ptr target="http://sushrutaproject.org"/></publisher>+                <publisher>The Suśruta Project<ptr target="http://sushrutaproject.github.io" 
 +                    /></publisher>
             </publicationStmt>             </publicationStmt>
  
Line 52: Line 56:
                 <msDesc xml:id="Sanskrit" xml:lang="en">                 <msDesc xml:id="Sanskrit" xml:lang="en">
                     <msIdentifier>                     <msIdentifier>
-                        <idno type="siglum">SP<!--<sub>ed</sub>--></idno>+                        <idno type="siglum">NE</idno>
                     </msIdentifier>                     </msIdentifier>
                 </msDesc>                 </msDesc>
-            </sourceDesc+                <listWit> 
-        </fileDesc>+                    <witness xml:id="MN">The <title>Mādhavanidāna</title>, <abbr type="siglum" 
 +                            >MN</abbr> 
 +                        <idno type="siglum">Mādhavanidāna</idno></witness>
  
-    +                    <witness xml:id="NAK_1-1146">MS Kathmandu NAK 1-1146 <abbr type="siglum" 
 +                            >NA1-1146</abbr> 
 +                        <idno type="siglum">MS NAK 1-1146</idno> A paper manuscript in Devanāgarī. 
 +                        67 ff. Filmed as reel no A 224-9. Covers 1.8.3 - 1.44.24 of the Sūtrasthāna. </witness>
  
 +                    <witness xml:id="PUL_818">MS Lahore PUL 818 <abbr type="siglum">PUL-818</abbr>
 +                        <idno type="siglum">MS PUL 818</idno> A paper manuscript in Devanāgarī. See
 +                        description at PanditProject <ptr
 +                            target="https://www.panditproject.org/entity/113868/manuscript"
 +                        />.</witness>
 +                </listWit>
 +
 +            </sourceDesc>
 +        </fileDesc>
  
         <revisionDesc>         <revisionDesc>
             <change when="2022-01-17" who="Dominik Wujastyk">Began this file.</change>             <change when="2022-01-17" who="Dominik Wujastyk">Began this file.</change>
 +            <change when="2023-10-22" who="Dominik Wujastyk">Started adding draft chapters based on
 +                H </change>
 +            <change when="2023-10-22" who="Dominik Wujastyk">Added all 10 adhyāyas, based on H.
 +                Removed MS transcription coding.</change>
         </revisionDesc>         </revisionDesc>
-        +
     </teiHeader>     </teiHeader>
-     + 
-     + 
-        <text xml:lang="sa-Latn">            +    <text type="edition" xml:lang="sa-Latn-t-sa-Deva"> 
         <body>         <body>
-       +
             <div n="3" type="sthāna">             <div n="3" type="sthāna">
-                 + 
-                <head>[Śārīrasthāna]</head> +                <head xml:lang="en">[Śārīrasthāna]</head> 
-                +
                 <div n="1" type="adhyāya">                 <div n="1" type="adhyāya">
  
-                    <head>[Adhyāya 1]</head> +                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 1]</head> 
-                    + 
 +                    <note xml:lang="en">MS Kathmandu KL 699 (K) is a witness only for 3.1.1 below. </note> 
 +                    <note xml:lang="en">MS Kathmandu NAK 1-1079 (N) is a witness only up to 3.2.35, 
 +                        at which point the scribe stopped writing in mid-folio.</note> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.1.1"> 
 +                        <l> athātaḥ sarvvabhūtacintāṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ ||<anchor 
 +                                xml:id="SS.3.1.1-n1"/></l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.1.1]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.1.2"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.1.3"> 
 +                        <l> sarvvabhūtānāṅ kāraṇam akāraṇaṃ sattvarajastamo<pc> </pc>lakṣaṇam 
 +                            aṣṭarūpam akhilasyāsya jagataḥ saṃbhavahetur avyaktan nāma | tad ekam 
 +                            anekeṣāṃ kṣetrajñānām adhiṣṭhānaṃ samudra ivodakaukasāṃ bhāvānām 
 +                                ||<anchor xml:id="SS.3.1.3-n1"/></l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.1.3]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.1.4"> 
 +                        <l> tasmād avyaktān mahān utpadyate talliṅga eva | talliṅgāc ca mahatas 
 +                            tallakṣaṇa evāhaṅkāra utpadyate | sa trividho vaikārikas taijaso 
 +                            bhūtādir iti | tatra vaikārikād ahaṃkārāt tallakṣaṇāny 
 +                            evaikādaśendriyāṇy utpadyante || tad yathā | śrotraṃ tvak cakṣur jjihvā 
 +                            ghrāṇo vāg<pc> </pc>ghastopastha<pc> </pc>pāyu<pc> </pc>pāda<pc 
 +                            > </pc>manānsīti | tatra pūrvvāṇi pañca buddhīndriyāṇi | itarāṇi pañca 
 +                            karmmendriyāṇi | ubhayātmakam manaḥ | bhūtādes tallakṣaṇāny eva 
 +                            pañcatanmātrāṇy utpadyante || tad yathā || śabdatanmātraṃ | 
 +                            sparśatanmātraṃ | rūpatanmātraṃ | rasatanmātraṃ | gandhatanmātram iti | 
 +                            tebhyo bhūtāni vyomānilānalajalorvvyas tebhyas tadviśeṣāḥ 
 +                            śabdasparśarūparasagandhāḥ | evam etāni caturvviṃśati tattvāni 
 +                            vyākhyātāni bhavanti |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.1.4]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.1.5"> 
 +                        <l> tatra buddhīndriyāṇāṃ śabdādayo viṣayāḥ | karmmendriyāṇāṃ yathāsaṃkhyaṃ 
 +                            vacanādānānandavisarggaviharaṇāni |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.1.5]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.1.6"> 
 +                        <l> avyaktam mahān ahaṃkāraḥ pañca tanmātrāṇi cety aṣṭau prakṛtayaḥ | śeṣāḥ 
 +                            ṣoḍaśa vikārāḥ |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.1.6]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.1.7"> 
 +                        <l> svaḥ svaś caiṣāṃ viṣayo 'dhibhūtam |<anchor xml:id="SS.3.1.7-n1"/> 
 +                            svayam adhyātmam | adhidevan tu |<anchor xml:id="SS.3.1.7-n3"/> atha 
 +                            buddher brahmā | ahaṃkārasyeśvaraḥ | manasaś candramāḥ | diśaḥ śrotrasya 
 +                            | tvaco vāyuḥ | sūryaś cakṣuṣaḥ | rasanasyāpaḥ | pṛthivī ghrāṇasya | 
 +                            vāco 'gniḥ | hastayor indraḥ | pādayor vviṣṇuḥ | pāyor mmitraḥ | 
 +                            prajāpatir upasthasyeti |<anchor xml:id="SS.3.1.7-n2"/> 
 +                        </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.1.7]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.1.8"> 
 +                        <l> tatra sarvva evācetanaḥ eṣa varggaḥ |<anchor xml:id="SS.3.1.8-n1"/> 
 +                            puruṣaś ca pañcaviṃśatitamaś cetayitā | sa tu karaṇakāryasaṃprayuktaḥ | 
 +                            saty apy acaitanye pradhānasya puruṣakaivalyārthām pravṛttim upadiśanti 
 +                            | kṣīrādīṃś cātra hetūn udāharanti ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.1.8]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.1.9"> 
 +                        <l> ata ūrdhvam prakṛtipuruṣayoḥ sādharmmyavaidharmmye vyākhyāsyāmaḥ || 
 +                            ubhāv apy anādī ubhāv apy anantau | ubhāv api nityau |<anchor 
 +                                xml:id="SS.3.1.9-n1"/> ubhāv apy aparau ubhāv apy aliṅgau ubhau ca 
 +                            sarvvagatāv iti ||<anchor xml:id="SS.3.1.9-n4"/> ekā tu prakṛtir acetanā 
 +                            triguṇā bījadharmmiṇī prasavadharmminī amadhyasthadharmmiṇī<anchor 
 +                                xml:id="SS.3.1.9-n2"/> ceti | bahavas tu puruṣāś cetanāvantaḥ 
 +                                |<anchor xml:id="SS.3.1.9-n3"/> aguṇā abījadharmmiṇo 
 +                            'prasavadharmmiṇo madhyasthadharmmiṇaś ceti |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.1.9]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.1.10"> 
 +                        <l> tatra kāraṇānurūpaṃ kāryam iti kṛtvā sarvva evaite ca viśeṣāḥ 
 +                            sattvarajastamomayā bhavanti | tadañjanatvāt tanmayatvāc ca tadguṇa eva 
 +                            puruṣo bhavatīty eke bhāṣante |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.1.10]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.1.11"> 
 +                        <l> vaidike tu ||<anchor xml:id="SS.3.1.11-n1"/> 
 +                            <caesura/> 
 +                             svabhāvo niyatiḥ kālaḥ pariṇāmas tatheśvaraḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             yadṛccheti ca manyante prakṛtim pṛthudarśiṇaḥ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.1.11]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.1.12"> 
 +                        <l> tato jātāni bhūtāni tadguṇāny eva nirddiśet |<anchor 
 +                                xml:id="SS.3.1.12-n1"/> 
 +                            <caesura/> 
 +                             tebhyas tallakṣaṇaḥ kṛtsno bhūtagrāmaḥ prajāyate ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.1.12]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.1.13"> 
 +                        <l> tasyopayogo 'bhihitaś cikitsām prati sarvvadā | 
 +                            <caesura/> 
 +                             bhūtebhyo 'pi paran tasmān nāsti cintā cikitsite ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.1.13]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.1.14"> 
 +                        <l> yato 'bhihitaṃ tatsambhavadravyasamūho bhūtādir ukta iti |<anchor 
 +                                xml:id="SS.3.1.14-n1"/> bhautikāni cendriyāṇy āyurvvede varṇṇyante 
 +                            tathaivendriyārthāḥ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.1.14]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.1.15"> 
 +                        <l> bhavati cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             indriyair indriyārthaṃ tu svaṃ svaṃ gṛhṇāti mānavaḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             niyataṃ tulyayonitvān nānyenānyam iti sthitiḥ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.1.15]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.1.16"> 
 +                        <l> na cāyurvvedaśāstreṣūpadiśyante sarvvagatāḥ kṣetrajñā nityāś ca | 
 +                            asarvvagateṣu ca kṣetrajñeṣu nityeṣu ca puruṣākhyāpakān hetūn udāharanti 
 +                                āyurvvedasiddhāntāt|<anchor xml:id="SS.3.1.16-n1"/> asarvvagatāḥ 
 +                            kṣetrajñā nityāś ca tiryagyonimānuṣadeveṣu ca sañcaranti 
 +                            dharmmādharmmanimittaṃ |<anchor xml:id="SS.3.1.16-n2"/> ta ete 
 +                            'numānagrāhyāś carāḥ paramasūkṣmāś cetanāvantaḥ śāśvatāḥ śukrārttavayoḥ 
 +                            sannipāteṣv abhivyajyante | yato 'bhihitam pañcamahābhūtaśarīrisamavāyaḥ 
 +                            puruṣa iti |<anchor xml:id="SS.3.1.16-n3"/> sa khalv eṣa karmmapuruṣaś 
 +                            cikitsāyām adhikṛtaḥ |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.1.16]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.1.17"> 
 +                        <l> tasya khalu sukhaduḥkhecchādveṣaprayatnaḥ prāṇāpānau nimeṣonmeṣau 
 +                            buddhir mmanaḥ saṃkalpo vicāraṇānusmṛtijñānam adhyavasāyo 
 +                            viṣayopalabdhiś ca guṇāḥ |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.1.17]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.1.18"> 
 +                        <l> sāttvikās tu ānṛśaṃsyaṃ samvibhāgarucitā titikṣā satyan dharma āstikyaṃ 
 +                            jñānaṃ buddhir medhā dhṛtir anabhiṣvaṅgatā ca || rājasās tu 
 +                                duḥkha<pc> </pc>bahulatā<pc> </pc>pradānaṃ duḥśīlatvam akāruṇyam 
 +                            ānṛtikatvam ahaṃkāro dambho māno harṣaḥ kāmakrodhaś ceti || tāmasās tu 
 +                            viṣāditvaṃ nāstikyam adharmmaśīlatā buddhinirodho 'jñānaṃ durmedhastvam 
 +                            akarmmaśīlatā nidrālutvañ ceti ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.1.18]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.1.19"> 
 +                        <l> āntarikṣās tu śabdaḥ śabdendriyaṃ sarvvacchidrasamūho viviktatā ca 
 +                                |<anchor xml:id="SS.3.1.19-n1"/> vāyavyās tu sparśaḥ sparśendriyaṃ 
 +                            sarvvaceṣṭāsamūhaḥ sarvvaśarīraspandanaṃ laghutā ca | taijasās tu rūpaṃ 
 +                            rūpendriyaṃ varṇṇaḥ santāpo bhrājiṣṇutā paktir amarṣas taikṣṇyañ ca | 
 +                            āpyās tu raso ca rasendriyaṃ sarvvadravasamūho gurutā śaityaṃ sneho 
 +                            retaś ca | pārthivās tu gandho gandhendriyaṃ sarvvamūrttisamūho gurutā 
 +                            ca |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.1.19]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.1.20"> 
 +                        <l> tatra sattvabahulam ākāśaṃ | rajobahulo vāyuḥ | sattvarajobahulo 'gniḥ | 
 +                            sattvatamobahulā āpaḥ | tamobahulā pṛthivī ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.1.20]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.1.21"> 
 +                        <l> bhavati cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             anyonyāni praviṣṭāni sarvvāṇy etāni nirdiśet | 
 +                            <caesura/> 
 +                             sve sve dravyeṣu sarvveṣāṃ vyaktalakṣaṇam iṣyate ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.1.21]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.1.22"> 
 +                        <l> aṣṭau prakṛtayaḥ proktā vikārāś caiva ṣoḍaśa | 
 +                            <caesura/> 
 +                             kṣetrajñaś ca samāsena svatantraparatantrata iti ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.1.22]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.1.trailer"> 
 +                        <l>śārīrasya prathamo 'dhyāyaḥ || </l> 
 +                    </lg> 
 +                </div> 
 + 
 +                <div n="2" type="adhyāya"> 
 + 
 +                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 2]</head> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.1"> 
 +                        <l> athātaḥ śukraśoṇitaviśuddhiṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ ||<anchor 
 +                                xml:id="SS.3.2.1-n1"/> 
 +                        </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.1]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.2"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.3"> 
 +                        <l> vāta<pc> </pc>pitta<pc> </pc>śleṣma<anchor xml:id="SS.3.2.3-n1" 
 +                                /><pc> </pc>śoṇita<pc> </pc>kuṇapa<pc> </pc>granthi<pc 
 +                                > </pc>pūti<pc> </pc>pūya<pc> </pc>kṣīṇa<pc> </pc>mūtra<pc 
 +                                > </pc>purīṣa<pc> </pc>retāṃsi prajotpādaneṣv asamarthāni bhavanti | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.3]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.4"> 
 +                        <l> teṣu vātavarṇṇavedanaṃ vātena | pittavarṇṇavedanaṃ pittena | 
 +                            śleṣmavarṇṇavedanaṃ śleṣmaṇā | śoṇitavarṇṇam pittavedanaṃ śoṇitena | 
 +                            kuṇapañ ca raktena | granthibhūtaṃ śleṣmavātābhyāṃ | pūtipūyanibhaṃ 
 +                            pittaśoṇitābhyāṃ | kṣīṇaśukraṃ pittamārutābhyāṃ | mūtrapurīṣagandhi 
 +                            sannipātena | teṣu kuṇapa<pc> </pc>granthi<pc> </pc>pūti<pc 
 +                                > </pc>pūya<pc> </pc>retasaḥ kṛcchrasādhyāḥ | mūtrapurīṣaretasas tv 
 +                            asādhyā iti | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.4]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.5"> 
 +                        <l> ārttavam api tribhir ddoṣaiḥ śoṇitacaturthaih pṛthak dvandvais tribhiḥ 
 +                            samastaiś copasṛṣṭam abījan bhavati | tad api doṣavarṇṇavedanābhir 
 +                            vvijñeyaṃ | teṣu kuṇapagranthi<pc> </pc>pūtipūya<pc> </pc>prakāśan tad 
 +                            asādhyaṃ sādhyam anyac ceti || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.5]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.6"> 
 +                        <l> bhavati cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             teṣv ādyāñ śukradoṣāṃs trīn snehasvedādibhir jjayet | 
 +                            <caesura/> 
 +                             kriyāviśeṣair mmatimān tathaivottarabastibhiḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.6]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.6.1"> 
 +                        <l> tatra vātātmake retasi bilvavidārīkṣīram āsthāpanam | madhūka<pc 
 +                                > </pc>rāsnā<pc> </pc>devadāru<pc> </pc>sarala<pc> </pc>vipakvan 
 +                            tailan tad uttarabastiṣu vidadhyāt || dāḍima<pc 
 +                                > </pc>mātuluṅga<pc> </pc>phala<pc> </pc>saindhava<pc 
 +                                > </pc>kṣāra<pc> </pc>vasukavasira<pc> </pc>siddhaṃ sarppiḥ pāyayet 
 +                            || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[3.2.6.1]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.6.2"> 
 +                        <l> pittātmake retasi payasyāśrīparṇṇīmadhukavipakvaṃ kṣīram āsthāpanaṃ | 
 +                            sarjjadhavakalkaṃ yonyā dhārayet | madhukavipakvaṃ tailam anuvāsanaṃ | 
 +                            tad evottarabastiñ ca vidadhyāt | kāṇḍekṣu<pc> </pc>śvadaṃṣtrā<pc 
 +                                > </pc>guḍūcī<pc> </pc>madhuparṇṇī<pc> </pc>bhṛṅga<pc 
 +                                > </pc>pañcamūla<pc> </pc>siddhaṃ sarppiḥ pāyayet || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[3.2.6.2]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.6.3"> 
 +                        <l> śleṣmātmake retasi rājavṛkṣakaṣāyam āsthāpanaṃ | 
 +                            pippalīviḍaṅgamadhuvipakvan tailam anuvāsanan | tad evottarabastiñ ca 
 +                            vidadhyāt | pāṣaṇabheda<pc> </pc>kāśmaryāmalaka<pc 
 +                                > </pc>pippalī<pc> </pc>vasuka<pc> </pc>vasira<pc> </pc>siddhaṃ 
 +                            ghṛtam prayacchet pānārthaṃ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[3.2.6.3]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.7"> 
 +                        <l> bhavanti cātra ślokāḥ || 
 +                            <caesura/> 
 +                             pāyayen manujaṃ sarpir bhiṣak śoṇita<pc> </pc>retasi | 
 +                            <caesura/> 
 +                             dhātakīpuṣpakhadira<pc> </pc>dāḍimārjjuna<pc> </pc>sādhitam || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.7]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.8"> 
 +                        <l> kuṇapākhye pibet sarppiḥ śālasārādisādhitaṃ || 
 +                            <caesura/> 
 +                             granthibhūte 'śmabhiḥ siddhaṃ pālāśe cāpi bhasmani || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.8]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.9"> 
 +                        <l> parūṣakavaṭādibhyām pūyābhe cāpi sādhitam || 
 +                            <caesura/> 
 +                             prāguktaṃ vakṣyate yac ca tat kāryaṃ kṣīṇaretasi || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.9]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.10ab"> 
 +                        <l> viṭprabhe pāyayet sarppiś citrakośīrahiṅgubhiḥ |<anchor 
 +                                xml:id="SS.3.2.10-n-1"/></l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.10ab]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.10cd"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.10.add1"> 
 +                        <l> snehādīnāṃ kramaṃ kuryāt ṣaṭsv eteṣu paṇḍitaḥ ||<anchor 
 +                                xml:id="SS.3.2.10.add1-n1"/> 
 +                        </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[3.2.10.add1]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.10.add2"> 
 +                        <l> asevanāc ciraṃ strīṇāṃ kriyāyogāt tathaiva ca | 
 +                            <caesura/> 
 +                             kaṣāyakaṭutiktānāṃ dravyāṇām atisevanāt || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[3.2.10.add2]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.10.add3"> 
 +                        <l> tathāmlaṃ lavaṇaṃ rūkṣaṃ śuktaṃ paryuṣitan tathā | 
 +                            <caesura/> 
 +                             vegāghātāc ca yonīnāṃ gamanāc ca praduṣyati || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[3.2.10.add3]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.10.add4"> 
 +                        <l> tathārttavadoṣe ca snehādikarmam upadiśet | 
 +                            <caesura/> 
 +                             yathaivoktan tathaivottarabastiñ ca vidadhyāt | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[3.2.10.add4]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.10.add5"> 
 +                        <l> tatrāśaṇavātātmake bhaṅgābhadradārukāśmaryaphalasiddhaṃ ghṛtam pāyayet | 
 +                            <caesura/> 
 +                             payasyā kāśmarya<pc> </pc>phala<pc> </pc>kṣīra<pc 
 +                                > </pc>vidārī<pc> </pc>kṣīrodaka<pc> </pc>siddhaṃ vā 
 +                            kṛsarapāyasapiṇḍaṃ yonyān dhārayet | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[3.2.10.add5]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.10.add6"> 
 +                        <l> madhukamuṅgaparṇṇīkaṣāyam ācamanaṃ pittātmake cārttave | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[3.2.10.add6]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.10.add7"> 
 +                        <l> kākolīkṣīravidārīkvāthaṃ śarkkarāyuktam pāyayet | 
 +                            madhūkapuṣpakāśmaryaphalakvātham phānitayuktam vā candanapayasyākalkaṃ 
 +                            yonyān dhārayet | nimbagairikakaṣāyam ācamanaṃ || śleṣmātmake 
 +                            bhadraśriyakaṭukarohiṇīkaṣāyam pāyayet | kṣīravṛkṣaprabālakalkam vā | 
 +                            tindukakapithaśalāṭucūrṇṇam vā kṣaudreṇa lehayet | sarjjadhavakalkaṃ 
 +                            yonyān dhārayet | lodhratindukakaṣāyam ācamanaṃ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[3.2.10.add7]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.10.add8"> 
 +                        <l> granthibhūte śṛṅgaverapāṭhācūrṇṇayuktaṃ śvetasurasām prayacchet | 
 +                            kuṣṭhabhadradārukalkaṃ yonyān dhārayet | teṣām eva kaṣāyam ācamanaṃ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[3.2.10.add8]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.10.add9"> 
 +                        <l> kuṇapākhye mañjiṣṭhābhadraśriyakaṣāyaṃ pāyayet || 
 +                            kuṭajaphalabhadraśriyacandanam vā śarkkarāyuktaṃ || pūyābhe vā tad eva 
 +                            prayacchet |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[3.2.10.add9]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.10.add10"> 
 +                        <l> khadirārjjunakalkaṃ yonyāṃ hārayet | tayor eva kaṣāyam ācamanaṃ || 
 +                            krimijāte vidañgapāribhadrakamañjiṣṭhākaṣāyam pāyayet | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[3.2.10.add10]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.10.add11"> 
 +                        <l> kṣaudrayuktaṃ surāṣṭāṣṭrārocanākalkam bhadraśriyakalkaṃ yonyān dhāryet | 
 +                            tayor eva kaṣāyam ācamanam bhavati || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[3.2.10.add11]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.12cd"> 
 +                        <l> bhavati cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             vidhim uttarabastyantaṃ kuryād ārtavaśuddhaye | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.12cd]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <!--  
 +                        <l xml:id="SS.3.2.11ab"/>
                                          
 +                        <l xml:id="SS.3.2.11cd"/>
                                          
-                       <l xml:id="SS.3.1.1"><label>1.1</label>athātaḥ sarvvabhūtacintāṃ śārīraṃ +                        <l xml:id="SS.3.2.12ab"/>-->
-                        vyākhyāsyāmaḥ ||</l> +
-                     +
-                    <label>From here on, the text is a duplicate of NAK 5-333, waiting to be +
-                        edited.  KL699 is a witness only for the first line, above.</label>+
  
-                    <xml:id="SS.3.1.2"/+                    <lg xml:id="SS.3.2.13ab"> 
-                        +                        <l/> 
 +                    </lg>
  
-                    <xml:id="SS.3.1.3"><label>1.3</label>sarvvabhūtānāṅ kāraṇam akāraṇaṃ +                    <lg xml:id="SS.3.2.13cd"> 
-                        satvarajastamolakṣaṇam aṣṭarūpam akhilasyāsya jagataḥ sa|| ||mbhavahetur avyaktannāma ||  +                        <lkuryākalkam picūṃś cāpi pathyāny ācamanāni ca || </l> 
-                        tad ekam anekeṣāṃ kṣetrajñānām adhiṣṭhānāṃ samudra +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.13cd]</trailer> 
-                        ivodakaujasām bhāvānāṃ</l>+                    </lg>
  
-                    <xml:id="SS.3.1.4"><label>1.4</label>tasmād avyaktān mahān utpadyate talliṅga +                    <lg xml:id="SS.3.2.14cd"> 
-                        eva | talliṅgāc ca mahatas tallakṣaṇa evāhaṅkāra utpadyate | sa trividho +                        <ldurggandhapūtisaṃkāśe majjābhe vāpi śoṇite </l> 
-                        vaikārikas taijaso bhūtādir iti | tatra +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.14cd]</trailer> 
-                        vaikārikād ahaṃkārāt tallakṣaṇāny evaikādaśendriyāṇy utpadyante || tadyathā +                    </lg>
-                        || śrotraṃ tvak cakṣur jjihvā ghrāṇvāg ghastopasthapāyupādamanānsīti | tatra +
-                        pūrvvāi pañca vuddhīndriyāṇi | itarāṇi pañca karmmendriyāṇi +
-                        ubhayātmakam manaḥ | bhūtādes tallakṣaṇāny eva pañcatanmātrāṇy utpadyante || +
-                        tadyathā || śabdatanmātraṃ | sparśatanmātraṃ | rūpatanmātraṃ | rasatanmātraṃ +
-                        | gandhatanmātram iti | tebhyo bhūtāni +
-                        vyomānilānalajalor vvyastebhyas tadviśeṣāḥ śabdasparśarūparasagandhāḥ | +
-                        evam etāni caturvviṃśati tatvāni vyākhyātāni bhavanti |</l>+
  
-                    <xml:id="SS.3.1.5"><label>1.5</label>tatra buddhīndriyāṇāṃ śabdādayo +                    <lg xml:id="SS.3.2.15ab"> 
-                        viṣayāḥ | karmmendriyāṇāṃ yathāsaṃkhyāvacanādān ānandavisarggaviharaṇāni |</l>+                        <lpibed bhadraśriyakvāthañ candanakvātham eva vā || </l
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.15ab]</trailer> 
 +                    </lg>
  
-                    <xml:id="SS.3.1.6"><label>1.6</label>avyaktam mahān ahaṃkāraḥ pañcatanmātrāṇi +                    <lg xml:id="SS.3.2.15cd"> 
-                        cety aṣṭau prakṛtayaḥ śeṣāḥ ṣoḍaśavikārāḥ</l>+                        <l/> 
 +                    </lg>
  
-                    <l xml:id="SS.3.1.7"><label>1.7</label>svaṃ svaṃ svaiṣāṃ viaye +                    <lg xml:id="SS.3.2.14ab"> 
-                            vibhutvaṃ | svayam adhyātmam adhidevan tu | atha +                        <l> granthibhūte pibet pāṭhāṃ tryūṣaṇaṃ vṛkṣakāṇi ca | </l> 
-                        vuddher vvrahyā | ahaṃkārasyeśvaraḥ | manasaś candramāḥ | diśaḥ śrotrasya +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.14ab]</trailer> 
-                        tvaco vāyuḥ | sūryaś cakṣuṣaḥ | rasanā āpaḥ | pṛthivī ghrāṇasya | vāco 'gniḥ | hastayor indra | pādayor vviṣṇuḥ +                    </lg> 
-                        | pāyor mmitraḥ | prajāpatir upasthasyeti | </l>+ 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.14.add1"> 
 +                        <l> kṣāranāgarahiṅgūnān niḥkvāthaṃ surasām pibet || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[3.2.14.add1]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.16"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.24"> 
 +                        <l> evam aduṣṭaśukraḥ śuddhārtavā || <anchor xml:id="SS.3.2.24-n1"/> 
 +                        </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.24]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.25"> 
 +                        <l> ṛtau prathama<pc> </pc>divasāt prabhṛti brahmacāriṇī 
 +                                snānānulepanālaṅkāra<pc> </pc>vilekhana<pc> </pc>virahitā 
 +                                divāsvapnāñjanāśru<pc> </pc>pātābhyaṅga<pc> </pc>nakha<pc 
 +                                > </pc>cchedana<pc> </pc>pradhāvana<pc> </pc>hasana<pc 
 +                                > </pc>kathanātiśabda<pc> </pc>śravaṇāyāsam pariharet | 
 +                            <caesura/> 
 +                             kiṃ kāraṇaṃ | divā svapatyā badhiraḥ | añjanād andhaḥ | rodanād 
 +                            vikṛtadṛṣṭiḥ | snānānulepanād duḥśīlaḥ | tailābhyaṅgāt kuṣṭhī | 
 +                            nakhāvakarttanāt kunakhaḥ | pralepanāt khalatiḥ | mārutāyāsasevanād 
 +                            unmatto garbhbho bhavatīty evam etān<anchor xml:id="SS.3.2.25-n1"/> 
 +                            pariharet || 
 +                            <caesura/> 
 +                             darbha<pc> </pc>saṃstaraṇa<pc> </pc>śāyinīṃ karatala<pc 
 +                                > </pc>śarāva<pc> </pc>parṇṇānām anyatama<pc> </pc>bhojinīṃ haviṣyaṃ 
 +                            tryahaṃ bharttā rakṣet | tataḥ śuddhasnātān tu caturthyām 
 +                                anāhata<pc> </pc>vastravāsinīm alaṅkṛtāṃ kṛtamaṅgalasvasti<pc 
 +                            > </pc>vācanām bharttāran darśayed | 
 +                            <caesura/> 
 +                             api tat kasya hetoḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.25]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.26"> 
 +                        <l> bhavati cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             pūrvvam paśyed ṛtusnātā yādṛśan naram aṅganā | 
 +                            <caesura/> 
 +                             tādṛśañ janayet putram bharttāran darśayet tataḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.26]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.27"> 
 +                        <l> tato vidheyaṃ putrīyam upādhyāyaḥ samācaret | 
 +                            <caesura/> 
 +                             karmānte ca kramaṃ hy etam avekṣyeta vicakṣaṇaḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.27]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.28"> 
 +                        <l> tato 'parāhṇe pumān sarppiḥkṣīrābhyāṃ śālyodanam abhiprāśya māsaṃ 
 +                            brahmacārī tailamāṣottāhārān nārīm upagacched rātrau sāmabhir 
 +                            abhiviśvāsya vikalpyam evaṃ caturthyāṃ ṣāṣṭhyām aṣṭamyān daśamyāṃ 
 +                            dvādaśyāñ copeyād |<anchor xml:id="SS.3.2.28-n1"/> 
 +                        </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.28]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 +                    <!--    Witness N inserts a misplaced folio at this point,  
 +                        image A 1267_11_67.jpg, covering SS.3.2.22bis, 23, 33, 34, 35, 30.--> 
 + 
 + 
 +                    <!-- 29, 30 and most of 31 missing  --> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.29"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.30"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.31a"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.31b"> 
 +                        <l> ataḥ paraṃ<anchor xml:id="SS.3.2.31b-n1"/> māsād upeyāl | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.31b]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.32"> 
 +                        <l> labdhagarbhā<anchor xml:id="SS.3.2.32-n1"/> teṣv evāhaḥsu 
 +                                lakṣmaṇā<pc> </pc>vaṭa<pc> </pc>śuṅgā<pc> </pc>sahadevā<pc 
 +                                > </pc>viśva<pc> </pc>devānām anyatamam abhiṣūyāt | trīṃś caturo vā 
 +                            bindūn dadyād dakṣiṇe nāsāpuṭe putrakāmāyai vāme strīkāmāyai na cainan 
 +                            niṣṭhīved iti || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.32]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.11ab"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.11cd"> 
 +                        <l> ślokāḥ || 
 +                            <caesura/> 
 +                             sphaṭikābhaṃ dravaṃ snigdhaṃ madhuram madhugandhi ca | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.11cd]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.12ab"> 
 +                        <l> śukram icchanti kecit tu kṣaudratailasamaprabham || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.12ab]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.17"> 
 +                        <l> śaśāsṛkpratimaṃ yat tu yad vā lākṣārasopamaṃ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             tad ārtavam praśansanti yac ca na virajyate || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.17]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.18"> 
 +                        <l> tad evātiprasaṅgena pravṛttam anṛtāv api | 
 +                            <caesura/> 
 +                             asṛgdaram vijānīyād raktalakṣaṇalakṣitaṃ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.18]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.19"> 
 +                        <l> asṛgdaraṃ bhavet sarvvan sāṅgamarddan savedanaṃ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             atipravṛttau daurbbalyam bhramamūrcchā tamas tṛṣā || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.19]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.20"> 
 +                        <l> dāhaḥ pralāpaḥ pāṇḍutvan tandrā rogāś ca vātajāḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             taruṇyā hitasevinyās tad alpopadravam bhavet || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.20]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.21ab"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.21cd"> 
 +                        <l> doṣair āvṛtamārggatvād ārttavan naśyati striyāḥ | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.21cd]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.22"> 
 +                        <l> tatra māṃsa<pc> </pc>kulatthāmla<pc> </pc>tilamāṣasurā hitāḥ || 
 +                            <caesura/> 
 +                             pāne mūtram udaśvic ca dadhiśuktañ ca bhojane | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.22]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.23"> 
 +                        <l> kṣīṇam prāgīritaṃ raktaṃ salakṣa-ṇacikitsitaṃ || 
 +                            <caesura/> 
 +                             tathāpy asya vidhātavyam vidhānaṃ raktapittavat | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.23]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.33"> 
 +                        <l> dhruvañ caturṇṇāṃ sānnidhye garbhbhaḥ syād vidhipūrvvakaḥ || 
 +                            <caesura/> 
 +                             kṣettrabījodakatṛṇāṃ sāmagryād aṅkuro yathā || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.33]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.34"> 
 +                        <l> evaṃ jātā rūpavanto mahāsattvāś cirāyuṣaḥ || 
 +                            <caesura/> 
 +                             bhavanty ṛṇapramoktāras saputrāḥ putriṇāṃ hitāḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.34]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.35"> 
 +                        <l> tatra tejodhātur varṇṇānām prabhavaḥ iti kṛtvā yadā garbhotpattāv 
 +                            apāndhātuprāyam āhāram bhavati tadā garbhbhasya gauratvaṃ |<anchor 
 +                                xml:id="SS.3.2.35-n1"/> pṛthivīdhātuprāyaḥ kṛṣṇatvaṃ | 
 +                            pṛthivyākāśadhātuprāyaḥ śyāmatvaṃ | yādṛdvarṇṇam āhāram upasevate 
 +                            garbhbhiṇī tadvarṇṇaḥ prasavo bhavatīty eke bhāṣante | yathā 
 +                            kṛṣṇapītaśvetāsu bhūmiṣu sarppa<pc> </pc>vṛścika<pc 
 +                                > </pc>galagoḍikādayaḥ<anchor xml:id="SS.3.2.35-n3"/> satvāḥ 
 +                            kṛṣṇapītaśvetā iti ||<anchor xml:id="SS.3.2.35-n2"/> tatra dṛṣṭibhāgam 
 +                            apratipannan tejodhātur jjātyandhaṃ karoti | tad eva raktānugataṃ 
 +                            raktākṣaṃ | śleṣmānugataṃ śuklākṣaṃ | pittānugatam piṅgākṣaṃ | 
 +                            vātānugatam vikṛtākṣaṃ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.35]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.35.1"> 
 +                        <l> bhavanti cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             viśuddhaḥ pavano yasya nayane pratipadyate | 
 +                            <caesura/> 
 +                             jāyete nayane tasya nimne kṛṣṇe 'site tathā<anchor 
 +                                xml:id="SS.3.2.35.1-n1"/|| </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[3.2.35.1]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.35.2"> 
 +                        <l> pittaṃ kaphayutaṃ yasya nirmmalaṃ yāti locane | 
 +                            <caesura/> 
 +                             haripiṅglasamjñā vai jāyete tasya locane || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[3.2.35.2]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.35.3"> 
 +                        <l> vinirddhūtamalaḥ śleṣmā yadā vrajati locane | 
 +                            <caesura/> 
 +                             tasya netre prakāśete śuklamaṇḍalamaṇḍale || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[3.2.35.3]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.35.4"> 
 +                        <l> raktaṅ kaphayutaṃ yasya yadā vrajati locane || 
 +                            <caesura/> 
 +                             kapotanīle nayane rakte vā jāyete nṛṇā<anchor xml:id="SS.3.2.35.4-n1" 
 +                            /> || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[3.2.35.4]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.36"> 
 +                        <l> ghṛtakumbho yathā hy agnim āśritaḥ pravilīyate | 
 +                            <caesura/> 
 +                             prasarpped ārttavan nāryāḥ puruasya samāgamāt || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.36]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.37"> 
 +                        <l> bīje tu vāyunā bhinne dvau jīvau kukṣim āgatau | 
 +                            <caesura/> 
 +                             yamāv ity abhidhīyete dharmmetarapurā kṛtau || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.37]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.37.1"> 
 +                        <l> miśrībhāve yadā puso retas subahunirmmalaṃ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             tadā prasūyate nārī garbhbhiṇī dārakadvayaṃ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[3.2.37.1]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.37.2"> 
 +                        <l> miśrībhāve striyāś caiva bahuśukraṃ yadā bhavet | 
 +                            <caesura/> 
 +                             kanyādvayan tadā nārī sūyate nātra saṃśayaḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[3.2.37.2]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.38"> 
 +                        <l> āsekyo nāma bhavati strīpuṃsor alpabījayoḥ || 
 +                            <caesura/> 
 +                             sa śuklaṃ prāśya labhate dhvajocchrāyam asaṃśayaḥ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.38]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.39"> 
 +                        <l> yaḥ pūtiyonau jāyeta sa saugandhikasaṃjñitaḥ || 
 +                            <caesura/> 
 +                             sa yoniśephasor ggandham āghrāya labhate balam || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.39]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.40"> 
 +                        <l> sve gude brahmacaryād yaḥ strīu svāsu pravartate | 
 +                            <caesura/> 
 +                             kumbhīkaḥ sa tu vijñeya īrṣyakaṃ śṛṇu cāparaṃ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.40]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.41"> 
 +                        <l> dṛṣṭvā vyavāyam anyeṣāṃ vyavāyāya pravarttate | 
 +                            <caesura/> 
 +                             īrṣyakaḥ sa tu vijñeyaḥ ṣaṇḍhakaṃ śṛṇu pañcamaṃ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.41]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.42"> 
 +                        <l> kaumāryāṃ yas tv ṛtau mohād aṅganeva pravartate | 
 +                            <caesura/> 
 +                             tatra strīceṣṭitākāro jāyate ṣaṇḍhasaṃjñakaḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.42]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.43"> 
 +                        <l> ṛtau puruṣavac cāpi yadi yoṣit prapadyate | 
 +                            <caesura/> 
 +                             tatra kanyā yadi bhavet sā bhaven naraceṣṭitā || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.43]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.44"> 
 +                        <l> āsekyaś ca sugandhī ca kumbhīkaś cerṣyakas tathā | 
 +                            <caesura/> 
 +                             saśukrakās tv amī jñeyā hy aśukraḥ ṣaṇḍhasaṃjñakaḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.44]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.45"> 
 +                        <l> anayor vviprakṛtyā tu teṣāṃ śukravahā sirā || 
 +                            <caesura/> 
 +                             harṣāt sphuṭatvam āyāti dhvajocchrāyan tato bhavet ||<anchor 
 +                                xml:id="SS.3.2.45-n1"/> 
 +                        </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.45]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.46"> 
 +                        <l> ākārācāracintābhir yādṛśībhiḥ samanvitau | 
 +                            <caesura/> 
 +                             strīpuṃsau tu bhaveyātāṃ tayor ggarbbho 'pi tādṛśaḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.46]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.47"> 
 +                        <l> yadā tu nārī nārī ca maithunāyopakalpataḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             muñcataḥ śukram anyonyam anasthis tatra jāyate || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.47]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.48"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.49"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.50"> 
 +                        <l> sarppa<pc> </pc>vṛścika<pc> </pc>kuṣmāṇḍa<pc> </pc>vikṛtākṛtayas tu te | 
 +                            <caesura/> 
 +                             garbhbhā evamvidhāś cānye jñeyāḥ pāpakṛto bhṛśaṃ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.50]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.51"> 
 +                        <l> garbhbho vātaprakopeṇa dauhṛdena vimānitaḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             bhavet kubjo 'thavā kūniḥ paṅgur mmūko 'tha mirmmiṇaḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.51]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.52"> 
 +                        <l> mātāpitror anācārād aśubhaiś ca purākṛtaiḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             vātādīnām prakopeṇa garbhbho vaikṛtam āpnuyāt || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.52]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.53"> 
 +                        <l> malālpatvād ayogāc ca vāyoḥ pakvāśayasya ca | 
 +                            <caesura/> 
 +                             vātamūtrapurīṣāṇi na garbhbhasthaḥ karoti ha || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.53]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.54"> 
 +                        <l> jarāyunā mukhe cchanne kaṇṭhe ca kaphaveṣṭite | 
 +                            <caesura/> 
 +                             vāyor ggatinirodhāc ca na garbhbhasthaḥ praroditi || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.54]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.55"> 
 +                        <l> niśvāsocchvāsa<pc> </pc>saṃkṣobha<pc> </pc>svapnāṅ garbhbho 'tha 
 +                            gacchati | 
 +                            <caesura/> 
 +                             mātur nniḥśvasitocchvāsasaṃkṣobhasvapnasaṃbhavān || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.55]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.56"> 
 +                        <l> sanniveśaḥ śarīrāṇāṃ dantānāṃ patanodbhavau | 
 +                            <caesura/> 
 +                             taleṣv asaṃbhavo yac ca romnām etat svabhāvataḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.56]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.57"> 
 +                        <l> bhāvitāḥ pūrvvadeheṣu satataṃ śāstrabuddhayaḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             bhavanti sattva<pc> </pc>bahulāḥ pūrvvajātismarā narāḥ || <anchor 
 +                                xml:id="SS.3.2.57-n1"/> 
 +                        </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.2.57]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.2.58"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <p xml:id="SS.3.2.trailer">iti śārīraṃ dvitīyo 'dhyāyaḥ || ||</p> 
 + 
 + 
 +                </div> 
 + 
 +                <div n="3" type="adhyāya"> 
 + 
 +                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 3]</head> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.1"> 
 +                        <l> athāto garbbhāvakrāntiṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.3.1]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.2"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.3"> 
 +                        <l> saumyaṃ śukram ārttavam āgneyam itareṣām apy atra bhūtānāṃ sānnidhyam 
 +                            asty aṇunā viśeṣeṇa parasparopakārāt parasparānupraveśāc ca || <anchor 
 +                                xml:id="SS.3.3.3-n1"/> 
 +                        </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.3.3]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.4"> 
 +                        <l> tatra dampatyoḥ samprayoge tejaḥ śarīrād vāyus samīrayati | tatra 
 +                                tejonila<pc> </pc>sannipātāc chukraṃ cyutaṃ yonim abhiprapadyate | 
 +                            saṃsṛjyate cārttavena | tato 'gnīṣomasaṃyogāt saṃsṛjyamāno garbbhāśayam 
 +                            anuprapadyate | kṣettrajñaś cetayitā spraṣṭā ghrātā draṣṭā śrotā 
 +                            rasayitā puruṣo gantā sākṣī dhātā vaktā yaḥ ko 'sāv ādya āyur ity evam 
 +                            ādibhiḥ paryāyavācakair nnāmabhir abhidhīyate | daivasaṃyogād akṣayo 
 +                            'vyayo 'cintyo bhūtātmā satvarajastamobhir ddevāsurair aparaiś ca saha 
 +                            bhāvair vvāyunā preryamāṇo garbbhāśayam anupraviśati || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.3.4]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.5"> 
 +                        <l> tatra śukrabāhulyāt pumān ārttavabāhulyāt strī sāmyād ubhayor napuṃsakaṃ 
 +                            || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.3.5]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.6ab"> 
 +                        <l> tatra ṛtudvādaśarātraṃ bhavati |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.3.6ab]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.6.1"> 
 +                        <l> tatra prathame divase ṛtumatyāṃ maithunagamanam anāyuṣyam puṃso bhavati 
 +                                |<anchor xml:id="SS.3.3.6.1-n1"/> yac ca tatrādhīyate garbbhaḥ 
 +                            saprasavato vipadyate | †dvitīye <damage extent="4" unit="char"/>gṛhe 
 +                            vipadyate† | tṛtīye 'py evam asampūrṇṇo 'ṅgo 'lpāyuś ca bhavati | tasmāt 
 +                            trirātram pariharet | na ca pravarttati raktabījaṃ pradiṣṭaṃ guṇakaraṃ 
 +                            bhavati | yathā nadyām †pratisrotasi<damage extent="4" unit="char" 
 +                            />ci†dravyaṃ pratikṣiptaṃ na pratinivarttate | tadvad bījaṃ draṣṭavyan | 
 +                            tasmāt trirātran niyamavantīm pariharet | tatra ṛtudvādaśarātran 
 +                            dṛṣṭvānārttavā bhavati || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.3.6.1]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.6cd"> 
 +                        <l> adṛṣṭārttavās tā eke bhāṣante || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.3.6cd]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.9"> 
 +                        <l> bhavati cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             dine vyatīte niyamaṃ saṃkucaty ambujaṃ yathā | 
 +                            <caesura/> 
 +                             ṛtau vyatīte nāryās tu yoniḥ saṃkucatis tathā || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.3.9]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.7"> 
 +                        <l> pīnaprasannavadanām praklinnātmamukhadvijāṃ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             narakāmām priyakathāṃ srastakukṣyakṣimūrddhajām || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.3.7]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.8"> 
 +                        <l> sphuradbhujakucaśroṇinābhyūru<pc> </pc>jaghana<pc> </pc>sphicāṃ || 
 +                            <caesura/> 
 +                             harṣautsukyaparāṃś caiva vidyād ṛtumatīṃ striyam || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.3.8]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.10"> 
 +                        <l> māsenopacitaṃ kāle dhamanībhyāṃ yad āgataṃ || 
 +                            <caesura/> 
 +                             īṣatkṛṣṇam vigandhañ ca vāyur yonimukhan nayet || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.3.10]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.11"> 
 +                        <l> tad varṣād dvādaśāt kāle varttamānam asṛk punaḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             jarāpakvaśarīrāṇām pañcāśād vinivarttate || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.3.11]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.12"> 
 +                        <l> yugmeṣu tu pumān prokto divaseṣv anyathābalā | 
 +                            <caesura/> 
 +                             puṣpakāle śucis tasmād apatyārthī striyaṃ vrajet || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.3.12]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.13"> 
 +                        <l> tatra sadyo<pc> </pc>gṛhītagarbbhāyāḥ śramo glāniḥ pipāsā 
 +                                sakthi<pc> </pc>sadanam āṭopaḥ śukraśoṇitayor anubandhaḥ 
 +                            kharasphuraṇaṃ yonyāḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.3.13]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.14ab"> 
 +                        <l> bhavati cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             stanayoḥ kṛṣṇamukhatā romarājyudgamas tathā |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.3.14ab]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.14cd"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.15ab"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.15cd"> 
 +                        <l> prasekaḥ sadanañ cāpi garbbhiṇyā liṅgam ucyate || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.3.15cd]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.16"> 
 +                        <l> tataḥ prabhṛty eva ca vyavāyaṃ vyāyāmam atikarśanaṃ divāsvapnaṃ 
 +                            rātrijāgaraṇaṃ śokaṃ yānārohaṇam bhayam utkaṭakāsanañ caikāntata 
 +                            snehādikramaṃ śoṇitamokṣaṇañ cākāle na seveta |<anchor 
 +                                xml:id="SS.3.3.16-n1"/></l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.3.16]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.17"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.18"> 
 +                        <l> tatra prathame māse kalalañ jāyate || 
 +                            <caesura/> 
 +                             dvitīye śoṇitoṣṇānilaiḥ pacyamāno mahābhūtānāṃ saṃjāto ghanañ jāyate | 
 +                            granthir yadi pumān | strī cet peśī | napuṃsakaṃ ced arbbudam bhavati || 
 +                            <caesura/> 
 +                             tṛtīye hastapādaśirasām pañca piṭakā abhinirvarttante | 
 +                            sarvvāṅgapratyaṅgavibhāgaś ca sūkṣmo bhavati || 
 +                            <caesura/> 
 +                             caturthe sarvvāṅgapratyaṅgavibhāgaś ca pravyakto bhavati || 
 +                            <caesura/> 
 +                             pañcame sarvvāṅgapratyaṅgavibhāgaś ca pravyaktataro bhavati | 
 +                            garbbhahṛdapravyaktibhāvāc cetanādhātur abhivyakto <anchor 
 +                                xml:id="SS.3.3.18-n1"/> | kasmāt | tatsthānatvād | garbbhaś caturthe 
 +                            māse abhiprāyam indriyārtheṣu karoti |<anchor xml:id="SS.3.3.18-n2"/> 
 +                            dvihṛdayā ca nārī bhavati nimittāny ācakṣate | dvauhṛdayavimānanāt 
 +                            kubjakūniṃ ṣaṇḍam vāmanavikṛtākṣam anakṣam vā nārī sutañ janayati | 
 +                            tasmāt sā yad icchet tat tasmai dāpayet | labdhadauhṛdā hi vīryavantaṃ 
 +                            cirāyuṣañ janayati || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.3.18]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.19"> 
 +                        <l> bhavati cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             indriyārthāṃs tu yān yāṃ sā bhoktum icchati garbbhiṇī | 
 +                            <caesura/> 
 +                             garbbhābādhabhayāt tāṃs tām bhiṣag āhṛtya dāpayet || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.3.19]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.20"> 
 +                        <l> samprāptadauhṛdā putram prajāyeta guṇānvitaṃ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             alabdhadauhṛdā garbbhe labhate cātmani vā bhayam ||<anchor 
 +                                xml:id="SS.3.3.20-n1"/></l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.3.20]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.21"> 
 +                        <l> yeṣu yeṣv indriyārtheṣu dauhṛde yā vimānitā | 
 +                            <caesura/> 
 +                             prajāyeta sutaṃ sārttin tasmin tasmin tathendriye || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.3.21]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.22"> 
 +                        <l> rājasandarśane yasyā dauhṛdañ jāyate striyāḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             arthavantam mahābhāgaṃ kumāraṃ sā prasūyate ||<anchor 
 +                                xml:id="SS.3.3.22-n1"/></l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.3.22]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.23"> 
 +                        <l> dukūlapaṭṭa<pc> </pc>kauṣeya<pc> </pc>bhūṣaṇādiṣu dauhṛdā | 
 +                            <caesura/> 
 +                             alaṅkāraiṣiṇam putraṃ lalitaṃ sā prasūyate || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.3.23]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.24"> 
 +                        <l> āśrame saṃyatātmānaṃ dharmmaśīlaṃ prajāyate | 
 +                            <caesura/> 
 +                             devatāpratimāyāṃ tu prasūte harṣadopamam || 
 +                            <caesura/> 
 +                             darśane vyāḍajātīnāṃ hiṃsāśīlaṃ prajāyate || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.3.24]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.25"> 
 +                        <l> godhāmāṃsāśinī putraṃ suṣupsur mmāraṇātmakaṃ || 
 +                            <caesura/> 
 +                             gavāṃ māṃsena balinaṃ sarvvakleśasahaṃ sutaṃ | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.3.25]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.26ab"> 
 +                        <l> māhiṣe daurhṛdāc chūraṃ raktākṣaṃ lomaśaṃ sutaṃ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.3.26ab]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.26cd"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.27"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.28"> 
 +                        <l> ato 'nukteṣu yā nārīm abhidhyāyati dauhṛdam || 
 +                            <caesura/> 
 +                             śarīrāhāraśīlaiḥ sā samānañ janayiṣyati || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.3.28]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.29"> 
 +                        <l> karmmaṇā coditañ jantor bbhavitavyam punar bbhavet | 
 +                            <caesura/> 
 +                             yathā tathā daivayogād dauhṛdañ janayed dhṛdi || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.3.29]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.30"> 
 +                        <l> pañcame manaḥ pratibuddhataram bhavati || ṣaṣṭhe buddhiḥ || saptame 
 +                            sarvvapravyaktaṃ śarīraṃ || aṣṭame 'sthirībhavaty ojas tatra jāto na 
 +                            jīvati || nairṛtabhāgadheyatvāt tato balim māṃsodanaṃ bhāgadheyan tasmai 
 +                            dāpayet || navamadaśamaikādaśadvādaśānām anyatamasmiñ jāyate | ato 
 +                            'nyathā vikārī bhavati || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.3.30]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.31"> 
 +                        <l> mātus tu khalu rasavahāyān nābhyāṃ garbbhanāḍī pratibaddhā bhavati | 
 +                            sāsya mātur āhārarasavīryam abhyavaharati || tenopasnehenābhivṛddhir 
 +                            asya bhavati | asañjātāṅgavibhāgam api niḥṣekāt prabhṛti 
 +                            sarvvaśarīrānusāriṇīnāṃ rasavahānāṃ tiryaggatīnān dhamanīnām upasnehena 
 +                            jīvayati ||<anchor xml:id="SS.3.3.31-n1"/> 
 +                        </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.3.31]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.32"> 
 +                        <l> garbbhasya khalu sambhavataḥ || pūrvvaṃ śiraḥ sambhavatīty āha śaunakas 
 +                            tanmūlatvāt || pradhānendriyāṇāṃ hṛdayam iti kṛtavīryaḥ buddher manasaś 
 +                            ca sthānaṃ || nābhir iti pārāśaryas tato varddhate dehadehinaḥ prāṇaḥ | 
 +                            pāṇipādam iti mārkkaṇḍeyas tanmūlatvāc ceṣṭāyāḥ | garbbhasya śarīram iti 
 +                            subhūtigautamas tatra nibandhatvāt sarvvagātrasambhavasya | tat tu na 
 +                            samyak | sarvvāṇy aṅgapratyaṅgāni yugapat sambhavanti | kāle garbbhasya 
 +                            sūkṣmatvān nopalabhyante | vaṃśāṅkuravac cūtaphalavac ca | tad yathā 
 +                            cūtaphale vipakve keśara<pc> </pc>māṃsāsthi<pc> </pc>majjānaḥ pṛthak 
 +                            pṛthag dṛśyante kālaprakarṣāt tāny eva taruṇe nopalabhyante sūkṣmatvāt | 
 +                            teṣāṃ sūkṣmāṇāṃ keśarādīnām pravyaktaṃ kālaḥ karoti | etenaiva 
 +                            vaṃśāṅkuro vyākhyātaḥ | evaṃ garbbhasya tāruṇye sarvveṣv aṅgapratyaṅgeṣu 
 +                            satsv api saukṣmyād anupalabdhis tāny eva kālaprakarṣāt pravyaktāni 
 +                            bhavanti | pūrvvottarakālayogo nāstīti kevalan tu saukṣmyān 
 +                            nābhivyajyante | yathākālaṃ pravyaktāni bhavanti |<anchor 
 +                                xml:id="SS.3.3.32-n1"/></l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.3.32]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.33"> 
 +                        <l> tatra pitṛjamātṛja<pc> </pc>rasajātmaja<pc> </pc>satvasātmyajāni śarīre 
 +                            lakṣaṇāni vakṣyāmaḥ || tatra keśaśmaśru<pc> </pc>danta<pc 
 +                                > </pc>nakha<pc> </pc>romāsthi<pc> </pc>retaḥ<pc> </pc>prabhṛtīni 
 +                            pitṛjāni || māṃsaśoṇitamedomajjā<pc> </pc>hṛnnābhi<pc 
 +                            > </pc>yakṛtplīhāntragudaprabhṛtīni mṛdūni mātṛjāni | śarīropacayo 
 +                            balavṛddhir vvarṇṇasthitihāniś ca rasajāni | indriyāṇi jñānam āyuḥ 
 +                            sukhaduḥkhādikaṃ cātmanaḥ | satvajāny uttaratra vakṣyāmaḥ | vīryam 
 +                            ārogyam balaṃ varṇṇo medhā ca sātmyajaṃ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.3.33]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.34"> 
 +                        <l> tatra yasyā dakṣiṇe stane prāk payaso darśanaṃ dakṣiṇakukṣimahatvañ ca 
 +                            pūrvvadakṣiṇaṃ sakthi utkarṣayati bāhulyāc ca punnāmadheyeṣu dravyeṣu 
 +                            dauhdam abhidhyāyati svapne copalabhate padmotpalakumudāmrāmrātakādīni 
 +                            punnāmany eva vā prasannamukhavarṇā ca bhavetāṃ brūyāt putram iyam 
 +                            prajanayiṣyatīti | tadviparyaye kanyāṃ | yasyāḥ pārśvadvayam avanatam 
 +                            purastān nirggatam udaraṃ prāgabhihitañ ca lakṣaṇan tasyāḥ napuṃsakam 
 +                            iti vidyāt | yasyā madhye nimno droṇīprabhūtam udaraṃ sā yugmaṃ 
 +                            prasūyata iti || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.3.34]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.35"> 
 +                        <l> bhavati cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             devatābrāhmaṇaparāḥ śucyo hitamitāśanāḥ |<anchor xml:id="SS.3.3.35-n1"/> 
 +                            <caesura/> 
 +                             mahāguṇāḥ prasūyante viparītās tu nirgguṇāḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.3.35]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.36"> 
 +                        <l> aṅgapratyaṅganirvṛttiḥ svabhāvād eva jāyate | 
 +                            <caesura/> 
 +                             aṅgapratyaṅganirvṛttā ye bhavanti guṇāguṇāḥ || 
 +                            <caesura/> 
 +                             te vai garbbhasya vijñeyā dharmmādharmmanimittajāḥ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.3.36]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.3.trailer"> 
 +                        <l> iti śārīratṛtīyo 'dhyāyaḥ || </l> 
 +                    </lg> 
 +                </div> 
 + 
 +                <div n="4" type="adhyāya"> 
 +                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 4]</head> 
 + 
 +                    <note xml:lang="en">The text of this adhyāya is supported by MS NAK 
 +                        5-333.</note> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.1"> 
 +                        <l> athāto garbhavyākaraṇaṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.1]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.2"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.3"> 
 +                        <l> agnīṣomo vāyuḥ sattvaṃ rajas tamaḥ pañcendriyāṇi bhūtātmā manaś ceti 
 +                            prāṇāḥ |<anchor xml:id="SS.3.4.3-n1"/> 
 +                        </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.3]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.4"> 
 +                        <l> tasya khalu śukraśoṇitasyābhipacyamānasya kṣīrasyeva hi santānikāḥ sapta 
 +                            tvaco bhavanti || tāsāṃ prathamāvabhāsinī nāma yā sarvvavarṇṇān 
 +                            avabhāsayati | pañcavidhāñ ca cchāyām prakāśayati | sā vrīher 
 +                            aṣṭādaśabhāgapramāṇā | dvitīyā lohitā nāma ṣoḍaśabhāgapramāṇā | tṛtīyā 
 +                            śvetā dvādaśabhāgapramāṇā | carurthī tāmrāṣṭabhāgapramāṇā | pañcamī 
 +                            vedanī nāma pañcabhāgapramāṇā | ṣaṣṭhī rohiṇī nāma vrīhipramāṇā | 
 +                            saptamī śukradharā nāma vrīhidvayapramāṇā || yato vakṣyaty udare 
 +                            "vrīhimukhenāṅgulam aṅguṣṭhodaramātram vāvagāhyeti" |<anchor 
 +                                xml:id="SS.3.4.4-n1"/> 
 +                        </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.4]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.5"> 
 +                        <l> kalāḥ khalv api sapta sambhavanti dhātvāntarāśayamaryādāḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.5]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.6"> 
 +                        <l> ślokau || 
 +                            <caesura/> 
 +                             yathā hi sāraḥ kāṣṭheṣu chidyamāneṣu dṛśyate | 
 +                            <caesura/> 
 +                             tathā hi dhātur mmāṃseṣu cchidyamāneṣu dṛśyate || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.6]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.7"> 
 +                        <l> snāyubhiś ca praticchannān santatāṃś ca jarāyuṇā | 
 +                            <caesura/> 
 +                             śleṣmaṇā veṣṭitāṃś cāpi kalābhāgān vidur bbudhāḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.7]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.8"> 
 +                        <l> tāsāṃ prathamā māṃsadhārā nāma | tasyā māṃse sirāsnāyudhamanīsrotasāṃ 
 +                            navanavapratānāni bhavanti ||<anchor xml:id="SS.3.4.8-n1"/><anchor 
 +                                xml:id="SS.3.4.8-n2"/></l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.8]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.9"> 
 +                        <l> bhavati cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             yathā bisamṛṇālāni vivarddhante samantataḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             bhūmau paṅkodakasthāni tathā māṃse sirādayaḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.9]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.10"> 
 +                        <l> dvitīyā raktadharā nāma māṃsasyābhyantaratas tasyāḥ śoṇitam viśeṣataḥ 
 +                            sirāsu ca yakṛtplīhnoś ca bhavati || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.10]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.11"> 
 +                        <l> bhavati cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             vṛkṣād yathā hi prahatāt kṣīriṇaḥ kṣīram āsravet | 
 +                            <caesura/> 
 +                             māṃsād evaṃ kṣatāt kṣipraṃ śoṇitaṃ sampravartate || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.11]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.12"> 
 +                        <l> tṛtīyā medodharā nāma medas tu khalu sarvvabhūtānām udareṣv asthiṣu ca 
 +                            mahatsu cāntar mmajjā ca bhavati || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.12]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.13"> 
 +                        <l> bhavati cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             sthūlāsthiṣu viśeṣeṇa majjā tv abhyantarāśritaḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             athetareṣu sarvveṣu saraktaṃ meda ucyate ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.13]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.14"> 
 +                        <l> caturthī śleṣmadharā nāma yā sarva<pc> </pc>sandhiṣu sarvvaprāṇabhṛtām 
 +                            bhavati || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.14]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.15"> 
 +                        <l> bhavati cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             snehābhyakte yathā hy akṣe cakraṃ sādhu pravarttate | 
 +                            <caesura/> 
 +                             sandhayaḥ sādhu varttante saṃśliṣṭāḥ śleṣmaṇā tathā || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.15]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.16"> 
 +                        <l> pañcamī purīṣadharā nāma yā caturvvidham apy annam āmāśayāt pracyutam 
 +                            pakvāśayopasthitaṃ dhārayati | koṣṭham vibhajati pakvāśayasthā || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.16]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.17"> 
 +                        <l> bhavati cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             yakṛt samantāt koṣṭhañ ca tathāntrāṇi samāśritā | 
 +                            <caesura/> 
 +                             uṇḍukastham vibhajate malam maladharā kalā ||<anchor 
 +                                xml:id="SS.3.4.17-n1"/> 
 +                        </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.17]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.18"> 
 +                        <l> ṣaṣṭhī pittadharā nāma yā caturvvidham aśitapītakhāditalīḍham iti pacati 
 +                            || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.18]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.19"> 
 +                        <l> bhavati cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             aśitaṃ khāditaṃ pītaṃ līḍhaṃ yat koṣṭhagataṃ || 
 +                            <caesura/> 
 +                             taj jīryati yathākālaṃ śoṣitam pittatejasā || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.19]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.20"> 
 +                        <l> saptamī śukradharā nāma yā sarvvaprāṇināṃ sarvvaśarīravyāpinī bhavati 
 +                            ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.20]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.21"> 
 +                        <l> bhavati cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             yathā payasi sarppis tu guḍaś cekṣurase yathā | 
 +                            <caesura/> 
 +                             śarīreṣu tathā śukraṃ nṛṇām vidyād bhiṣagvaraḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.21]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.22"> 
 +                        <l> dvyaṅgule dakṣiṇe pārśve bastidvārasya cāpy avāṅ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             mūtrasrotas tataḥ śukraṃ puruṣasya pravarttate || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.22]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.23"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.24"> 
 +                        <l> gṛhītagarbbhāṇām ārttavavahānāṃ srotasāṃ vartmāṇy uparuddhāni garbheṇa 
 +                            bhavanti | tasmād gṛhītagarbbhāṇām ārttavaṃ na tu dṛśyate | tatas tad 
 +                            adhaḥpratihatagaty ūrddhvabhāgam upari copacīyamānam udare mucyate | 
 +                            śeṣaṃ corddhvatarabhāgam āgatam payodharāabhiprapadyate | tasmā
 +                            garbbhiṇyaḥ pīnonnatapayodharā bhavanti || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.24]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.25"> 
 +                        <l> yakṛtplīhānau śoṇitajau | śoṇitaphenaprabhavaḥ phupphusaḥ | 
 +                            śoṇitakiṭṭaprabhavaḥ uṇḍukaḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.25]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.26"> 
 +                        <l> bhavati cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             asṛjaḥ śleṣmaṇaś cāpi yaḥ prasādaḥ paro mataḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             taṃ pacyamānaṃ pittena vātaś cāpy anudhāvati || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.26]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.27"> 
 +                        <l> tato 'syāntrāṇi jāyante gudaṃ bastiś ca dehinaḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             tatrāsya mathyamānasya dhāmyamānasya rukmavat ||<anchor 
 +                                xml:id="SS.3.4.27-n1"/> 
 +                        </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.27]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.28ab"> 
 +                        <l> jantoḥ saṃjāyate jihvā yayā vedayate rasān || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.28]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.28cd"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.29"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.30"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.31.1"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.31.2"> 
 +                        <l> śoṇitakaphaprasādajaṃ hṛdayaṃ | yadāśrayā hi dhamanyaḥ prāṇavahās 
 +                            tadviśeṣeṇa cetanāsthānam uktam || tasmiṃs tamasāvṛte sarvvaprāṇinaḥ 
 +                            svapanti || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.31]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.32"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.33"> 
 +                        <l> nidrān tu vaiṣṇavīṃ pmānam upadiśanti | sā svabhāvataḥ sarvvaprāṇino 
 +                            nispṛśati | tatra yadā saṃjñāvahāni srotānsi tamobhūyiṭhaḥ śleṣmā 
 +                            pratipadyate tadā tāmasī nāma nidrā bhavaty | anavabodhinī sā 
 +                            pralayakāle | tamobhūyiṣṭhānām ahaḥsu ca niśāsu bhavati | 
 +                            rajobhūyiṣṭhānām animittaṃ | sattvabhūyiṣṭhānām ardharātre | 
 +                            kṣīaśleṣmaṇām anilabahulānām manobhighātāc ca vaikārikī || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.33]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.34"> 
 +                        <l> bhavanti cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             hṛdayañ cetanāsthānam uktaṃ suśruta dehinām | 
 +                            <caesura/> 
 +                             tamobhibhūte tasmiṃs tu nidrā viśati dehinaḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.34]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.35"> 
 +                        <l> nidrāhetus tamaḥ sattvaṃ bodhane hetur ucyate | 
 +                            <caesura/> 
 +                             svabhāva eva vā hetur ggarīyān parikīrtyate || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.35]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.36"> 
 +                        <l> pūrvvadehānubhūtāṃs tu bhūtātmā svapiti prabhuḥ || 
 +                            <caesura/> 
 +                             rajoyuktena manasā gṛhṇīte 'rthāñ śubhāśubhān || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.36]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.37"> 
 +                        <l> karaṇānāṃ tu vaiguṇye tamasābhipravarttite | 
 +                            <caesura/> 
 +                             asvapann api bhūtātmā prasupta iti cocyate || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.37]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.38"> 
 +                        <l> sarvvarttuṣca divāsvapnaḥ pratiṣiddho 'nyatra grīṣmāt | pratiṣiddheṣv 
 +                            api pratiṣiddhaṃ bāla<pc> </pc>vṛddha<pc> </pc>kṣatakṣīṇa<pc 
 +                                > </pc>madya<pc> </pc>pīta<pc> </pc>strī<pc> </pc>yāna<pc 
 +                                > </pc>vāhanādhva<pc> </pc>karmm<pc> </pc>apariśrāntānām 
 +                            abhuktavatāṃ medomārutakapharasakṣīṇānāṃ muhūrttam praśaṃsanti | rātrāv 
 +                            api khalu jāgaritavatāṃ jāgaraṇakālārddhan divā svapet | vikṛtis tu 
 +                            divāsvapno nāma | tatra svapatām adharmmaḥ sarvvadoṣaprakopaś ca 
 +                            tatprakopāt kāsaśvāsapratiśyāyaśirogauravāṅgamarddārocakāgnidaurvvalyāni 
 +                            bhavanti | rātrāv api khalu jāgaritavatān tannimittās ta eva doṣāḥ 
 +                            prādur bhavanti || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.38]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.39"> 
 +                        <l> bhavanti cātra ślokāḥ |
 +                            <caesura/> 
 +                             tasmān na jāgṛyād rātrau divāsvapnañ ca varjjayet | 
 +                            <caesura/> 
 +                             jñātvā doṣakarāv etau budhaḥ svapnaṃ mitañ caret || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.39]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.40"> 
 +                        <l> tathā hy arogaḥ sumanā balavarṇṇānvito bhṛśaṃ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             nātisthūlakṛśaḥ śrīmān naro jīvet samāśataṃ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.40]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.56"> 
 +                        <l> mūrcchā pittatamaḥprāyā rajaḥpittānilād bhramaḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             tamovātakaphāt tandrā nidrā śleṣmatamobhavā || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.56]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.41"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.42"> 
 +                        <l> nidrānāśo nilāt pittān manastāt kṣayād api | 
 +                            <caesura/> 
 +                             abhighātāc ca bhavati pratyanīkaiḥ sa śāmyati || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.42]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.43"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.44"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.45"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.46"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.47"> 
 +                        <l> nidrātiyoge vamanaṃ hitaṃ saṃśodhanāni ca | 
 +                            <caesura/> 
 +                             laṅghanaṃ raktamokṣaś ca manovyākulanāni ca || </l
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.47]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.48"> 
 +                        <l> kaphamedoviṣārttānāṃ rātrau jāgaraṇaṃ hitam | 
 +                            <caesura/> 
 +                             divāsvapnaś ca tṛṭchūlahikkājīrṇṇātisāriṇāṃ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.48]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.49"> 
 +                        <l> indriyārtheṣv asaṃvittir jjṛmbhanaṃ gauravaṃ klamaḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             nidrārttasyaiva yasyeha tasya tandrāṃ vinirddiśet ||<anchor 
 +                                xml:id="SS.3.4.49-n1"/> 
 +                        </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.49]</trailer> 
 +                    </lg>
  
-                    <l xml:id="SS.3.1.8"><label>1.8</label>tatra sarvva evācetanaḥ | eṣa 
-                        varggaḥ | puruṣaś ca pañcaviṃśatitamaś cetayitā | sa tu 
-                        karaṇakāryasaṃprayuktaḥ saty apy acetanye pradhānasya puruṣakaivalyārthān 
-                        pravṛttim upadiśanti | kṣīrādīm̐ś cātra hetūr udāharanti ||</l> 
  
-                    <xml:id="SS.3.1.9"><label>1.9</label>ata ūrdhvam prakṛtipuruṣayoḥ +                    <lg xml:id="SS.3.4.50"> 
-                        sādharmmyavaidharmmye vyākhyāsyāmaḥ || ubhāv apy anādī ubhāv apy anantau | +                        <l/> 
-                        ubhāv apy anityau | ubhāv apy aparau ubhāv apy aliṅgau ubhau ca +                    </lg
-                        sarvvagatāv iti || ekā tu prakṛtir acetanā triguṇā vījadharmmiṇī +                    <lg xml:id="SS.3.4.51"> 
-                        prasavadharmminī madhyadharmmiṇī ceti | vahavas tu puruṣāś cetanāv antaḥ | +                        <l/> 
-                        aguṇā avījadharmmiṇo prasavadharmmiṇo madhyasthadharmmiṇaś ceti |</l>+                    </lg> 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.52"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.53"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.54"> 
 +                        <l/
 +                    </lg> 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.55"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg>
  
-                    <l xml:id="SS.3.1.10"><label>1.10</label>tatra kāraṇānurūpaṃ kāryam iti kṛtvā 
-                        sarvva evaite ca viśeṣāḥ | satvarajastamomayā bhavanti | 
-                        tad añcanatvāt tanmayatvāc ca tadguṇe eva puruṣo 
-                        bhavatīty eke bhāṣante</l> 
  
-                    <l xml:id="SS.3.1.11"><label>1.11</label>vaidyake tu || svabhāvo niyatiḥ +                    <!--                  <l xml:id="SS.3.4.50"> 
-                        kālaḥ pariṇāmastatheś caraḥ |+                        <label xml:lang="en">cf. 1938 ed. 3.4.50</label>
                         <caesura/>                         <caesura/>
-                        yadṛcchati ca manyante prakṛtim pthudarśiṇaḥ ||</l>+                         pītvaikam anilocchvāsam udveṣṭan vivṛtānanaḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         yaṃ muñcati sanetrāsraṃ sa jmbha iti saṃjñitaḥ || </l>
  
-                    <l xml:id="SS.3.1.12"><label>1.12</label>tato jātāni bhūtāni tadguṇāny eva +                    <l xml:id="SS.3.4.51"> 
-                        nirddiśet |+                        <label xml:lang="en">cf1938 ed. 3.4.51</label>
                         <caesura/>                         <caesura/>
-                        tebhyas tallakṣaṇaḥ ktsno bhūtagrāmaḥ prajāyate ||</l>+                         yo 'nāyāsaḥ śramo dehe pravddhaḥ śvāsavarjitaḥ 
 +                        <caesura/> 
 +                         klamaḥ sa iti vijñeya indriyārthaprabādhakaḥ || </l>
  
-                    <l xml:id="SS.3.1.13"><label>1.13</label>tasyopayogo bhihitaś cikitsām prati +                    <l xml:id="SS.3.4.52"> 
-                        sarvvadā |+                        <label xml:lang="en">cf1938 ed. 3.4.52</label>
                         <caesura/>                         <caesura/>
-                        bhūtebhyo pi paran tasmān nāsti cintā cikitsite ||</l>+                         sukhasparśaprasaṅgitvaṃ duḥkhadveṣaṇalolatā | 
 +                        <caesura/> 
 +                         śaktasya cāpy anutsāhaḥ karmasv ālasyam ucyate || </l>
  
-                    <l xml:id="SS.3.1.14"><label>1.14</label>yato 'bhihitaṃ +                    <l xml:id="SS.3.4.53"> 
-                        tatsambhavadravyasamūho bhūtādir ukta iti bhautikāni +                        <label xml:lang="en">cf1938 ed. 3.4.53</label> 
-                        cendriyāṇy āyurvvede varṇṇyante tathaivendriyārthāḥ ||</l>+                        <caesura/> 
 +                         utkliśyānnaṃ na nirgacchet prasekaṣṭhīvaneritam 
 +                        <caesura/> 
 +                         hṛdayaṃ pīḍyate cāsya tam utkleśaṃ vinirdiśet || </l>
  
-                    <l xml:id="SS.3.1.15"><label>1.15</label>bhavati cātra || +                    <l xml:id="SS.3.4.54"> 
-                        indriyair indriyārthaṃ tu svaṃ svaṃ gṛhṇāti mānavaḥ |+                        <label xml:lang="en">cf1938 ed. 3.4.54</label>
                         <caesura/>                         <caesura/>
-                        niyataṃ tulyayonitvān nāmyenānyam iti sthitiḥ ||</l>+                         vaktre madhuratā tandrā hṛdayodveṣṭanaṃ bhramaḥ | 
 +                        <caesura/> 
 +                         na cānnam abhikāṅkṣeta glāniṃ tasya vinirdiśet ||</l>
  
-                    <l xml:id="SS.3.1.16"><label>1.16</label>na cāyurvvedaśāstreṣūpadiśyante || +                    <l xml:id="SS.3.4.55"> 
-                        sarvvagatākṣetrajñanityāś ca asarvvagateṣu ca kṣetrajñeṣanityeṣu ca +                        <label xml:lang="en">cf1938 ed. 3.4.55</label> 
-                        puruṣākhyāpakān hetūn udāharanti āyurvvedasiddhāntād asarvvagatā +                        <caesura/> 
-                        kṣetrajñā nityāś ca | tiryagyonimānuṣadeveṣu ca sañcaranti | +                         ārdracarmāvanaddhaṃ vā yo gātraṃ manyate naraḥ 
-                        dharmmādharmmanimittaṃ tu etenumānagrāhyāś carāḥ +                        <caesura/> 
-                        paramaśūkṣmāś cetanāvantaḥ śāśvatāḥ śukrārttavayoḥ +                         tathā guru śiro 'tyarthaṃ gauravaṃ tad vinirdiśet || </l
-                            sannipāteṣv abhivyajyante | yato 'bhihitam yañ ca +--> 
-                        mahābhūtaḥ śarīrasamavāyaḥ puruṣa iti sa khalv eṣa +                    <!-- SS.3.4.56 appears above, after 3.4.40 -->
-                        karmmapuruṣaś cikitsāyām adhikṛtaḥ |</l>+
  
-                    <xml:id="SS.3.1.17"><label>1.17</label>tasya khalu +                    <lg xml:id="SS.3.4.57"> 
-                        sukhaduḥkhecchādveṣaprayatnaḥ prāṇāpānau vuddhir mmanaḥ saṃkalpo +                        <lgarbhasya khalu rasaguanimittān mātur āhāranimittāca parivṛddhir 
-                        vicāraṇānusmṛtijñānam adhyavasāyo viṣayopalabdhiś ca guṇāḥ |</l>+                            bhavati |<anchor xml:id="SS.3.4.57-n1"/> 
 +                        </l
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.57]</trailer> 
 +                    </lg>
  
-                    <l xml:id="SS.3.1.18"><label>1.18</label>sātvikās tu ānṛśaṃsyaṃ 
-                        samvibhāgarucitā titikṣā satyan dharmma āstikyaṃ jñānaṃ 
-                        vuddhir mmedhā smṛtir anabhiṣvaṅgatā ca || rājasās tu duḥkhavahulatāghradānaṃ duḥśīlatvam akāruṇyam ānṛtikatvam ahaṃkāro dambho māno 
-                        harṣaḥ kāmakrodhaś ceti || tāmasās tu viṣāditvaṃ nāstikyam adharmmaśīlatā 
-                        vuddhinirodho 'jñānaṃ durmmedhastvam akarmmaśīlatā nidrālutvañ ceti ||</l> 
  
-                    <xml:id="SS.3.1.19"><label>1.19</label>antarikṣās tu śabdaśabdendriyaṃ +                    <lg xml:id="SS.3.4.58"> 
-                        sarvvacchidrasamūho viviktatā ca | vāyavyās tu sparśaḥ sparśendriyaṃ +                        <l/> 
-                        sarvvaceṣṭāsamūhaḥ sarvvaśarīspandaranaṃ laghutā ca | taijasās tu rūpaṃ +                    </lg>
-                        rūpendriyaṃ varṇṇasantāpo bhrājiṣṇutā paktir amarṣas taikṣṇyañ ca | +
-                        āpyās tu raso ca rasendriyaṃ sarvvadravasamūho gurutā śaityaṃ sneho +
-                        retaś ca | pārthivās tu gandho gandhendriyaṃ sarvvamūrttisamūho gurutā +
-                        ca |</l>+
  
-                    <xml:id="SS.3.1.20"><label>1.20</label>tatra satvavahulam ākāśaṃ | +                    <lg xml:id="SS.3.4.59"> 
-                        rajovahulo vāyuḥ | satvarajovahulo 'gniḥ | satvatamovahula āpaḥ | tamovahulā +                        <l/> 
-                        pṛthivī ||</l>+                    </lg>
  
-                    <xml:id="SS.3.1.21"><label>1.21</label>bhavati cātra ||</l>+                    <lg xml:id="SS.3.4.60"> 
 +                        <l> bhavati cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             dṛṣṭiś ca romakūpāś ca varddhante na kadācana | 
 +                            <caesura/> 
 +                             dhruvāṇy etāni marttyānām iti dhanvantarer mmataṃ || </l
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.60]</trailer> 
 +                    </lg>
  
-                     +                    <lg xml:id="SS.3.4.61"> 
-                        <xml:id="SS.3.1.21ab">anyonyāni praviṭāni sarvvāṇy etāni nirddiśet |+                        <l> śarīre kīyamāṇe 'pi varddhete dvāv imau sadā |
                             <caesura/>                             <caesura/>
-                            sve sve dravyeṣu sarvveṣāṃ vyaktalakṣaṇam iṣyate ||</l>+                             svabhāvam prakṛtiṅ kṛtvā nakhakeśāv iti sthitiḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.61]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.62"> 
 +                        <l> tisraḥ prakṛtayo bhavanti vātapittakaphanimittāḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.62]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.63"> 
 +                        <l> śuklaśoṇitasaṃyoge yo doṣas tūtkaṭo bhavet | 
 +                            <caesura/> 
 +                             prakṛtir jjāyate tena tāsāṃ me lakaṇaṃ śṛṇ|| </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.63]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.64"> 
 +                        <l> tatra vātaprakṛtir jāgarūkaḥ śītadveī durbhagasteno 'nāryo matsaro 
 +                            gāndharvvaḥ sphuṭitacaraṇo rūkṣālpakeśasmaśruḥ kaṭhinakrodhī dantakhādī 
 +                            alpabalo 'lpāyuś ca bhavati || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.64]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.65"> 
 +                        <l met="puṣpitāgrā"> bhavati cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             adhṛtir adṛḍhasauhṛdaḥ kṛtaghnaḥ<anchor xml:id="SS.3.4.65-n1"/> 
 +                            <caesura/> 
 +                             kṛṣaparuṣo dhamanītataḥ pralāpī | 
 +                            <caesura/> 
 +                             drutagatir aṭano 'navasthitātmā 
 +                            <caesura/> 
 +                             nabhasi ca gacchati sabhrameṇa suptaḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.65]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.66"> 
 +                        <l met="svāgatā"> avyavasthitamatiś calacitto 
 +                            <caesura/> 
 +                             mandadantadhanasañcayamitraḥ || 
 +                            <caesura/> 
 +                             kiñcid eva vilapaty anibaddhaṃ 
 +                            <caesura/> 
 +                             mārutaprakṛtir eṣa manuṣyaḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.66]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.67"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.68"> 
 +                        <l> pittaprakṛtis tu svedanaḥ śītasaho durggandhī pītaḥ kālo vā | 
 +                            śithilāṅgas tāmranakhanayanatālujihvauṣṭhapādapāitalo durbhago 
 +                            valīpalitasṛṣṭo bahubhug uṣṇadveṣī kṣiprakrodhaprasādaśīlo madhyamāyuś 
 +                            ca bhavati || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.68]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.69"> 
 +                        <l met="praharṣiṇī"> bhavati cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             medhāvī nipuṇamatir nnigṛhyavaktā 
 +                            <caesura/> 
 +                             tejasvī samitiu durnnivāravīryaḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             suptaḥ san kanakapalāśakarṇṇikārān 
 +                            <caesura/> 
 +                             saṃpaśyed api ca hutāśavidyudulkāḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.69]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.70"> 
 +                        <l met="toṭaka"> na bhayāt praṇamet praṇateṣu mṛduḥ 
 +                            <caesura/> 
 +                             praṇateṣu ca sāntvanadānaruciḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             bhavatīha sadā vyathitāsyagatiḥ 
 +                            <caesura/> 
 +                             sa bhaved iha pittakṛtaprakṛtiḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.70]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.71"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.72"> 
 +                        <l> śleṣmaprakṛtis tu dūrvvendīvaranistriṃśārddrāriṣṭakaśarakāṇḍānām 
 +                            anyatamavarṇaḥ subhagaḥ priyadarśano madhurapriyaḥ | kṛtajño dhṛtimān 
 +                            sahiṣṇur alolupo balavāṃś ciragrāhī dṛḍhavairo dīrghāyuś ca bhavati || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.72]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.73"> 
 +                        <l met="toṭaka"> snighdāṅgaḥ sthirasuvibhaktacārugātro 
 +                            <caesura/> 
 +                             lakṣmīvān jaladamṛdaṅgasiṃhaghoṣaḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             suptaḥ san sakamalahaṃsacakravākān 
 +                            <caesura/> 
 +                             sampaśyed api ca jalāśrayān manojñān ||<anchor xml:id="SS.3.4.73-n1" 
 +                            /></l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.73]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.74"> 
 +                        <l met="toṭaka"/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.75"> 
 +                        <l> dṛḍhaśāstramatiḥ sthiramitramanāḥ 
 +                            <caesura/> 
 +                             parigaṇya cirāc ca dadāti bahu | 
 +                            <caesura/> 
 +                             pariniṣṭhitavākyapadaḥ satataṃ 
 +                            <caesura/> 
 +                             gurumānakaraś ca kaphaprakṛtiḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.75]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.76"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.77"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.77.add"> 
 +                        <l> dṛśyate prakṛtau rūpaṃ yadā doṣadvayasya tu || 
 +                            <caesura/> 
 +                             saṃsarggan taṃ vijānīyāt saṃsarggas trividhaś ca yaḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[3.4.77.add]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.78"> 
 +                        <l> prakopo vānyatobhāvaḥ kṣayo vā nopajāyate |<anchor xml:id="SS.3.4.78-n1"/> 
 +                            <caesura/> 
 +                             prakṛtīnāṃ svabhāvena jñāyante tu gatāyuṣaḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.78]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.79"> 
 +                        <l> viṣajāto yathā kīṭo viṣeṇa na vipadyate | 
 +                            <caesura/> 
 +                             tadvat prakṛtibhir ddehas tajjātatvān na bādhyate || <anchor 
 +                                xml:id="SS.3.4.79-n1"/></l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.79]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.80"> 
 +                        <l> prakṛtir iha narāṇāṃ bhautikī kecid āhuḥ 
 +                            <caesura/> 
 +                             pavanadahanatoyaiḥ kīrttitās tās tu tisraḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             sthiravipulaśarīraḥ pārthivaś cet kṣamāvān 
 +                            <caesura/> 
 +                             śucir atha cirajīvī nābhasaḥ khair mmahadbhiḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.80]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.81"> 
 +                        <l> śaucam āstikyam abhyāso vedeṣu gurupūjanam | 
 +                            <caesura/> 
 +                             priyātithitvam ijyā ca brahmakāyasya lakṣaṇam || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.81]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.82"> 
 +                        <l> śauryam ājñā mahābhāgyaṃ satataṃ śāstrabuddhitā | 
 +                            <caesura/> 
 +                             bhṛtyānāṃ bharaṇañ caiva māhendraṃ kāyalakṣaṇam || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.82]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.83"> 
 +                        <l> sahiṣṇutatā śītasevā paiṅgalyaṃ harikeśatā | 
 +                            <caesura/> 
 +                             priyodakatvañ ca tathā vāruṇaṅ kāyalakṣaṇam || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.83]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.84"> 
 +                        <l> madhyasthatā sahiṣṇutvam arthasyāgamasañcayau | 
 +                            <caesura/> 
 +                             mahāprasavaśaktiś ca kauberaṃ kāyalakṣaṇam || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.84]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.85"> 
 +                        <l> gandhamālyapriyatvañ ca nṛtyavāditrakāmatā | 
 +                            <caesura/> 
 +                             vihāraśīlatā caiva gāndharvvaṅ kāyalakṣaṇam || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.85]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.86"> 
 +                        <l> prāptakārī dṛḍhotthāno dhṛtimān smṛtimāñ chuciḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             rāgadveṣabhayājñānair vvarjjito yāmyasattvavān || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.86]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.87"> 
 +                        <l> brahmacaryavratajapahomādhyayanasevinam | 
 +                            <caesura/> 
 +                             jñānavijñānasampannam ṛṣisattvaṃ vidur naram || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.87]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.88"> 
 +                        <l> saptaite sāttvikāḥ kāyā rājasāṃs tu nibodha me |</l> 
 +                        <l> aiśvaryavantaṃ raudrañ ca śūraṃ caṇḍam asūyakam | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.88]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.89ab"> 
 +                        <l> ekāśinaṃ tv aupadhikam āsuraṃ sattvam īdṛśaṃ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.89ab]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.89cd"><l/></lg> 
                                          
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.89.add">
 +                        <l> ekāntagrāhitā raudryam asūyādharmmavākyatā | </l>
 +                        <trailer xml:lang="en">[3.4.89.add]</trailer>
 +                    </lg>
  
-                    <l xml:id="SS.3.1.22"><label>1.22</label>aṣṭau prakṛtayaḥ proktā vikārāś 
-                        caiva ṣoḍaśa | 
-                        <caesura/> 
-                        kṣetrajñāś ca samāsena svatantraparatantrata iti ||</l> 
  
-                    <p ana="trailer">śārīrasya prathamo 'dhyāyaḥ || </p>+                    <lg xml:id="SS.3.4.92"> 
 +                        <l> bhṛśam ātmastavaś cāpi kṣasaṃ kāyalakṣaṇaṃ || 
 +                            <caesura/> 
 +                             utsṛṣṭācāratā raukṣṇyaṃ sāhasapriyatā tathā ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.92]</trailer> 
 +                    </lg>
  
-</div> +                    <lg xml:id="SS.3.4.93"> 
-                        </div>+                        <l> strīlaulupatvaṃ nairllajjyaṃ paiśāco guṇasaṅgrahaḥ || 
 +                            <caesura/> 
 +                             tīkṣṇam āyāsavakulaṃ krodhanaṃ satvabhīrukaṃ | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.93]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.90"> 
 +                        <l> vihārāhāra capalaṃ sarppasatvam vidur nnaraṃ || 
 +                            <caesura/> 
 +                             asamvibhāgam alasan duḥśīlamasūcakam | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.90]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.94"> 
 +                        <l> laulupañ cāpy adātāraṃ pretasatvam vidur nnaram ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.94]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.91"> 
 +                        <l> prabuddhakāmām asevī vā jasrāsāhāra eva ca | 
 +                            <caesura/> 
 +                             amarṣaṇo navasthānaḥ śākunaṃ satvam ucyate || 
 +                            <caesura/> 
 +                             ṣaḍ ete rājasāḥ kāyās tāmasās tu nibodha me || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.91]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.95"> 
 +                        <l> durmedhastvaṃ mandatā ca svapna maithunanityatā | 
 +                            <caesura/> 
 +                             nirākaṣṇutā śūcā vijñeyāḥ pāśavā guṇāḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.95]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.96"> 
 +                        <l> anavasthitatā maurkhyaṃ bhīrutvaṃ toyakāmatā || 
 +                            <caesura/> 
 +                             parasparābhimarṣaś ca matsyasarvvātmakā guṇāḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.96]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.97"> 
 +                        <l> satvabudhāṅgahīnaḥ syād āhāre kevale rataḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             priyārthakāmarahitaḥ satva vānaspate sthitaḥ naraḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.97]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.98"> 
 +                        <l> ity ete trividhāḥ kāyāḥ proktā vairājasādayaḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             vijñāya kāyaprakṛtim anurūpāṃ kriyāṃ cared iti || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.98]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.99"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.4.trailer"> 
 +                        <l> iti śārīraṃ caturtho dhyāyaḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.4.trailer]</trailer> 
 +                    </lg> 
 +                </div> 
 + 
 + 
 +                <div n="5" type="adhyāya"> 
 + 
 +                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 5]</head> 
 + 
 +                    <note xml:lang="en">The text of this adhyāya is a lightly edited transcript of 
 +                        NAK 5-333, waiting for full critical attention.</note> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.1"> 
 +                        <l> athātaḥ śarīravyākaraṇaṃ śārīram vyākhyāsyāmaḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.1]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.2"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.3"> 
 +                        <l> śukraśoṇitaṅ garbhāsayastham āmaprakṛtivikārasammūrcchito garbha ity 
 +                            ucyate || tad acetanāvasthitam vāyur vvibhajate teja enam pacati | āpaḥ 
 +                            kledayati | pṛthivī saṃhanti | ākāśam vivarddhayati | evam vivarddhitaḥ 
 +                            sa yadā hastapādajihvāghrāṇavadanakarṇṇādibhir upetas tadā śarīram iti 
 +                            saṃjñāṃ labhate | tac ca ṣaḍ aṅgaṃ śākhāś catvāraḥ | madhyaṃ ṣaṣṭhaṃ 
 +                            śira iti || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.3]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.4"> 
 +                        <l> ataḥ param pratyaṅgāni vakṣyante | 
 +                            mastakodarapṛṣṭhanābhilalāṭanāsācivukagrīvā ity ete ekaikāḥ || 
 +                            karṇṇanetrabhrū vā ca 
 +                            sagaṇḍakakṣastanavaṃkṣyaṇavṛṣaṇapārśvasphikjānukurpparavāhuprabhṛtayo 
 +                            dve dve viṃśatir aṅgulyaḥ srotānsi vakṣyante || 
 +                            <caesura/> 
 +                             ity etat pratyaṅgavibhāgam uktaṃ tvacābhihitāḥ kalā dhātavo maladharoś 
 +                            ca || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.4]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.5"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.6"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.7"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.8"> 
 +                        <l> āśayās tu vātapittaśleṣmāmapakvāgnisūtrāṇāṃ sapta | strīṇāṃ garbhāśayo 
 +                            'ṣṭama iti | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.8]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.9"> 
 +                        <l> sārddhatrivyāyāmāny antrāṇi puṃṣāṃ strīṇām arddhavyāyāmahīnāni | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.9]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.10"> 
 +                        <l> śravaṇanayanavadanaghrāṇagudameḍhrāṇi nava srotānsi narāṇām vahir 
 +                            mmukhāni | tāny eva strīṇām aparāṇi ca trīṇi | dve stanayor aparam 
 +                            adhastād raktavāhi ca | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.10]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.11"> 
 +                        <l> ṣoḍaśa kaṇḍarās tāsāñ catasraḥ pādayos tāvanta eva hastagrīvāpṛṣṭheṣu | 
 +                            tatra hastapādagatānāṅ kaṇḍarāṇāṃ nava nava prarohā 
 +                            grīvāhṛdayanivandhanīnām meḍhraśoṇipṛṣṭhanivandhanīnāmadhogatānām nita 
 +                            mvam ūruvandhotkapiṇdīnāñ ca </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.11]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.12"> 
 +                        <l> māṃsasirāsnā yvasthidhamannījālāni praty ekaṃ catvāri tāni 
 +                            maṇivandhanagulphasaṃśritāni | yair vagākṣitam idaṃ śarītaṃ | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.12]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.13"> 
 +                        <l> ṣaṭ kūrccās te hastapādagrīvāmeḍhreṣu | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.13]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.14"> 
 +                        <l> mahatyo māṃsarajjavals catasraḥ peśīnivandhanārtham pṛṣṭhavaṃśam 
 +                            ubhayato dve vāhye abhyantare ca dve | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.14]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.15"> 
 +                        <l> sapta sīmanyas tatra vibhaktāḥ śirasi pañca jihvāśepasorekaikās tāḥ 
 +                            parihartavyāḥ śastreṇa | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.15]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.16"> 
 +                        <l> caturddaśās saṃhatās teṣāṃ trayo gulphajānuvaṃkṣaṇeṣu | etenetarasakthi 
 +                            vāhu ca vyākhyātau | trikaśirasorekaikaḥ | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.16]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.17"> 
 +                        <l> caturddaśaiva sīmantāḥ | yair mmuktaḥ saṃhātās te khalv akadaśaikeṣāṃ | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.17]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.18"> 
 +                        <l> trīṇi ṣaṣṭyā śatāny asthām iti vedavādino 'pabhāṣante | śalyatantreṣu 
 +                            trīṇy eva śatāni | teṣāṃ saviṃśaty asthiśataṃ śākhāsu | saptadaśottaraṃ 
 +                            śataṃ śroṇīpārśvapṛṣṭhorassu grīvāyāṃ praty ūrddhvan triṣaṣṭhir |<anchor 
 +                                xml:id="SS.3.5.18-n1"/></l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.18]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.19"> 
 +                        <l> ekaikasyāṃ pādāṅgulyāṃ trīṇi triṇi tāni pañcadaśa 
 +                            talakūrccagulphasaṃśritāni | daśa pārṣṇyām ekaṃ jaṅghāyāṃ dve jānuny 
 +                            ekam ekam ūrūbhyāṃ | triṃśad evam ekasmin sakthini bhavanti | etena 
 +                            itarasakthi vāhu vyākhyātau || śroṇyām pañca | teṣāṃ gudabhaganitamveṣu 
 +                            catvāri trikasaṃśritam ekaṃ pārśve ṣaṭtriṃśad ekasmin tāvantyeva dvitīye 
 +                            | pṛṣṭhe dvātriṃśad evāṣṭhāvurasi | dve akṣakasaṃjñe grīvāyāṃ nava 
 +                            kaṇṭanāḍyāṃ catvāti | dve hanusaṃjñe dantā triṃśan nāsāyān trīṇy 
 +                            ekatāluni gaṇḍakarṇṇaśaṃkheṣv ekaikaṃ ṣaṭ chirasīti | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.19]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.20"> 
 +                        <l> tān etān asthīni paṃcavidhāni bhavanti || tad yathā || 
 +                            kapālarūcakataruṇavalayanalakasaṃjñāni bhavanti | teṣāṃ 
 +                            jānurpparanitamvāḥ sagaṇḍutālumadhyaśiraḥ su kapālāni | daśanās tu 
 +                            rucakāḥ | ghrāṇakaṇṭhakarṇṇākṣikūṭeṣu taruṇāni | pādahastagrīvāpṛṣṭheṣu 
 +                            valayāni | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.20]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.21"> 
 +                        <l> bhavati cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             yathā hi sāro vṛkṣasya tiṣṭhaty abhyantarāśritaḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             evam asthīni jantūnāṃ śarīran dhriyate tu taiḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.21]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.22"> 
 +                        <l> tasmāc ciravinaṣṭe 'pi tvagmāṃse tu śarīriṇāṃ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             asthīni na viśyanti sāroṣa vidhīyate || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.22]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.23"> 
 +                        <l> māṃsāny atra nibaddhāni sirābhiḥ snāyubhis tathā | 
 +                            <caesura/> 
 +                             asthīny ālambanaṃ kṛtvā na śīryanti patanti vā || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.23]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.24"> 
 +                        <l> sandhayo dvividhāś ceṣṭāvantaḥ sthirāś ca | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.24]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.25"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.26"> 
 +                        <l> saṃkhyātās tu dve śate daśottare teṣāṃ śākhā aṣṭaṣaṣṭir ekonaṣaṣṭiḥ 
 +                            koṣṭhe grīvā yāṃty urddhan tryāśītiḥ | ekaikasyān tu pādāṅgulyāṃ trayas 
 +                            trayaḥ | dvāvaṅguṣṭhe te caturddaśagulphajānuvaṃkṣyaṇeṣṭhekaikaḥ 
 +                            saptadaśaikasmin sakthini bhavanti | etena itarasakthi vāhu ca 
 +                            vyākhyātau || trayaḥ kaṭīkapāleṣu caturvviṃśatiḥ pṛṣṭhavaṃśe | tāvantya 
 +                            eva pārśvayoḥ | aṣṭāvūrasi | tāvantya eva grīvāyān tu yaḥ kaṇṭhanāṇḍyāṃ 
 +                            hṛdayaklomāsa nāḍīṣv aṣṭādaśatāsvevanibaddhā | dantaparimāṇā dantamūleṣv 
 +                            ekaikaḥ | kākalake nāsāyāñ caikkekaḥ | dvau dvauvartmmamaṇḍala yor 
 +                            nnetrāśritau | gaṇḍakarṇṇaśaṃkheṣv ekaikaḥ | dvau hanusaṃdhī 
 +                            dvāvupariṣṭād bhuvau śaṃkhayoś ca pañca śiraḥ kapāleṣv eko mūrddhri | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.26]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.27"> 
 +                        <l> ta ete saṃdhayoṣṭavidhā bhavanti | tad yathā | 
 +                            korodūkhalasāmudgaprataratūnasīvanī vāyasatuṇḍamaṇḍalaśaṃkhāvartāḥ | 
 +                            teṣām aṅgulimaṇivandhagulphajānukūrppareṣu korāḥ saṃdhayaḥ | 
 +                            kakṣavaṃkṣaṇadaśaneṣū dūkhalasaṃjñā | aṃsam pīṭhagudabhaganitamveṣu 
 +                            sāmudrāḥ | grīvāpṛṣṭhavaṃśeṣu pratarāḥ | śiraḥ kaṭīkapāleṣu tūna sīvanī 
 +                            saṃjñāḥ | hanvorūbhayatas tu vāyasa tuṇḍāḥ | 
 +                            kaṇṭhahṛdayanetravartmmaklomanāḍīṣu maṇḍalasaṃjñāḥ | srotaśṛṅgāṭakeṣu 
 +                            śaṃkhāvartāḥ || teṣāṃ nāmabhir evākṛtayaḥ prāyeṇa vyākhyātāḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.27]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.28"> 
 +                        <l> bhavati cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             asnthāṃ tu saṃdhayo hy ete kevalaṃ parikīrtitāḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             peśīsnāyusirāṇān tu sandhisaṃkhyān na vidyate || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.28]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.29"> 
 +                        <l> nava snāyu śatāni bhavanti | teṣāṃ śākhāsu ṣaṭ chatāni | dve śate 
 +                            triṃśac ca koṣṭhe grīvāyāṃ pratyurdhvaṃ saptatiḥ | ekaikasyāṃ 
 +                            pādāṅgulyāṃ ṣaṭnicitāni triṃśac ca | tāvatya eva talakūrccagulpheṣu 
 +                            tāvatya eva jaṅghāyāṃ | daśa jānuni | catvāriṃśadūrvvāḥ | daśavaṃkṣaṇe | 
 +                            pañcāśat chatam evam ekasmin sakchini bhavanti | etena itarasakthi vahū 
 +                            vyākhyātau || ṣaṣṭiḥ kaṭyāḥ pṛṣṭhetvaśītiḥ | pārśvayoḥ | ṣaṣṭiḥ | urasi 
 +                            triṃśat | ṣaṭtriṃśad grīvāyāṃ | mūrddhri catustriṃśat | eva 
 +                            navasnāyuśatāni vyākhyātāni bhavanti | mahāsnāyuṣu kaṇḍareti saṃjñā || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.29]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.30"> 
 +                        <l> bhavanti cātra ślokāḥ || caturvvidhāni snāyūni nāsateṣān nibodha me | 
 +                            <caesura/> 
 +                             pratānavanti vṛtāni susirāṇi pṛthūni ca || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.30]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.31"> 
 +                        <l> pratānavanti śākhāsu sarvvasaṃdhiṣu cāpy atha | 
 +                            <caesura/> 
 +                             vṛtāni kaṇḍarāḥ sarvvā vijñeyā kuśalair iha || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.31]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.32"> 
 +                        <l> āmapakvāsayānteṣu susirāṇi pṛthūni ca | 
 +                            <caesura/> 
 +                             pārśvorasi tathā pṛṣṭhe pṛthūlāni śiraś ca || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.32]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.33"> 
 +                        <l> naur yathā phalakās tīrṇṇā vandhanair vahubhir yutāḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             bhaved bhārasahā dṛḍhasandhisamāśritāḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.33]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.34"> 
 +                        <l> eva, eva śarīresmin yāvantaḥ sandhayaḥ smṛtāḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             snāyubhir vvahubhir vvaddāstena bhārasahāḥ smṛtā || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.34]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.35"> 
 +                        <l> na hy asthīni na peśyo vā na sirā na ca sandhayaḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             vyāpāditās tathā hanyur yathā snāyūni dehināṃ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.35]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.36"> 
 +                        <l> yaḥ snāyūni vijānāni sa vāhyāsyantarāṇi ca | 
 +                            <caesura/> 
 +                             sa guḍhāṃ śalyamudvarntun dehāc chakroti mānavaḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.36]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.37"> 
 +                        <l> pañca peśīśatāni tāsāñ ca catvāt iṃ śaktāni śākhāsu | koṣṭhe ṣaṣṭhiḥ | 
 +                            grīvāyāṃ pratyurddhañ catvāriṃśat || ekaikasyāṃ pādāṅgulyāṃ 
 +                            tisrastisrastāḥ pañcadaśa | pañcadaśaprapede pādopari | 
 +                            kurccasanniviṣṭās tāvantya eva | daśagulphatalayoḥ | gulphajānvontare 
 +                            viṃśatiḥ | pañca jānini | ūrvoddaśa | vaṃkṣaṇe daśa | śatam ekasmin 
 +                            sakthini bhavantye na itara sakthi vāhū ca vyākhyātau || ekā meḍhra 
 +                            sevanyāṃ | apare dve vṛṣaśayoḥ | gude tisraḥ | sphicoś ca pañca pañca | 
 +                            dve basti śirasi | saptodare nābhyām ekā | pṛṣṭhorddhasaṃniviṣṭāḥ pañca 
 +                            pañca dīrghāḥ | pārśvayor daśa | dve vakṣasi | akṣakāṃ saṃpratisamaṃtāt 
 +                            sapta | dve hṛdyāmāsaye | ekābhyantarataḥ koṣṭhe | grīvāyāñ ca tasra | 
 +                            ekaikā galakālayoḥ | dve tāluni | jihvāyāṃ ṣaṭ | dve joṣṭhayoḥ | nāsāyāṃ 
 +                            dve | gaṇḍayoś catasraś catasraḥ | netrayor ddha | karṇṇayor dve | 
 +                            catasro lalāṭe | ṣaṭ chirasīti | tāny etāni pañca peśīśatāni puṃsām 
 +                            bhavanti | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.37]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.38"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.39"> 
 +                        <l> strīṇāñ caturddaśāsyadhikā | daśa tāsāṃ stanayor ekaikasmin pañca pañca 
 +                            | yauvane tāsāṃ parivṛddhir bhavati | apatyapathe catasras tāsāṃ dve 
 +                            prasṛte 'bhyantarataḥ | dve mukhāsrite ca | vṛtte dve garbham āśritāḥ | 
 +                            tisraḥ śukrār bhavaḥ praveśinyaḥ | tisra eva garbhaśayyāyāṃ yatra 
 +                            garbhas tiṣṭhati | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.39]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.40"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.41"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.42"> 
 +                        <l> marmmasirādhamanīsrotasām anyatra vibhāgaḥ | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.42]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.43"> 
 +                        <l> bhavati cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             śaṃkhanābhyo kṛtir yonis trir āvartā prakīrtitā | 
 +                            <caesura/> 
 +                             tasyās tṛtīye tv āvarte garbhaśayyā pratiṣṭhitā || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.43]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.44"> 
 +                        <l> yathā rohitamatsyasya mukham bhavati rūpataḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             tat sthānañ ca yathārūpaṃ garbhaśayyām vidur budhā || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.44]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.45"> 
 +                        <l> ābhugno 'bhimukhaḥ śete garbbho garbbhāśaye striyāḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             sa yoniṃ yāti śirasā svabhāvāt prasavam prati || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.45]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.46"> 
 +                        <l> tvakparyantasya dehasya yo 'yam aṅgaviniścayaḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             śalyajñānād ṛte nāyaṃ varṇyate 'ṅgeṣu keṣucit || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.46]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.47"> 
 +                        <l> tasmān niḥsaṃśayaṃ jñānaṃ śalya harttābhivāñcchatā | 
 +                            <caesura/> 
 +                             dhāvayitvā mṛtaṃ samyag draṣṭavyo 'ṅgaviniścayaḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.47]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.48"> 
 +                        <l> pratyakṣato hi yad dṛṣṭaṃ śāstradṛṣṭañ ca yad bhavet | 
 +                            <caesura/> 
 +                             samāgatan tad ubhayam bhūyo jñānam vivarddhayet || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.48]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.49"> 
 +                        <l> tasmāt samastagātram avihatam adīrghavyādhipīḍitaṃ puruṣam 
 +                            apahṛtyāpagāyāṃ | vibaddhaṃ muñjabalvajaiḥ pañjarastham aprakāśe deśe 
 +                            kothayet | samyak prakuthitañ coddhṛtyāyatadehaṃ kṛtvośīra<pc 
 +                                > </pc>tṛṇa<pc> </pc>veṇu<pc> </pc>kurccādīnām anyatamena śanaiḥ 
 +                            śanair eva ghṛṣya tvagādīn sarvvān eva bāhyābhyantarān 
 +                            aṅgapratyaṅgaviśeṣān yathoktān upalakṣayec cakṣuṣā ||<anchor 
 +                                xml:id="SS.3.5.49-n1"/> 
 +                        </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.49]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.50"> 
 +                        <l> ślokau || 
 +                            <caesura/> 
 +                             na śakyañ cakṣuṣā draṣṭuṃ saukṣmyāsaukṣmyataraṃ viduḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             dṛśyate jñānacakṣurbhis tapaś cakṣurbhir eva vā || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.50]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.5.51"> 
 +                        <l> śarīre cāpi śāstre ca dṛṣṭārthas tu viśāradaḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             dṛṣṭaśrutābhyāṃ sandehaṃ vyapohyārabhate kriyām iti || || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.5.51]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <p xml:id="SS.3.5.trailer"> iti śārīre pañcamo dhyāyaḥ || || </p> 
 + 
 + 
 +                </div> 
 + 
 +                <div n="6" type="adhyāya"> 
 +                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 6]</head> 
 + 
 +                    <note xml:lang="en">The text of this adhyāya is a lightly edited transcript of 
 +                        NAK 5-333, waiting for full critical attention.</note> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.1"> 
 +                        <l> athātaḥ pratyekamarmmanirddeśaṃ śārīram vyākhyāsyāmaḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.1]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.2"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.3"> 
 +                        <l> saptottaram marmmaśataṃ | tāni pañcavidhāni marmmāṇi bhavanti | tad 
 +                            yathā | māṃsamarmmāṇi | śirāmarmmāṇi | snāyumarmmāṇi, asthimarmmāṇi | 
 +                            sandhimarmmāṇi | na khalu māṃsaśirāsnāyvasthisandhivyatirekeṇānyāni 
 +                            marmmāṇi bhavanti || yasmān nopalabhyante || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.3]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.4"> 
 +                        <l> tatraikādaśa māṃsamarmmāṇi, ekacatvāriṃśac chirāmarmmāṇi | saptāviṃśatiḥ 
 +                            snāyumarmmāṇi | aṣṭāv asthimarmmāṇi | viṃśatiḥ sandhimarmmāṇīti | tad 
 +                            etat saptottaram marmmaśataṃ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.4]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.5"> 
 +                        <l> eṣām ekādaśaikasmin sakthini bhavanti | etenetarasakthi bāhū ca 
 +                            vyākhyātau ca bhavataḥ | udarorasor ddvādaśa | caturddaśa pṛṣṭhe | 
 +                            grīvāyām pratyūrddhvaṃ saptatriṃśat | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.5]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.6"> 
 +                        <l> tatra sakthimarmmāṇi | 
 +                            kṣipratalahṛdayakurccakūrccaśirogulphendrabastijānuścāṇyūrvīlohitākṣāṇi 
 +                            ciṭipañ ceti | etenetaratsakthibāhū vyākhyātau || udarorasos tu marmmāṇy 
 +                            anuvyākhyāsyāmaḥ || gudo bastir nnābhir hṛdayaṃ stanamūle stanalohite 
 +                            apālāye apastambhe ceti || pṛṣṭhamarmmāṇi tu | kaṭīkataruṇa | 
 +                            kukundaranitambe pārśvasandhibṛhatyaṃsaphalakrakanyāsau ceti || jatruṇa 
 +                            ūrdhvaṃ catasro dhamanyo ṣṭau mātṛkāḥ | dve kṛkāṭike | dve vidhure | dve 
 +                            phaṇe | dvāv apāṅgau | dvau śaṃkhau | dvāv āvartau | dvāv utkṣepau | ekā 
 +                            sthapaṇī | pañca sīmantāḥ | catvāri śṛṅgāṭakānyeko 'dhipatir iti || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.6]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.7"> 
 +                        <l> tatra talahṛdayendrabastigudastanarohitāni | māṃsamarmmāṇi | nīladhamanī 
 +                            | mātṛkā sirāḥ 
 +                            śṛṅgāṭakāpāṅgasthapaṇīphaṇastanamūlāpalāpāpastambhahṛdayanābhipārśvasandhibṛhatīlohitākṣāṇy 
 +                            ūrvvyās sirāmarmmāṇi | ciṭipakakṣadharakurccaḥ | kūrccaśirobastikukṣāṇy 
 +                            ansavidhurotkṣepāḥ snāyumarmmāṇi | kaṭīkataruṇanitambānsaphalakaśaṃkhāny 
 +                            asthimarmmāṇi | 
 +                            jānukurpparasīmantā'dhipatigulphamaṇibandhakukundarāvarttakṛkāṭikāś ceti 
 +                            | sandhimarmmāṇi || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.7]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.8"> 
 +                        <l> tāny etāni marmmāṇi pañcavidhāni bhavanti || tad yathā | 
 +                            sadyaḥprāṇaharāṇi | kālāntaraprāṇaharāṇi | viśalyaghnāni | 
 +                            vaikalyakarāṇi | rujākarāṇi ceti || tatra sadyaḥprāṇaharāṇy 
 +                            ekonaviṃśatiḥ | kālāntaraprāṇaharāṇi trayastriṃśat | viśalyaghnāni trīṇi 
 +                            | catuścatvāriṃśad vaikalyakarāṇi | aṣṭau rujākarāṇīti || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.8]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.9"> 
 +                        <l> bhavanti cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             śṛṅgāṭakāny adhipatiḥ śaṃkhau kaṇṭhasirā gudaḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             hṛdbasti saha vai nābhyāṃ ghnanti sadyo hatāni tu || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.9]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.10"> 
 +                        <l> vakṣomarmmāṇi sīmantās talaḥ kṣiprendrabastayaḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             kaṭīkataruṇe sandhī pārśvajo bṛhatī ca ye || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.10]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.11"> 
 +                        <l> nitambāv iti caitāni kālāntaraharāṇi tu | 
 +                            <caesura/> 
 +                             utkṣepau sthapaṇī caiva<metamark function="yati">,</metamark> 
 +                            viśalyaghnāni nirddiśet || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.11]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.12"> 
 +                        <l> lohitākṣaś ca jānūrvvīkurccāciṭipakurpparā | 
 +                            <caesura/> 
 +                             kukundare kakṣadhare vidhure sakṛkāṭike || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.12]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.13"> 
 +                        <l> ansānsaphalakāpāṅge<metamark function="yati">,</metamark> nīle manye 
 +                            phaṇe tathā | 
 +                            <caesura/> 
 +                             vaikalyakaraṇāny āhu<metamark function="yati">,</metamark>r āvarttau 
 +                            dvau tathaiva ca || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.13]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.14"> 
 +                        <l> gulphau dvau maṇibandhau dvau dve dve kurccaśirāṃsi ca | 
 +                            <caesura/> 
 +                             rujākarāṇi jānīyād aṣṭāv etāni buddhimān || 
 +                            <caesura/> 
 +                             pañcoktāni vikalpāni marmmaṇāṃ karmmaṇām pṛthak || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.14]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.15"> 
 +                        <l> marmmāṇi nāma māṃsasirāsnāyvasthisandhisannipātāḥ | teṣu svabhāvata eva 
 +                            prāṇās tiṣṭhanti | marmmasv abhihatās tāṃs tān bhāvān āpadyante || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.15]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.16"> 
 +                        <l> tatra sadyaḥprāṇaharāṇi | āgneyāni | agniguṇeṣu kṣīṇeṣv āyuḥ kṣapayanti 
 +                            | viśalyaghnāni vāyavīyāni śastramukhāvaruddho yāvad atra vāyus tiṣṭhati 
 +                            tāvaj jīvaty uddhṛtamātre tu śalye | marmmasthānāśrayo vāyur nniṣkrāmati 
 +                            | tasmāt saśalyo jīvaty uddhṛtaśalyo mriyate | vaikalyakarāṇi | saumyāni 
 +                            | somo hi śaityāt sthiratvāc ca prāṇāvalambanaṃ karoti | rujākarāṇi | 
 +                            agnimārutabhūyiṣṭhāni viśeṣeṇa tau rujākarau pāñcabhautikīñ ca rujām 
 +                            apare tv āhuḥ | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.16]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.17"> 
 +                        <l> kecid āhur mmāṃsādīnāṃ samastānāṃ samṛddhānāñ ca samavāyāt | 
 +                            sadyaḥprāṇaharāṇi | ekahīnānām alpānāñ ca samavāyakālāntaraprāṇaharāṇi | 
 +                            dvihīnānāṃ tu viśalyaprāṇaharāṇi | trihīnānān tu vaiguṇyakarāṇi | 
 +                            ekasminn eva rujākarāṇīti || yataś caivamato sthimarmmasv api kṣateṣu 
 +                            śoṇitāgamanam bhavati || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.17]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.18"> 
 +                        <l> bhavanti cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             caturvvidhā yās tu sirāḥ śarīre<metamark function="yati">,</metamark> 
 +                            prāyeṇa tā marmmasu sanniviṣṭāḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             snāyvasthimāṃsāni tathaiva sandhī<metamark function="yati">,</metamark> 
 +                            santarppayantyopacayanti dehaṃ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.18]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.19"> 
 +                        <l> tataḥ kṣate marmmaṇi tāḥ pravṛddhaḥ samantato vāyur abhistṛṇoti | 
 +                            vivarddhamānas tu sa mātariśvā rujāḥ sutīvrāḥ pratanoti kāye || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.19]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.20"> 
 +                        <l> rujābhibhūtas tu tataḥ śarīraṃ<metamark function="yati">,</metamark> 
 +                            pralīyate naśyati cāsya saṃjñā || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.20]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.21"> 
 +                        <l> etena śeṣaṃ vyākhyātaṃ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.21]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.22"> 
 +                        <l> tatra sadyaḥprāṇaharam ante viddhaṃ kālāntareṇa mārayati | 
 +                            kālāntaraprāṇaharam ante viddhaṃ vaikalyakaram bhavati | viśalyaghnañ ca 
 +                            vaikalyakaram bhavati | nānātīvrāṃ vedanāñ janayaṃti | vaikalyakaraṃ 
 +                            kālāntareṇa kleśayati | rujām vā karoti rujākaraṃ cālpavedanāṃ karoti 
 +                            |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.22]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.23"> 
 +                        <l> tatra sadyaḥprāṇaharāṇi saptarātrābhyantarāt mārayanti | 
 +                            kālāntaraprāṇaharāṇi pakṣāt māsād vā | teṣv api tu kṣiprāṇi kadācid āśu 
 +                            mārayanti | viśalyaprāṇaharāṇi <unclear cert="unknown" reason="faded" 
 +                                >vaikalyakarāṇi ca kadācid atyabhi</unclear>hatāni mārayanti || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.23]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.24"> 
 +                        <l> uta ūrdhvaṃ sakthimarmmāṇy anuvyākhyāsyāmaḥ || tatra 
 +                            pādasyāṅguṣṭhāṅgulyor mmadhye kṣipraṃ nāma marma <gap n="9" 
 +                                reason="faded" unit="char"/> madhyamāṅgulim anupūrvveṇa madhye 
 +                            pādatalasya talahṛdayan nāma marmma tatra rujāyām maraṇaṃ | 
 +                                kṣipratyopariṣṭā<unclear reason="faded">d aṅgulam ubhayataḥ kūrcco 
 +                                nāma | <gap n="7" reason="faded" unit="char"/></unclear>ṇavepane 
 +                            bhavataḥ | gulphasandher adhaḥ kūrccaśiro nāma tatra rujāśophau bhavataḥ 
 +                            || pādajaṅghayos tu sandhāne gulpho nāma tatra <unclear reason="faded" 
 +                                >rukastabdhasakthitā ca kuṇatā vā<gap n="2" reason="faded" 
 +                                    unit="char"/></unclear> pārṣṇim prati jaṅghāmadhyendrabastir 
 +                            nnāma marmma tatra śoṇitakṣaye maraṇaṃ | jaṅghorvvoḥ sandhāne jānur 
 +                            nnāma tatra khañjatā bhavati | <unclear reason="faded">jānos tryaṅgulād 
 +                                    ūrddhva<gap n="5" reason="faded" unit="char"/></unclear>ṇir 
 +                            nnāma marmma tatra śophābhivṛddhiḥ stabdhasakthitā ca | ūrūmadhye ūrvvī 
 +                            nāma marmma tatra śoṇitakṣayāt sakthiśoṣaḥ | ūrvvyās <unclear 
 +                                reason="faded">tūrdhvam adho vaṃkṣaṇasa<gap n="4" reason="faded" 
 +                                    unit="char"/></unclear>le lohitākṣan nāma marmma tatra 
 +                            śoṇitakṣaye maraṇam pakṣāghāto vā || vaṃkṣaṇavṛṣaṇayor antare ciṭipan 
 +                            nāma marmma tatra sāṃḍhyam alpaśukratā ca bhavati | evam etāny ekādaśa 
 +                            sakthimarmmāṇi vyākhyātāni | etenetarasakthi bāhū ca vyākhyātāḥ || 
 +                            viśeṣatas tu yāni sakthini gulphajānuvaṃkṣaṇaciṭipāni tāni bāhau 
 +                            maṇibandhakurpparakakṣadharāṇi bhavanti | yathā ca pādajaṅghayos tu 
 +                            sandhau gulphau nāma marmma | evaṃ hastatalaprakoṣṭhayoḥ sandhau 
 +                            maṇibandho nāma marmma | yathā ca jaṅghorvvoḥ sandhāne jānu nāma marmma 
 +                            | evaṃ prahastabāhvoḥ sandhāne kurpparo nāma marmma | yathā ca 
 +                            vaṃkṣaṇavṛṣaṇayor mmadhye ciṭipan nāma marmma | evam akṣakakṣayor 
 +                            mmadhye kakṣadharo nāma marmma | tatra viddheṣu ta evopadravā bhavanti | 
 +                            viśeṣatas tu maṇibandhe kuṇṭhatā | kurppare pakṣāghātaḥ | kuṇitvaṃ 
 +                            kakṣadhare ceti | evam etāni catuścatvāriṃśac chākhāmarmmāṇi vyākhyātāni 
 +                            bhavanti ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.24]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.25"> 
 +                        <l> ata ūrdhvam udarorasor dvādaśa marmmāṇy anuvyākhyāsyāmaḥ || tatra 
 +                            vātavarcconiḥsaraṇī sthūlāntrapratibaddham mahāgudo nāma | tatra sadyo 
 +                            maraṇaṃ | alpamāṃsaśoṇitam abhyantarataḥ | kaṭyāmutrāsayayor bastir 
 +                            nnāma marmma | tatrāpi sadyo maraṇaṃ | aśmarīvraṇād ṛte tatrāpy ubhayato 
 +                            viddhe maraṇam ekato bhinne mūtrāsrāvī vraṇo bhavati | sa tu 
 +                            yatnenopakrānto rohati || pakvāmāśayayor mmadhye śirāprabhāvo nābhir 
 +                            nnāma marmma tatrāpi sadyo maraṇaṃ | stanayor mmadhyam adhiṣṭhāyorasi 
 +                            āmāśayadvāraṃ sattvarajastamasām adhiṣṭhānaṃ hṛdayan nāma marmma tatrāpi 
 +                            sadyo maraṇaṃ | stanayor adhastād dvyaṅgulam ubhayataḥ stanamūle nāma 
 +                            marmaṇī | tatra kaphapūrṇṇakoṣṭhatayā maraṇaṃ | stanacūcukayor ūrddhve 
 +                            stanarohite nāma marmmaṇī | tatra raktapūrṇṇakoṣṭhatayā kāsaśvāsābhyām 
 +                            maraṇaṃ | aṃsakūṭayor adhastāt pārśvayor uparibhāgayor apālāpau nāma 
 +                            marmmaṇī | tatra pūyabhāvam āpanne śoṇite maraṇaṃ | ubhayatroraso nāḍyo 
 +                            vātavahe | apastambhau nāma marmmaṇī | tatra vātapūrṇṇakoṣṭhatayā 
 +                            kāsaśvāsābhyām maraṇaṃ | evam etāny udarorasor dvādaśa marmmāṇi 
 +                            vyākhyātāni ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.25]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.26"> 
 +                        <l> ata ūrdhvam pṛṣṭhamarmmāṇy anuvyākhyāsyāmaḥ || tatra pṛṣṭhavaṃśam 
 +                            ubhayataḥ pratiśroṇīkarṇṇāvasthinī kaṭīkataruṇe nāma marmmaṇī | tatra 
 +                            śoṇitakṣayāt pāṇḍuvivarṇṇo hīnarūpo vā maraṇaṃ | pārśvayor 
 +                            jjaghanabahirbbhāge pṛṣṭhavaṃśam ubhayato kukundare nāma marmmaṇī | 
 +                            tatra sparśājñānam adhaḥkāye daurbbalyaṃ ceṣṭānāśaś ca bhavati | 
 +                            śroṇīkarṇṇayor upary āmāśayāc chādane pārśvāntaraprativahe nitambe nāma 
 +                            marmmaṇī | tatrādhaḥkāyaśoṣo daurbbalyam maraṇañ ca | 
 +                            adhaḥpārśvāntarapratibaddhe jaghanapārśvamadhye tiryag ūrddhvajaghanāt 
 +                            pārśvasandhī nāma marmmaṇī | tatra śoṇitapūrṇṇakoṣṭhatayā mriyate | 
 +                            stanamūlādṛjūbhayataḥ pṛṣṭhavaṃśasya bṛhatī nāma marmmaṇī | tatra 
 +                            śoṇitātipravṛttinimittair upadravair mmriyate | pṛṣṭhopari pṛṣṭhavaṃśam 
 +                            ubhayataḥ | trikasaṃbandhe 'nsaphale nāma marmmaṇī | tatra bāhuś 
 +                            cāpaśoṣaḥ | bāhuśīrṣagrīvāmadhye 'ṃśapīṭhaskandhasaṃdhāne krakanyāse 
 +                            nāma marmmaṇī | tatra tabdhabāhur bbhagnapṛṣṭhatā vā bhavati | evam 
 +                            etāni caturddaśa pṛṣṭhamarmmāṇi vyākhyātāni || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.26]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.27"> 
 +                        <l> ata ūrddhvam ūrddhajatrugatāni marmmāṇy anuvyākhyāsyāmaḥ || tatra 
 +                            kaṇṭhanāḍīm ubhayataś catasro dhamanyo vyatyāsena | dve nīle dve ca 
 +                            manye nāma marmmaṇī | tatra mūkatā svaravaikṛtya maraṇam arasagrāhitā ca 
 +                            bhavati | grīvāyām ubhayataś catasraḥ sirāmātṛkā nāma marmmaṇī | tatra 
 +                            sadyo maraṇaṃ | śirogrīvayoḥ kṛkāṭikā nāma marmmaṇī | tatra calaśīrṣatā 
 +                            maraṇam vā | karṇṇapṛṣṭhato 'dhaḥsaṃsrite vidhure nāma marmmaṇī | tatra 
 +                            bādhiryaṃ | ghrāṇamārggam ubhayataḥ srotomārggapratibaddhe 'bhyantarataḥ 
 +                            phaṇe nāma marmmaṇī | tatra gandhājñānam āpādayati | bhruvoḥ 
 +                            pucchāntayor adhaḥ | netrayor bbāhyataḥ | apāṅgau nāma marmmaṇī | 
 +                            tatrāndhyadṛṣṭyupaghāto vā | bhruvoḥ pucchayor upary anukarṇṇalalāṭo 
 +                            śaṃkhau nāma marmmaṇī | tatra sadyo maraṇaṃ | bhruvor antare upari 
 +                            nimnayor āvarttau nāma marmmaṇī | tatrāpy āndhyaṃ dṛṣṭyupaghāto vā | 
 +                            āvarttaśaṃkhayor upari keśānte utkṣepau nāma marmmaṇī | tatra saśalyaḥ 
 +                            pākāt patitaśalyo vā jīve noddhṛtaśalyaḥ | bhruvor mmadhye sthapaṇir 
 +                            nnāma marmma | tatrotkṣepavat pañca sandhayaḥ śirasi vibhaktāḥ sīmantā 
 +                            nāma marmmaṇī | tatrotmādacittanāsābhyāṃ maraṇaṃ | 
 +                            ghrāṇasrotrākṣisandhijihvātarppaṇīnāṃ sirāṇāṃ madhye śiraḥ srotaḥ 
 +                            sannipātas tāni catvāri śṛṅgāṭakāni marmmāṇi | tatrāpi sadyo maraṇaṃ | 
 +                            mastakābhyantaram upariṣṭāt sirāsandhisannipāto romāvarttaḥ so 'dhipatir 
 +                            nnāma marmma | tatrāpi sadyo maraṇaṃ | evam etāny ūrddhvajatrugatāni 
 +                            saptatriṃśad marmmāṇi vyākhyātāni bhavanti || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.27]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.28"> 
 +                        <l> bhavanti cātra ślokāḥ || 
 +                            <caesura/> 
 +                             ūrvvyaḥ śirānsi ciṭipe sahakakṣapārśve ekaikamaṅgulamitā 
 +                            stanamūlagulphāḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             jñeyā dvir aṅgulamitā maṇibandhaṣaṣṭhā trīṇy eva jānuni paraṃ saha 
 +                            kurpparābhyāṃ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.28]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.29"> 
 +                        <l> hṛdbastikurccagudanābhi vadanti mūrddhni catvāri pañca ca gale daśa yāni 
 +                            ca dve || 
 +                            <caesura/> 
 +                             tāni ścapāṇitalakuñcitasanmitāni, śeṣāṇy avaihi parivartti tato 
 +                            gulārddhaṃ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.29]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.30"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.31"> 
 +                        <l> cchinneṣu pāṇicaraṇeṣu sirā mukhānām ākuñcanāt khalu nṛṇām asṛg alpam 
 +                            eti | 
 +                            <caesura/> 
 +                             chinneṣu pāṇicaraṇeṣu bhavanty atas tu<metamark function="yati" 
 +                                >,</metamark> nāleṣu vṛttamathiteṣu yathotpalāni || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.31]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.32"> 
 +                        <l> kṣipreṣu vatsatalajeṣu ca bhedadoṣāṅgacchatyasṛgbahurujañ ca karoti 
 +                            vāyuḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             evaṃ vināśam upayānti hi tatra viddhā kiñjalkapatramathanād iva 
 +                            paṅkajāni ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.32]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.33"> 
 +                        <l> marmmāṇi śalyaviṣayādrdham udāharanti yasmād dhi marmmasu hatā na 
 +                            bhavanti marttyāḥ | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.33]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.34"> 
 +                        <l> jīvanti tatra yadi vaidyaguṇena ke cit te prāpnuvanti vikalatvam 
 +                            asaṃśayaṃ hi || 
 +                            <caesura/> 
 +                             sambhinnajarjjaritakoṣṭhaśiraḥkapālā jīvanti śastravihataiś ca 
 +                            śarīradeśaiḥ | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.34]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.35"> 
 +                        <l> chinnaiś ca sakthibhujapādakarair aśeṣaṃ yeṣān na marmmapatitā vividhāḥ 
 +                            prahārāḥ || 
 +                            <caesura/> 
 +                             agnīṣomānilāḥ sattvaṃ rajaś ca tama eva ca | 
 +                            <caesura/> 
 +                             prāyeṇa marmmasu nṛṇāṃ<metamark function="yati">,</metamark> santi 
 +                            bhūtātmanā saha || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.35]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.36"> 
 +                        <l> tasmāt marmmasv abhihatā na jīvanti śarīriṇaḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             indriyārtheṣv asamvittir mmanobuddhiviparyayaḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.36]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.37"> 
 +                        <l> rujaḥ sutīvrā vividhā bhavanty asuhate nare || 
 +                            <caesura/> 
 +                             hate kālāntare cāpi<metamark function="yati">,</metamark> dhruvo 
 +                            dhātukṣayo nṛṇāṃ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.37]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.38"> 
 +                        <l> tato dhātukṣayāj jantur vvedanābhiś ca naśyati | 
 +                            <caesura/> 
 +                             hate vaikalyajanake<metamark function="yati">,</metamark> kevalaṃ 
 +                            vaidyanaipuṇāt || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.38]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.39"> 
 +                        <l> śarīrakṣayam āsādya vikalatvam avāpnuyāt | 
 +                            <caesura/> 
 +                             viśalyaghneṣu vijñeyo yo hetuḥ prāg udīritaḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.39]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.40"> 
 +                        <l> rujākarāṇi marmmāṇi kṣatāni vividhā rujaḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             kurvvanty ante ca vaikalyaṃ kuvaidyavaśago yadi || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.40]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.41"> 
 +                        <l> chedabhedābhighātebhyo dahanād dāraṇāt tathā | 
 +                            <caesura/> 
 +                             upaghātam vijānīyāt marmmaṇāṃ tulyalakṣaṇaṃ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.41]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.42"> 
 +                        <l> marmmābhighātas tu ca kaś cid asti yo 'lpātyayo vāpi niratyayo vā | 
 +                            <caesura/> 
 +                             prāyeṇa marmmasv abhitāḍitās tu vaikalyam arcchanty atha vā mriyante || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.42]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.43"> 
 +                        <l> marmmāṇy adhiṣṭhāya hi ye vikārā mūrcchanti kāye vividhā narāṇām | 
 +                            <caesura/> 
 +                             prāyeṇa te kṛcchratamā bhavanti narasya yatnair api sādhyamānāḥ || 
 +                            ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.6.43]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.6.trailer"> 
 +                        <l> iti śārīre ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ || 0 ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. SS.3.6.trailer]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 +                </div> 
 + 
 +                <div n="7" type="adhyāya"> 
 +                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 7]</head> 
 + 
 +                    <note xml:lang="en">The text of this adhyāya is a lightly edited transcript of 
 +                        NAK 5-333, waiting for full critical attention.</note> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.7.1"> 
 +                        <l> athātaḥ sirāvarṇṇanavibhaktiṃ śārīram vyākhyāsyāmaḥ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.7.1]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.7.2"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.7.3"> 
 +                        <l> sapta śirāśatāni bhavanti | yābhir idaṃ śarīram ārāma iva jalaharaṇībhiḥ 
 +                            | kedāra iva ca kulyābhir upasnihyate cākuñcanaprasāraṇābhir vviśeṣair 
 +                            ddrumapatrasevanīnām iva tāsām pratānām tāsāṃ khalu nābhimūlan tataḥ 
 +                            prasaranty ūrdhvam adhas tiryak ca ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.7.3]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.7.4"> 
 +                        <l> bhavati cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             yāvantyas tu sirāḥ kāye sambhavanti śarīriṇaḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             nābhyāṃ sarvvāṇi baddhās tāḥ pratanvanti samantataḥ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.7.4]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.7.5"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.7.6"> 
 +                        <l> tāsāṃ khalu mūlasirāś catvāriśat tāsu daśavātavahāḥ | daśa pittavahāḥ | 
 +                            daśa śleṣmavahāḥ | daśa raktavahā iti | tāsāṃ khalu vātavahānāṃ sirāṇāṃ 
 +                            vātasthānaga tānām pañcasaptatiśataṃ bhavati | tāvanty eva pittavahāḥ 
 +                            pittasthāne | raktavahāś ca yakṛtplīhāḥ | kaphavahāś ca kaphasthāne | 
 +                            evam etāni sapta śirāśatāni bhavanti |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.7.6]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.7.7"> 
 +                        <l> tatra vātavahānām ekasmin sakthini pañcaviṃśatiḥ sirā bhavanti | 
 +                            etenetarasakti vāhū ca vyākhyātau | koṣṭhe catustriṃśat tāsāṃ 
 +                            gudameḍhrasaṃśritāḥ śroṇyām aṣṭau dve dve pārśvayoḥ ṣaṭpṛṣṭhe tāvantya 
 +                            evodare daśa vakṣasi | jatruṇa ūrddhvam ekacatvāriṃśat tāsām aṣṭau 
 +                            jihvāyāṃ | nava nāsāyāṃ | dve grīvāyāṃ | hanvoś catasraḥ | netrayoḥ ṣaṭ 
 +                            lalāṭe tisraḥ karṇṇayoś catasraḥ | dve śaṃkhayoḥ | tisraḥ śirasītyevam 
 +                            etat pañcasaptatiśataṃ | vātavahānāṃ śirāṇāṃ vyākhyātaṃ | eṣa eva 
 +                            vibhāgaḥ śeṣāṇām evam etāni sapta śirāśatāni vyākhyātāni bhavanti |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.7.7]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.7.8"> 
 +                        <l> bhavanti cātra ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.7.8]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.7.8.0"> 
 +                        <l> yadā vāyur aduṣṭas tu sevate svavahāḥ sirāḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             tadāstuvalavarṇṇaujaḥ prasīdec ca manas tathā ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.7.8.0]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.7.8.1"> 
 +                        <l> kriyānām apratighātam amohaṃ buddhikarmmaṇāṃ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             karoty anyān guṇāṃś cāpi sirāḥ pavanasvaścaran ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.7.8.1]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.7.9"> 
 +                        <l> yadā tu kupito vāyuḥ stāḥ śirā pratipadyate | 
 +                            <caesura/> 
 +                             tadāsya rogā jāyante vividhā vātasambhavāḥ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.7.9]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.7.9.add"> 
 +                        <l> yadā tvakupitam pittaṃ sevate svavahāḥ sirāḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             avyāpannas tadāgnis tu samyak carati bhojanaṃ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[3.7.9.add]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.7.10"> 
 +                        <l> bhrājiṣṇutām annarucim agner ddīptim arogatāṃ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             karoty anyān guṇāṃś cāpi pittam atmasirāś caran ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.7.10]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.7.11"> 
 +                        <l> yadā tu kupitam pittaṃ tāḥ sirāḥ pratipadyate | 
 +                            <caesura/> 
 +                             tadāsya rogā jāyante vividhā pittasambhavāḥ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.7.11]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.7.11.1"> 
 +                        <l> yadā tv akupitaḥ śleṣmā svāḥ sirāḥ saṃprapadyate | 
 +                            <caesura/> 
 +                             āśayāḥ sandhayaś caiva varttantesya nirāmayāḥ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.7.11.1]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.7.12"> 
 +                        <l> sneham aṅgeṣu sandhīnāṃ sthairyam valam adīnatāṃ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             karoty anyān guṇāṃś cāpi valāsa svasirāś caran ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.7.12]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.7.13"> 
 +                        <l> yadā tu kupitaḥ śleṣmā tāḥ sirāḥ pratipadyate | 
 +                            <caesura/> 
 +                             tadāsya rogā jāyante vividhāḥ śleṣmasambhavāḥ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.7.13]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.7.13.1"> 
 +                        <l> yadā tv akupitaṃ raktaṃ sevate svavahāḥ sirāḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             tadāsya samyag jānāti sparśānāṃ tu śubhāśubhaṃ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.7.13.1]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.7.14"> 
 +                        <l> varṇṇaprasādanaṃ sthairyaṃ dhātūnāṃ puṣṭim eva ca | 
 +                            <caesura/> 
 +                             karoty anyān guṇāṃś cāpi raktam ātmasirāś caran ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.7.14]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.7.15"> 
 +                        <l> yadā tu kupitaṃ raktaṃ tāḥ sirāḥ pratipadyate | 
 +                            <caesura/> 
 +                             tadāsya rogā jāyante vividhā raktasambhavāḥ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.7.15]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.7.15.1"> 
 +                        <l> apraduṣṭāḥ śarīrāṇi dhārayanti rasair hitaiḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             kalpante ca vikārāya praduṣṭā nātra saṃśayaḥ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.7.15.1]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.7.16"> 
 +                        <l> na hi vātasirāḥ kaścit na pittaṃ kevalaṃ sirāḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             śleṣmāṇañ ca vahanty etāḥ sarvvāḥ sarvvavahāḥ sirāḥ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.7.16]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.7.17"> 
 +                        <l> praduṣṭānān tu doṣāṇāṃ mūrcchitānām pradhānatān | 
 +                            <caesura/> 
 +                             dhruvam unmārggagamanaṃ sarvvāḥ sarvvavahā hyataḥ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.7.17]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.7.18"> 
 +                        <l> tatrāruṇā vātavahā nīlāḥ pittavahāḥ sirāḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                            <gap extent="1" unit="line"/> 
 +                            <caesura/> 
 +                             asṛgvahāś ca rohiṇyo gauryaḥ śleṣmavahāḥ sirāḥ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.7.18]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.7.19"> 
 +                        <l> ata ūrddhvaṃ pravakṣyāmi yās tv avadhyāḥ sirā nṛṇāṃ |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.7.19]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.7.20"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.7.21"> 
 +                        <l> śākhāsu ṣoḍaśā vyadhyāḥ koṣṭhe dvātriṃśad eva tu | 
 +                            <caesura/> 
 +                             jatrorūrddhvan tu pañcāśad avyadhyāḥ parikīrttitāḥ |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.7.21]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.7.19cd"> 
 +                        <l> vaikalyaṃ maraṇam vāśu vyadhyāt tāsāṃ dhruvam bhavet ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.7.19cd]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.7.22"> 
 +                        <l> tatra sirāḥ śatam ekasmin sakthini bhavanti | tāsāṃ jaladhārā tvekā 
 +                            tisraś cābhyantarataḥ | tatrorvvīsaṃjñe dve lohitākṣa saṃjñakā tās tv 
 +                            avyadhyāḥ | etenetarasakthi vāhū ca vyākhyātau | evam aśastrakṛtyāḥ 
 +                            ṣoḍaśaśākhāsu | śroṇyāṃ dvātriṃśat | tāsām aṣṭāvaśastrakṛtyāḥ | dve dve 
 +                            vaṃkṣaṇaciṭipayor evaṃ kaṭīkataruṇayoś ca | aṣṭāvaṣṭāv ekaikasmin pārśve 
 +                            tāsām ekaika ūrddhvage ubhayato dve pārśve sandhisaṃśrite ca pariharet | 
 +                            caturvviṃśatiḥ pṛṣṭhe pṛṣṭhavaṃśam ubhayataḥ | tāsāṃ vṛhatī saṃjñe 
 +                            ūrddhvagāminye dve pariharet | tāvantya evodare tāsāṃ meḍhropari 
 +                            romarājīm ubhayato dve dve pariharet | catvāriśaṃd vakṣasi tāsāṃ 
 +                            caturddaśāśastrakṛtyā hṛdi dve stanamūle saṃśrite tu dve dve pariharet | 
 +                            stanam ubhayataś catasraḥ pariharet | dve dve cāpālāpe stambheṣv ity e 
 +                            va dvātriṃśadaśastrakṛtyāḥ | śroṇī pṛṣṭhodaroraḥsu bhavanti 
 +                            catiḥṣaṣṭiśataṃ mūrddhani tāsāṃ viṃśatiḥ | śirodharāyāṃ tāsām aṣṭau 
 +                            catasraś ca marmmasaṃjñāḥ | dve kṛkāṭikayos tāvantya eva vidhurayoḥ 
 +                            hanvor ubhayato aṣṭāvaṣṭau tāsāṃ tu sandhinivaṃdhanyau dve dve pariharet 
 +                            | ṣaṭtriṃśaj jihvāyāṃ tāsām adhaḥ ṣoḍaśāśastrakṛtyā rasavāhinyaḥ | 
 +                            catuvviṃśatir nnāsāyāṃ tāsām aupanāsyāś catasraḥ parihare tāsām eva ca 
 +                            tāluny ekā ṣaṭtriṃśad ubhayor nnetrayoḥ | tāsām ekaikām apāṅgayoḥ 
 +                            pariharet | lalāṭe ṣaṣṭistāsāṃ keśāntānugatāś catasraḥ pariharet | 
 +                            āvarttayor ekaikāsthapaṇyāś caikā pariharttavyāḥ karṇṇayoḥ pañ ca pañca 
 +                            | tāsāṃ śabdavahām ekaikāṃ pariharet | śaṃkhayoś ca tāvantya eva tāsāṃ 
 +                            śaṃkhasandhigatām ekaikām pariharet | dvādaśamūrddhani tāsām utkṣepayoḥ 
 +                            | dve dve sīma manteṣv ekaikām adhipatau parihared iti ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.7.22]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.7.22.add1"> 
 +                        <l> bhavanti cātra ślokāḥ || 
 +                            <caesura/> 
 +                             sirāśatānāṃ saptānāṃ śarīreṣu śarīriṇāṃ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             aśastrakṛtyā navatis tathāṣṭau ca vinirddiśet | ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.7.22.add1]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.7.22.add2"> 
 +                        <l> spandinyau jaladhāriṇyau yāś ca marmma samāśritāḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             avyadhyās tā vijānīyāt snāyusandhigatāś ca yāḥ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.7.22.add2]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.7.22.add3"> 
 +                        <l> vaikalpamaraṇañ cāpi vyadhādāsāṃ dhruvaṃ bhavet |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.7.22.add3]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.7.23"> 
 +                        <l> vyāpnuyād vākhilaṃ dehaṃ nābhitaḥ prasṛtāḥ sirāḥ || 
 +                            <caesura/> 
 +                             pratānāḥ padminī kandā dvisādīnāṃ yathājalaṃ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. SS.3.7.23]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.7.trailer"> 
 +                        <l>iti śārīre saptamo dhyāyaḥ ||</l> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 +                </div> 
 + 
 +                <div n="8" type="adhyāya"> 
 +                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 8]</head> 
 + 
 +                    <note xml:lang="en">The text of this adhyāya is a lightly edited transcript of 
 +                        NAK 5-333, waiting for full critical attention..</note> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.8.1"> 
 +                        <l> athāto vyadhavidhiṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.8.1]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.8.2"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.8.3"> 
 +                        <l> tatra 
 +                            bālasthavirabhīrurūkṣakṣatakṣīṇamadyādhvastrīkarṣitānāsitavāntaviraktadantabastiklībagarbbhiṇīkāsaśvāsaśoṣapravṛddhajvarātīsārākṣepakapakṣāghātopavāsapīḍitānāṃ 
 +                            sirānavyadhyāḥ || kiṃ kāraṇameṣāṃ tu khalu vedhādindriyasaṃmohaḥ śoṣo vā 
 +                            bhavati | raktapittino raktātyayād vātakopo mṛtyurvvā | garbbhiṇyas tu 
 +                            garbbhaśoṣapatanahīnāṅgānāyuṣkatā vā garbbhasya ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.8.3]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.8.3a"> 
 +                        <l> bhavati cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             pratiṣiddhānāvaśekāṃ tu śeṣāṇām api dehināṃ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             vyādher vvivṛddhir mṛtyur vvā sirāvedhena sambhavet || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.8.3a]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.8.3b"> 
 +                        <l> yāś cāvyadhyā dṛṣṭādṛṣṭāś cāyantritāyantritā notthitā iti || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.8.3b]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.8.4"> 
 +                        <l> śoṇitamokṣasādhyāś ca vikārāḥ prāgabhihitāḥ | teṣv apakṣeṣu cānyeṣu 
 +                            cānubhukteṣu yathābhyāsam anatyayañ ca sirāṃ vyadhayet || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.8.4]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.8.5"> 
 +                        <l> pratiṣiddhānām api ca viṣopasargge sirāvyadhanam apratiṣiddhaṃ </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.8.5]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.8.6"> 
 +                        <l> tatra snigdhasvinnam āturaṃ yathā doṣapratyanīkaṃ dravaprāyam annaṃ 
 +                            bhuktavantaṃ yavāgūm pītam vā yathākālam upasthāpyāsīnaṃ sthitam vā 
 +                            prāṇān abādhamānaḥ | plotapaṭṭaś carmmāntarvvalkalalatānām anyatamena 
 +                            yantreṇa yantrayitvā nātigāḍhannātiśithilaṃ śarīrapradeśam āsādya 
 +                            vidhivacchastramādāya yathoktāṃ sirāṃ vyadhayet | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.8.6]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.8.7"> 
 +                        <l> tatra vyadhyasirāṃ | naivātiśīte nātyuṣṇe na pravāte na ca durddine | 
 +                            sirāṇāṃ vyadhanaṃ kāryam aroge vā kadācana || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.8.7]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.8.8"> 
 +                        <l> tatra vyadhyasirāṃ puruṣaṃ pratyād ity amukhamarannimātrocchrite 
 +                            niveśyāsane sakthnor ākuñcitayor nniveśya kurpparasandhidvayaṃ 
 +                            hastāvantagūḍhāṅguṣṭhakṛtamuṣṭīm anyayo<unclear ana="visarga seems to be 
 +                                inserted later slightly above the line." 
 +                                >ḥ</unclear> sthāpayitvā yantraśāṭakena parikṣipya grīvāyām anyena 
 +                            paścāt sthitena puruṣeṇa vāmahastena śāṭakāntadvayaṃ grāhayitvā 
 +                            sirotthāpanārtham asṛksrāvaṇārthañ ca yantram pramāṇena pīḍayet | 
 +                            karmmapuruṣaś ca mukhaṃ vāyunā pūrayet | uttamāṅgagatānām eṣa 
 +                            sirotthāpam ayantravidhiḥ | sthitasakthim īṣet kuñcitapādam uccaiḥ 
 +                            sthāpayitvā vyadhapradeśasyopari samyag yantram badhvā pādasirām vidhyet 
 +                            | upaviṣṭasya hastaṃ gūḍhāṃ<sic ana="seems cancelled" 
 +                            >ṣṭha</sic>guṣṭhanibaddhamuṣṭiṃ samyagāsane sthāpayitvā hastasirāṃ 
 +                            vidhyet | gṛdhrasīviśvacyorākuñcitajānukurpparasya 
 +                            śroṇīpṛṣṭhaskandheṣūnnamitapṛṣṭhasya udarorasau prasārito rasaḥ 
 +                            sphurjjitadehasya bāhūbhyām avalambamānasya pārśvayoḥ | 
 +                            avanamitameḍhrasya meḍhraṃ | unnāmitavidaṣṭajihvāsyādhojihvāyām | 
 +                            ativyātānānanasya tāluni dantamūle ca | evaṃ yantropāyān anyāṃś ca 
 +                            sirotthāpanahetūn buddhyāvekṣya śarīravaśena vyādhivaśena ca vidadhyād 
 +                            iti | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.8.8]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.8.9"> 
 +                        <l> māṃsaleṣv avakāseṣu vrīhimukhena yavamātraṃ nidadhyād vrīhimātram vā | 
 +                            ato nyathārddhayavamātram asthnām upari kuṭhārikayā || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.8.9]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.8.10"> 
 +                        <l> bhavaṃti cātra || vyabhre varṣāsu vidhyeta grīṣmakāleṣu śītale | 
 +                            hemantakāle madhyāhne śastrakālās trayaḥ smṛtāḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.8.10]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.8.11"> 
 +                        <l> dviprakārapramathitadhārayā yāsravedasṛk | muhūrttaṃ ruddhvā tiṣṭhec ca 
 +                            suviddhāntāṃ vinirddiśet || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.8.11]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.8.12"> 
 +                        <l> yathā kusumbhapuṣpebhyaḥ pūrvvaṃ sravati pītikā | tathā sirāsu viddhāsu 
 +                            duṣṭam agre pravarttate || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.8.12]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.8.13"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.8.14"> 
 +                        <l> kṣīṇasya bahudoṣasya mūrcchayopadrutasya vā | bhūyo 'parāhṇe visrāvyāt 
 +                            tūttare 'hani vāyunaḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.8.14]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.8.15"> 
 +                        <l> saśeṣadoṣarudhiram api kuryād vicakṣaṇaḥ | na cātinisṛtaṃ kuryāc cheṣaṃ 
 +                            saṃśamanair jjayet || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.8.15]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.8.16"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.8.17"> 
 +                        <l> tatra 
 +                            pādadāhapādaharṣacipyavātaśoṇitapādakaṇṭakavipādikāpādadārīprabhṛtiṣu 
 +                            rogeṣu kṣipramarmmopariṣṭād dvyaṅgule vrīhimukhena sirāṃ vyadhayet | 
 +                            ślīpadeṣu yathoktaṃ kroṣṭukaśirṣavātavedanāsu sakthisaṃsritāṃ | 
 +                            gulphasandher upari caturaṅgule apacyāmindrabaster adhastād dvyaṅgule | 
 +                            jānusandher upari caturaṅgule gṛdhrasyāmūrusaṃdhisanniviṣṭāṃ | galagaṇḍe 
 +                            śroṇipratisamantāt pravāhikā<sic ana="perhaps the anusvāra is cancelled" 
 +                                >ṃ</sic>yāṃśūlinyāṃ parivarttikopadaṃśaśūkavyāpatsu meḍhramadhye | 
 +                            etenetarasakthibāhūvyākhyātau || viśeṣatas tu 
 +                            vāmabāhukurpparasandhāvabhyantarato bāhumadhye plīhni etām eva 
 +                            dakṣiṇabāhuyakṛddālye | etām eva ca kāsaśvāsayor apyādiśanti | 
 +                            gṛdhrasyāmiva vipaṃcyām vāmapārśvakakṣastanāntarayor antarasthām 
 +                            vidradhau pārśvaśūle ca | etām eva ca kaphodare | dakṣiṇapārśve 
 +                            bāhuśoṣāpabāhukayor bbāhumadhye eke vadanty aṃsamadhye 
 +                            trikasandhimadhyagatān tṛtīyake | skandhasandhigatānām 
 +                            anyatarapārśvasaṃsthitānāñ caturthake | hanusandhimadhyagatām apasmāre | 
 +                            śaṃkhasandhigatānām unmāde | jihvāroge<metamark cert="high" 
 +                                function="to_indicate_insertion_in_some_line_of_the_folio" 
 +                                place="above">dī 3</metamark>ṣv adhojihvāyāṃ | dantavyādhiṣu 
 +                            dantamūle | tāluni tālavye ca | karṇṇayor upari samantāt karṇṇaśūle 
 +                            tadroge ca | gandhāghrāṇe nāsārogeṣu nāsāgre | timirākṣipākaprabhṛtiṣv 
 +                            akṣcāmayeṣūpanāsyāṃ lālāṭīm āpāṅgī vā | etām eva 
 +                            śirorogādhimanthaprabhṛtiṣu ca rogeṣu | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.8.17]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.8.18"> 
 +                        <l> tatra durvviddhātividdhākuñcitā piccitā kuṭṭitā aprasrutānutīrṇṇā 
 +                            anteviddhāpariśuṣkākūṇitā vepitā anutthitaviddhā | avyadhyaviddhā 
 +                            śastrahatā tiryagviddhā | aviddhā vidrutā dhenukā punaḥ punarvviddhā 
 +                            marmmasirāsnāyvasthisandhiṣu viddhā ceti | viṃśatiṃ duṣṭavyadhyā 
 +                            bhavanti || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.8.18]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.8.19"> 
 +                        <l> tatra sūkṣmaśastrapraṇidhānān nāsṛgvyaktaṃ sravati | tatra rujā śophau 
 +                            bhavataḥ | sā durvviddhā nāma | pramāṇātiriktaviddhāyāmantaḥ śoṇitam 
 +                            praviśatyatipravṛttirvvā bhavati sātividdhā nāma kuñcitāyām apyevaṃ | 
 +                            kuṇṭhaśastrapramathitāpṛthulabhāvam āpannā piccitā nāma 
 +                            anāsāditamantayoś ca bahuśaḥ | kuṭṭitākuṭṭitā nāma śītabha<sic ana="two 
 +                                oblique lines above it                             perhaps 
 +                                indicating that it is cancelled" 
 +                                >yā</sic><metamark cert="high" 
 +                                function="to_indicate_insertion_in_some_line_of_the_folio" 
 +                                place="below">sma</metamark>mūrcchābhir apravṛttaśoṇitā aprasrūtā 
 +                            nāma tīkṣṇamahāmukhaśastraviddhā anudīrṇṇā nāma 
 +                            alparaktasrāvinyanteviddhā nāma| kṣīṇaśoṇitānilapūrṇṇāpariśuṣkā nāma | 
 +                            caturthabhāgamāsāditā kiñcitpravṛttaśoṇitākūṇitā nāma | 
 +                            dutthānabandhodveṣiṇyāśoṇitasaṃmoho bhavati | sā vepitā nāma | 
 +                            anusthitāyām apyevamaśastrakṛtyā avyadhyā nāma | chitvāt ipravṛttaśoṇitā 
 +                            kriyāsaṅgrahakarī śastrahatā nāma | 
 +                            tiryakpraṇihitaśastrākiñciccheṣātiryagviddhā nāma | bahuśaḥ kṣatā 
 +                            hīnaśastrapraṇidhānenāviddhā nāma | anavasthitaviddhā vidrutā nāma | 
 +                            vyadhapradeśasya bahuśovaghaṭṭanādasaṃārohamāṇavyadhā 
 +                            raktasrāvinyatyarthaṃ dhenukā nāma | punaḥ punaḥ praṇidhānā 
 +                            sirāmarmmasnāyvasthisaṃdhiṣu viddhā rujāśophau vaikalyam maraṇam vā 
 +                            bhavati || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.8.19]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.8.20"> 
 +                        <l> bhavanti cātra || sirāsuśikṣito nāsti calāhyetāḥ svabhāvataḥ | matsyavat 
 +                            parivarttante tasmād yatnena tāḍayet || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.8.20]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.8.21"> 
 +                        <l> ajānatā gṛhīte tu śastre kāyanipātite | bhavanti vyāpadastv etā bahavaś 
 +                            cāpy upadravāḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.8.21]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.8.22"> 
 +                        <l> snehādibhiḥ kriyāyogair nna tathā lepanair api | yāṃty āśu vyādhayaḥ 
 +                            śāntiṃ yathā samyak sirāvyadhāt || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.8.22]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.8.23"> 
 +                        <l> sirāvyadhaṃ cikitsārthaṃ śalyatantre vidhīyate | yathā samyak praṇihitā 
 +                            bastiḥ kāyacikitsite ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.8.23]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.8.24"> 
 +                        <l> tatra snigdhasvinnavāntaviriktānuvāsitāsthāpitaviddhasirair mmanuṣyaiḥ 
 +                            pariharttavyāni || 
 +                            krodhāyāsamaithunadivāsvapnoccairbbhāṣyavyāyāmayānāsanānisthānacaṃkramaṇaśītavātātapaciruddhāsātmyājīrṇṇānyācalalābhātmāsameke 
 +                            manyante | vistaram eṣām upariṣṭād vakṣyāmaḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.8.24]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.8.25"> 
 +                        <l> bhavati cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             sirāviṣāṇatumbībhir jjalaukābhiḥ padais tathā | avagāḍhaṃ yathāpūrvvaṃ 
 +                            kriyate duṣṭaśoṇitaṃ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.8.25]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.8.26"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.8.trailer"> 
 +                        <l> iti śārīre 'ṣṭamo 'dhyāyaḥ || </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. SS.3.8.trailer]</trailer> 
 +                    </lg> 
 +                </div> 
 + 
 +                <div n="9" type="adhyāya"> 
 +                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 9]</head> 
 + 
 +                    <note xml:lang="en">The text of this adhyāya is a lightly edited transcript of 
 +                        NAK 5-333, waiting for full critical attention.</note> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.9.1"> 
 +                        <l> athāto dhamanīvyākaraṇaṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.9.1]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.9.2"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.9.3"> 
 +                        <l> caturvviṃśatir ddhamanyo bhavanti | tās tu nābhiprabhavāḥ | tatra kecid 
 +                            āhur ācāryāḥ sirādhamanīsrotasām avibhāgaḥ sirāvikārā eva hi dhamanyaḥ 
 +                            srotānsi ceti | tat tu na samyag atrocyate | anyā eva hi dhamanyaḥ 
 +                            srotānsi sirāśceti | kasmād | vyañjanānyatvāt mūlasanniyamāt 
 +                            karmmavaiśeṣyād āgamāc ca | kevalaṃ tu parasparapratānasannikarṣāt 
 +                            sadṛśakarmmatvāt saukṣmyāc ca vibhaktakarmmaṇām apy avibhāga iva 
 +                            karmmasu bhavati |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.9.3]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.9.4"> 
 +                        <l> tāsāṃ khalu nābhiprabhavāṇām ūrddhvagā daśa daśa cādhogāminyaś catasras 
 +                            tiryaggāḥ |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.9.4]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.9.5"> 
 +                        <l> ūrddhvagāḥ khalu śabda<pc> </pc>sparśa<pc> </pc>rūpa<pc 
 +                                > </pc>rasa<pc> </pc>gandha<pc> </pc>praśvāsocchvāsa<pc 
 +                                > </pc>prakṣita<pc> </pc>jṛmbhita<pc> </pc>hasita<pc 
 +                                > </pc>kathita<pc> </pc>ruditādīn viśeṣān abhivahantyaḥ śarīran 
 +                            dhārayanti | tās tu hṛdayam abhiprapannās tridhā tridhā jāyante | tās 
 +                            triṃśat tāsāṃ tu vātapittaśleṣmaśoṇitarasān dve dve vahatas tā daśa | 
 +                            śabdasparśarūparasagandhān aṣṭābhir gṛhṇīte | dvābhyāṃ bhāṣate dvābhyāṃ 
 +                            ghoṣaṃ karoti | dvābhyāṃ svapiti dvābhyāṃ pratibudhyate | dve 
 +                            asravāhinyo dve stanyaṃ striyā vahataḥ stanasaṃśritā eva | śukraṃ 
 +                            narasya stanayor abhivahatas tās tv etās triṃśat savibhāgā vyākhyātāḥ | 
 +                            etābhir ūrddhvan nābher udarapārśvapṛṣṭhoraḥ skandhagrīvāśīrṣabāhavo 
 +                            dhāryante yāpyante ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.9.5]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.9.11"> 
 +                        <l> bhavati cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             pañcādhibhūtās tv atha pañcakṛtvaḥ 
 +                            <caesura/> 
 +                             pañcendriyam pañcādhā bhāvayanti | 
 +                            <caesura/> 
 +                             pañcendriyaṃ pañcādhā bhāvayitvā 
 +                            <caesura/> 
 +                             paṃcatvam āyānti vināśakāle ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.9.11]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.9.6"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.9.7"> 
 +                        <l> adhogamās tu vātamūtrapurīṣaśukrārttavān abhivahanti | tās tu pittāśayam 
 +                            abhiprapannās tatrastham annapānarasam abhipakvam auṣṇād vivecayantyo 
 +                            'bhivahantyas tarpayanti ūrddhvagānān tiryaggānāñ ca rasasthānāñ 
 +                            cābhipūrayanti | tatra mūtrapurīṣasvedāṃś ca vivecayaṃty 
 +                            āmapakvāśayāntare tridhā tridhā prajāyante tāṃs triśat | tāsān tu 
 +                            vātapittakaphaśoṇitarasān dve dve vahatas tā daśa | dve annavāhinyau | 
 +                            antrāśrite toyavahe dve dve mūtrabastim abhiprapanne | 
 +                            śukraprādurbbhāvāya ca dve | evaṃ raktam abhivahate | nārīṇām 
 +                            ārttavasaṃjñe dve | varcconiḥsarataḥ sthūlāntrapratibaddhe dve | aṣṭāv 
 +                            anyas tiryaggās tāḥ svedam arppayanti | tās tv etās triṃśat saṃvibhāgā 
 +                            vyākhyātāḥ | tābhir adho nābheḥ 
 +                            pakvāśayaikaṭīmūtrabastigudameḍhrasakthīni dhāryante | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.9.7]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.9.8"> 
 +                        <l> bhavati cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             adhogamās tu kurvvanti karmmāṇy etāni sarvvaśaḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             tiryaggās tv eva vakṣyāmi karmma cāsāṃ yathātathaṃ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.9.8]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.9.9"> 
 +                        <l> tiryaggānāṃ tu catasṛṇām ekaikā śatadhā sahasradhā ca bhidyante | tās tv 
 +                            asaṃkhyeyā | tābhir idaṃ śarīraṃ gavākṣitaṃ vibaddham ātatañ ca | tāsāñ 
 +                            ca mukhāni romakūpapratibaddhāni yaiḥ sveda prasravati rasaś 
 +                            cābhisantarppayati antar bbahiś ca | tābhir eva 
 +                            cābhyaṅgapariṣekāvagāhāvalepanavīryāṇy antaḥśarīram abhiprapadyante 
 +                            tvaci vipakvāni | tābhir eva ca sparśaṃ śubham aśubham vā gṛhṇīte | tāś 
 +                            catasro dhamanyaḥ sarvvāṅgagatāḥ savibhāgā vyākhyātāḥ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.9.9]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.9.9.add"> 
 +                        <l> bhavataś cātra ślokau || 
 +                            <caesura/> 
 +                             dhamanyaḥ sarvva evaitāḥ pratibaddhā yathendriyaṃ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             jāgratāṃ svapatām vāpi vahantīndriyagocare ||<anchor 
 +                                xml:id="SS.3.9.9.add-n1"/></l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.9.9.add]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.9.10"> 
 +                        <l> yathā svabhāvataḥ khāni mṛṇāleṣu biseṣu ca | 
 +                            <caesura/> 
 +                             tathaiva tāsāṃ dvārāṇi raso yair upacīyate ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.9.10]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.9.12"> 
 +                        <l> ata ūrddhvaṃ srotasāṃ mūlaṃ viddhalakṣaṇaṃ vyākhyāsyāmaḥ | tāni tu 
 +                            prāṇānnodakarasaraktamāṃsamedomūtrapurīṣaśukrārttavavahāni yeṣv 
 +                            adhīkāraḥ | eṣāṃ viśeṣā bahavaḥ | teṣāṃ prāṇavahe dve, tayor<anchor 
 +                                xml:id="SS.9.9.12-n1"/> mūlaṃ hṛdayaṃ rasavahinyaś ca dhamanyas | 
 +                            tatra viddhasya krośana<pc> </pc>vinamana<pc> </pc>bhramaṇāni saṃjñānāśo 
 +                            maraṇañ ca | udakavahe dve tayor mmūlam dvayaṃ āmāśayo 'nnavāhinyaś ca 
 +                            dhamanyaḥ | tatra viddhasya prāṇavahaviddhavat maraṇaṃ talliṅgaś ca | 
 +                            raktavahe dve tayor mūlaṃ yakṛtplīhānau | tatra viddhasya śyāvāṅgatā 
 +                            jvaraḥ pāṇḍutā dāhaḥ śoṇitābhigamanañ ca | māṃsavahe dve tayor mmūlaṃ 
 +                            snāyustvagraktavahāś ca nāḍyas | tatra viddhasya śvayathur mmāṃsaśoṣaḥ 
 +                            sirāgranthayo mmaraṇañ ca | medovahe dve tayor mmūlaṃ kaṭīvṛkkau ca | 
 +                            tatra viddhasya svedāgamanaṃ snigdhāṅgan tāluśoṣaś ca | mūtravahe dve 
 +                            tayor mmūlaṃ bastimeḍhrañ ca | tatra viddhasyānaddhabastitā 
 +                            mūtranirodhastabdhameḍhratā ca | purīṣavahe dve tayor mmūlam pakvāśayo 
 +                            gudaś ca | tatra viddhasyānāho durggandhatā grathitāntratā ca | 
 +                            śukravahe dve tayor mmūlaṃ stanau vṛṣaṇau ca | tatra viddhasya klaibyaṃ 
 +                            cirād vā prasekaḥ praseke cālpaśukradarśanaṃ sevanīcchedād 
 +                            rujāprādurbbhāvo maraṇañ ca |<anchor xml:id="SS.3.9.12-n2"/> 
 +                            srotoviddhan tu pratyākhyāyopakrameta | uddhṛtaśalyaṃ tu 
 +                            kṣatavidhānenopakramed iti | </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.9.12]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.9.13"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.9.13.add1"> 
 +                        <l> ślokau || 
 +                            <caesura/> 
 +                             ya evaṃ na prajānāti srotasām mūlaniścayaṃ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             mahadbhayam avāpnoti na sa karmmasu siddhyati ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[13.add1]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.9.13.add2"> 
 +                        <l> yaḥ samyag etaṃ jānīyāt sa bhaved rājasammataḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             pūjārho bhiṣajāṃ hy eṣa iti dhanvantarer mataṃ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[13.add2]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.9.trailer"> 
 +                        <l> iti dhamanīvyākaraṇaṃ śārīrannavamodhyāyaḥ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. SS.3.9.trailer]</trailer> 
 +                    </lg> 
 +                </div> 
 + 
 +                <div n="10" type="adhyāya"> 
 +                    <head xml:lang="en">[Adhyāya 10]</head> 
 + 
 +                    <note xml:lang="en">The text of this adhyāya is a lightly edited transcript of 
 +                        NAK 5-333, waiting for full critical attention.</note> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.1"> 
 +                        <l> || athāto garbbhiṇīvyākaraṇaṃ śārīram vyākhyāsyāmaḥ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.1]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.2"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.3"> 
 +                        <l> tatra garbhiṇīm prathamadivasāt prabhṛtyādi sennityaṃ 
 +                            hṛṣṭaśucyalaṃkṛtavāsasā śāntimaṅgaladevatābrāhmaṇaguruparā ca 
 +                            bhavitavyaṃ | malinavikṛtahīnagātrāṇi ca na spṛśet | 
 +                            durggandhadurddaśanāni ca dūrata eva pariharet | vahin 
 +                            nniḥkṛṭāśūnyāgāracaity aśmaśānacaity avṛkṣasevāś ca krodhāyāsakarāṃś ca 
 +                            bhāvān uccair bhāṣyādikaṃ ca pariharet | udvejanīyāś ca kathāḥ śuṣkam 
 +                            paryuṣitaṃ kuthitaṃ klinnaṃ cānnanopayuñjīta yāni ca garbham 
 +                            vyāpādayanti | na ca tailābhyaṅgotsādanādīni niseveta | na cāyāsayec 
 +                            charīraṃ pūrvvoktāni ca pariharet | śayanāsanañ ca samṛddhās taraṇaṃ 
 +                            nātyucchritam apāśrayopetam asaṃvādham vidadhyāt | hṛdyaṃ 
 +                            dravamadhuraprāyasnigdhan dīpanīyaṃ saṃskṛtabhojanañ ca bhojayet 
 +                            sāmānyam etad ā prasavakālāt |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.3]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.4"> 
 +                        <l> viśeṣatas tu garbbhiṇī prathamadvitīyatṛtīyeṣu māseṣu 
 +                            madhuraśītadravaprāyamāhāramā āseveta | caturthe māse payo navanītam 
 +                            āhāram āharet | pañcame kṣīrasarppiḥ saṃsṛṣṭaṃ | ṣaṣṭhe 
 +                            svadaṃṣṭrāsiddhasya sarppiṣā pakṣamātraṃ yuktyā yavāgūm pāyayet | 
 +                            saptame pṛthak parṇyādisiddham evam āpyāyyate garbhaḥ | aṣṭame khalv 
 +                            enāṃ vadarodakena valātivalāpayodadhimas tu 
 +                            tailamadhughṛtaśatapuṣpāmiśreṇāsthāpayet purāṇapurīṣaśuddhyartham 
 +                            anulomārthañ ca vāyos tataḥ payo madhurasiddhena tailenānuvāsayet | 
 +                            anulome hi vāyau sukham prasūyate | nirupadravāś ca bhavanti | ata 
 +                            ūrddhvaṃ snigdhābhir yavāgūbhir jjāṅgalarasaiś copahared ā prasavakālāt 
 +                            | evam upakrāntāsnigdhāvalavatīsukham anupadravā prasūyate |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.4]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.5"> 
 +                        <l> navame māsi sūtikāgāram enāṃ praveśayet | praśaste tithyādau | 
 +                            tatreṣṭāgāraṃ brāhmaṇakṣattriyavaiśyaśūdrāṇāṃ śvetaraktakṛṣṇeṣu 
 +                            bhūmipradeśeṣu | vilvanyagrodhatindukanirmmitaṃ sarvvāgāran tat mayañ ca 
 +                            paryavanaddhaṃ samupaliptabhittiparicchadaṃ prāgdvāram udagdvāram 
 +                            vāṣṭahastāyata caturhastavistṛtaṃ rakṣāmaṅgalasampannam vidheyaṃ |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.5]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.6"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.7"> 
 +                        <l> tatropasthitaprasavāyāḥ kaṭīpṛṣṭhaṃ pratisamantād vedanā bhavati | 
 +                            mūtramabhīkṣṇam prasicyate | yonimukhāc ca śleṣmā </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.7]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.8"> 
 +                        <l> prajāyiṣyamāṇāṃ tusvabhyaktām uṣṇodakapariṣiktagātrīṅ 
 +                            kṛtamaṅgalāmathenāṃ sa ghṛtāṃ yavāgūṃ kaṇṭhāt pītavatī mṛduni 
 +                            kṛtopadhānavistīrṇṇe śayane sthitāmābhugnasakthinīmuttānām aśaṅkanīyās 
 +                            tisraś catasraḥ pariṇatavayasaḥ | vrajananakuśalāḥ kalpitanakhyaḥ 
 +                            paricareyuriti ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.8]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.9"> 
 +                        <l> athāsyā viśikhāntaram anulomāyām anusukham abhyañjyāt | brūyāc cainām 
 +                            etāḥ subhage pravāhayaś ceti | mā cāprāptāvīḥ pravāhiṣṭhāḥ | anāgatā 
 +                            svāviṣu pravāhamāṇāḥ | badhiraṃ mūkaṃ srastahanuṃ mūrddhābhighātinaṃ 
 +                            kāsaśvāsaśoṣopadrutaṃ kuvjaṃ vikaṭam vā janayati |tasmād anāgatāvī na 
 +                            pravāheta | sraste tu kukṣau vimukte garbhanāḍī pravandhe samūle 
 +                            śroṇīvaṃkṣaṇabastiśiraḥ supravāheta śanaiḥ śanais tato garbhayonimukhaṃ 
 +                            prapannagāḍhataram āviśalyabhāvāt |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.9]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.10"> 
 +                        <l> tatra pratilomam anupānaṃ pāyayet śosayet |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.10]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.11"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.12"> 
 +                        <l> jātasyolbaṃ viśodhyāsyaṃ saindhavasarppiṣāṣṭāṅgulāvaśeṣāṃ nāḍīm 
 +                            baddhayitvā kuṣṭhatailenābhyajya sūtreṇābaddhya kumārasya grīvāyām 
 +                            vadhnīyāt |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.12]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.13"> 
 +                        <l> atha kumāraṃ śītābhir adbhir āśvāsya jātakarmmaṇi 
 +                            madhusarppiranantāmiśraṃ vrahmīrasena suvarṇṇamaṅgulyā nāsikayā lehayet 
 +                            | sūtikāñ ca ghṛtatailayor anyatarasya mātrāṃ pipalyādi kaṣāyam anupānam 
 +                            pāyayet | valavatīm avalāṃ yavāgūn trirātram pañcarātram vā || ata 
 +                            ūrddhvaṃ snigdhenānnasaṃsarggeṇopacaret snehanity ā ca syāt |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.13]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.14"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.15"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.16"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.17"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.18"> 
 +                        <l> prāyaś cainām prabhūtenoṣṇodakena pariṣiñcet krodhāyāsamaithunādīṃś ca 
 +                            pariharet ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.18]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.19"> 
 +                        <l> bhavati cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             mithyācārāt sūtikāyā yo vyādhir upajāyate | 
 +                            <caesura/> 
 +                             sa kṛcchrasādhyo 'sādhyo vā bhaved dhātvapakarṣarṇāt ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.19]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.20"> 
 +                        <l> tasmāt tāṃ deśakālau tu vyādhisātmyena karmmaṇā | 
 +                            <caesura/> 
 +                             parīkṣyopacaren nityam evaṃ nātyayam āpnuyāt ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.20]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.21"> 
 +                        <l> athāmarāmapatantīm pātayet kaṇṭham asyāḥkeśaveṣṭitayāṅgulyā pramṛśet 
 +                            kaṭukā lāvukṛtavedhanasarṣapasarppanirmmocakair vvā kuṭatailair yonim 
 +                            udrūpayet | lāṅgalakīmūlakalkena vāsyāḥ pāṇipādatalam ālimpet | 
 +                            kuṣṭhalāṅgalakīmūlakalkam vā madyamūtrayor anyatareṇa pāyayet | 
 +                            śālimūlakalkam vā 'pi ppalyādikalkam vā madyena | 
 +                            siddhārthakakuṣṭhailālāṅgalakīmahāvṛkṣakṣīrasurāmaṇḍairāsthāpayet | 
 +                            etaiṣveva ca siddhena siddhārthakatailenottaracūrṇṇabastiś cāsyai dadyāt 
 +                            | hastena cāpaharet |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.21]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.22"> 
 +                        <l> prajātāyās tu bastiśirodarayoniśūlaṃ raktaṃ saṃruddhya vāyuḥ karoti sa 
 +                            makkalaḥ | tatra yavakṣāracūrṇṇaṃ sarppiṣā sukhodakena pāyayet || 
 +                            lavaṇacūrṇṇam vā surāmaṇḍena | purāṇaguḍam vā trikaṭuka 
 +                            trijātakakustumburumiśram vā khādayet | pṛthakparṇṇyādikvāthaṃ 
 +                            bhadradārumaricavacāsaṃsṛṣṭam pāyayet |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.22]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.23"> 
 +                        <l> atha bālaṃ kṣaumaparihitaṃ kṣaumakārppāsās tṛtāyāṃ śāyayīta | 
 +                                nimba<pc> </pc>pīlu<pc> </pc>paruṣaka<pc> </pc>śākhābhiś cainaṃ 
 +                            parivījayet | mūrddhni cāsya tailapicum avatārayet | dhūpayec cainaṃ 
 +                            rakṣoghnair dhūpaiḥ | rakṣoghnāni cāsya pāṇipādaśirogrīvāsv avasujet | 
 +                            tilātasīsarṣapakaṇāś cātra prakiret | adhiṣṭhāne cāgnim prajvālayet | 
 +                            vraṇitopāsanīyañ cāvekṣyeta </l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.23]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.24"> 
 +                        <l> tato daśamyāṃ mātāpitarau kṛtamaṅgalakautukau svastivācakapūrvvakaṃ nāma 
 +                            kuryāt āṃ | yathābhipretaṃ nakṣatran nāma vā |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.24]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.25"> 
 +                        <l> tato yathāvarṇṇaṃ dhātrīm upasthāpayet | kṛṣāmasthūlām vayaḥsthāmam 
 +                            avyādhitām prasannakṣīrāmavalamvorddhastanīm avyaṅgām avyasanaṃ 
 +                            nījīvavatsāṃvatsalāṃ dogdhīm akṣudrāṃkule jātamato bhūyiṣṭaiś ca guṇair 
 +                            anvitām ārogyavalavṛddhaye kumārasya | tatrātikṛṣātisthūlāninditā 
 +                            vyādhitāś ca vyākhyātās tāviṣamadhātutvād rogān āpādayanti bālasya 
 +                            viśeṣataḥ | ūrdhvastanī karālaṃ kumāraṃ kuryāl lamvastanī nāsikāmukhaṃ 
 +                            cchādayitvā maraṇam āpādayanti | atha praśastāṃ śirasnātā mahadvāsasām 
 +                            udaṅmukhīm upaveśya dakṣiṇaṃ stanaṃ kumāraṃ pūrvvam pāyayet || anena 
 +                            mantreṇābhimantrya ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.25]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.26"> 
 +                        <l> catvāraḥ sāgarāḥ puṇyāḥ stanānāṃ kṣīravāhināṃ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             santu te śubhage nityaṃ bālasyānuvalapradāḥ |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.26]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.27"> 
 +                        <l> piben bālo 'mṛtarasaṃ payas tava śubhānane | 
 +                            <caesura/> 
 +                             dīrgham āyur avāpnotu devāḥ prāśyāmṛtaṃ yathā ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.27]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.28"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.29"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.30"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.31"> 
 +                        <l> athāsyāḥ kṣīrasañjananārthaṃ 
 +                            yavagodhūmaśāliṣaṣṭikamāṃsakṣīrasurāsauvīrapiṇyāka 
 +                            rasonamatsyakaśerukāśṛṅgāṭakavidārīkandaśatāvarīviśamṛṇālanālikālāvukālaśākaprabhṛtīni 
 +                            vidadhyāt | atha tasyāḥ stanyam apsu parīkṣeta tac cec chītalam amalaṃ 
 +                            tanuṃ śaṃkhāvabhāsaṃ apsu caikībhāvaṃ gacchaty aphenilaṃ matraṇḍulaṃ na 
 +                            plavate sīdati vā tac chuddham iti vindyāt | tena kumārasyārogyaṃ 
 +                            bhavati ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.31]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.32"> 
 +                        <l> bhavati cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             dhātryās tu gurubhir bhojyair vviṣalais tathā | 
 +                            <caesura/> 
 +                             doṣā dehe prakupyanti tata stanyam praduṣyati ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.32]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.33"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.34"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.35"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.36"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.37"> 
 +                        <l> duṣṭaṃ prāguktan tena śarīrāvyādhayaḥ prādur bhavanti | teṣu ca 
 +                            yathābhihitaṃ mṛdvacchedanīyam auṣadham mātrayā kṣīrasya kṣīrasarppiḥ 
 +                            saṃyuktaṃ vidadhyāt | dhātryāś ca kevalaṃ | kṣīrānnād asya kalkī kṛtaṃ | 
 +                            dhātryāś ca pūrvvavat | annād asya kaṣāyādīnām ātmany eva na dhātryāḥ 
 +                            ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.37]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.38"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.39"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.40"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.41"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.42"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.43"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.44"> 
 +                        <l> bhavati cātra|| 
 +                            <caesura/> 
 +                             bālānāṃ gudapākeṣu pittaghnīṃ kārayet kriyāṃ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             rasāñjanam viśeṣeṇa pānālepanayor hitaṃ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.44]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.45"> 
 +                        <l> kṣīrāhārasya siddhārthakavacāpayasyāśārivāvrahmīkuṣṭhasaindhavasiddhaṃ 
 +                            sarppiḥ pātuṃ prayacchet | kṣīrānnād asya madhukavacātriphalāsiddhaṃ | 
 +                            annād asya dvipañcamūlīkṣīratagarabhadradāruviḍaṅga- drākṣādisiddhaṃ 
 +                            tena kumārasyārogyavalamedhāyūṃṣi bhavanti |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.45]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.46"> 
 +                        <l> bālaṃ punar ggātreṣu na gṛṅṇīyāt | na cainaṃ tarjjayet sahasā vā na 
 +                            prabodhayed vitrāsabhayāt | sahasā nāhared utkṣiped vātābhighātabhayān 
 +                            nopaveśayet kauvjabhayān nityaṃ cainam anuvartteta priyahitair eva m 
 +                            abhihitamanādyamapyabhivarddhate nityamudagrasatvasampannastv arogo 
 +                            bhavati ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.46]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.47"> 
 +                        <l> bhavati cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             nāśucau visṛjed bālaṃ nākāse viṣameṇa ca | 
 +                            <caesura/> 
 +                             noṣṇamārutavarṣeṣu rajodhūmodakeṣu vā ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.47]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.48"> 
 +                        <l> kṣīrasātmyatayākṣīramājaṃ gavyam athāpi vā | 
 +                            <caesura/> 
 +                             dadyād astanyam aprāptau bālebhyo vīkṣya mātrayā ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.48]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.49"> 
 +                        <l> ṣaṇmāsāc cainam annam prāśayel laghuhitaṃ</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.49]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.50"> 
 +                        <l> nityam avarodhaś ca | syāt kṛtarakṣaḥ | upasarggabhayā grahopasarggebhyo 
 +                            rakṣyā bālā bhavanti ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.50]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.51"> 
 +                        <l> atha kumāra udvijate trasyati roditi naṣṭasaṃjño bhavati || 
 +                            nakhadaśanair ddhātrīm ātmānañ ca paritudati dantān khādati kūjati 
 +                            jṛmbhate bhrūvāvutkṣipaty ūrddhvan nirīkṣate phenam udvamati 
 +                            sandaṣṭauṣṭhaḥ krūrabhinnārttasvaro niśi jāgartti durvvalomnāṅgo 
 +                            yathāpūrvvaṃ dhātryāḥ stanyan nābhilaṣatīti sāmānyaṃ grahopasṛṣṭalakṣaṇ 
 +                            uktaṃ | vistareṇotta re vakṣyāmaḥ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.51]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.52"> 
 +                        <l> śaktimantaṃ cainaṃ jñātvā yathā svam vidyāṃ grāhayet |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.52]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.53"> 
 +                        <l> athāsmai pañcaviṃśativarṣāya ṣoḍaśavarṣām patnīm āvahen 
 +                            mitradharmmārthakāmaprajāḥ prāpsyāmīti ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.53]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.54"> 
 +                        <l> bhavati cātra || 
 +                            <caesura/> 
 +                             ūnaṣoḍaśavarṣāyām aprāptaḥ pañcaviṃśatiḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             yady ādhatte pumān garbhaḥ kukṣisthaḥ sa vipadyate |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.54]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.55"> 
 +                        <l> jāto vā na ciraṃ jīved vā durbalendriyaḥ |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.55]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.56"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.57.1"> 
 +                        <l> tatra pūrvoktaiḥ kāraṇaiḥ prapatiṣyati garbhaḥ | 
 +                            garbbhāśayaśroṇīvaṃkṣaṇabastiśūlāni bhavanti | raktadarśanañ ca | tāsām 
 +                            pariṣekāvagāhālepanair upacaret kṣīrapānaiś ca | alpālpasyandate 
 +                            kṣīramutpalādi siddham vā pāyayet | saṃsramāne savātapārśvaśūlānāha 
 +                            mūtrasaṅgāḥ sthānāt sthānaṃ cotkrāmati garbhaḥ | tatra snigdhaṃ śītāḥ 
 +                            kriyāḥ | vedanāyāṃ mahāsahamadhukasvadaṃṣṭrakaṇṭakārikāsiddhaṃ payaḥ | 
 +                            kṣaudraśarkarāmiśram pāyayet | mūtrasaṅge darbbhādisiddhaṃ | ānāhe 
 +                            hiṅgusauvarccalaraso na siddhaṃ sravati rakte koṣṭhāt 
 +                            kaṇṭakārikāmṛtpiṇḍagairikasarjjarasāñjanacūrṇṇa 
 +                            yathālābhaṃnyagrodhāditvakprabālakalkan vā pāyayet | utpalādikalkaṃ vā 
 +                            kaśeruśṛṅgāṭakaśālūkakalkaṃ vā śṛtena payasā, 
 +                            udumbaraphalaudakakandakvāthena vā śarkarāmadhumadhureṇa śālipiṣṭaṃ; 
 +                            nyagrodhādisvarasaparipītaṃ vā vastrāvayavaṃ yonyāṃ dhārayet | 
 +                            athādṛṣṭaśoṇitavedanāyāṃ madhukadevadārumañjiṣṭhāpayasyāsiddhaṃ payaḥ 
 +                            pāyayet, tad evāśmantakaśatāvarīpayasyāsiddhaṃ vidārigandhādisiddhaṃ vā 
 +                            | bṛhatīdvayotpalaśārivāpayasyāmadhukasiddham vā | etenopavarttate 
 +                            rujasu garbhaś cāpy āyyate ||<anchor xml:id="SS.3.10.57.1-n1"/></l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.57.1]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.58"> 
 +                        <l> māsānumāsikam ata ūrdhvaṃ vakṣyāmaḥ</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.58]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.59"> 
 +                        <l> madhukaṃ śālibījañ ca payasyā suradāru ca | 
 +                            <caesura/> 
 +                             aśmantakaḥ kṛṣṇatilās tāmravallī śatāvarī ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.59]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.60"> 
 +                        <l> vṛkṣādanī payasyā ca latā sotpalaśārivā | 
 +                            <caesura/> 
 +                             anantā śārivā rāsnā padmam madhukam eva ca ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.60]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.61"> 
 +                        <l> vṛhatīdvayakāśmaryakṣīrīśuṅgātvaco ghṛtaṃ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             pṛthakparṇṇī valā śigra śvadaṃṣṭrā madhuyaṣṭikā ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.61]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.62"> 
 +                        <l> śṛṅgāṭakamvisaṃ drākṣā kaseru madhukaṃ sitā | 
 +                            <caesura/> 
 +                             vatsaite saptayogāḥ syur arddhaślokasamāpanāḥ || 
 +                            <caesura/> 
 +                             yathākramaṃ prayoktavyā garbhasrāve payoyutāḥ |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.62]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.63"> 
 +                        <l> kapittha<unclear>vilva</unclear>vṛhatīpaṭolekṣunidigdhikā || 
 +                            <caesura/> 
 +                             mūlāni kṣīrasiddhāni pāyayed bhiṣag aṣṭame |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.63]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.64"> 
 +                        <l> navame madhukānantā payasyāśārivām pivet || 
 +                            <caesura/> 
 +                             payas tu śritaśītam praśasyate ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.64]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.65"> 
 +                        <l> sakṣīrā vā hitā śuṇṭhī madhukaṃ devadāru ca | 
 +                            <caesura/> 
 +                             evam apyāyyate garbhas tīvrā ruk copaśāmyati ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.65]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.57.2"> 
 +                        <l> vyavasthite ca garbhe gavyenodumbaraśalāṭusiddhena payasā bhojayet | 
 +                            atīte lavaṇaṃ varjyābhir uddālukādīnāṃ pācanīyopasaṃbhṛtābhir upakrāmet 
 +                            yāvanto māsā garbhasya tāvantyahāni vastyudaraśūle purāṇaguḍan 
 +                            dīpanīyasaṃyuktam pāyayed ariṣṭam vā | vātātapaśramasevinyā 
 +                            vātopahīhītatvāt srotasāṃ līyate garbhaḥ sotikālam avatiṣṭhamāno 
 +                            vyāpadyate | tāṃ mṛdunā snehādinā krameṇopacaret | utkrosarasaṃ yavāgūñ 
 +                            cālpasnehām prayacchet | kālātītasthāyini garbhaviśeṣato dhānyam 
 +                            udūkhalamusalenābhihanyāt | viṣamam vā yānāsanam upasevet | vātābhipanna 
 +                            eva śuṣyati garbhaḥ samātuḥ kukṣin na pūrayati | mandaṃ spandate ca taṃ 
 +                            vṛṃhaṇīyaḥ payobhir mmāṃsarasaiś copacaret | śukraśoṇitaṃ 
 +                            vāyunoparuddham anavaktrāntajīvam ādhmāpayaty udaran tat kadācid 
 +                            yadṛcchayopaśāntan naigameṣā pahṛtam iti vadanti | tam eva kadācit 
 +                            pravilīyamānam āpūryamāṇam vā nāgodaram ity āhus tatrāpi līnavat 
 +                            pratikāraḥ | nivṛttaprasavāyāḥ punaḥ ṣaḍbhyo varṣebhya ūrddhvam 
 +                            prasavatyāḥ kumāro 'lpāyur bhavati |</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.57.2]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.66"> 
 +                        <l/> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.67"> 
 +                        <l> atha garbbhiṇī vyādhyutpannāvātyayec charddayen madhurāmlenānnopahitena 
 +                            | anulomayec ca saṃśamanīyam mṛdu vidadhyāt | annapānayor iti | aśnīyāc 
 +                            ca mṛduvīryaṅ garbbhāviruddhāṃś ca kriyāyogān vidadhīta iti ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.67]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.68"> 
 +                        <l> suvarṇṇaṃ rṇṇacūsukṛdaṃ kuṣṭham madhuvacā ghṛtaṃ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             matsyākṣakaḥśaṃkhapuṣpī sarppiḥ kāñcanam eva ca ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.68]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.69"> 
 +                        <l> arkkapuṣpī madhughṛtaṃ cūrṇṇitaṃ kanakan tathā | 
 +                            <caesura/> 
 +                             suvarṇṇacūrṇṇavaiḍūryaṃ svetā dūrvvā ghṛtam madhuḥ ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.69]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.70"> 
 +                        <l> catvāro 'bhihitāḥ prāsyā arddhaślokasamāpanāḥ | 
 +                            <caesura/> 
 +                             kumārāṇām vapur medhā balārogyakarāḥ śubhā iti || <unclear extent="1" 
 +                                unit="char"/></l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.70]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.trailer"> 
 +                        <l>iti garbbhiṇīvyākaraṇaṃ śārīre daśamo 'dhyāyaḥ || o ||</l> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.70.1"> 
 +                        <l> bhūtacintā śukraśuddhiṃ garbhasaṅkramaṇan tathā | 
 +                            <caesura/> 
 +                             garbhavyākaraṇañ caiva kāyavyākaraṇañ ca yat ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.70.1]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.10.70.2"> 
 +                        <l> marmmasirāvibhaktiś ca sirātāḍanam eva ca | 
 +                            <caesura/> 
 +                             dhamanīvyākaraṇa caiva garbbhiṇyā pūryate daśa ||</l> 
 +                        <trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.10.70.2]</trailer> 
 +                    </lg> 
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.3.trailer"> 
 +                        <l>|| iti śārīrasthānaṃ samāptaṃ ||</l> 
 +                    </lg> 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 + 
 +                </div> 
 + 
 +            </div>
  
         </body>         </body>
     </text>     </text>
 +    <standOff corresp="#SS.3.1.1" type="Note">
 +        <note target="#SS.3.1.1-n1" xml:lang="en">Witness K breaks off here, resuming only in the
 +            second chapter of the <title>Cikitsāsthāna</title>.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.1.3" type="Emendation">
 +        <note target="#SS.3.1.3-n1" xml:lang="en">Witnesses N and H read <foreign xml:lang="sa"
 +                >samudra ivodakaujasāṃ bhāvānām</foreign>, which is linguistically and semantically
 +            implausible. It might mean "like the ocean is a support for creatures that take their
 +            strength (<foreign xml:lang="sa">ojas</foreign>) from water." But the simile and the
 +            language remain obscure and unlikely. Philipp Maas has suggested the minimal emendation
 +            to <foreign>ivodakaukasāṃ</foreign> which is compelling semantically and
 +            palaeographically. It relies only on the confusion of the Nepalese characters <foreign
 +                xml:lang="ne">𑐖</foreign> and <foreign xml:lang="ne">𑐎</foreign>. </note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.1.7" type="Emendation">
 +        <note target="#SS.3.1.7-n1" xml:lang="en">We emend to the vulgate text, especially in the
 +            light of the other very rare instances of these parallels in Sanskrit literature. It is
 +            hard to make grammatical or semantic sense of the Nepalese readings <foreign>svaṃ svaṃ
 +                svaiṣām</foreign> (or <foreign>ścaiṣām</foreign> or <foreign>scaiṣām</foreign>).
 +            Perhaps the original reading <foreign>dhibhūtam</foreign> was first mistaken to be
 +                <foreign>vibhūtam</foreign>. This is a plausible error since <foreign>dhi</foreign>
 +            and <foreign>vi</foreign> are similar in early Nepalese orthography. Subsequently, a
 +            scribe might have normalized <foreign>vibhūtam</foreign> to <foreign>vibhutvam</foreign>
 +            in order to make sense in the light of the following list of deities. If these
 +            conjectures are correct, these changes must have happened very early in the
 +            transmission, in an ancestor manuscript of both witnesses K and H. The word
 +                <foreign>vibhutva</foreign> occurs in <title>Sāṅkhyakārikā</title> 42, although in a
 +            quite different context.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.1.7" type="Testimonia">
 +        <note target="#SS.3.1.7-n2" xml:lang="en">Parallel to the homologies described in
 +                <title>Mahābhārata</title> 14.42.27–40, which relate ontological triples. </note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.1.7" type="Note">
 +        <note target="#SS.3.1.7-n3" xml:lang="en">The <foreign>tu</foreign> is awkward. Witnesses N
 +            and H have daṇḍas after the <foreign>tu</foreign>.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.1.8" type="Note">
 +        <note target="#SS.3.1.8-n1" xml:lang="en">It is tempting to emend <foreign>varga</foreign>
 +            to <foreign>sarga</foreign> ``the emitted creation,'' given the use of the term in
 +                <title>Sāṅkhyakārikā</title> 24 et passim. However, the vulgate text and Ḍalhaṇa's
 +            commentary unanimously read <foreign>varga</foreign>. </note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.1.9" type="Emendation">
 +        <note target="#SS.3.1.9-n1" xml:lang="en">It is unexpected to assert, as the Nepalese
 +            witnesses do, that Puruṣa and Prakṛti are impermanent. Perhaps at an earlier point in
 +            the text's transmission, a scribe improperly repeated the initial alpha-privative that
 +            is used in every other qualifier in the list. This emendation is influenced by the very
 +            similar wording of <title>Mahābhārata</title> Śāntiparvan 210.8ab: <foreign>ubhau nityau
 +                ....</foreign> (see note on testimonia). Note also that the sequence of qualifiers
 +            in the Nepalese manuscripts is different than the vulgate:
 +                <foreign>anitya-apara-aliṅga</foreign> rather than
 +                <foreign>aliṅga-nitya-anapara</foreign>.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.1.9" type="Notes">
 +        <note target="#SS.3.1.9-n2" xml:lang="en"> Note the sandhi hiatus, <foreign>-dharmiṇī -
 +                amadhya-</foreign>
 +        </note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.1.9" type="Notes">
 +        <note target="#SS.3.1.9-n3" xml:lang="en"> The daṇḍa here breaks the sentence but
 +            disambiguates the sandhi.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.1.9" type="Testimonia">
 +        <note target="#SS.3.1.9-n4" xml:lang="en"> Cf. <title>Mahābhārata</title> Śāntiparvan
 +            210.7cd-8ab: <foreign> anādyantāv ubhāv etāv aliṅgau cāpy ubhāv api // 7 ubhau nityau
 +                sūkṣmatarau mahadbhyaś ca mahattarau /</foreign>. </note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.1.11" type="Notes">
 +        <note target="#SS.3.1.11-n1" xml:lang="en">We read <foreign xml:lang="sa">vaidike</foreign>
 +            with witness N, against H and the vulgate, because <foreign xml:lang="la">lectio
 +                dificilior potior</foreign>; see further discussion in the translation.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.1.12" type="Notes">
 +        <note target="#SS.3.1.12-n1" xml:lang="en">According to Ḍalhaṇa (1938: 341), Gayadāsa also
 +            read <foreign>tato jātāni</foreign>, with the Nepalese version and against the
 +            vulgate.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.1.14" type="Parallels">
 +        <note target="#SS.3.1.14-n1" xml:lang="en">The passage referred to is
 +                <title>Suśrutasaṃhitā</title>, sūtrasthāna 1.38.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.1.16" type="Emendations">
 +        <note target="#SS.3.1.16-n1" xml:lang="en">We emend against the reading <foreign
 +                xml:lang="sa">kṣetrajñeṣv anityeṣu</foreign> of witnesses N and H, for the logic of
 +            the passage and following the vulgate. The character <foreign xml:lang="sa"
 +                >ṣva</foreign> is clear in both N and H, but a copying error from <foreign>-ṣu
 +            </foreign> is not inconceivable. </note>
 +        <note target="#SS.3.1.16-n3" xml:lang="en">We emend to <foreign xml:lang="sa"
 +                >-śarīri-</foreign> against N and H, for sense and because this is a quotation from
 +                <title>Suśrutasaṃhitā</title> 1.1.22.</note>
 +    </standOff>
 +
 +    <standOff corresp="#SS.3.1.16" type="Notes">
 +        <note target="#SS.3.1.16-n2" xml:lang="en">The <foreign xml:lang="sa">ca</foreign> after
 +                <foreign xml:lang="sa">tiryagyonimānuṣadeveṣu</foreign> unnecessarily conjoins the
 +            members of the dvandva. While rare, this usage has been observed: Wackernagel
 +            1896--1964, II.1, para 70.</note>
 +    </standOff>
 +
 +
 +
 +
 +    <standOff corresp="#SS.3.1.19" type="Emendation">
 +        <note target="#SS.3.1.19-n1" xml:lang="en">We emend <foreign xml:lang="sa">antar-</foreign>
 +            to <foreign xml:lang="sa">āntar-</foreign>, following the vulgate reading for sense. And
 +            we separate <foreign xml:lang="sa">śabdaḥ</foreign> for the same reason.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.2.1" type="Notes">
 +        <note target="#SS.3.2.1-n1" xml:lang="en">Witness N omits <foreign xml:lang="sa"
 +                >śārīraṃ</foreign>, which offers a clearer syntax. Note that the 1931 and 1938
 +            editions of the vulgate text offer two different solutions to the awkward phrase.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.2.3" type="Notes">
 +        <note target="#SS.3.2.3-n1" xml:lang="en">The 1931 and 1938 editions of the SS by Ācārya
 +            have different readings at this point. <foreign xml:lang="sa">śonita</foreign> is
 +            included in the 1931 edition but omitted in the 1938 edition. There also seems to be
 +            some textual confusion between <foreign xml:lang="sa">granthi</foreign> and <foreign
 +                xml:lang="sa">gandhi</foreign> in the next passage.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.2.10ab" type="Notes">
 +        <note target="#SS.3.2.10ab-n1" xml:lang="en"> The vulgate and Nepalese texts diverge again
 +            this point. The vulgate adds a half-śloka <foreign xml:lang="sa">snigdhaṃ vāntaṃ
 +                ...</foreign> that is not present in the Nepalese version. The Nepalese version then
 +            has about eleven passages that are absent in the vulgate. The vulgate's verses 3.2.11cd
 +            then appears after 3.2.32. </note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.2.10.add1" type="Notes">
 +        <note target="#SS.3.2.10.add1-n1" xml:lang="en">Although not printed in the vulgate
 +            editions, the editor Y. T. Ācārya noted that words to this effect were present in some
 +            sources (1931 ed., p. 290, note 2; 1938 ed., p. 345, note 3).</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.2.24" type="Emendation">
 +        <note target="#SS.3.2.24-n1" xml:lang="en">We emend against all the manuscript witnesses. MS
 +            H adds a Newa comma after ṛtau in the next section, suggesting that the scribe thought
 +            that was the start of a new section of text.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.2.25" type="Emendation">
 +        <note target="#SS.3.2.25-n1" xml:lang="en"> We emend from <foreign xml:lang="sa"
 +                >etām</foreign> to the vulgate's <foreign xml:lang="sa">etān</foreign> for
 +            sense.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.2.28" type="Notes">
 +        <note target="#SS.3.2.28-n1" xml:lang="en">Witness N inserts a misplaced folio at this
 +            point, image A 1267_11_67.jpg, covering SS.3.2.22bis, 23, 33, 34, 35, 30.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.2.31b" type="Notes">
 +        <note target="#SS.3.2.31b.add-n1" xml:lang="en">Witnesses H and N make a saut du même au
 +            même from <foreign xml:lang="sa">ataḥ paraṃ</foreign> at the start of 30 to the end of
 +            31.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.2.32" type="Notes">
 +        <note target="#SS.3.2.32-n1" xml:lang="en">Witness N is faint and written close to the
 +            abraded top of the folio so that superscript vowels are uncertain. Witness H has a
 +            scribal correction of the vowel <foreign xml:lang="sa">i</foreign>. The reading adopted
 +            here, with a feminine sentence subject, is neither the Nepalese nor the vulgate and is
 +            almost certainly unoriginal. Without further evidence it is not possible to recover the
 +            oldest reading.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.2.35" type="Notes">
 +        <note target="#SS.3.2.35-n1" xml:lang="en">Note the slightly unusual form <foreign
 +                xml:lang="sa">apān-dhātu-prāyam</foreign> with the inflected genitive pl. of the
 +            first member of the compound (Whitney 1250e).</note>
 +
 +        <note target="#SS.3.2.35-n2" xml:lang="en"><foreign xml:lang="sa">galagoṇḍikādayaḥ</foreign>
 +            in witness H is likely to be a variant pronunciation rather than a scribal error.</note>
 +        <note target="#SS.3.2.35-n3" xml:lang="en">Witness N breaks off at this point and is
 +            unavailable for the remainder of the <title>Suśrutasaṃhitā</title>.</note>
 +    </standOff>
 +
 +
 +    <standOff corresp="#SS.3.2.35.1" type="Emendation">
 +        <note target="#SS.3.2.35.1-n1" xml:lang="en">Witness H appears to read <foreign
 +                xml:lang="sa">jāyate</foreign> but we emend to the dual.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.2.35.4" type="Notes">
 +        <note target="#SS.3.2.35.4-n1" xml:lang="en">Witness H appears to read <foreign
 +                xml:lang="sa">jāyate</foreign> but we emend to the dual.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.2.45" type="Emendation">
 +        <note target="#SS.3.2.45-n1" xml:lang="en">We emend H's reading <foreign xml:lang="sa"
 +                >āyānti</foreign> to the singular. There are two semen-carrying vessels in the
 +                <title>Suśrutasaṃhitā</title>'s anatomical theory (śārīrasthāna 9.12), not
 +            many.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.2.57" type="Emendation">
 +        <note target="#SS.3.2.57-n1" xml:lang="en">Witness H has a strange conjunct consonant after
 +                <foreign xml:lang="sa">bhavanti</foreign>, followed by <foreign xml:lang="sa"
 +                >na</foreign>. The whole looks like <foreign xml:lang="sa">sttāna</foreign>, which
 +            is not visually similar to <foreign xml:lang="sa">sattva</foreign>. We have followed
 +            witness L, which at least make good sense.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.3.3" type="Emendation">
 +        <note target="#SS.3.3.3-n1" xml:lang="en">In both Nepalese witnesses, the dental <foreign
 +                xml:lang="sa">na</foreign> in <foreign xml:lang="sa">anunā</foreign> is unambiguous,
 +            but we have to emend to the retroflex for grammar and sense. In
 +                <title>Suśrutasaṃhitā</title> sūtrasthāna 14.16, a similar phrase, <foreign
 +                xml:lang="sa">aṇunā viśeṣeṇa-</foreign> has the retroflex in the witnesses K and N,
 +            so the emendation is certain.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.3.6.1" type="Notes">
 +        <note target="#SS.3.5.6.1-n1" xml:lang="en"><foreign xml:lang="sa">puṃso</foreign> (m.)
 +                <foreign xml:lang="sa">bhavati</foreign> needs to be read as a separate sentence
 +            because of the gender difference with <foreign xml:lang="sa">anāyuṣyam</foreign>
 +            (n.).</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.3.16" type="Emendation">
 +        <note target="#SS.3.3.16-n1" xml:lang="en">We emend <foreign xml:lang="sa"
 +                >atikarṣaṇaṃ</foreign> in witness H for sense and because of the instability of
 +                <foreign xml:lang="sa">ṣa</foreign> and <foreign xml:lang="sa">ṇa</foreign> in
 +            H.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.3.18" type="Emendation">
 +        <note target="#SS.3.3.18-n1" xml:lang="en">We emend H's reading <foreign xml:lang="sa"
 +                >abhivyakte</foreign> to <foreign xml:lang="sa">abhivyakto</foreign> for sense and
 +            following the vulgate. MS H, our only witness to the Nepalese version at this point, is
 +            badly damaged here and while it looks as if the akṣara is <foreign xml:lang="sa"
 +                >kte</foreign>, it is just possible that a vertical line after the character has
 +            been destroyed. The damaged portion may have supported the word <foreign xml:lang="sa"
 +                >bhavati</foreign></note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.3.18" type="Note">
 +        <note target="#SS.3.3.18-n2" xml:lang="en">Note the absence of sandhi between <foreign
 +                xml:lang="sa">māse</foreign> and <foreign xml:lang="sa">abhiprāyam</foreign>.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.3.20" type="Emendation">
 +        <note target="#SS.3.3.20-n1" xml:lang="en">We emend to the feminine <foreign xml:lang="sa"
 +                >samprāptadauhṛdā</foreign> for sense and because of symmetry with the second half
 +            of the verse.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.3.22" type="Emendation">
 +        <note target="#SS.3.3.22-n1" xml:lang="en">We emend to <foreign xml:lang="sa"
 +                >rāja-</foreign> and <foreign xml:lang="sa">striyāḥ</foreign> for sense, following
 +            the vulgate.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.3.31" type="Emendation">
 +        <note target="#SS.3.3.31-n1" xml:lang="en">We emend the H reading <foreign xml:lang="sa"
 +                >niḥṣekān</foreign> to the ablative, following the sense of the passage and the
 +            vulgate reading.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.3.32" type="Note">
 +        <note target="#SS.3.3.32-n1" xml:lang="en">The last two sentences, which are not present in
 +            the vulgate, paraphrase the preceding sentence and may be a gloss.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.3.35" type="Note">
 +        <note target="#SS.3.3.35-n1" xml:lang="en">The form <foreign xml:lang="sa">śucyaḥ</foreign>
 +            appears to be a contraction of <foreign xml:lang="sa">śucayaḥ</foreign>, <foreign
 +                xml:lang="la">metri causa</foreign>. It could be seen as a transfer of an <foreign
 +                xml:lang="sa">-i</foreign> stem to an <foreign xml:lang="sa">-ī</foreign> stem
 +            (Oberlies 2003: 83-84).</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.4.3" type="Notes">
 +        <note target="#SS.3.4.3-n1" xml:lang="en">Gayadāsa's commentary discusses the word <foreign
 +                xml:lang="sa">manas</foreign>, which is not present in the vulgate. See MS Cambridge
 +            Add.2491, f.34r.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.4.4" type="Testimonia">
 +        <note target="#SS.3.4.4-n1" xml:lang="en">This is a citation from
 +                <title>Cikitsāsthāna</title> 14.18.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.4.8" type="Emendation">
 +        <note target="#SS.3.4.8-n2" xml:lang="en">We emend to <foreign xml:lang="sa">māṃse</foreign>
 +            for sense, with the vulgate, and in the light of the of the <foreign xml:lang="sa"
 +                >māṃse</foreign> in 3.4.9.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.4.8" type="Testimonia">
 +        <note target="#SS.3.4.8-n1" xml:lang="en"> The word <foreign xml:lang="sa">pratāna</foreign>
 +            is normally masculine, but here and in the <title>Aṣṭāṅgasaṅgraha</title> it is neuter
 +            (As. śārīrasthāna 5.20).</note>
 +    </standOff>
 +
 +    <standOff corresp="#SS.3.4.17" type="Emendation">
 +        <note target="#SS.3.4.17-n1" xml:lang="en">We emend from plurals to feminine singular, with
 +            the vulgate, for <foreign>kalā</foreign> and its qualifiers because of sense, because
 +            other passages describe single <foreign>kalā</foreign>s, because
 +                <foreign>vibhajate</foreign> is singular and because a plural would break the
 +            metre.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.4.27" type="Emendation">
 +        <note target="#SS.3.4.27-n1" xml:lang="en">We emend H's reading <foreign xml:lang="sa"
 +                >rugmat</foreign> because the sandhi <foreign xml:lang="sa">-km-</foreign> is
 +            awkward and likely to have been corrected by a scribe. <foreign xml:lang="la"
 +                >Pace</foreign> the unique occurrence of <foreign xml:lang="sa">rugma</foreign> in
 +            the <title>Mañjūśrīmūlakalpa</title> (Edgerton, <title>Dictionary</title>, 455). </note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.4.49" type="Note">
 +        <note target="#SS.3.4.49-n1" xml:lang="en">The vulgate has an additional six verses at this
 +            point that do not appear in witness H. Or they may be a scribal omission by a saut du
 +            même au même by the scribe of witness H from the word <foreign xml:lang="sa"
 +                >vinirdiśet</foreign> at the end of 49 to the same word at the end of 55. The sense
 +            of these verses does not fit well in the context; in the eleventh--twelfth centuries the
 +            commentators Gayadāsa and Ḍalhaṇa recorded doubts about their inclusion. Further
 +            evidence from manuscripts that transmit early readings may clarify this issue.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.4.57" type="Emendation">
 +        <note target="#SS.3.4.57-n1" xml:lang="en">We emend the final consonant <foreign
 +                xml:lang="sa">-t</foreign> of H in <foreign xml:lang="sa">rasaguṇanimittān</foreign>
 +            for correct sandhi.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.4.65" type="Emendation">
 +        <note target="#SS.3.4.65-n1" xml:lang="en">We emend to the vulgate's <foreign xml:lang="sa"
 +                >-asauhṛdaḥ</foreign> for the <foreign xml:lang="sa">Puṣpitāgrā</foreign>
 +            metre.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.4.73" type="Testimonia">
 +        <note target="#SS.3.4.73-n1" xml:lang="en">Cf. <title>Aṣṭāṅgasaṅgraha</title> Śārīrasthāna
 +            8.14cd: <foreign xml:lang="sa">svapne sapadmān savihaṅgamālāṃs toyāśayān paśyati
 +                toyadāṃś ca ||</foreign> and <title>Aṣṭāṅgahṛdaya</title> Śārīrasthāna 3.102cd:
 +                <foreign xml:lang="sa">svapne sapadmān savihaṅgamālāṃs toyāśayān paśyati toyadāṃś ca
 +                ||</foreign>.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.4.78" type="Emendation">
 +        <note target="#SS.3.4.78-n1" xml:lang="en">All witnesses support the reading <foreign
 +                xml:lang="sa">bhāvo kṣayo</foreign>. This should be read <foreign xml:lang="sa"
 +                >bhāvo 'kṣayo</foreign>, which makes no sense. </note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.4.79" type="Emendation">
 +        <note target="#SS.3.4.79-n1" xml:lang="en">We have emended the reading of H,
 +                <foreign>bādhate</foreign>, to <foreign>bādhyate</foreign> as the intransative use
 +            of the former is not clearly attested.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.5.18" type="Testimonia">
 +        <note target="#SS.3.5.18-n1" xml:lang="en">See Hoernle's edition and discussion of this
 +            passage (Hoernle 1907: 218--219).</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.5.49" type="Notes">
 +        <note target="#SS.3.5.49-n1" xml:lang="en">On <foreign xml:lang="sa">ghṛṣya</foreign> for
 +                <foreign xml:lang="sa">ghṛṣṭvā</foreign>, see Oberlies (2003): 9.7.2 (p.
 +            283).</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.9.9.add" type="Note">
 +        <note target="#SS.3.9.9.add-n1" xml:lang="en">This verse is unique to the Nepalese version
 +            and is supported in witness H. It is hard to parse, partly because of the plurals in the
 +            first pāda and the singular in the second. Some transmission problem is signalled by the
 +            need for the emendation of H's <foreign xml:lang="sa">evās tāḥ</foreign> and <foreign
 +                xml:lang="sa">vahatī</foreign>.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.9.12" type="Emendations">
 +        <note target="#SS.3.9.12.1-n1" xml:lang="en">I insert <foreign xml:lang="sa"> prāṇavahe dve,
 +                tayor</foreign> from the vulgate here, to make sense of the sentence and the
 +            corrollary in the next sentence.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.9.12" type="Emendations">
 +        <note target="#SS.3.9.12-n1" xml:lang="en">We emend witness H's <foreign>sevanīcheddā
 +                prādurbhāvo</foreign> to the vulgate's reading. Perhaps there was an eye-skip from
 +                <foreign>[chedā]-ā</foreign> to <foreign>[ruj]-ā</foreign>.</note>
 +    </standOff>
 +    <standOff corresp="#SS.3.10.57.1" type="Note">
 +        <note target="#SS.3.10.57.1-n1" xml:lang="en">Passage 3.10.57 in the vulgate is split in the
 +            Nepalese version into two parts. In witness H, the second part of this passage appears
 +            after 3.10.65. Witness H is partially illegible here and the text has been emended based
 +            on the vulgate.</note>
 +    </standOff>
 </TEI> </TEI>