MS Kathmandu NAK 5-333, Uttaratantra, 31-44

Published in by in .

  • [collection]
  • https://www.klib.gov.np/
  • Kaiser Library
  • Kathmandu, [region], Nepal
  • Known as: 5-333.
  • Siglum: H

[description of manuscript]

More ▾
Title Suśrutasaṃhitā
Commentary [title of commentary]
Author Suśruta
Physical description
Language/Script [Sanskrit in Nepalese script.]
  • śa and sa not distinguished.
  • ba and va not distinguished.
Format pothi
Material paper
History
Date of production Nepala Saṃvat 663 (1465 CE).
Place of origin Nepal

  • H
L
athāto navagrahavijñāyam vyākhyāsyāmaḥ ||
vālagrahāṇām vijñānaṃ sādhanañ cāpy anantaraṃ |
utpattiñ kāraṇaiñ caiva saśrutaikaLmanā śṛṇu ||
skandagrahas tu prathamaḥ skandāpasmāra eva ca |
śakunī revatī caiva pūtanā cāndhapūtanā ||
pūtanā śītanāmā ca tathaiva mukhamaṇḍikā |
navamo naigameṣaś ca yaḥ pitṛgra⸤hasaṃjñitāḥ ||
dhātrīmātroś copacārāparadvāñ
chaucabhraṣṭaṃ maṅgalāccārahīnāṃ |
trastān bhītāñ tritāñs tarjitān vā
pūjāhetor hi syur ete kumārān ||
aiśvaryas thāste na śa⸤kyam viśakyaṃ viśanto
vedaṃ draṣṭuṃ mānuṣair viśvarūpāḥ |
āptaṃ vākyaṃ c samyag īkṣyābhidhās ye
liṅgāny eṣāṃ yāni deheṣu tāni ||
stabdhākṣaḥ kṣatavasagandhikaḥ stanadviḍ
¦⸤syo hatacaraṇekapatranetraḥ |
udvignaḥ salulitacakṣuralparogī
c skandārtto bhavati ca gāḍhamuṣṭivandhā ||
niḥsaṃjño bhavati punar llabhet ca saṃjñaṃ
saṃrabdhaḥ karacaraṇaiś ca nṛ⸤tyatīva |
viṇmūtraiḥ sṛjati vinadya jṛmbhamāṇaṃ
phenāñś ca sṛjati c ca tat sakhābhipannaḥ ||
srastāṅgo bhayacakito vihaṅgagandhā
sā srāvavraṇapariparipīḍitaḥ samantāt |
⸤ sphoṭaiś ca pracitatanuḥ sadāhapākair
niḥsaṃjño bhavati śiśuḥ kṣataḥ c śakunyā ||
raktāsyo haritamalobhipāṇḍudehaḥ
śyāvo vā jvaramukhapākavedanārttaḥ |
mṛdrīte vyāthitata⸤nuś ca karṇanāsāṃ
revatyā bhṛśam atipīḍitaḥ kumāraḥ ||
srastāṅgaḥ svapiti sukhan divā na rātrau
vibhinnāṃ sṛjati ca kākatulyagandhiḥ |
chardyārto hṛṣiLtatanūr uhaḥ kumāras
tṛṣṇālur bhavati ca pūtanāgṛhītaḥ ||
yo dveṣṭi stanam atisārakāsahikkāc
charddir vvā jvarasahitābhir ardyamānaḥ |
durvvarṇṇaḥ satatam athāpi cāmlagandhī
taṃ vvrūyād upahatam andha⸤pūtanāyāḥ ||
ākrandatyati cakitas tu vepamānaḥ
saṃlīnaḥ svapiti ca c yasya cāntra kūjā |
srastāṅgo bhṛśamatisāryate ca yo vaitaṃ
vrūyā bhiṣag atha śītapūtanārtaḥ ||
mlānāṅgaḥ suru⸤cirapāṇipādavakro
vahvāśī kaluṣasirāvṛtodaro yaḥ |
saṃsṛṣṭacḥ śiśur atha vakrumaṇḍikā yā
sodvego bhavati ca vas tu mūtragandhaḥ ||
yaḥ phenam vamati vināmyate ca madhye
so¦⸤dvego vihasati cordhvamīkṣamānaḥ |
jvaryec ca pratatamatho vasāśragacndhī
sa jñeyo bhavati hi naigameṣadaṣṭaḥ ||
dhātrīstanadvidviṣṭavva āviṣṭo muhyate muhuḥ |
tam vālan na ci⸤rādvanti grahaḥ sampūrṇalakṣaṇaṃ ||
viparītamataḥ sādhyaṃ cickitsedacirārdditaṃ ||
gṛhaṃ purāṇahaviṣābhyajya vālaṃ śucau śuciḥ |
sarṣapā prakiret tatra tailadīpaṃ ⸤ ca kārayet ||
sadā sannihitañ tu juhuyāddhvyavāhanaṃ |
sarvvacvanauṣadhīn vījān gandhapuṣpairalaṅkatān |
agnaye kṛttikābhyaś ca svāheti satataṃ ||
namaḥ ⸤ skandāya devāya grahādhipataye namaḥ | śirasā tvabhivandehaṃ pratigṛṇhīṣva me valiṃ || nīrujānirvvikāraś ca śiśurvvāś ca jāyatām iti || ❈ ||
kumāratantre navagraha¦Lvijñānīyaṃ prathamo dhyāyaḥ || ||
athāto skandhagrahapratiṣedhanīyam adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
skandagrahopasṛṣṭānāṃ kumārāṇām praśasyate |
vātaghnadrumapatrāṇān niḥ kvā⸤thaḥ pariṣecane ||
teṣāṃ mūleṣu siddhañ ca tailam abhyañjane hitaṃ |
caśvagandhasurāmustākotaryām api ceṣyate ||
siddhaṃ sarppiś ca sakṣīraṃ pānamasyopakalpayet |
devadā⸤ruṇi rāsnā ca madhureṣv adrijeṣu ca |
sarṣapā sarppanirmokaṃ 𑑎c vacā kākādanī ghṛtaṃ ||
uṣṭrājāvigavām vāpi romāṇy uddhūpanaṃ bhavet ||
somavallīmindravallīṃ 𑑎⸤ śamīvilvāc ca vandakaṃ |
mṛgādanyāś ca mūlāni grathikā𑑎cnyapi dhārayet ||
raktāni mālyāni tathā patākaṃ raktāñś ca gandhān vividhāñś ca bhakṣyān |
ghaṇṭā ca ⸤devāya valin nivedya sakukkuṭāḥ skandahate hitāya ||
snācnas trirātran niśi catvare ca kuryāt parśāliyavainivedya |
gāyatri pūtābhir ayobhir agnim pra⸤jvālayed āhrtibhiś ca dhīmān ||
rakṣām anupravakṣāmi vālānām pāpanāśanī |
ahanyahani kartavyā yā bhiṣag niratandritaiḥ ||
tapasān tejasāñ caiva vapi𑑎Lṣāṃ yaśasān tathā ||
vidhānaṃ yovyayo devaḥ sa te skandaḥ prasīdatu ||
grahasenāpatir ddevo devasenāpatir vvibhuḥ |
devasenāripuharaḥ pātu tvāṃ bhagavān guhaḥ ||
devadevasya ⸤ mahataḥ pāvakasya ca yaḥ sucaḥ |
gaṅgomākṛttikānāñ ca sa te c śarmma prayacchatu ||
raktamālyāmvaradharo raktacandanabhūṣitaḥ |
raktadivyavapuḥ śrīmān pātu𑑎⸤ tvāṃ krauñcasūdanaḥ iti || ||
skandagrahapratiṣedhanīcyaṃ dvitīyo 'dhyāya || ||
athātaḥ skandāpasmārapratiṣedham adhyāyam vyākhyāsyāmaḥ ||
vi¦⸤lvaṃ śirīṣagolomī surasādirgaṇaś ca yaḥ |
pariṣeke pracyoktavyaḥ skandāpasmāraṇaśāntaye ||
vastumūtravipakvan tu tailamabhyañjane hitaṃ |
kṣīravṛkṣakaṣāye ca ¦⸤ kākolyādau gaṇe tathā ||
vipaktavyaṃ ghṛtañ cāpi pānīyam payacsā saha |
gṛdhrolūkapurīṣāṇi keśāhastinakhaṃ ghṛtaṃ ||
vṛṣabhasya ca romāṇi yojyāny uddhūpane pi ⸤ ca |
anantāṃ kukkuṭīṃ vimvīṃ markaṭīñ cāpi dhārayet ||
pakvāpakvāni c māṃsāni prasannā rudhiraṃ payaḥ |
bhūtodano nivedyaś ca skandāpasmāriṇo vata |
catuḥpathe ca kartta⸤vyaṃ snānam asya yatātmanā ||
skandāpasmārasaṃjño yaḥ skandasya dayitaḥ sakhā |
viśākhasaṃjñaḥ saśiṇāḥ śivos tu vitānena iti || 0 ||
skandāpasmārapratiṣedhaLs tṛtīyaḥ || ||
athātaḥ śakunipratiṣedham adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
śakuny abhiparītasya kāryaṃ vaidhena dhīmatā |
vetasāmrakapitthānāṃ niḥkvāthaḥ pariṣecane ||
⸤ kaṣāyamadhurais tailaiḥ kāryañjābhyañjanaṃ śiśāḥ |
vraṇeṣūktācni cūrṇṇāni pathyāni vidhadhīta ca ||
skandagrahadhūpanāni pathyānīha bhavanti ca |
skandāpasmāraṇa¦⸤manaṃ ghṛtañ cāpīha pūjitaṃ ||
tilataṇḍulakaṃ mālyaṃ haritā¦clam manaḥśīlā |
valir eṣa karañje tu nivedyo niyatātmanā ||
niṣkuṭe prayoktavyam snānam asya ⸤ yathāvidhiṃ ||
antarikṣacarā devī sarvvālaṅkārabhūṣitā |
c ayomukhī tīkṣṇaśakunī devatā te prasīdatu ||
durdarśanā mahākāyā piṅgākṣī bhairavasvanā |
laṃ⸤vodarīśaṅkukarṇā śakunī te prasīdatām iti || 0 ||
śakunīpratiṣedhaś caturthaḥ || ||
athāto revatīpratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||
⸤ aśvagandhā ja śṛṅgī ca śārivātha purnarnnavā |
sahavidārī ca tathā kaṣāyaḥ pariṣecane |
tailam abhyaṅgacne kāyaṃ kuṣṭhe sarjarase tathā |
palaṃ kaṣāyainalade tathā girikadaṃL⸤bake |
vaṭāś ca karṇṇakakubhadhātakī⸤tindūkeṣu ca |
kākolyādau gaṇecāpi pāṇīyaṃ sarpir iṣyate |
gṛdhrolūkapurīṣāṇi tathā yavaphalācghṛtaṃ |
saṃdhyayor ubhayoḥ kāryam etad uddhūpanaṃ śiśā |
varuṇāriṣṭakamayaṃ rumakaṃ saindhavaṃ tathā |
dhārayed yāpi satataṃ vacā putrakajīvake |
śucklāḥ sumanaso lājapayaḥ śālyodanaṃ tathā |
valin nivedya gotīrthe revatyaiprayatātmanā |
saṃgame ca ⸤ bhiṣak snānaṃ kuryād dhātrīkumārayoḥ |
nānāvastradharādevī citramālyānulepanā |
calatkuṇḍalinī śyācmā revatīte prasīdatu |
yām upāsannisatataṃ devyo vividhabhūṣaṇāḥ |
lamvākarālāvinatā tathaiva vahuputrikā |
raivatī śuṣkanāsā ca sā ca decvī prasīdatām iti ||
kumāra || 3 ||c ❈ ||
athātaḥ putanācpratiṣedham adhyāyam vyākhyāsyāmaḥ ||
kapotavaṃk ca aralur ca varuṇaḥ pāribhadrakaḥ |
āsphotā caiva yo¦⸤jyāḥ syur vvālasya pariṣecane ||
vacā vayaḥ sthā golomī haritālaṃ manaḥ śilā |
kuṣṭhaṃ sarjjarasaś caiva tailārthe vargam iṣyate ||
hitaṃ ghṛtaṃ tukākṣīryāḥ siddhaṃ madhurakeṣu L ca |
kuṣthatālīsakhadirāḥ sarṣapaiṣṭajane tathā ||
śananākulakumbhīkā majjāno vadarasya ca |
karkkaṭāsthi ghṛtañ cāpi dhūpanaṃ saha sarṣapaiḥ ||
kākādanīṃ citraphalāṃ vimvīṃ ⸤ guñjāñ ca dhārayet |
matsyodanañ ca kurvvīta kṛśaram palalan tathā c ||
śarāvasampuṭakṛtam valiṃ śūnyagṛhaṃ haret |
utsṛṣṭānnābhiṣekaś ca śiśoḥ snāpanam iṣyate ||
⸤ malināmvarasamvītā malinārūkṣamūrdhajā |
śūnyāgāraśrayācdevī dārakaṃ pātapūtanā iti || 0 ||
pūtanāpratiṣedhaḥ ṣaṣṭhaḥ || ||
athā¦⸤to 'ndhapūtanāpratiṣedham adhyāyam vyākhyāsyāmaḥ ||
tiktakadrumāṇāṃ c patraiś ca kvāthaḥ kāryo 'vasecane |
surā sauvīrakañ kuṣṭhaṃ haritālam manaḥ śilā ||
tathā sarjjarasaś cā ⸤ pi tailārtham apasaṃharet ||
pippalīpippalīmūlaṃ vargam madhurackam madhuḥ ||
sālaparṇī vṛhatyau ca ghṛtārtham api vuddhimān |
purīśaṃ kaukkuṭaṃ keśāḥ ścarmma sarvppatvageṣu ca ⸤ ||
jīrṇṇāṃ ca bhikṣusaṃghāṭīṃ dhūpanāyopakalpayet |
kukkuṭīṃ markkaṭīvimvīm anantā cāpi dhārayet ||
mānsamāsan tathā pakvaṃ śoṇitañ ca catuṣpathe ||
nivedyam antañ ca gṛhe śiśoḥLsnapanam iṣyate ||
karālapiṅgalā muṇḍā ṣāyamvaradhāriṇī |
devī vālam imaṃ prītā rakṣatām andhapūtanā iti || 0 ||
andhapūtanāpratiṣedhaḥ saptamodhyāyaḥ || ||
athāta⸤ḥ śītapūtanāpratiṣedhanīyam adhyāyam vyākhyāsyāmaḥ ||
viṃvīṃ kacpitthasūrasan tathā vilvapracīvalau |
naṃdībhallātakaṃ cāpi pariṣeke 'vacārayet ||
vastamūtraṃ gavāṃ mū⸤tramūstacāmavadārū ca |
kuṣṭhañ ca sarvvagandhañ ca tailārtham avacāra¦cyet ||
rohiṇīsarjjakhadirapalāśakakubhatvacaḥ |
niḥkvāthya tasminnikvāthe sakṣīraṃ vipaceddhṛtaṃ⸤ ||
gṛdhrolūkapurīṣāṇi vastagandhāṃ sahāmvacāṃ |
nivasya patrā¦cṇi tathā pūpanārtham prayojayet ||
dhārayed api guñjāñ ca lamvāṃ kākādanīn tathā |
nadhyāmaṅgodanaiś cāpi ⸤ tarppayec chītapūtanāṃ ||
jalāyaśānte vālasya spanañ copadicśyate ||
mugdaudanāśinī devī surāśoṇitapāyinī |
jalāśayaratādevī pātu tvāṃ śītapūtanā i⸤ti || 0 ||
śītapūtanāpratiṣedho 'ṣṭamaḥ || ||
athāto mukhamaṇḍikāpratiṣedhanīyam adhyāyam vyākhyāsyāmaḥ ||
kapitthavilvatarkkārīvaṃśagandharvvahasta⸤kaḥ ||
kuverākṣī ca yojyāni vālasya pariṣecane ||
svarasairbhṛṅgavṛkṣāṇāṃ tathaiva hayagandhayā | tailaṃ vasāṃ ca saṃyojya paced abhyañjanaṃ śiśāḥ ||
madhūlikā payasyā ca tukākṣīLdyo gaṇe na ca |
madhuraiḥ pañcamūlyāś ca kanīyasyā ghṛtam pacet ||
yavāḥ sarjjarasaḥ kuṣṭhaṃ sarppiścoddhūpanaṃ hitaṃ |
dhārayed api jihvāś ca cāṣavaiḍālasatyajāḥ ||
varṇakaṃ cūrṇakaṃ mālya¦⸤m añjanam pāratan tathā |
manaḥ śilāñ copaharet goṣṭhamadhye valiṃ c śuciḥ ||
mantrapūtābhir adbhiś ca tatraiva snāpanam bhavet ||
alaṅkatā rūpavatī subhagā kāmarūpiṇī |
goṣṭha⸤madhyālayā devī pātu tvāṃ mukhamaṇḍikā iti || 0 ||
mukhacmaṇḍikāpratiṣedhanīyaṃ navamaḥ || ||
athāto naigameṣapratiṣedhanīyam adhyāyam vyākhyāsyāma⸤ḥ ||
vilvāgnimanthapūtīkāḥ kāśmaryā pariṣecane |
savītañcācpi dhānyāmlam pariṣekapraśasyate ||
priyaṅgu saralānantā śatapuṣpākuṭannaṭaiḥ ||
pacet tailaṃ surātakrada⸤dhimastvamlakāñjikaiḥ |
pañcamūladvayakvāthaiḥ kṣīre madhurakeṣu¦c ca |
paced ghṛtañ ca matimān kharjjūryā mastakena ca ||
vacā vayaḥ sthā jaṭilāṃ cāpi dhārayet |
⸤ tilataṇḍulakais tulyaṃ bhakṣāṃś ca vividhāni ca || kumārapitṛme¦cṣāya vṛkṣamūle nivedayet ||
adhastān kṣīravṛkṣasya snāpanañ copadiśyate |
ajānanaṃ calākṣi¦⸤bhrū kāmarūpī mahāyaśāḥ |
vālaṃ vālapitā devo naigameṣo 'bhirakṣatām iti || 0 ||
naigameṣapratiṣedhanīyaṃ daśamodhyāya || ||
athāto grahotpatnāmāLdhyāyam vyākhyāsyāmaḥ ||
navaskandādayaḥ proktā vālānāṃ ya ime grahāḥ |
śrīmanto divyavapuṣo nārīpuruṣavigrahāḥ ||
ete guhasya rakṣārthaṃ kṛttikomāgniśūlibhiḥ | sṛṣṭāḥ śaravanasthā¦⸤sya rakṣitasatmatejasā ||
strīvigrahāgrahā ye tu nānārūpā mayecritāḥ |
devīnāṃ kṛttikānān te bhāgā rājasatāmasā ||
naigameṣas tu pārvvatyā sṛṣṭo meṣānano grahaḥ |
ku⸤māradhāro devasya guhasyātmod bhavasya ca ||
skandāpasmāraḥ sañjac yaḥ so 'gnināgnisamadyutiḥ |
saivaskandasakho nāmnā viśākha iti cocyate ||
skandaḥ sṛṣṭo bhagavatā de⸤vena tripurāriṇā |
vibharti cāparaṃ saṃjñaṃ kumāra iti sa grahaḥ ||
vālalīlādharo yoyaṃ devaṃ rudrāgnisambhavaḥ |
mithyā vāleṣu bhavavān na khalveṣu pravarttate ||
kumāraska⸤ndasāmānyād atra kecid paṇḍitāḥ |
gṛṇhātītya parijñānād vruvatec dehacintakāḥ ||
tato bhagavati skande devasenāpatau kṛte |
upatasthur grahāsdyute dīptaśaktidharaṃ guhaṃ ||
⸤ūcuḥ prāñjalaś caivanaṃ vṛttin na vidadhatsviti |
teṣām arthe tataḥ c skandaḥ śivan devamacodayat ||
tato grahās tān uvāca bhagavān bhaganetrahā |
tairyagyonim mānuṣañ ca ¦ ⸤devañ ca tṛtauañ jagat ||
parasparopakāreṇa varttate dhāryate tathā |
devā manuṣyān prīṇanti tairyagyonin tathaiva ca ||
yathākālaṃ pravarttanta uṣṇaṃ varṣahimādribhiḥ |
ijyāvalinama¦Lskārair jappahomais tathaiva ca ||
samyak prayuktaiś ca naraiḥ prīṇayantya tadevatāṃ |
bhāgadheyā vibhaktāś ca śeṣaṃ kiñcin na vidyate ||
tad yuṣmākaṃ śubhā vṛttiḥ pūjāsv eva bhaviṣyati |
kuleṣu ⸤ yeṣu nejyante devatāpitaras tathā ||
vrāhmaṇāḥ sādhavo vāpi c guravo 'tithayas tathā |
nivṛtta śaucācāreṣu tathā klaśopajīviṣu ||
utsannabhikṣavaliṣu tathā bhi⸤nnagṛheṣu ca |
gṛheṣu yeṣu te vālāñ stān hiṃsaṃ dhvamaśaṅkictāḥ ||
tatra vo vipulā vṛttiḥ pūjā caiva bhaviṣyati |
evaṃ grahās samutpannā vālā hiṃ santi cāpy ataḥ ⸤ ||
grahopasṛṣṭā vālās tu duścikitsyatamāḥ smṛtāḥ |
vaikaclyam maraṇam cāpi dhruvaṃ skandagrahe nṛṇām iti || 0 ||
skandagrahas tu prathamaḥ skandāpasmāra ⸤ eva ca ||
śakunīrevatī caiva pūtanā cāndha pūtanā ||
pūtanācśītanāmā ca tathaiva mukhamaṇḍikā |
navamo naigameṣaś ca yaḥ pittagrahasaṃjñitaḥ ||
prathamagra¦⸤haliṅgañ ca anta ca grahasambhavaḥ |
sampiṇḍu na hi pālānām adhyādādaśacaika ca ||
iti kumāratantre grahotpattin nāmaikādaśamodhyāya uttaratantre pañcatriṃśattamo 'dhyāLyaḥ || ||