User Tools


Differences

This shows you the differences between two versions of the page.

Link to this comparison view

Both sides previous revisionPrevious revision
Next revision
Previous revision
wiki:wujastyk:susrutasamhita:05-su.ka:provisional-edition_kalpasthana [2021/10/10 19:36] – [Edit section SS.5.1.1] dominikwiki:wujastyk:susrutasamhita:05-su.ka:provisional-edition_kalpasthana [2026/08/20 09:32] (current) – external edit 127.0.0.1
Line 1: Line 1:
 <TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
-    <teiHeader xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">+ 
 +    <teiHeader> 
         <fileDesc>         <fileDesc>
             <titleStmt>             <titleStmt>
-                <title>Working edition of the Suśrutasaṃhitā, kalpasthāna, based on the Nepalese +                <title>The Nepalese Version of the Suśrutasaṃhitā, Kalpasthāna, based on 
-                    MSS</title>+                    the Nepalese MSS</title>
             </titleStmt>             </titleStmt>
  
Line 14: Line 16:
                     <p>Copyright (C) Dominik Wujastyk</p>                     <p>Copyright (C) Dominik Wujastyk</p>
                     <p>                     <p>
-                        <ref target="http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/" type="licence" +                        <ref target="http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/" type="licence">Distributed by <ref target="http://sarit.indology.info" type="url">SARIT</ref> 
-                            >Distributed by <ref target="http://sarit.indology.info" type="url" +                            under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported 
-                                >SARIT</ref> under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 +                            License. </ref>
-                            Unported License. </ref>+
                     </p>                     </p>
                     <p>Under this licence, you are free <list>                     <p>Under this licence, you are free <list>
-                            <item>to Share — to copy, distribute and transmit the work</item>+                            <item>to Share — to copy, distribute and transmit the 
 +                                work</item>
                             <item>to Remix — to adapt the work </item>                             <item>to Remix — to adapt the work </item>
                         </list></p>                         </list></p>
Line 26: Line 28:
                     <p>                     <p>
                         <list>                         <list>
-                            <item>Attribution — You must attribute the work in the manner specified +                            <item>Attribution — You must attribute the work in the manner 
-                                by the author or licensor (but not in any way that suggests that +                                specified by the author or licensor (but not in any way 
-                                they endorse you or your use of the work).</item> +                                that suggests that they endorse you or your use of the 
-                            <item>Share Alike — If you alter, transform, or build upon this work, +                                work).</item> 
-                                you may distribute the resulting work only under the same or similar +                            <item>Share Alike — If you alter, transform, or build upon 
-                                license to this one.</item>+                                this work, you may distribute the resulting work only 
 +                                under the same or similar license to this one.</item>
                         </list>                         </list>
                     </p>                     </p>
-                    <p>More information and fuller details of this license are given on the Creative +                    <p>More information and fuller details of this license are given on 
-                        Commons website.</p> +                        the Creative Commons website.</p> 
-                    <p>SARIT assumes no responsibility for unauthorised use that infringes the +                    <p>SARIT assumes no responsibility for unauthorised use that infringes 
-                        rights of any copyright owners, known or unknown.</p>+                        the rights of any copyright owners, known or unknown.</p>
                 </availability>                 </availability>
                 <address>                 <address>
Line 46: Line 49:
                 <date>2020</date>                 <date>2020</date>
                 <pubPlace>The University of Alberta</pubPlace>                 <pubPlace>The University of Alberta</pubPlace>
-                <publisher>The Suśruta Project (<ref target="http://sushrutaproject.org" +                <publisher>The Suśruta Project<ptr target="http://sushrutaproject.github.io"/></publisher>
-                        >https://sushrutaproject.org</ref>)</publisher>+
             </publicationStmt>             </publicationStmt>
  
Line 54: Line 56:
                 <msDesc xml:id="Sanskrit" xml:lang="en">                 <msDesc xml:id="Sanskrit" xml:lang="en">
                     <msIdentifier>                     <msIdentifier>
-                        <idno type="siglum">SP<!--<sub>ed</sub>--></idno>+                        <idno type="siglum">NE</idno>
                     </msIdentifier>                     </msIdentifier>
 +
                 </msDesc>                 </msDesc>
-                <!--             <listWit> + 
-                    <witness xml:id="Bikaner_RORI_5157source="00141.jpg line 4"> MS Bīkāner RORI +                <listWit> 
-                        Jaichand Upadhyay Coll5157. See further <ptr + 
-                            target="https://www.panditproject.org/entity/108026/manuscript"/><idno +                    <witness xml:id="MN">The <title>Mādhavanidāna</title>, <abbr type="siglum">MN</abbr> 
-                            type="siglum">Bik 5157</idno></witness>+                        <idno type="siglum">Mādhavanidāna</idno></witness> 
 + 
 +                    <witness xml:id="Bikaner_RORI_5157">MS Bikaner RORI_5157, <abbr type="siglum">Gayī</abbr> 
 +                        <idno type="siglum">Bikaner RORI 5157</idno></witness> 
 + 
 +                    <witness xml:id="NAK_1-1146">MS Kathmandu NAK 1-1146 <abbr type="siglum">1-1146</abbr> 
 +                        <idno type="siglum">MS NAK 1-1146</idno> A paper manuscript in 
 +                        Devanāgarī67 ff. Filmed as reel no A 224-9. Covers 1.8.3 - 
 +                        1.44.24 of the Sūtrasthāna. </witness> 
 + 
 +                    <witness xml:id="PUL_818">MS Lahore PUL 818 <abbr type="siglum">PUL-818</abbr> 
 +                        <idno type="siglum">PUL 818</idno> A paper manuscript in 
 +                        Devanāgarī. See description at PanditProject <ptr target="https://www.panditproject.org/entity/113868/manuscript"/>Parts of Sūtra, Nidāna, Śārīra and Kalpasthānas.</witness> 
                 </listWit>                 </listWit>
-   --> 
             </sourceDesc>             </sourceDesc>
         </fileDesc>         </fileDesc>
- 
- 
  
         <revisionDesc>         <revisionDesc>
Line 75: Line 88:
  
  
-    <text xml:lang="sa-Latn">+    <text xml:lang="sa-Latn-t-sa-Deva" type="edition">
         <body>         <body>
 +
 +            <note xml:lang="en">The siglum "<emph>Nep</emph>" signifies an agreement
 +                between MSS K and N.</note>
  
             <div n="5" type="sthāna">             <div n="5" type="sthāna">
  
-                <div type="adhyāya" n="1">+                <head>[Kalpasthāna]</head> 
 + 
 +                <div n="1" type="adhyāya">
  
                     <head>[Adhyāya 1]</head>                     <head>[Adhyāya 1]</head>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.1"> +                    <lg xml:id="SS.5.1.1"><l
-                        <label>1</label> athāto 'nnapāna~arakṣākalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||  +                         
-</l> +                         
-                    <xml:id="SS.5.1.2"><label>2</labelyathovāca bhagavān dhanvantariḥ || </l>+                         athāto 'nnapānarakṣākalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ || </l> 
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.1]</trailer> 
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.3"> +                    <lg xml:id="SS.5.1.2"><l
-                        <label>3</label> divodāsakṣitipatis tapodharmabhṛtāṃ varaḥ |+                         
 +                         
 +                         yathovāca bhagavān dhanvantariḥ ||<anchor xml:id="SS.5.1.2-n1"/> 
 +                    </l> 
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.2]</trailer> 
 +</lg> 
 + 
 +                     
 + 
 +                    <lg xml:id="SS.5.1.3"><l> 
 +                         
 +                         
 +                         divodāsakṣitipatis<anchor xml:id="SS.5.1.3-n1"/> tapodharmabhṛtāṃ 
 +                        varaḥ |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          suśrutapramukhāñ chiṣyāñ śaśāsāhata<pc> </pc>śāsanaḥ || </l>                          suśrutapramukhāñ chiṣyāñ śaśāsāhata<pc> </pc>śāsanaḥ || </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.3]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
  
-                    <xml:id="SS.5.1.4"><label>4</label> ripavo vikramākrāntāḥ sve vā syuḥ kṛtyatāṅ +                    <lg xml:id="SS.5.1.4"><l> 
-                        gatāḥ |+                         
 +                         
 +                         ripavo vikramākrāntāḥ sve vā syuḥ kṛtyatāṅ gatāḥ |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          sisṛkṣavaḥ krodhaviṣaṃ vivaraṃ prāpya tādṛśam || </l>                          sisṛkṣavaḥ krodhaviṣaṃ vivaraṃ prāpya tādṛśam || </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.4]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.5ab"> +                    <lg xml:id="SS.5.1.5ab"><l> 
-                        <label>5</label> viṣair hiṃsyur akiñcijjñaṃ nṛpatiṃ duṣṭacetasaḥ | </l>+                         
 +                         
 +                         viṣair hiṃsyur akiñcijjñaṃ nṛpatiṃ duṣṭacetasaḥ | </l
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.5]</trailer> 
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.5cd"/> +                    <lg xml:id="SS.5.1.5cd"><l/></lg
-                    <xml:id="SS.5.1.6ab"/>+                    <lg xml:id="SS.5.1.6ab"><l/></lg>
  
  
-                    <xml:id="SS.5.1.6cd"> +                    <lg xml:id="SS.5.1.6cd"><l> 
-                        <label>6</label> tasmād vaidyena satataṃ viṣād rakṣyo narādhipaḥ || </l>+                         
 +                         
 +                         tasmād vaidyena satataṃ viṣād rakṣyo narādhipaḥ || </l
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.6]</trailer> 
 +</lg>
  
  
-                    <xml:id="SS.5.1.7"><label>7</label> yasmāc cānityacittatvam aśvavat prathitaṃ +                    <lg xml:id="SS.5.1.7"><l> 
-                        nṛṣu |+                         
 +                         
 +                         yasmāc cānityacittatvam aśvavat prathitaṃ nṛṣu |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          tasmān na viśvased rājā kadācid api kasya cit || </l>                          tasmān na viśvased rājā kadācid api kasya cit || </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.7]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.8ab"><label>8</label> kulīnaṃ dhārmikaṃ snigdham akṛśaṃ +                    <lg xml:id="SS.5.1.8ab"><l> 
-                        satatotthitam | </l>+                         
 +                         
 +                         kulīnaṃ dhārmikaṃ snigdham akṛśaṃ satatotthitam | </l
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.8]</trailer> 
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.8cd"/>+                    <lg xml:id="SS.5.1.8cd"><l/></lg> 
 +                    <lg xml:id="SS.5.1.9"><l/></lg> 
 +                    <lg xml:id="SS.5.1.10"><l/></lg> 
 +                    <lg xml:id="SS.5.1.11ab"><l/></lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.9"/>+                    <lg xml:id="SS.5.1.11cd"><l> 
 +                         
 +                         
 +                         mahānase niyuñjīta vaidyan tadvidyapūjitam || </l> 
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.11]</trailer> 
 +</lg>
  
-                    <l xml:id="SS.5.1.10"/> 
  
-                    <xml:id="SS.5.1.11ab"/>+                    <lg xml:id="SS.5.1.12ab"><l> 
 +                         
 +                         
 +                         praśastadigdeśakṛtaṃ śucibhāṇḍam mahacchuciḥ | </l> 
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.12]</trailer> 
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.11cd"><label>11</labelmahānase niyuñjīta vaidyan +                    <lg xml:id="SS.5.1.12cd"><l/></lg
-                        tadvidyapūjitam || </l>+                    <lg xml:id="SS.5.1.13ab"><l/></lg>
  
 +                    <lg xml:id="SS.5.1.13cd"><l>
 +                        
 +                        
 +                         parīkṣitastrīpuruṣaṃ bhavec cāpi mahānasam || </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.13]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <l xml:id="SS.5.1.12ab"><label>12</labelpraśastadigdeśakṛtaṃ śucibhāṇḍam +                    <lg xml:id="SS.5.1.14"><l/></lg> 
-                        mahacchuciḥ | </l>+                    <lg xml:id="SS.5.1.15"><l/></lg
 +                    <lg xml:id="SS.5.1.16"><l/></lg> 
 +                    <lg xml:id="SS.5.1.17ab"><l/></lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.12cd"/>+                    <lg xml:id="SS.5.1.17cd"><l> 
 +                         
 +                         
 +                         mahānasikavoḍhāraḥ saupodanika<pc> </pc>pūpikāḥ || </l> 
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.17]</trailer> 
 +</lg>
  
-                    <l xml:id="SS.5.1.13ab"/> 
  
-                    <xml:id="SS.5.1.13cd"><label>13</label> parīkṣitastrīpuruṣaṃ bhavec cāpi +                    <lg xml:id="SS.5.1.18"><l
-                        mahānasam || </l> +                         
- +                         
-                    <l xml:id="SS.5.1.14"/> +                         bhaveyur vaidyavaśagā ye cāpy anye 'tra kecana |
- +
-                    <l xml:id="SS.5.1.15"/> +
- +
-                    <l xml:id="SS.5.1.16"/> +
- +
-                    <l xml:id="SS.5.1.17ab"/> +
- +
-                    <l xml:id="SS.5.1.17cd"><label>17</label> mahānasikavoḍhāraḥ +
-                            saupodanika<pc> </pc>pūpikāḥ || </l> +
- +
- +
-                    <l xml:id="SS.5.1.18"><label>18</label> bhaveyur vaidyavaśagā ye cāpy anye 'tra +
-                        kecana |+
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          iṅgitajño manuṣyāṇāṃ vākceṣṭāmukhavaikṛtaiḥ || </l>                          iṅgitajño manuṣyāṇāṃ vākceṣṭāmukhavaikṛtaiḥ || </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.18]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.19"><label>19</label> jānīyād viṣadātāram ebhir liṅgaiś ca +                    <lg xml:id="SS.5.1.19"><l> 
-                        buddhimān |+                         
 +                         
 +                         jānīyād viṣadātāram ebhir liṅgaiś ca buddhimān |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          vivakṣur muhyate pṛṣṭo nottaraṃ pratipadyate ||</l>                          vivakṣur muhyate pṛṣṭo nottaraṃ pratipadyate ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.19]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.20"><label>20</label> apārthaṃ bahusaṅkīrṇaṃ bhāṣate cāpi +                    <lg xml:id="SS.5.1.20"><l> 
-                        mūḍhavat |+                         
 +                         
 +                         apārthaṃ bahusaṅkīrṇaṃ bhāṣate cāpi mūḍhavat |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          hasaty akasmād aṅgulīḥ sphoṭayed vilikhed mahīm || </l>                          hasaty akasmād aṅgulīḥ sphoṭayed vilikhed mahīm || </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.20]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.21"><label>21</label> vepathuś cāsya bhavati trastaś cānyo +                    <lg xml:id="SS.5.1.21"><l> 
-                        'nyam īkṣate |+                         
 +                         
 +                         vepathuś cāsya bhavati trastaś cānyo 'nyam īkṣate |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          vivarṇavaktro dhyāmaś ca nakhaiḥ kiñcic chinaty api || </l>                          vivarṇavaktro dhyāmaś ca nakhaiḥ kiñcic chinaty api || </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.21]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.22"/>+                    <lg xml:id="SS.5.1.22"><l/></lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.23"><label>23</label> vartate viparītaś ca viṣadātā vicetanaḥ +                    <lg xml:id="SS.5.1.23"><l> 
-                        |</l>+                         
 +                         
 +                         vartate viparītaś ca viṣadātā vicetanaḥ |</l
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.23]</trailer> 
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.24"/>+                    <lg xml:id="SS.5.1.24"><l/></lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.25"><label>25</label> dantakāṣṭhe 'nnapāne ca tathābhyaṅge +                    <lg xml:id="SS.5.1.25"><l> 
-                        'valekhane |+                         
 +                         
 +                         dantakāṣṭhe 'nnapāne ca tathābhyaṅge 'valekhane |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          utsādane parīṣeke kaṣāye sānulepane || </l>                          utsādane parīṣeke kaṣāye sānulepane || </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.25]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.26"><label>26</label> srakṣu vastreṣu śayyāsu kavacābharaṇeṣu +                    <lg xml:id="SS.5.1.26"><l> 
-                        ca |+                         
 +                         
 +                         srakṣu vastreṣu śayyāsu kavacābharaṇeṣu ca |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          pādukāpādapīṭheṣu pṛṣṭheṣu gajavājinām || </l>                          pādukāpādapīṭheṣu pṛṣṭheṣu gajavājinām || </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.26]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.27"><label>27</label> viṣajuṣṭeṣu cānyeṣu nasyadhūmāñjanādiṣu +                    <lg xml:id="SS.5.1.27"><l> 
-                        |+                         
 +                         
 +                         viṣajuṣṭeṣu cānyeṣu nasyadhūmāñjanādiṣu |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          lakṣaṇāni pravakṣyāmi cikitsāñ cāpy anantaram || </l>                          lakṣaṇāni pravakṣyāmi cikitsāñ cāpy anantaram || </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.27]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.28"><label>28</label>nṛpabhaktād balin dattaṃ saviṣaṃ +                    <lg xml:id="SS.5.1.28"><l> 
-                        bhakṣayanti ye |+                         
 +                         
 +                         nṛpabhaktād balin dattaṃ saviṣaṃ bhakṣayanti ye |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          tatraiva te vinaśyanti makṣikāvāyasādayaḥ |</l>                          tatraiva te vinaśyanti makṣikāvāyasādayaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.28]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.29"><label>29</label>hutabhuk tena cānnena bhṛśañ caṭacaṭāyate +                    <lg xml:id="SS.5.1.29"><l> 
-                        |+                         
 +                         
 +                         hutabhuk tena cānnena bhṛśañ caṭacaṭāyate |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          mayūrakaṇṭhapratimo jāyate cāpi duḥsahaḥ |</l>                          mayūrakaṇṭhapratimo jāyate cāpi duḥsahaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.29]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.30ab"/>+                    <lg xml:id="SS.5.1.30ab"><l/></lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.30cd"><label>30</label>cakorasyākṣivairāgyaṃ jāyate kṣipram +                    <lg xml:id="SS.5.1.30cd"><l> 
-                        eva tu |</l>+                         
 +                         
 +                         cakorasyākṣivairāgyaṃ jāyate kṣipram eva tu |</l
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 1.30cd]</trailer> 
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.31"><label>31</label>dṛṣṭvānnaṃ viṣasaṃsṛṣṭaṃ mriyate +                    <lg xml:id="SS.5.1.31"><l> 
-                        jīvajīvakaḥ |+                         
 +                         
 +                         dṛṣṭvānnaṃ viṣasaṃsṛṣṭaṃ mriyate jīvajīvakaḥ |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          kokilaḥ svaravaikṛtyaṃ kroñcas tu madam arcchati |</l>                          kokilaḥ svaravaikṛtyaṃ kroñcas tu madam arcchati |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.31]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.32"><label>32</label>hṛṣyen mayūras tūdvigne krośete +                    <lg xml:id="SS.5.1.32"><l> 
-                        śukasārike |+                         
 +                         
 +                         hṛṣyen mayūras tūdvigne krośete śukasārike |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          haṃsaḥ <app>                          haṃsaḥ <app>
Line 221: Line 337:
                             <rdg wit="#Bikaner_RORI_5157">kṣveḍati</rdg>                             <rdg wit="#Bikaner_RORI_5157">kṣveḍati</rdg>
                         </app> cātyarthaṃ kūjate bhṛṅgarājakaḥ |</l>                         </app> cātyarthaṃ kūjate bhṛṅgarājakaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.32]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.33ab"><label>33</label><app> +                    <lg xml:id="SS.5.1.33ab"><l> 
-                            <lem>pṛṣato</lem>+                         
 +                         
 +                        <app> 
 +                            <lem>vṛṣabho</lem>
                             <rdg wit="#Bikaner_RORI_5157">pṛṣato</rdg>                             <rdg wit="#Bikaner_RORI_5157">pṛṣato</rdg>
                         </app> visṛjaty asraṃ muñcate viṭ ca markaṭaḥ |</l>                         </app> visṛjaty asraṃ muñcate viṭ ca markaṭaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.33]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.33cd"/>+                    <lg xml:id="SS.5.1.33cd"><l/></lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.34ab"/>+                    <lg xml:id="SS.5.1.34ab"><l/></lg>
  
  
-                    <xml:id="SS.5.1.34cd"><label>34cd</label>upakṣiptasya cānnasya bāṣpeṇordhvam +                    <lg xml:id="SS.5.1.34cd"><l> 
-                        udīyatā |</l>+                         
 +                         
 +                         upakṣiptasya cānnasya bāṣpeṇordhvam udīyatā |</l
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.34cd]</trailer> 
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.35"><label>35</label>hṛtpīḍā bhrāntanetratvaṃ śiroduḥkhañ ca +                    <lg xml:id="SS.5.1.35"><l> 
-                        jāyate |+                         
 +                         
 +                         hṛtpīḍā bhrāntanetratvaṃ śiroduḥkhañ ca jāyate |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          tatra nasyāñjane kuṣṭhaṃ lāmajjaṃ naladaṃ madhuḥ |</l>                          tatra nasyāñjane kuṣṭhaṃ lāmajjaṃ naladaṃ madhuḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.35]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.36ab"/>+                    <lg xml:id="SS.5.1.36ab"><l/></lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.36cd"><label>36cd</label>hṛdi candanalepaś ca tathā sukham +                    <lg xml:id="SS.5.1.36cd"><l> 
-                        avāpnuyāt |</l>+                         
 +                         
 +                         hṛdi candanalepaś ca tathā sukham avāpnuyāt |</l
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.36cd]</trailer> 
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.37"><label>37</label>pāṇiprāptaṃ pāṇidāhaṃ nakhaśātaṅ karoti +                    <lg xml:id="SS.5.1.37"><l> 
-                        ca |+                         
 +                         
 +                         pāṇiprāptaṃ pāṇidāhaṃ nakhaśātaṅ karoti ca |
                         <caesura/>                         <caesura/>
-                         tatra pralepaḥ śyāmendra<pc> </pc>gopa<pc> </pc>somotpalāni ca |</l>+                         tatra pralepaḥ śyāmendra<pc> </pc>gopa<pc> </pc>somotpalāni ca 
 +                        |</l
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.37]</trailer> 
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.38"><label>38</label>sa cet pramādān mohād vā tad bhuṃkte +                    <lg xml:id="SS.5.1.38"><l> 
-                        bhojanaṃ yadi |+                         
 +                         
 +                         sa cet pramādān mohād vā tad bhuṃkte bhojanaṃ yadi |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          tato 'syāṣṭhīlavaj jihvā jāyate 'rasavedanī |</l>                          tato 'syāṣṭhīlavaj jihvā jāyate 'rasavedanī |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.38]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.39"><label>39</label>tudyate dahyate cāpi śleṣmā cāsya +                    <lg xml:id="SS.5.1.39"><l> 
-                        prasicyate |+                         
 +                         
 +                         tudyate dahyate cāpi śleṣmā cāsya prasicyate |
                         <caesura/>                         <caesura/>
-                         tatra bāṣperitaṃ karma yac ca syād dantakāṣṭhikaṃ |</l>+                         tatra bāṣperitaṃ karma yac ca syād dantakāṣṭhikam |</l
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.39]</trailer> 
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.40"><label>40</label>mūrchāṃ chardiṃ romaharṣam ādhmānaṃ dāham +                    <lg xml:id="SS.5.1.40"><l> 
-                        eva ca |+                         
 +                         
 +                         mūrchāṃ chardiṃ romaharṣam ādhmānaṃ dāham eva ca |
                         <caesura/>                         <caesura/>
-                         indriyāṇāñ ca vaikṛtyaṃ kuryād āmāśayaṃ gataṃ |</l>+                         indriyāṇāñ ca vaikṛtyaṃ kuryād āmāśayaṃ gatam |</l
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.40]</trailer> 
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.41"><label>41</label>tatrāśu madanālābubimbīkośātakīphalaiḥ |+                    <lg xml:id="SS.5.1.41"><l> 
 +                         
 +                         
 +                         tatrāśu madanālābubimbīkośātakīphalaiḥ |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          chardanaṃ dadhyudaśvidbhyām athavā taṇḍulāmbunā |</l>                          chardanaṃ dadhyudaśvidbhyām athavā taṇḍulāmbunā |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.41]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.42"><label>42</label> dāhaṃ mūrcchām atīsāraṃ tṛṣṇām +                    <lg xml:id="SS.5.1.42"><l> 
-                        indriyavaikṛtaṃ |+                         
 +                         
 +                         dāhaṃ mūrcchām atīsāraṃ tṛṣṇām indriyavaikṛtam |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          āṭopaṃ pāṇḍutāṃ kārśyaṃ kuryāt pakvāśayaṃ gataṃ</l>                          āṭopaṃ pāṇḍutāṃ kārśyaṃ kuryāt pakvāśayaṃ gataṃ</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.42]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.43"><label>43</label> tatra nīlīphalaṃ śreṣṭhaṃ sasarpiṣkaṃ +                    <lg xml:id="SS.5.1.43"><l> 
-                        virecanaṃ |+                         
 +                         
 +                         tatra nīlīphalaṃ śreṣṭhaṃ sasarpiṣkaṃ virecanam |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          dadhnā dūṣīviṣāriś ca peyo madhusamāyutaḥ |</l>                          dadhnā dūṣīviṣāriś ca peyo madhusamāyutaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.43]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.44"><label>44</label> dravadravyeṣu sarveṣu kṣīramadyodakādiṣu +                    <lg xml:id="SS.5.1.44"><l> 
-                        |+                         
 +                         
 +                         dravadravyeṣu sarveṣu kṣīramadyodakādiṣu |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          bhavanti vividhā rājyaḥ phenabudbudajanma ca |</l>                          bhavanti vividhā rājyaḥ phenabudbudajanma ca |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.44]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.45"><label>45</label> chāyāś cātra na dṛśyante dṛśyante yadi +                    <lg xml:id="SS.5.1.45"><l> 
-                        vā punaḥ |+                         
 +                         
 +                         chāyāś cātra na dṛśyante dṛśyante yadi vā punaḥ |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          bhavanti vikṛtāś chidrās tanvyo vā vikṛtās tathā |</l>                          bhavanti vikṛtāś chidrās tanvyo vā vikṛtās tathā |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.45]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.46"><label>46</label>śākasūpānna<pc> </pc>māṃsāni klinnāni +                    <lg xml:id="SS.5.1.46"><l> 
-                        virasāni ca |+                         
 +                         
 +                         śākasūpānna<pc> </pc>māṃsāni klinnāni virasāni ca |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          sadyaḥ paryuṣitānīva vigandhīni bhavanti ca |</l>                          sadyaḥ paryuṣitānīva vigandhīni bhavanti ca |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 1.46]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.47"><label>47</label>gandhavarṇṇarasair hīnāḥ sarve bhakṣyāḥ +                    <lg xml:id="SS.5.1.47"><l> 
-                        phalāni ca |+                         
 +                         
 +                         gandhavarṇṇarasair hīnāḥ sarve bhakṣyāḥ phalāni ca |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          pakvāny āśu prakuthyante pākam āmāni yānti ca |</l>                          pakvāny āśu prakuthyante pākam āmāni yānti ca |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.47]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.48"><label>48</label>viśīryante kūrcakas tu dantakāṣṭhagate +                    <lg xml:id="SS.5.1.48"><l> 
-                        viṣe |+                         
 +                         
 +                         viśīryante kūrcakas tu dantakāṣṭhagate viṣe |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          jihvādantauṣṭhamāṃseṣu śvayathuś copajāyate |</l>                          jihvādantauṣṭhamāṃseṣu śvayathuś copajāyate |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.48]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.49"><label>49</label>athāsya dhātakīpuṣpa<pc +                    <lg xml:id="SS.5.1.49"><l> 
-                            > </pc>jambvāmrāsthi<pc> </pc>harītakaiḥ |+                         
 +                         
 +                         athāsya dhātakīpuṣpa<pc> </pc>jambvāmrāsthi<pc> </pc>harītakaiḥ |
                         <caesura/>                         <caesura/>
-                         sakṣaudraiḥ pracchite śophe kartavyaṃ pratisāraṇaṃ |</l>+                         sakṣaudraiḥ pracchite śophe kartavyaṃ pratisāraṇam |</l
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.49]</trailer> 
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.50"><label>50</label>athavāṅkollamūlāni tvacaḥ saptachadasya +                    <lg xml:id="SS.5.1.50"><l> 
-                        vā |+                         
 +                         
 +                         athavāṅkollamūlāni tvacaḥ saptachadasya vā |
                         <caesura/>                         <caesura/>
-                         śirīṣamāṣakā vāpi kartavyaṃ pratisāraṇaṃ |</l>+                         śirīṣamāṣakā vāpi kartavyaṃ pratisāraṇam |</l
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.50]</trailer> 
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.51"><label>51</label>jihvānirlekhakavalau dantakāṣṭhavad  +                    <lg xml:id="SS.5.1.51"><l> 
-                        ādiśet |+                         
 +                         
 +                         jihvānirlekhakavalau dantakāṣṭhavad ādiśet |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          picchalo bahalo 'bhyaṅgo vivarṇaś ca viṣānvitaḥ |</l>                          picchalo bahalo 'bhyaṅgo vivarṇaś ca viṣānvitaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.51]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.52"><label>52</label>sphoṭā<pc> </pc>janmarujāsrāvas tvakpākaḥ sveda +                    <lg xml:id="SS.5.1.52"><l> 
-                        eva ca |+                         
 +                         
 +                         sphoṭā<pc> </pc>janmarujāsrāvas tvakpākaḥ sveda eva ca |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          dāraṇañ cāpi māṃsānām abhyaṅge viṣadūṣite |</l>                          dāraṇañ cāpi māṃsānām abhyaṅge viṣadūṣite |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.52]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.53"><label>53</label>tatra śītāmbusiktasya kartavyam +                    <lg xml:id="SS.5.1.53"><l> 
-                        anulepanaṃ |+                         
 +                         
 +                         tatra śītāmbusiktasya kartavyam anulepanam |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          candanan tagaraṃ kuṣṭham uśīraṃ veṇupatrikā |</l>                          candanan tagaraṃ kuṣṭham uśīraṃ veṇupatrikā |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.53]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.54"><label>54</label>somavalyamṛtā śvetā padmaṃ kālīyakan +                    <lg xml:id="SS.5.1.54"><l> 
-                        tathā |+                         
 +                         
 +                         somavalyamṛtā śvetā padmaṃ kālīyakan tathā |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          kapittharasapatrābhyāṃ pānam etac ca pūjyate |</l>                          kapittharasapatrābhyāṃ pānam etac ca pūjyate |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.54]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.55"><label>55</label>utsādane parīṣeke kaṣāye sānulepane |+                    <lg xml:id="SS.5.1.55"><l> 
 +                         
 +                         
 +                         utsādane parīṣeke kaṣāye sānulepane |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          śayyāvastratanutreṣu vidyād abhyaṅgavad bhiṣak |</l>                          śayyāvastratanutreṣu vidyād abhyaṅgavad bhiṣak |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.55]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.56"><label>56</label>keśaśātaḥ śiroduḥkhaṃ khebhyaś ca +                    <lg xml:id="SS.5.1.56"><l> 
-                        rudhirāgamaḥ |+                         
 +                         
 +                         keśaśātaḥ śiroduḥkhaṃ khebhyaś ca rudhirāgamaḥ |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          granthijanmottamāṅge ca viṣajuṣṭe 'valekhane |</l>                          granthijanmottamāṅge ca viṣajuṣṭe 'valekhane |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.56]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.57"><label>57</label>tatra pralepo bahuśo bhāvitā kṛṣṇamṛttikā |+                    <lg xml:id="SS.5.1.57"><l> 
 +                         
 +                         
 +                         tatra pralepo bahuśo bhāvitā kṛṣṇamṛttikā |
                         <caesura/>                         <caesura/>
-                        ṛkṣapittaghṛta<pc> </pc>śyāmāpālindī<pc> </pc>taṇḍulīyakaiḥ |</l>+                         ṛkṣapittaghṛta<pc> </pc>śyāmāpālindī<pc> </pc>taṇḍulīyakaiḥ |</l
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.57]</trailer> 
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.58"><label>58</label>gomayasvaraso vāpi hito vā mālatīrasaḥ |+                    <lg xml:id="SS.5.1.58"><l> 
 +                         
 +                         
 +                         gomayasvaraso vāpi hito vā mālatīrasaḥ |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          raso mūṣikakarṇyā vā dhūmo vāgārasaṃjñitaḥ ||</l>                          raso mūṣikakarṇyā vā dhūmo vāgārasaṃjñitaḥ ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.58]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.59"><label>59</label>śiro 'bhyaṅgaḥ śirastrāṇaṃ snānam uṣṇīṣam +                    <lg xml:id="SS.5.1.59"><l> 
-                        eva ca |+                         
 +                         
 +                         śiro 'bhyaṅgaḥ śirastrāṇaṃ snānam uṣṇīṣam eva ca |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          srajaś ca viṣasaṃsṛṣṭāḥ sādhayed avalekhavat |</l>                          srajaś ca viṣasaṃsṛṣṭāḥ sādhayed avalekhavat |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.59]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.60"><label>60</label>mukhālepe mukhaśyāvaṃ yuktam +                    <lg xml:id="SS.5.1.60"><l> 
-                            abhyaṅgalakṣaṇaiḥ |+                         
 +                         
 +                         mukhālepe mukhaśyāvaṃ yuktam abhyaṅgalakṣaṇaiḥ |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          padminīkaṇṭaka<pc> </pc>prakhyaiḥ kaṇṭakaiś copacīyate |</l>                          padminīkaṇṭaka<pc> </pc>prakhyaiḥ kaṇṭakaiś copacīyate |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.60]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.61"><label>61</label>tatra kṣaudraghṛtaṃ pānam ālepaś candanaṃ +                    <lg xml:id="SS.5.1.61"><l> 
-                        ghṛtaṃ |+                         
 +                         
 +                         tatra kṣaudraghṛtaṃ pānam ālepaś candanaṃ ghṛtam |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          payasyā madhukā phañjī bandhujīvaḥ punarṇṇavā ||</l>                          payasyā madhukā phañjī bandhujīvaḥ punarṇṇavā ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.61]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.62"><label>62</label>asvāsthyaṃ kuñjarādīnāṃ lālāsravaṇam eva +                    <lg xml:id="SS.5.1.62"><l> 
-                        ca |+                         
 +                         
 +                         asvāsthyaṃ kuñjarādīnāṃ lālāsravaṇam eva ca |
                         <caesura/>                         <caesura/>
-                        yātuś ca sphoṭanāsrāvau muṣka<pc> </pc>meḍhra<pc> </pc>gudeṣv atha +                         yātuś ca sphoṭanāsrāvau muṣka<pc> </pc>meḍhra<pc> </pc>gudeṣv 
-                        |</l>+                        atha |</l
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.62]</trailer> 
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.63"><label>63</label>tatrābhyagavad ācaṣṭe +                    <lg xml:id="SS.5.1.63"><l> 
-                        yātrivāhanayoḥ kriyāṃ |+                         
 +                         
 +                         tatrābhyagavad ācaṣṭe yātrivāhanayoḥ kriyā|
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          śoṇitāgamanaṃ khebhyaḥ śiroruk kaphasaṃsravaḥ | </l>                          śoṇitāgamanaṃ khebhyaḥ śiroruk kaphasaṃsravaḥ | </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.63]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.64"><label>64</label>nasyadhūmagate liṅgam indriyāṇāñ ca +                    <lg xml:id="SS.5.1.64"><l> 
-                        vaikṛtaṃ |+                         
 +                         
 +                         nasyadhūmagate liṅgam indriyāṇāñ ca vaikṛtam |
                         <caesura/>                         <caesura/>
-                         tatra sarpir gavādīnāṃ dugdhaiḥ sātiviṣaiḥ śṛtaṃ |</l>+                         tatra sarpir gavādīnāṃ dugdhaiḥ sātiviṣaiḥ śṛtam |</l
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.64]</trailer> 
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.65"><label>65</label>nasyaṃ pānañ ca vihitaṃ śītaṃ +                    <lg xml:id="SS.5.1.65"><l> 
-                        samadayantikaṃ || +                         
-                        <caesura/>  +                         
-<!--                        got to here--> +                         nasyaṃ pānañ ca vihitaṃ śītaṃ samadayantikam || 
-                         gandhahānir vivarṇṇatvaṃ puṣpāṇāṃ mlānatā tathā |</l>+                        <caesura/> 
 +                        <!--                        got to here--> gandhahānir 
 +                        vivarṇṇatvaṃ puṣpāṇāṃ mlānatā tathā |</l
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.65]</trailer> 
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.66"><label>66</label>jighrataś ca śiroduḥkhaṃ vāripūrṇṇe ca +                    <lg xml:id="SS.5.1.66"><l> 
-                        locane |+                         
 +                         
 +                         jighrataś ca śiroduḥkhaṃ vāripūrṇṇe ca locane |
                         <caesura/>                         <caesura/>
-                         tatreṣṭaṃ bāṣpikaṃ karma mukhālepe ca yat smṛtaṃ ||</l>+                         tatreṣṭaṃ bāṣpikaṃ karma mukhālepe ca yat smṛtam ||</l
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.66]</trailer> 
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.67"><label>67</label>karṇṇatailagate śrotre vaikṛtyaṃ +                    <lg xml:id="SS.5.1.67"><l> 
-                        śophavedanā |+                         
 +                         
 +                         karṇṇatailagate śrotre vaikṛtyaṃ śophavedanā |
                         <caesura/>                         <caesura/>
-                         karṇṇaśrāvaś ca tatrāśuḥ kartavyaṃ pratipūraṇaṃ |</l>+                         karṇṇāsrāvaś ca tatrāśu kartavyaṃ pratipūraṇam |</l
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.67]</trailer> 
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.68"><label>68</label>svaraso bahuputrāyāḥ +                    <lg xml:id="SS.5.1.68"><l> 
-                        saghṛtaṃ kṣaudrasaṃyutaṃ |+                         
 +                         
 +                         svaraso bahuputrāyāḥ saghṛtaṃ kṣaudrasaṃyutam |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          somavalkarasaś cāpi suśīto hitam iṣyate |</l>                          somavalkarasaś cāpi suśīto hitam iṣyate |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.68]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.69"><label>69</label>aśrūpadeho dāhaś ca vedanādṛṣṭivibhramaḥ +                    <lg xml:id="SS.5.1.69"><l> 
-                        |+                         
 +                         
 +                         asropadehau dāhaś ca vedanā dṛṣṭivibhramaḥ |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          añjane viṣasaṃsṛṣṭe bhaved āndhyam athāpi vā |</l>                          añjane viṣasaṃsṛṣṭe bhaved āndhyam athāpi vā |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.69]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.70"><label>70</label>tatra sadyo ghṛtaṃ peyaṃ tarpaṇe ca +                    <lg xml:id="SS.5.1.70"><l> 
-                        samāgadhaṃ |+                         
 +                         
 +                         tatra sadyo ghṛtaṃ peyaṃ tarpaṇe ca samāgadham |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          añjanaṃ meṣaśṛṅgasya niryāso varuṇasya ca |</l>                          añjanaṃ meṣaśṛṅgasya niryāso varuṇasya ca |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.70]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.1.71ab"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.1.71cd"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kapittha<pc> </pc>meṣaśṛṅgābhyām puṣpam bhallātakasya ca</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.71]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.71"><label>71</label>kapitthameṣaśṛṅgābhyām puṣpam bhallātakasya ca</l>+                    <lg xml:id="SS.5.1.72ab"><l/></lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.72"><label>72</label>śophaḥ svāpas tathā srāvaḥ pādayoḥ +                    <lg xml:id="SS.5.1.72cd"><l> 
-                        sphoṭajanma ca |</l>+                         
 +                         
 +                         śophaḥ svāpas tathā srāvaḥ pādayoḥ sphoṭajanma ca |</l
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.72]</trailer> 
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.73"><label>73</label>bhavanti viṣaduṣṭābhyāṃ +                    <lg xml:id="SS.5.1.73"><l> 
-                        pādukābhyāmasaṃśayaṃ |+                         
 +                         
 +                         bhavanti viṣaduṣṭābhyāṃ pādukābhyām asaṃśayam |
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          upānatpādapīṭhāni pādukābhyāṃ prasādhayet |</l>                          upānatpādapīṭhāni pādukābhyāṃ prasādhayet |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.73]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.74"><label>74</label>bhūṣaṇāni hatārcīṃṣi na vibhānti yathā +                    <lg xml:id="SS.5.1.74"><l> 
-                        purā |+                         
 +                         
 +                         bhūṣaṇāni hatārcīṃṣi na vibhānti yathā purā |
                         <caesura/>                         <caesura/>
-                         svāni sthānāni hanyuś ca dāhapākāv adāruṇaiḥ |</l>+                         svāni sthānāni hanyuś ca dāhapākāvadāraṇaiḥ |</l
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.74]</trailer> 
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.75"><label>75</label>pādukābhūṣaṇeṣūktam abhyagavidhim ācaret |+                    <lg xml:id="SS.5.1.75"><l> 
 +                         
 +                         
 +                         pādukābhūṣaṇeṣūktam abhyagavidhim ācaret |
                         <caesura/>                         <caesura/>
-                         viṣopasargau vāṣpādirbhūṣaṇānto ya īritaḥ |</l>+                         viṣopasargo bāṣpādir bhūṣaṇānto ya īritaḥ |</l
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.75]</trailer> 
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.76"><label>76</label>upadravāṃs tatra vīkṣya vidadhīta +                    <lg xml:id="SS.5.1.76"><l> 
-                        cikitsitaṃ |+                         
 +                         
 +                         upadravāṃs tatra vīkṣya vidadhīta cikitsitam |
                         <caesura/>                         <caesura/>
-                         mahāsugandham agadaṃ yaṃ pravakṣyāmi tambhiṣak |</l>+                         mahāsugandham agadaṃ yaṃ pravakṣyāmi tam bhiṣak |</l
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.76]</trailer> 
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.77"><label>77</label>pānālepananasyeṣu vidadhītāñjaneṣu ca ||+                    <lg xml:id="SS.5.1.77"><l> 
 +                         
 +                         
 +                         pānālepananasyeṣu vidadhītāñjaneṣu ca ||
                         <caesura/>                         <caesura/>
-                         virecanāni tīkṣṇāni kuryātpracchardanāni ca |</l>+                         virecanāni tīkṣṇāni kuryāt pracchardanāni ca |</l
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.77]</trailer> 
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.78"><label>78</label>śirāś ca +                    <lg xml:id="SS.5.1.78"><l> 
-                            vyadhayet prāptā prāptaṃ visrāvaṇaṃ yadi |+                         
 +                         
 +                         śirāś ca vyadhayet prāptāḥ prāptaṃ visrāvaṇaṃ yadi |
                         <caesura/>                         <caesura/>
-                         mūṣikājaruhā vāpi haste vaddhā tu bhūpateḥ |</l>+                         mūṣikājaruhā vāpi haste baddhā tu bhūpateḥ |</l
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.78]</trailer> 
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.79"><label>79</label>karoti nirviṣaṃ sarvamannaṃ viṣasamāyutaṃ +                    <lg xml:id="SS.5.1.79"><l> 
-                        |+                         
 +                         
 +                         karoti nirviṣaṃ sarvam annaṃ viṣasamāyutam |
                         <caesura/>                         <caesura/>
-                         hṛdayāvaraṇaṃ nityaṃ kuryāc ca mitramadhyagaḥ |</l>+                         hṛdayāvaraṇaṃ nityaṃ kuryāc mitramadhyagaḥ<anchor xml:id="SS.5.1.79-n1"/> |</l
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.79]</trailer> 
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.80"><label>80</label>pived ghṛtam ajeyākhyam amṛtaṃ cāpy +                     
-                            a<unclear>nūktavān</unclear> |+ 
 +                    <lg xml:id="SS.5.1.80"><l> 
 +                         
 +                         
 +                         pibed ghṛtam ajeyākhyam amṛtaṃ cāpy abhuktavān |
                         <caesura/>                         <caesura/>
-                         sarpiḥ kṣaudraṃ dadhipayaḥ pived vā śītalañjalaṃ |</l>+                         sarpiḥ kṣaudraṃ dadhi payaḥ pibed vā śītalañ jalam |</l
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.80]</trailer> 
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.81"><label>81</label>godhāmayūranakulāṃ pṛṣatā +                    <lg xml:id="SS.5.1.81"><l> 
-                        hariṇān api |+                         
 +                         
 +                         godhāmayūranakulāpṛṣatāhariṇān api |
                         <caesura/>                         <caesura/>
-                         viṣaghnānāñ ca satataṃ rasās teṣāṃ pived api |</l>+                         viṣaghnānāñ ca satataṃ rasās teṣāṃ pibed api |</l
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.81]</trailer> 
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.82"><label>82</label>godhānakulamāṃseṣu hariṇasya ca vuddhimāṃ |+                    <lg xml:id="SS.5.1.82"><l> 
 +                         
 +                         
 +                         godhānakulamāṃseṣu hariṇasya ca buddhimā|
                         <caesura/>                         <caesura/>
                          dadyāt supiṣṭāṃ pālindīṃ madhukaṃ śarkaran tathā |</l>                          dadyāt supiṣṭāṃ pālindīṃ madhukaṃ śarkaran tathā |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.82]</trailer>
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.83"><label>83</label>śarkarātiviṣe deye māyūre samahauṣadhe |+                    <lg xml:id="SS.5.1.83"><l> 
 +                         
 +                         
 +                         śarkarātiviṣe deye māyūre samahauṣadhe |
                         <caesura/>                         <caesura/>
-                         pārṣate cāpi deyā syuḥ pippalyaḥ samahauṣadhāḥ |</l>+                         pārṣate cāpi deyāḥ syuḥ pippalyaḥ samahauṣadhāḥ |</l
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.83]</trailer> 
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.84"><label>84</label>sakṣaudraḥ saghṛtaḥ +                    <lg xml:id="SS.5.1.84"><l> 
-                        śītaḥ nimvayūṣa hitas tathā |+                         
 +                         
 +                         sakṣaudraḥ saghṛtaḥ śītaḥ nimbayūṣa hitas tathā |
                         <caesura/>                         <caesura/>
-                         viṣāghnāni ca seveta bhakṣyabhojyāni vuddhimān |</l>+                         viṣaghnāni ca seveta bhakṣyabhojyāni buddhimān |</l
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.1.84]</trailer> 
 +</lg>
  
-                    <xml:id="SS.5.1.85" +                    <lg xml:id="SS.5.1.85"><l> 
-                        ><label>85</label>pippalīmadhukakṣaudraśarkarekṣurasāmvubhiḥ |+                         
 +                         
 +                         pippalīmadhukakṣaudraśarkarekṣurasāmbubhiḥ |
                         <caesura/>                         <caesura/>
-                         chardayed guptahṛdayo yadi pītaṃ bhaved viṣam iti || kalpe 1 ||<unclear +                         chardayed guptahṛdayo yadi pītaṃ bhaved viṣam </l> 
-                            extent="1" unit="char"/>||</l>+<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 1.85]</trailer> 
 +</lg>
  
 +                    <lg xml:id="SS.5.1.colophon"><l>iti || || kalpeṣu prathamo 'dhyāyaḥ ||</l></lg>
 +                </div>
  
 +                <div n="2" subtype="adhyāya">
  
 +
 +                    <head>[Adhyāya 2]</head>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.1"><l>
 +                        
 +                        
 +                         athātaḥ sthāvara<pc> </pc>viṣavijñānīyaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.1]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.2"><l/></lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.3"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sthāvaraṃ jaṅgamaṃ caiva dvividhaṃ viṣam ucyate |
 +                        <caesura/>
 +                         daśādhiṣṭhānam ādyan tu dvitīyaṃ ṣoḍaśāśrayam ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.3]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.4"><l>
 +                        
 +                        
 +                         mūlaṃ patraṃ phalaṃ puṣpaṃ tvak kṣīraṃ sāram eva ca |
 +                        <caesura/>
 +                         niryāso dhātavaś caiva kandañ ca daśamaṃ smṛtam ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.4]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.5a"><l style="prose">
 +                        
 +                        
 +                         tatra klītakāśvamāraka<pc> </pc>guñjā<pc> </pc>subhaṅgurā<pc> </pc>karaṭā<pc> </pc>vidyucchikhānanta<pc> </pc>vijayā cety aṣṭau mūlaviṣāṇi
 +                        ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.5a]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.5b"><l style="prose">
 +                        
 +                        
 +                         viṣapatrikā<pc> </pc>lambaradā<pc> </pc>karambha<pc> </pc>mahākarambhādīni
 +                        patraviṣāṇi ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.5b]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.5c"><l style="prose">
 +                        
 +                        
 +                         kumudavati<pc> </pc>reṇuka<pc> </pc>kuruvaka<pc> </pc>veṇuka<pc> </pc>karambha<pc> </pc>mahākarambha<pc> </pc>nandanā<pc> </pc>kākādīni
 +                            guñjāruṣkara<pc> </pc>viṣavedikādīnāṃ phalāni ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.5c]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.5d"><l style="prose">
 +                        
 +                        
 +                         ullika<pc> </pc>reṇu<pc> </pc>karambha<pc> </pc>mahākarambhādīnāṃ
 +                        puṣpāṇi |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.5d]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.5e"><l style="prose">
 +                        
 +                        
 +                         vallija<pc> </pc>karaghāṭaka<pc> </pc>karambha<pc> </pc>nārācakādīnāṃ
 +                        tvaksāraniryāsāḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.5e]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.5f"><l style="prose">
 +                        
 +                        
 +                         kumudavati<pc> </pc>dantī<pc> </pc>snuhā<pc> </pc>jālinī<pc> </pc>prabhṛtīnāṃ
 +                        kṣīrāṇi |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.5f]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.5g"><l style="prose">
 +                        
 +                        
 +                         haritāla<pc> </pc>phenāśma<pc> </pc>bhasma<pc> </pc>rakta<pc> </pc>prabhṛtīni
 +                        dhātuviṣāṇi |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.5g]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.5h"><l style="prose">
 +                        
 +                        
 +                         kālakūṭā<pc> </pc>vatsanābha<pc> </pc>sarṣapa<pc> </pc>kapālaka<pc> </pc>kardamaka<pc> </pc>vairāṭaka<pc> </pc>mustakā<pc> </pc>mahāviṣa<pc> </pc>puṇḍarīka<pc> </pc>mūlaka<pc> </pc>hālāhala<pc> </pc>śṛṅgī<pc> </pc>markaṭādīnāṃ
 +                        kandāḥ ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.5h]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.6"><l/></lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.7"><l>
 +                        
 +                        
 +                         udveṣṭanam mūlaviṣaiḥ pralāpo moha eva ca |
 +                        <caesura/>
 +                         jṛmbhaṇodveṣṭanaśvāsā jñeyāḥ patraviṣair nṛṇāṃ <anchor xml:id="SS.5.2.7-n1"/>||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.7]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.8"><l>
 +                        
 +                        
 +                         muṣkaśophaḥ phalaviṣaiḥ dāhodveṣṭanam eva ca |
 +                        <caesura/>
 +                         bhavet puṣpaviṣaiś chardir ādhmānaṃ svāpam eva ca <anchor xml:id="SS.5.2.8-n1"/> ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.8]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.9"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tvaksāraniryāsaviṣair upayuktair bhavanti ha |
 +                        <caesura/>
 +                         āsya<pc> </pc>daurgandhya<pc> </pc>pāruṣya<pc> </pc>śirorukkapha<pc> </pc>saṃsravāḥ
 +                            <anchor xml:id="SS.5.2.9-n1"/> ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.9]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.10"><l>
 +                        
 +                        
 +                         phenāgamaḥ kṣīraviṣair viḍbhedo gurujihvatā |
 +                        <caesura/>
 +                         hṛtpīḍanan dhātuviṣair mūrcchā dāhaś ca tāluni <anchor xml:id="SS.5.2.10-n1"/> ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.10]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.11"><l>
 +                        
 +                        
 +                         prāyeṇa kālaghātīni viṣāṇy etāni nirdiśet <anchor xml:id="SS.5.2.11-n1"/> ||
 +                        <caesura/>
 +                         kandajāni tu tīkṣṇāni teṣām vakṣyāmi vistaram |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.11]</trailer>
 +</lg>
 +                    
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.12"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sparśājñānaṃ kālakūṭe vepathuś ca sudāruṇaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         grīvāstambho vatsanābhe pītaviṇmūtratā tathā |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.12]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.13"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sārṣape vāyuvaiguṇyam ānāho granthijanma ca |
 +                        <caesura/>
 +                         grīvādaurbalyavāksaṅgau pālakena bhavanti ha |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.13]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.14"><l>
 +                        
 +                        
 +                         prasekaḥ kardamākhyena viḍbhedo 'kṣṇoś ca pītatā |
 +                        <caesura/>
 +                         vairāṭakenāṅgaduḥkhaṃ śirorogaś ca jāyate |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.14]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.15"><l>
 +                        
 +                        
 +                         gātrastambho vepathuś ca mustakena prakīrtitau |
 +                        <caesura/>
 +                         mahāviṣeṇāṅgasādadāhodaravivṛddhayaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.15]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.16"><l>
 +                        
 +                        
 +                         puṇḍarīkeṇa raktatvam akṣṇor vṛddhis tathodare |
 +                        <caesura/>
 +                         mūlakenāṅgavaivarṇyaṃ gātrastambhaś ca jāyate |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.16]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.17"><l>
 +                        
 +                        
 +                         dhyāmaś cireṇocchvasiti naro hālāhalena tu |
 +                        <caesura/>
 +                         śṛṅgīviṣeṇa hṛdaye granthiśūlodbhavo bhṛśam |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.17]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.18ab"><l>
 +                        
 +                        
 +                         markaṭenotplavaty ūrdhvaṃ hasaty api daśaty api |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.18]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.18cd"><l> kandajāny ugravīryāṇi yāny uktāni trayodaśa |
 +                        <caesura/>
 +                        
 +                    </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.19]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.19ab"><l> jñeyāny uktāni kuśalair yuktāni daśabhir
 +                        guṇaiḥ |</l></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.19cd"><l> rūkṣam uṣṇañ ca tīkṣṇañ ca sūkṣmam āśu
 +                        vyavāyi ca |</l></lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.20"><l>
 +                        
 +                        
 +                         vikāsi viśadañ caiva laghv apāki ca te daśa |
 +                        <caesura/>
 +                         tad raukṣyāt kopayed vātam auṣṇyāt pittaṃ saśoṇitam ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.20]</trailer>
 +</lg>
 +                    
 +
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.21"><l>
 +                        
 +                        
 +                         taikṣṇyān matim mohayati marmabandhāñ chinatti ca |
 +                        <caesura/>
 +                         saukṣmyāc charīrāvayavān praviśed vikaroti ca |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.21]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.22"><l>
 +                        
 +                        
 +                         āśutvād āśu tad dhanti vyavāyāt prakṛtiṃ bhajet |
 +                        <caesura/>
 +                         vikāsitvād anuviśed doṣān dhātūn malān api |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.22]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.23"><l>
 +                        
 +                        
 +                         vaiśadyāc cāsaktagatir duścikitsañ ca lāghavāt |
 +                        <caesura/>
 +                         durnirharam apākitvāt tasmāt kleśayate ciram ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.23]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.24"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sthāvaraṃ jaṅgamam vāpi kṛtrimam vāpi yad viṣam |
 +                        <caesura/>
 +                         sadyo mārayate martyaṃ jñeyan daśaguṇan tu tat |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.24]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.25ab"><l/></lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.25cd"><l>
 +                        
 +                        
 +                         jīrṇam viṣaghnauṣadhibhir hatam vā
 +                        <caesura/>
 +                         dāvāgnivātātapaśoṣitam vā |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.25cd]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.26"><l>
 +                        
 +                        
 +                         svabhāvato vā guṇaviprahīṇaṃ
 +                        <caesura/>
 +                         viṣaṃ hi dūṣīviṣatām upaiti |
 +                        <caesura/>
 +                         vīryālpabhāvād avibhāvanīyaṃ
 +                        <caesura/>
 +                         kaphāvṛtatvāt sucirānubandhi |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.26]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.27"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tenārdito bhinna<pc> </pc>purīṣa<pc> </pc>varṇo
 +                        <caesura/>
 +                         vidagdha<pc> </pc>vairasya<pc> </pc>yutaḥ pipāsī |
 +                        <caesura/>
 +                         mūrcchāṃ bhramaṃ gadgadavākyamartyo
 +                        <caesura/>
 +                         viceṣṭamāno ratim āpnuyāc ca |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.27]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.28"><l>
 +                        
 +                        
 +                         āmāśayasthe kapha<pc> </pc>vātarogī
 +                        <caesura/>
 +                         pakvāśayasthe 'nilapittarogī |
 +                        <caesura/>
 +                         bhavet samudhvastaśiroruhāṅgo<anchor xml:id="SS.5.2.28-n1"/>
 +                        <caesura/>
 +                         vilūnapakṣas tu yathā vihaṅgaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.28]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.29"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sthitaṃ rasādiṣv ayathāyathoktān
 +                        <caesura/>
 +                         karoti dhātuprabhavān vikārān |
 +                        <caesura/>
 +                         kopañ ca śītānila<pc> </pc>durdineṣu
 +                        <caesura/>
 +                         yāty āśu pūrvaṃ śṛṇu tasya liṅgam |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.29]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.30"><l>
 +                        
 +                        
 +                         nidrāgurutvañ ca vijṛmbhaṇañ ca
 +                        <caesura/>
 +                         viśleṣaharṣāv athavāṅgamardam |
 +                        <caesura/>
 +                         tataḥ karoty annamadāvipākāv
 +                        <caesura/>
 +                         arocakaṃ maṇḍala<pc> </pc>koṭhatāñ ca |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.30]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.31"><l>
 +                        
 +                        
 +                         māṃsakṣayaṃ pādakarāsyaśophaṃ
 +                        <caesura/>
 +                         pralepakañ chardim athātisāram |
 +                        <caesura/>
 +                         dūṣīviṣaṃ śvāsatṛṣājvarāṃś ca
 +                        <caesura/>
 +                         kuryāt pravṛddhiṃ jaṭharasya cāpi |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.31]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.32"><l>
 +                        
 +                        
 +                         unmādam anyaj janayet tathānyad
 +                        <caesura/>
 +                         ānāham anyat kṣapayec ca śukram |
 +                        <caesura/>
 +                         kārśyan tathānyaj janayec ca kuṣṭhaṃ
 +                        <caesura/>
 +                         tāṃs tān vikārāṃś ca bahuprakārān |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.32]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.33"><l>
 +                        
 +                        
 +                         dūṣitaṃ deśakālānnadivāsvapnair abhīkṣṇaśaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         yasmād vā dūṣayed dhātuṃ tasmād dūṣīviṣaṃ smṛtam ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.33]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.34"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sthāvarasyopayuktasya vege tu prathame nṛṇām |
 +                        <caesura/>
 +                         śyāvā jihvā bhavet stabdhā mūrcchā trāsaś ca jāyate |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 2.34]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.35"><l>
 +                        
 +                        
 +                         dvitīye vepathuḥ sādo dāhaḥ kaṇṭharujas tathā |
 +                        <caesura/>
 +                         viṣañ cāmāśaya<pc> </pc>prāptaṅ kurute hṛdi vedanām |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.35]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.36"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tāluśoṣas tṛtīye tu śūlañ cāmāśaye bhṛśam |
 +                        <caesura/>
 +                         durbale harite śūne jāyete cāsya locane ||<anchor xml:id="SS.5.2.36-n1"/>
 +                    </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.36]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.37"><l>
 +                        
 +                        
 +                         pakvāmāśayayos sādo hikkā kāso 'ntrakūjanam |
 +                        <caesura/>
 +                         caturthe jāyate vege śirasaś cāpi gauravam |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.37]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.38"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kaphapraseko vaivarṇyaṃ pārśvabhedaś ca pañcame |
 +                        <caesura/>
 +                         sarvadoṣaprakopaś ca pakvādhāne ca vedanā |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.38]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.39"><l>
 +                        
 +                        
 +                         ṣaṣṭhe sañjñāpraṇāśaś ca bhṛśaṃ cāpy atisāryate ||
 +                        <caesura/>
 +                         skandha<pc> </pc>pṛṣṭha<pc> </pc>kaṭībhaṅgāḥ sannirodhaś ca
 +                        saptame || </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.39]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.40"><l>
 +                        
 +                        
 +                         prathame viṣavege tu vāntaṃ śītāṃbusecitam |
 +                        <caesura/>
 +                         sarpirmadhubhyāṃ saṃyuktam agadam pāyayen naram ||<anchor xml:id="SS.5.2.40-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.40]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.41"><l>
 +                        
 +                        
 +                         dvitīye pūrvavad vāntaṃ viriktañ cāpi pāyayet |
 +                        <caesura/>
 +                         tṛtīye 'gadapānan tu hitan nasyaṃ tathāñjanam ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.41]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.42"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sindhuṃ caturthe 'lpasneham agadam pāyayed bhiṣak |<anchor xml:id="SS.5.2.42-n1"/>
 +                        <caesura/>
 +                         pañcame kṣaudramadhukakvāthayuktaṃ pradāpayet ||
 +                        <caesura/>
 +                        
 +                        
 +                         ṣaṣṭhe 'tisāravat siddhir avasīdet tu saptame | </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.42]</trailer>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.43AB]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.43CD"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.44"><l>
 +                        
 +                        
 +                         vegāntare tv anyatame kṛte karmaṇi śītalām |
 +                        <caesura/>
 +                         yavāgūṃ saghṛtakṣaudrām imāṃ dadyād viṣāpahām |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.44]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.45"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kośavaty agnikaḥ pāṭhā sūryavaly amṛtābhayā |
 +                        <caesura/>
 +                         śeluḥ śirīṣakiṇihī haridre bṛhatīdvayam |<anchor xml:id="SS.5.2.45-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.45]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.46"><l>
 +                        
 +                        
 +                         punarṇṇavau hareṇuś ca tryūṣaṇaṃ śārivotpale |
 +                        <caesura/>
 +                         eṣāṃ yavāgūr niḥkvāthe kṛtā hanti viṣadvayam |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.46]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.47"><l>
 +                        
 +                        
 +                         madhukaṃ tagaraṃ kuṣṭhaṃ bhadradāruhareṇavaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         mañjiṣṭhailailavālūni nāgapuṣpotpalaṃ sitā |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.47]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.48"><l>
 +                        
 +                        
 +                         viḍaṅgaṃ candanaṃ patraṃ priyaṅgu dhyāmakan tathā |
 +                        <caesura/>
 +                         haridre dve bṛhatyau ca sārivāṃśumatī balā |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.48]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.49"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kalkair eṣāṃ ghṛtaṃ siddham ajeyam iti viśrutam |
 +                        <caesura/>
 +                         viṣāṇi hanti sarvāṇi śīghram evājitan tu tat ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.49]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.50"><l>
 +                        
 +                        
 +                         dūṣīviṣārttaṃ susvinnam ūrdhvañ cādham ca śodhitam |
 +                        <caesura/>
 +                         pāyayed agadam mukhyam idaṃ dūṣīviṣāpaham ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.50]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.51"><l>
 +                        
 +                        
 +                         pippalyo dhyāmakaṃ māṃsī lodhram elā suvarccikā |
 +                        <caesura/>
 +                         bālakaṅ gairiko hemas tathā ca paripelavā |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.51]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.52"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kṣaudrayukto gado hy eṣa dūṣīviṣam apohati ||
 +                        <caesura/>
 +                         dūṣīviṣārir nāmnā tu na cānyatrāpi vāryate |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.52]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.53"><l>
 +                        
 +                        
 +                         jvare dāhe ca hikkāyāṃ ānāhe śukrasaṃkṣaye |
 +                        <caesura/>
 +                         śophe 'tisāre murcchāyāṃ tvagdoṣe jaṭhare pi ca |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.53]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.54"><l>
 +                        
 +                        
 +                         unmāde vepathau caiva ye cāpy anya upadravāḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         yathāsvaṃ teṣu kurvīta viṣaghnair eva bheṣajaiḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.54]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.55"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sādhyam ātmavataḥ sadyo yāpyaṃ samvatsarotthitam |
 +                        <caesura/>
 +                         dūṣīviṣaṃ varjanīyam ato 'nyad ahitāśinaḥ || </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.2.55]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.2.end"><l ana="trailer"> iti kalpasthāne dvitīyo 'dhyāyaḥ
 +                        || </l></lg>
                 </div>                 </div>
-            </div> 
  
 +                <div n="3" subtype="adhyāya">
  
 +                    <head>[Adhyāya 3]</head>
 +
 +
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.1"><l>
 +                        
 +                        
 +                         athāto jaṅgamaviṣavijñānīyaṃ kalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ || </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.1]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.2"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.3"><l>
 +                        
 +                        
 +                         jaṅgamasya viṣasyoktāny adhiṣṭhānāni ṣoḍaśa |
 +                        <caesura/>
 +                         samāsena mayā yāni vistaras teṣu vakṣyate |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.3]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.4"><l style="prose">
 +                        
 +                        
 +                         tatra dṛṣṭi<pc> </pc>niśvāsa<pc> </pc>daṃṣṭrānakha<pc> </pc>mukha<pc> </pc>mūtra<pc> </pc>purīṣārtava<pc> </pc>śukra<pc> </pc>lāṅgūla<pc> </pc>lālāsparśa<pc> </pc>mukha<pc> </pc>sandaṃśāvaśardhita<pc> </pc>gudāsthi<pc> </pc>pitta<pc> </pc>śūkaśavāni ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.4]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.5.1"><l style="prose">
 +                        
 +                        
 +                         tatra niśvāsadṛṣṭiviṣāḥ divyāḥ sarpāḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.5(1)]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.5.2"><l>
 +                        
 +                        
 +                         bhaumās tu daṃṣṭrāviṣāḥ ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.5(2)]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.5.3"><l>
 +                        
 +                        
 +                         mārjāraśva<pc> </pc>vānara<pc> </pc>nara<pc> </pc>makara<pc> </pc>maṇḍūka<pc> </pc>pākamatsya<pc> </pc>godhā<pc> </pc>śambūka<pc> </pc>pracalāka<pc> </pc>gṛhagoḍikāś
 +                        catuṣpadāś ca kīṭās tathānye nakhamukhadaṃṣṭrāviṣāḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.5(3)]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.5.4"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kiṭipa<pc> </pc>picciṭā<pc> </pc>kaṣāyavāsika<pc> </pc>sarṣapaka<pc> </pc>toṭaka<pc> </pc>varcaḥkīṭāḥ
 +                        kauṇḍinyā mūtrapurīṣaviṣāḥ ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.5(4)]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.5.5"><l>
 +                        
 +                        
 +                         mūṣikāḥ śukraviṣāḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.5(5)]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.5.6"><l>
 +                        
 +                        
 +                         vṛścika<pc> </pc>viśvambhara<pc> </pc>varaki<pc> </pc>matsyocciṭiṅga<pc> </pc>patravṛścikāḥ
 +                        śūlaviṣāḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.5(6)]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.5.7"><l>
 +                        
 +                        
 +                         lūtā lālā<pc> </pc>nakha<pc> </pc>mūtra<pc> </pc>purīṣārtava<pc> </pc>śukra<pc> </pc>daṃṣṭrāviṣāḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.5(7)]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.5.8"><l>
 +                        
 +                        
 +                         makṣikā<pc> </pc>kaṇabha<pc> </pc>jalāyukā mukhasandaṃśaviṣāḥ
 +                        |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.5(8)]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.5.9"><l>
 +                        
 +                        
 +                         citraśīrṣa<pc> </pc>śarāvakurdi<pc> </pc>śata<pc> </pc>dārukāri<pc> </pc>medaka<pc> </pc>śārikā
 +                            mukha<pc> </pc>sandaṃśa<pc> </pc>daṃṣtrāsyarśā<pc> </pc>viśarddhita<pc> </pc>guda<pc> </pc>purīṣa<pc> </pc>viṣāḥ | <anchor xml:id="SS.5.3.5.9-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.5(9)]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.5.10"><l>
 +                        
 +                        
 +                         viṣahatāsthi sarpakaṇṭakavarakimatsyāsthi cety asthiviṣāṇi ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.5(10)]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.5.11"><l>
 +                        
 +                        
 +                         śakalimatsyaraktarājīvakimatsyāḥ pittaviṣāḥ ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.5(11)]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.5.12"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sūkṣma<pc> </pc>tuṇḍocciṭiṅga<pc> </pc>vāraṭi<pc> </pc>śatapadi<pc> </pc>valabhika<pc> </pc>śṛṅga<pc> </pc>bhramarāḥ
 +                        śūkaviṣāḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.5(12)]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.5.13"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kīṭasarpadehā vyasavaḥ śavaviṣāḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.5(13)]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.5.14"><l>
 +                        
 +                        
 +                         śeṣās tv anuktā mukhadaṃśaviṣeṣv eva gaṇayitavyā iti || </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.5(14)]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.6"><l>bhavanti cātra ślokāḥ
 +                        <caesura/>
 +                        
 +                        
 +                         rājño 'rideśe ripavo jalāni
 +                        <caesura/>
 +                         mārgāṃś ca bhaktāni ca dūṣayanti |
 +                        <caesura/>
 +                         tāni praduṣṭāni bhiṣag vipaścid
 +                        <caesura/>
 +                         viśodhayed āgamitārthaśuddhaḥ ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.6]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.7"><l>
 +                        
 +                        
 +                         duṣṭañ jalaṃ picchilam asragandhi
 +                        <caesura/>
 +                         phenāvṛtaṃ rājibhir āvṛtañ ca |
 +                        <caesura/>
 +                         maṇḍūkamatsyaṃ mriyate vihaṅgā
 +                        <caesura/>
 +                         mattāś ca sānūpacarā bhramanti ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.7]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.8"><l>
 +                        
 +                        
 +                         majjanti ye cātra narāśvanāgās
 +                        <caesura/>
 +                         te cchardimohajvaraśophaśūlān |
 +                        <caesura/>
 +                         arcchanti teṣām apahṛtya rogāṃ
 +                        <caesura/>
 +                         duṣṭaṃ jalaṃ śodhayituṃ yateta | </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.8]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.9"><l>
 +                        
 +                        
 +                         dhavāśvakarṇāv atha pāribhadraṃ
 +                        <caesura/>
 +                         sapāṭalaṃ sidhraka<pc> </pc>muṣkakau ca |
 +                        <caesura/>
 +                         dagdhvā sarājadrumasomavalkān
 +                        <caesura/>
 +                         tad bhasma śītaṃ vikiret sarassu |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.9]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.10"><l>
 +                        
 +                        
 +                         bhasmāñjaliñ cāpi ghaṭe nidhāya
 +                        <caesura/>
 +                         viśodhayed īpsitam evam ambhaḥ ||
 +                        <caesura/>
 +                         kṣitipradeśaṃ viṣadūṣitan tu
 +                        <caesura/>
 +                         tīrthaṃ śilām vāpy aribhiḥ sthalīm vā |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.10]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.11"><l>
 +                        
 +                        
 +                         spṛśanti gātreṇa tu yena yena
 +                        <caesura/>
 +                         govājināgāḥ puruṣāḥ striyo vā
 +                        <caesura/>
 +                         tad āśu śūyaty atha dahyate ca
 +                        <caesura/>
 +                         śīryanti romāṇi nakhāś ca tasmin |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.11]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.12"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tatrāpy anantāṃ saha sarvagandhaiḥ
 +                        <caesura/>
 +                         piṣṭvā surābhiḥ saha yojyamārgān |
 +                        <caesura/>
 +                         siñced athādbhiś ca mṛdanvitābhir
 +                        <caesura/>
 +                         mārgo 'sti cānyo yadi tena gacchet ||<anchor xml:id="SS.5.3.12-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.12]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.13"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tṛṇeṣu bhakteṣu ca dūṣiteṣu
 +                        <caesura/>
 +                         sīdanti mūrcchanti vamanti cānye |
 +                        <caesura/>
 +                         viḍbhedam arcchanty athavā mriyante
 +                        <caesura/>
 +                         teṣāṃ cikitsām prayated yathoktām |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.13]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.14"><l>
 +                        
 +                        
 +                         viṣāpahair vāpy agadaiḥ pralipya
 +                        <caesura/>
 +                         vādyāni citrāṇy upavādayeta |
 +                        <caesura/>
 +                         tārāvitāraḥ sasurendragopas
 +                        <caesura/>
 +                         tenaiva tulyaḥ kuruvindabhāgaḥ ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.14]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.15"><l>
 +                        
 +                        
 +                         pittena yuktaḥ kapilāhvayena
 +                        <caesura/>
 +                         vādyapralepo 'bhihitaḥ praśastaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         vādyasya śabdena hi yānti nāśaṃ
 +                        <caesura/>
 +                         viṣāṇi ghorāṇy api yāni tatra ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.15]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.16"><l>
 +                        
 +                        
 +                         dhūme 'nile vā viṣasamprayukte
 +                        <caesura/>
 +                         khagā bhramantaḥ prapatanti bhūmau |
 +                        <caesura/>
 +                         kāsapratiśyāyaśirovikārān
 +                        <caesura/>
 +                         archanti tīvrān nayanāmayāṃś ca ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.16]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.17"><l>
 +                        
 +                        
 +                         lākṣāharidrātiviṣābhayāś ca
 +                        <caesura/>
 +                         savakrakuṣṭhailahareṇukābhiḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         priyaṅgavaś cāpy anile nidhāya
 +                        <caesura/>
 +                         dhūmānilau tena viśodhayīta ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.17]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.18"><l>
 +                        
 +                        
 +                         prajā imāḥ padmayoner brahmaṇaḥ sṛjataḥ kila |
 +                        <caesura/>
 +                         akarod vighnam asuraḥ kaiṭabho nāma darpitaḥ ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.18]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.19"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tataḥ kruddhasya vadanād brahmaṇas tejasām nidheḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         krodho vigrahavān bhūtvā niṣpapātātidāruṇaḥ ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.19]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.20"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sa tan dadāha garjantam antakābham mahāsuram |
 +                        <caesura/>
 +                         tato 'suraṃ ghātayitvā tattejo 'vardhatādbhutam | </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.20]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.21"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tato viṣādo daityānām abhavat tan nirīkṣya vai |
 +                        <caesura/>
 +                         viṣādajananatvāc ca viṣam ity abhidhīyate ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.21]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.22"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tataḥ sṛṣṭvā prajāḥ paścāt tadā taṃ krodham īśvaraḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         vyāveśayata bhūteṣu sthāvareṣu careṣu ca ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.22]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.23"><l>
 +                        
 +                        
 +                         yathāvyaktarasan toyam antarīkṣāt mahīgatam |
 +                        <caesura/>
 +                         teṣu teṣu pradeśeṣu rasaṃ tan tan nigacchati ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.23]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.24"><l>
 +                        
 +                        
 +                         evam eva viṣaṃ yad yad dravyam prāpyāvatiṣṭhate |
 +                        <caesura/>
 +                         svabhāvād eva tat tasya rasaṃ samanuvartate |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.24]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.25"><l>
 +                        
 +                        
 +                         viṣe yasmād guṇāḥ sarve tīkṣṇāḥ prāyeṇa santi vai |
 +                        <caesura/>
 +                         viṣaṃ sarvam ato jñeyaṃ sarvadoṣaprakopanam |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.25]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.26"><l>
 +                        
 +                        
 +                         te tu vṛttīḥ prakupitā jahati svā viṣārditāḥ
 +                        <caesura/>
 +                         nopayāti viṣam pākam ataḥ prāṇān ruṇaddhi ca |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.26]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.27"><l>
 +                        
 +                        
 +                         śleṣmaṇāvṛtamārgatvād ucchvāso vinivāryate |
 +                        <caesura/>
 +                         visaṃjñaḥ sati jīve 'pi tasmāt tiṣṭhati mānavaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 3.27]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.28"><l>
 +                        
 +                        
 +                         śukravat sarvasarpāṇām viṣaṃ sarvaśarīragam |
 +                        <caesura/>
 +                         kruddhānām eti cāṅgebhyaḥ śukraṃ nirmathanād iva ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.28]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.29"><l>
 +                        
 +                        
 +                         teṣām baḍiśavad daṃṣṭrā tāsu sajjati cāgatam |
 +                        <caesura/>
 +                         anudvṛttam viṣaṃ tasmān na vimuñcati bhoginaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.29]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.30"><l>
 +                        
 +                        
 +                         yasmād atyartham uṣṇañ ca tīkṣṇañ ca paṭhitaṃ viṣam |
 +                        <caesura/>
 +                         ataḥ sarvaviṣeṣūktaḥ pariṣekaḥ suśītalaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.30]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.31"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kīṭeṣu mandaṃ nātyuṣṇam bahuvātakapham viṣam |
 +                        <caesura/>
 +                         ataḥ kīṭaviṣe cāpi svedo na pratiṣidhyate |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.31]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.32ab"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.32cd"><l>
 +                        
 +                        
 +                         svabhāvād avatiṣṭheta prahārādaṃśayor viṣam ||<anchor xml:id="SS.5.3.32cd-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.32cd]</trailer>
 +</lg>
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.33"><l>
 +                        
 +                        
 +                         prakhyāpya deham mṛtayor digdhaviddhāhidaṣṭayoḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         laulyād viṣārditam māṃsaṃ yaḥ khāden mṛtamātrayoḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.33]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.34"><l>
 +                        
 +                        
 +                         yathāviṣaṃ sa rogeṇa kliśyate mriyate pi vā |
 +                        <caesura/>
 +                         ataś cāpy anayor māṃsam abhakṣyam mṛtamātrayoḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.34]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.35ab"><l>
 +                        
 +                        
 +                         muhūrtāt tad upādeyam prahārādaṃśavarjitam<anchor xml:id="SS.5.3.35ab-n1"/> | </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.35ab]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.35.add1"><l met="upajāti">
 +                        
 +                        
 +                         kṣīṇakṣate
 +                        <!--                     <app>       <lem>garbbhiṇi</lem>
 +                            <rdg wit="#MN">mehini</rdg>
 +                        </app> kuṣṭhim <app>
 +                            <lem>eti</lem>
 +                            <rdg wit="#MN">eti</rdg>
 +                        </app>
 +                        <caesura/>
 +                        --> garbhiṇī<pc> </pc>kuṣṭhimehirūkṣeṣu
 +                        deheṣv abaleṣu caiva | <anchor xml:id="SS.5.3.35.add1-n1"/>
 +                    </l>
 +<trailer xml:lang="en">[5.3.35.add1]</trailer>
 +</lg>
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.35.add2"><l>
 +                        
 +                        
 +                         saran tu saukṣmyataikṣṇyoṣṇyād vikāsitvāt tathaiva ca |<anchor xml:id="SS.3.35.add2-n1"/><anchor xml:id="SS.3.35.add2-n2"/>
 +                    </l>
 +<trailer xml:lang="en">[5.3.35.add2]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    
 +
 +
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.35.add3"><l>
 +                        
 +                        
 +                         viṣam etair guṇair yuktaṃ kṣate samanudhāvati
 +                        <caesura/>
 +                         vātātapābhyāṃ nihataṃ nirvīryam upajāyate |
 +                        <caesura/>
 +                         tasmād viṣahataṃ sarvam bhakṣitan tu na mārayet<anchor xml:id="SS.5.3.35.add3-n1"/>
 +                    </l>
 +<trailer xml:lang="en">[5.3.35.add3]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.35cd"><l>
 +                        
 +                        
 +                         savātaṃ gṛhadhūmābhaṃ purīṣaṃ yo 'tisāryate | </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.36ab]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.36ab"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.36cd"><l>
 +                        
 +                        
 +                         phenam udvamate cāpi viṣapītan tam ādiśet ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.36cd]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.37"><l>
 +                        
 +                        
 +                         viṣavyāptam ato hy agnir hṛdayaṃ nirdahaty api |
 +                        <caesura/>
 +                         tad dhi sthānañ cetanāyāḥ svabhāvād vyāpya tiṣṭhati ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.37]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.38"><l>
 +                        
 +                        
 +                         aśvatthadevāyatanaśmaśāna
 +                        <caesura/>
 +                         valmīkasandhyāsu catuṣpatheṣu |
 +                        <caesura/>
 +                         yāmye ca daṣṭāḥ parivarjanīyāḥ
 +                        <caesura/>
 +                         ṛkṣe narā marmasu ye ca daṣṭāḥ |<anchor xml:id="SS.5.3.38-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.38]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.39"><l>
 +                        
 +                        
 +                         darvīkarāṇām viṣam āśughāti
 +                        <caesura/>
 +                         sarvāṇi corjjadviguṇaṃ labhante |
 +                        <caesura/>
 +                         ajīrṇapittānilapīḍiteṣu
 +                        <caesura/>
 +                         vṛddheṣu bāleṣu bubhukṣiteṣu |<anchor xml:id="SS.5.3.39-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.39]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.39.add1"><l>
 +                        
 +                        
 +                         unmattamatteṣu<anchor xml:id="SS.5.3.39.add1-n1"/> bhayārditeṣu
 +                        <caesura/>
 +                         tīkṣī bhavet bhinnavalāsaheṣu
 +                        <caesura/>
 +                         kṣīṇakṣate garbhiṇi kuṣṭhim ehi
 +                        <caesura/>
 +                         rūkṣeṣu deheṣv avaleṣu caiva<anchor xml:id="SS.5.3.39.add1-n2"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[5.3.39.add1]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.39.add2"><l corresp="#SS.5.3.35.2">
 +                        
 +                        
 +                         saran tu saukṣmyatair ślakṣṇyād vikāsitvāt tathaiva ca |
 +                        <caesura/>
 +                         viṣam etair gguṇair yuktaṃ kṣate samanudhāvati ||
 +                        <caesura/>
 +                         vātātapābhyān nihatan nirvīryam upajāyate |
 +                        <caesura/>
 +                         tasmād viṣahataṃ sarvvam bhakṣitan tu na mārayet || <anchor xml:id="SS.5.3.39.add2-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[SS.5.3.39.add2]</trailer>
 +</lg>
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.40ab"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.40cd"><l>
 +                        
 +                        
 +                         śastrakṣate yasya na raktam asti
 +                        <caesura/>
 +                         rājyo latābhiś ca na saṃbhavanti |<anchor xml:id="SS.5.4.40cd-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.40cd]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.41"><l>
 +                        
 +                        
 +                         śītābhir adbhiś ca na romaharṣo
 +                        <caesura/>
 +                         viṣābhibhūtam parivarjayet tam |
 +                        <caesura/>
 +                         jihmam mukhaṃ yasya ca keśaśāto
 +                        <caesura/>
 +                         nā sāvasādaś ca sakaṇṭhabhaṅgaḥ |<anchor xml:id="SS.5.3.41-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.41]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.42"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kṛṣṇaḥ saraktaḥ śvayathuś ca daṃśe
 +                        <caesura/>
 +                         hanvoḥ sthiratvaṃ sa visarjanīyaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         vartir ghanā yasya nireti vaktrād
 +                        <caesura/>
 +                         raktaṃ sraved ūrdhvam adhaś ca yasya |<anchor xml:id="SS.5.3.42-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.42]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.43ab"><l>
 +                        
 +                        
 +                         daṃṣṭrānipātaś caturaś ca yasya
 +                        <caesura/>
 +                         tañ cāpi vaidyaḥ parivarjayīteti || <anchor xml:id="SS.5.3.43ab-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.3.43ab]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.43cd"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.3.44"><l/></lg>
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +                </div>
 +
 +                <div n="4" type="adhyāya">
 +
 +                    <head>[Adhyāya 4]</head>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.1"><l>
 +                        
 +                        
 +                         athātaḥ sarpa<pc> </pc>daṣṭa<pc> </pc>viṣa<pc> </pc>vijñānīyaṃ
 +                        kalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.1]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.2"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.3"><l>
 +                        
 +                        
 +                         dhanvantariṃ mahāprājñaṃ sarvaśāstraviśāradam |
 +                        <caesura/>
 +                         caraṇāv upasaṅgṛhya suśrutaḥ paripṛcchati ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.3]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.4"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sarpasaṃkhyāṃ vibhāgaṃ ca daṣṭalakṣaṇam eva ca |
 +                        <caesura/>
 +                         jñānañ ca viṣavegānāṃ bhagavan vaktum arhasi |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.4]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.5"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tasya tad vacanaṃ śrutvā prābravīd bhiṣajām varaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         asaṃkhyeyā mahātmāno vāsukītakṣakādayaḥ |<anchor xml:id="SS.5.4.5-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.5]</trailer>
 +</lg>
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.6"><l>
 +                        
 +                        
 +                         mahīdharāś ca nāgendrāḥ hutāgni<pc> </pc>samavarcasaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         ye cāpy ajasraṃ garjanti varṣanti ca tapanti ca |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.6]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.7"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sasāgaragiridvīpā yaiś ca sandhāryate mahī |
 +                        <caesura/>
 +                         kruddhā niśvāsadṛṣṭibhyāṃ ye hanyur akhilaṃ jagat |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.7]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.8"><l>
 +                        
 +                        
 +                         namas tebhyo na taiḥ kiñcit kāryam atra cikitsayā |
 +                        <caesura/>
 +                         ye tu daṃṣṭrāviṣā bhaumā ye daśanti ca mānavān ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.8]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.9"><l>
 +                        
 +                        
 +                         teṣāṃ saṃkhyāṃ pravakṣyāmi yathāvad anupūrvaśaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         aśītir eva sarpāṇāṃ bhidyate te tu pañcadhā |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.9]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.10"><l>
 +                        
 +                        
 +                         darvīkarā maṇḍalino rājīmantas tathaiva ca ||
 +                        <caesura/>
 +                         nirviṣā vaikarañjāś ca trividhās te punaḥ smṛtāḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.10]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.11"><l>
 +                        
 +                        
 +                         viṃśatiḥ phaṇinas teṣāṃ ṣaṭ ca maṇḍalinaḥ punaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         tāvanta eva vijñeyā rājīmantas trayodaśa |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.11]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.12"><l>
 +                        
 +                        
 +                         nirviṣā dvādaśa proktā vaikarañjās trayaḥ smṛtāḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.12]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.13"><l>
 +                        
 +                        
 +                         pādābhimṛṣṭā duṣṭā vā kruddhā grāsārthino 'pi vā |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.13]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.14"><l>
 +                        
 +                        
 +                         te daśanti mahākrodhās tac ca trividham ucyate ||
 +                        <caesura/>
 +                         sarpitan daritam vāpi tṛtīyam atha nirviṣam |
 +                        <caesura/>
 +                         sarpagātrāhataṅ kecid icchanti khalu tadvidaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.14]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.15"><l>
 +                        
 +                        
 +                         padāni yatra dantānām ekaṃ dve vā bahūni vā |
 +                        <caesura/>
 +                         nimagnāny alparaktāni yāny udvṛttaḥ karoti ca |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.15]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.16"><l>
 +                        
 +                        
 +                         cuñcumālakayuktāni vaikṛtyakaraṇāni ca |
 +                        <caesura/>
 +                         saṃkṣiptāni saśophāni vidyāt tat sarpitaṃ bhiṣak |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.16]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.17"><l>
 +                        
 +                        
 +                         rājyāḥ salohitā yatra nīlā vā yadi vā sitā |
 +                        <caesura/>
 +                         vijñeyan daritan tat tu bhiṣajālpaviṣānvitam |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.17]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.18"><l>
 +                        
 +                        
 +                         aśopham alpaduṣṭāsṛk prakṛtisthasya dehinaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         padaṃ padāni vā vidyād aviṣāṇi cikitsakaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.18]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.19"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sarpaspṛṣṭasya bhīror hi bhayena kupito 'nilaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         kasyacit kurute śophaṃ sarpagātrāhatan tu tat |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.19]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.20"><l>
 +                        
 +                        
 +                         vyādhitodvignadaṣṭāni jñeyāny alpaviṣāṇi tu ||
 +                        <caesura/>
 +                         tathātibāla<pc> </pc>vṛddhānāṃ daṣṭam alpaviṣaṃ smṛtam ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.20]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.21"><l>
 +                        
 +                        
 +                         suparṇṇadevabrahmarṣi<pc> </pc>bhūta<pc> </pc>siddhaniṣevite |
 +                        <caesura/>
 +                         viṣaghnauṣadhajuṣṭe ca deśe na kramate viṣam |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.21]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.22"><l>
 +                        
 +                        
 +                         rathāṅgalāṅgalacchatrasvastikāṃkuśadhāriṇaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         jñeyā darvīkarāḥ sarpāḥ phaṇinaḥ śīghragāminaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.22]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.23"><l>
 +                        
 +                        
 +                         maṇḍalair vividhaiś cittrāḥ pṛthavo mandagāminaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         jñeyā maṇḍalinaś cāpi jvalitāgnisamā viṣaiḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.23]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.24"><l>
 +                        
 +                        
 +                         snigdhā vividhavarṇṇābhis tiryag ūrdhvañ ca rājibhiḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         vicitrā iva ye bhānti rājīmantas tu te smṛtāḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.24]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.25"><l>
 +                        
 +                        
 +                         muktārūpyaprabhā ye ca kapilā ye ca pannagāḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         suvarṇṇābhāḥ sugandhāś ca te jātyā brāhmaṇāḥ smṛtāḥ</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.25]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.26"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kṣatriyāḥ snigdhavarṇṇās tu pannagā bhṛśakopanāḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         sūryaś candraḥ kṣitiś chatraṃ lakṣyaṃ teṣān tathādrijam ||
 +                        <caesura/>
 +                    </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.26]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.27"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kṛṣṇā vajraprabhā ye ca lohitā varṇṇatas tathā |
 +                        <caesura/>
 +                         dhūmrāḥ pārāvatābhāś ca vaiśyās te pannagāḥ smṛtāḥ ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.27]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.28"><l>
 +                        
 +                        
 +                         mahiṣadvīpivarṇṇābhās tathaiva paruṣatvacaḥ |<anchor xml:id="SS.5.4.28-n1"/>
 +                        <caesura/>
 +                         bhinnavarṇṇāś ca ye kecic chūdrās te parikīrttitāḥ ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.28]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.31"><l>
 +                        
 +                        
 +                         rajanyāḥ prathame yāme sarvāś citrāś caranti ha |<anchor xml:id="SS.5.4.31-n1"/>
 +                        <caesura/>
 +                         śeṣās tv atho maṇḍalino divā darvīkarās tathā |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.31]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.29"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kopayanty anilañ jantoḥ phaṇinaḥ sarva eva tu |
 +                        <caesura/>
 +                         pittaṃ maṇḍalinaś cāpi kaphaṃ cānekarājayaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.29]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.30"><l>
 +                        
 +                        
 +                         atyalpasamavarṇṇābhyāṃ dvidoṣakaralakṣaṇam |
 +                        <caesura/>
 +                         dampatyayogād vijñeyaṃ paravādañ ca vakṣyati |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 4.30]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.32"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.33"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.34.add-1"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tatra darvīkarāḥ kṛṣṇasarpo mahākṛṣṇaḥ kṛṣṇodaraḥ | sarvakṛṣṇaḥ
 +                        śvetaḥ kapoto valāhako mahāsarpaḥ śaṃkhapālo lohitākṣo gavedhukaḥ
 +                        parisarpaḥ khaṇḍaphaṇaḥ kūkuṭaḥ padmo mahāpadmaḥ darbhapuṣpo
 +                        dadhimukhaḥ puṇḍarīkamukho babhrūkuṭīmukho vicitraḥ
 +                        puṣpābhikīrṇṇābho girisarpo ṛjusarpaḥ śvetadaro mahāśīrṣo
 +                        'lagardaś ceti || </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.34.add-1]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.34.add-2"><l>
 +                        
 +                        
 +                         maṇḍalinas tu ādarśamaṇḍalaḥ śvetamaṇḍalo raktamaṇḍalaḥ pṛṣato
 +                        devadinnaḥ pilindako vṛddhagonasaḥ panasako mahāpanasakaḥ
 +                        veṇupatrakaḥ śiśuko madanakaḥ pālindakaḥ tantukaḥ puṣpapāṇḍuḥ
 +                        ṣaḍaṅgo 'gniko babhru kaṣāyaḥ khaluṣaḥ pārāvato hastābharaṇakaḥ
 +                        tatraś citrakaḥ eṇīpadaś ceti || </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.34.add-2]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.34.add-3"><l>
 +                        
 +                        
 +                         rājīmantas tu puṇḍarīko rājicitro aṅgulirājiḥ dvyaṅgulirājiḥ |
 +                        bindurājiḥ kardamas tṛṇaśoṣakaḥ śvetahanur darbhapuṣpo lohitākṣaś
 +                        cakrakaḥ kikkisādaś ceti || </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.34.add-3]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.34.add-4"><l>
 +                        
 +                        
 +                         nirviṣās tu valāhako 'hipatākaḥ śukapatro 'jagaro dīpyakaḥ |
 +                        ilikinī | varṣāhīko dvyāhikaḥ | kṣīrikāpuṣpaḥ puṣpasakalī
 +                        jyotīratho vṛkṣakaś ceti || </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.34.add-4]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.34.add-5"><l>
 +                        
 +                        
 +                         vaikarañjās tu trayāṇāṃ varṇṇānāṃ vyatirekajās tad yathā |
 +                        mākuliḥ poṭagalaḥ snigdharājiś ceti || tatra kṛṣṇasarpeṇa gonasyāṃ
 +                        vaiparītyena vā jāto mākuliḥ | rājilena gonasyāṃ vaiparītyena vā
 +                        jātaḥ poṭagalaḥ || kṛṣṇasarpeṇa rājimatyāṃ vaiparītyena vā jātaḥ
 +                        snigdharājir iti || teṣāṃ pitṛvad viṣam utkarṣād dvayor mātṛvad
 +                        ity eke | </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.34.add-5]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.34.5a"><l>evam eṣāṃ sarpāṇām aśītir vyākhyātā ||</l></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.34.add-6"><l/></lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.35"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tatra mahānetrajihvāśirasaḥ pumāṃsaḥ | sūkṣmanetrajihvāśirasaḥ
 +                        striyaḥ | ubhayalakṣaṇā mandaceṣṭākrodhā napuṃsakā iti ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.35]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.36"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tatra sarveṣām eva sarpāṇāṃ sāmānyata eva daṣṭalakṣaṇam
 +                        upadekṣyāmaḥ | kiṃ kāraṇam | viṣaṃ hi huta<pc> </pc>hutavaha<pc> </pc>niśita<pc> </pc>nistriṃśāśani<pc> </pc>kalpam āśukāri muhūrttam apy
 +                        upekṣitam āturam atipātayati | na cāvakāśo 'sti vāksamūham
 +                        anusartum | pratyekam api ca daṣṭalakṣaṇe<anchor ana="SS.5.3.36-n1"/> 'bhihite sarpa<pc> </pc>traividhyāt
 +                        kriyātraividhyaṃ bhavati | tasmāt traividhyena vakṣyāmaḥ | etad
 +                        dhy āturahitam asaṃmohakarañ cāsminn eva ca
 +                            sarvavyañjanāvarodha<anchor ana="SS.5.3.36-n2"/> iti |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.36]</trailer>
 +</lg>
 +                    
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.37"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tatra darvīkaraviṣeṇa tvaṅ<pc> </pc>nakha<pc> </pc>nayana<pc> </pc>vadana<pc> </pc>mūtra<pc> </pc>purīṣa<pc> </pc>daṃśa<pc> </pc>kṛṣṇatvaṃ raukṣyaṃ
 +                        sandhivedanā śirogauravaṃ kaṭīpṛṣṭhagrīvādaurbalyaṃ jṛmbhaṇaṃ
 +                        svarāvasādaḥ khurakhurako<anchor xml:id="SS.5.4.37-n1"/> jaḍatā
 +                        śuṣkodgāraḥ kāsaḥ śvāso hikkā vāyor urdhvagamanaṃ śūlodveṣṭanaṃ
 +                        kṛṣṇalālāsravaṇaṃ phenāgamanaṃ srotovarodhas tās tāś ca vātavedanā
 +                        bhavanti || maṇḍaliviṣeṇa tu tvaṅ<pc> </pc>nakha<pc> </pc>nayana<pc> </pc>daśana<pc> </pc>vadana<pc> </pc>mūtra<pc> </pc>purīṣa<pc> </pc>daṃśa<pc> </pc>pītatvaṃ
 +                        śītābhilāṣaḥ paridhūpāyanaṃ dāhas tṛṣṇā mado mūrcchā jvaraḥ
 +                        śoṇitāgamanam ūrdhvam adhaś ca māṃsavasāvasādaḥ śvayathur
 +                        daṃśakotho viparītadarśanam āturakopas tās tāś ca pittavedanā
 +                        bhavanti || rājīmadviṣeṇa<anchor xml:id="SS.5.4.37-n2"/> tu
 +                            tvaṅ<pc> </pc>nakha<pc> </pc>nayana<pc> </pc>daśana<pc> </pc>vadana<pc> </pc>mūtra<pc> </pc>purīṣa<pc> </pc>daṃśa<pc> </pc>pāṇḍutvaṃ śītajvaro romaharṣaḥ
 +                        stabdhatvaṃ gātrāṇām ādaṃśaśophaḥ sāndrakaphaprasekaś chardir
 +                        akṣṇoḥ kaṇḍū khurakhurakaḥ ucchvāsanirodhas tās tāś ca kaphavedanā
 +                        bhavanti ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.37]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.38"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tatra puruṣeṇa daṣṭa ūrdhvaṃ prekṣate | striyā tiryaṅ
 +                        napuṃsakenādha iti | garbhiṇyā pāṇḍumukho ādhmātaś ca bhavati |
 +                        sūtikayā kukṣiśūlārttaḥ sarudhiraṃ mehati | grāsārthinānnam<anchor xml:id="SS.5.4.38-n1"/> ākāṃkṣati | vṛddhena cirān mandāś ca vegā
 +                        bhavanti | bālenāśus tīkṣṇaś ca | nirviṣeṇāviṣaliṅgam |
 +                        andhāhikenāndhatvam eke | grasanād ajagaraḥ prāṇaharo na viṣād iti
 +                        ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.38]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.39"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tatra sarvasarpaviṣāṇāṃ sapta viṣavegā bhavanti | tatra
 +                        darvīkarāṇāṃ prathame vege viṣaṃ śoṇitaṃ dūṣayati | tatpraduṣṭaṃ
 +                        kṛṣṇatām upaiti | tena kārṣṇyaṃ pipīlikāparisarpaṇam iva cāṅge
 +                        bhavanti || dvitīye māṃsaṃ dūṣayati | tenātyarthakṛṣṇatā
 +                        granthayaś ca bhavanti || tṛtīye medo dūṣayati | tena daṃśakledaḥ
 +                        śirogauravaṃ cakṣurgrahaṇañ ca bhavati | caturthe koṣṭham
 +                        anupraviśati | tataḥ kaphaprabhavān doṣān kopayati tena
 +                        tandrīkaphaprasekaḥ sandhiviśleṣaś ca bhavati || pañcame 'sthīny
 +                        anupraviśati tena parvabhedo hikkā dāhaś ca bhavati || ṣaṣṭhe
 +                        majjām anupraviśati | tena grahaṇīdoṣā gātragauravam atīsāro
 +                        hṛtpīḍā mūrcchā ca bhavati || saptame śukram anupraviśati vyānañ
 +                        cātyarthaṃ kopayati kaphañ ca sūkṣmaṃ srotobhyaḥ pracyāvayati |
 +                        tena śleṣmaprādurbhāvaḥ kaṭīpṛṣṭhaskandabhaṅgaḥ
 +                        sarvaceṣṭhāvighātaḥ ucchvāsavirodho bhavatīti || maṇḍalinān tu
 +                        prathame vege viṣaḥ śoṇitaṃ dūṣayati | tatpraduṣṭaṃ pītatām upaiti
 +                        | tena pītāvabhāsatā paridāhaś ca bhavati || dvitīye māṃsaṃ
 +                        dūṣayati | tena cātyarthapītāṅgatā cātyarthaparidāho
 +                        daṃśaśvayathur bhavati || tṛtīye medo dūṣayati tena
 +                        kṛṣṇādaṃśakledaḥ svedaś ca bhavati || caturthe pūrvavadanupraviśya
 +                        jvaram āpādayati || pañcame dāhaṃ sarvagātreṣu karoti |
 +                        ṣaṣṭhasaptamayoḥ pūrvavad iti | rājīmatāṃ tu prathame vege śoṇitan
 +                        dūṣayati || tatpraduṣṭaṃ pāṇḍutām upaiti tena romaharṣaḥ
 +                        pāṇḍvāvabhāsaś ca puruṣo bhavati || dvitīye māṃsaṃ dūṣayati tena
 +                        pāṇḍur atyarthajāḍyañ ca bhavati | tṛtīye medo dūṣayati tena
 +                        daṃśakledo 'kṣināsāsrāvaś ca bhavati || caturthe pūrvavad
 +                        anupraviśya manyāstambhaśirogauravañ cāpādayati || pañcame
 +                        vāksaṅgaḥ śītajvaraś<anchor xml:id="SS.5.4.39-n1"/> ca ||
 +                        ṣaṣṭhasaptamayoḥ pūrvavad iti ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.39]</trailer>
 +</lg>
 +                    
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.40"><l>
 +                        
 +                        
 +                         bhavanti cātra ślokāḥ ||
 +                        <caesura/>
 +                         dhātvantareṣu yāḥ sapta kalāḥ saṃparikīrttitāḥ
 +                        <caesura/>
 +                         tāsv<anchor xml:id="SS.5.4.40-n1"/> ekaikam atikramya vegaṃ prakurute
 +                            viṣaḥ<anchor xml:id="SS.5.4.40-n2"/> ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.40]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.41"><l>
 +                        
 +                        
 +                         yenāntareṇa tu kalāḥ kālakalpaṃ bhinatti ha |
 +                        <caesura/>
 +                         samīraṇenohyamānaṃ tat tu vegāntaraṃ matam ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.41]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.42"><l>
 +                        
 +                        
 +                         śūnāṅgaḥ prathame vege paśuḥ pradhyāti duḥkhitaḥ ||
 +                        <caesura/>
 +                         dvitīye lālimān kiñcid dhṛṣṭāṅgaḥ<anchor xml:id="SS.5.4.42-n1"/>
 +                        pīḍyate hṛdi |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.42]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.43"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tṛtīyasya śiroduḥkhaṃ karṇṇagrīvāñ ca bhajyate |
 +                        <caesura/>
 +                         caturthe vepate mūḍhaḥ khādan dantāñ jahāty asūn |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.43]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.44"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kecid vegatrayaṃ prāhur antaḥsvedeṣu tadvidaḥ ||
 +                        <caesura/>
 +                         vege tu prathame pakṣī dhyāti muhyaty ataḥ param ||<anchor xml:id="SS.5.4.44-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.44]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.4.45"><l>
 +                        
 +                        
 +                         dvitīye vihvalaḥ kūjan pakṣī maraṇam arcchati |
 +                        <caesura/>
 +                         kecid ekaṃ vihaṅgeṣu viṣavegam uśanti<anchor xml:id="SS.5.4.45-n1"/>
 +                        vai ||
 +                        <caesura/>
 +                         mārjāranakulādīnāṃ viṣaṃ nātipravartata iti ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.4.45]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +
 +                </div>
 +
 +                <div n="5" type="adhyāya">
 +
 +                    <head>[Adhyāya 5]</head>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.1"><l>
 +                        
 +                        
 +                         athātaḥ sarpa<pc> </pc>daṣṭa<pc> </pc>cikitsitaṃ kalpaṃ
 +                        vyākhyāsyāmaḥ ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.1]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.2"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.3"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sarvair evāditaḥ sarpaiḥ śākhādaṣṭasya dehinaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         badhnīyād gāḍham upari daṃśāt tu caturaṅgulam |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.3]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.4"><l>
 +                        
 +                        
 +                         plotacarmāntavalkānāṃ mṛdunānyatamena vā |
 +                        <caesura/>
 +                         na paryeti viṣaṃ deham ariṣṭābhir nivāritam |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.4]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.5"><l>
 +                        
 +                        
 +                         dahed daṃśam athoddhṛtya yatra bandho na jāyate |
 +                        <caesura/>
 +                         ācūṣaṇacchedadāhāḥ sarvatraiva tu pūjitāḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.5]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.6"><l>
 +                        
 +                        
 +                         pratipūrya mukhaṃ pāṃśor hitam ācūṣaṇaṃ bhavet |
 +                        <caesura/>
 +                         sandaṣṭavyo 'thavā sarpo daṣṭamātreṇa jānatā ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.6]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.7"><l>
 +                        
 +                        
 +                         atha maṇḍalidaṣṭan tu na kathañ cit tu dāhayet |
 +                        <caesura/>
 +                         sa pittaviṣabāhulyād daṃśo dāhād vināśayet |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.7]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.8"><l>
 +                        
 +                        
 +                         ariṣṭām api mantrais tu badhnīyāt mantrakovidaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         sā tu rajjvādibhir baddhā viṣapūtikarī matā |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.8]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.9"><l>
 +                        
 +                        
 +                         devabrahmarṣivihitā mantrāḥ satyatapomayāḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         bhavanty anatyayāḥ kṣipraṃ viṣaṃ hanyuś ca dustaram |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.9]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.10"><l>
 +                        
 +                        
 +                         viṣaṃ tejomayair mantraiḥ satyabrahmatapomayaiḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         yathā nivāryate kṣipraṃ prayuktair na tathauṣadhaiḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.10]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.11"><l>
 +                        
 +                        
 +                         mantrāṇāṃ grahaṇaṃ kāryaṃ strīmāṃsamadhuvarjinā |
 +                        <caesura/>
 +                         yatāhāreṇa śucinā kuśāstaraṇaśāyinā |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.11]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.12"><l>
 +                        
 +                        
 +                         gandhamālyopahāraiś ca balibhiś cāpi devatām |
 +                        <caesura/>
 +                         pūjayet mantrasiddhyarthaṃ japahomaiś ca yatnataḥ ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.12]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.13"><l>
 +                        
 +                        
 +                         mantrās tv avidhinā proktā hīnā vā svaravarṇṇataḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         yasmān na siddhim āyānti tasmād yojyo 'gadakramaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.13]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.14"><l>
 +                        
 +                        
 +                         daṃśāt samantāc ca sirāṃ vyadhayet kuśalo bhiṣak |
 +                        <caesura/>
 +                         śākhāśrayāṃ lalāṭe ca veddhavyā visṛte viṣe |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.14]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.15"><l>
 +                        
 +                        
 +                         raktan nirhriyamānan tu kṛtsnaṃ nirharate viṣam |
 +                        <caesura/>
 +                         tasmād visrāvayed raktaṃ sā hy asya paramā kriyā |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.15]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.16"><l>
 +                        
 +                        
 +                         daṃśaṃ samantād agadaiḥ pracchayitvā ca lepayet |
 +                        <caesura/>
 +                         candanośīrasiktena vāriṇā cāpi secayet |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.16]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.17"><l>
 +                        
 +                        
 +                         pāyayec cāgadāṃs tāṃs tān dadhikṣaudraghṛtādibhiḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         tadalābhe hitā vā syāt kṛṣṇavalmīkamṛttikā || </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.17]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.18"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kovidāraśirīṣārkaṃ kaṭabhīṃ vāpi bhakṣayet |
 +                        <caesura/>
 +                         na pibet tailakaulatthaṃ madyaṃ sauvīrakaṃ ca na |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.18]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.19"><l>
 +                        
 +                        
 +                         dravam anyat tu yat kiñcit pītvā pītvā tad uddharet |
 +                        <caesura/>
 +                         prāyo hi vamanenaiva sukhaṃ nirhriyate viṣam |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.19]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.20"><l>
 +                        
 +                        
 +                         phaṇināṃ viṣavege tu prathamaṃ śoṇitaṃ haret |
 +                        <caesura/>
 +                         dvitīye madhusarpirbhyām agadaṃ saha pāyayet |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.20]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.21"><l>
 +                        
 +                        
 +                         nastaḥ<pc> </pc>karmāñjane yuñjyāt tṛtīye viṣanāśane<anchor xml:id="SS.5.5.21-n1"/> |
 +                        <caesura/>
 +                         vānte caturthe viṣaghnāṃ yavāgūṃ pāyayed bhiṣak<anchor xml:id="SS.5.5.21-n2"/> || </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.21]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.22"><l>
 +                        
 +                        
 +                         śītopacāraṃ puruṣaṃ vegayoḥ pañcaṣaṣṭhayoḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         pāyayec chodhanaṃ tīkṣṇaṃ yavāgūñ cāpi kīrttitām | </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.22]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.23"><l>
 +                        
 +                        
 +                         saptame tv avapīḍena śiras tīkṣṇena śodhayet |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.23]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.24"><l>
 +                        
 +                        
 +                         pūrvo maṇḍalināṃ vego darvīkaravad ācaret | </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.24]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.25"><l>
 +                        
 +                        
 +                         dvitīye sarppirmmadhunī pāyayitvā ca vāmayet |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.25]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.26"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tṛtīye ca viriktasya yavāgūn dāpayed dhitām |
 +                        <caesura/>
 +                         caturthe pañcame cāpi darvvīkaravad ācaret |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.26]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.27"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kākolyādir hitaḥ ṣaṣṭhe peyaś ca madhuro 'gadaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         hito 'vapīḍe tv agadaḥ saptame viṣanāśanaḥ ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.27]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.28"><l>
 +                        
 +                        
 +                         atha rājimatāṃ vege prathame śoṇitaṃ haret |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.28]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.29"><l>
 +                        
 +                        
 +                         vāntaṃ dvitīye tv agadaṃ pāyayed viṣanāśanam |
 +                        <caesura/>
 +                         tṛtīyādiṣu triṣv eva vidhir dārvīkaro hitaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.29]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.30"><l>
 +                        
 +                        
 +                         ṣaṣṭhe 'ñjanaṃ tīkṣṇatamam avapīḍaś ca saptame |
 +                        <caesura/>
 +                         garbhiṇībālavṛddhānāṃ sirāvedhavivarjitam |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.30]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.31"><l>
 +                        
 +                        
 +                         viṣārttiṣu yathoddiṣṭaṃ vidhānaṃ mṛdu śasyate |
 +                        <caesura/>
 +                         raktāvasekāñjanāni naratulyāny ajāvike |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.31]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.32"><l>
 +                        
 +                        
 +                         gavāśvayos tad dviguṇaṃ triguṇaṃ mahiṣoṣṭrayoḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         caturguṇaṃ tu nāgānāṃ kevalaṃ sarvapakṣiṇām |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.32]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.33"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.34"><l>
 +                        
 +                        
 +                         deśa<pc> </pc>prakṛti<pc> </pc>sātmya<pc> </pc>rtu<pc> </pc>viṣavegabalābalam<anchor xml:id="SS.5.5.34-n1"/> |
 +                        <caesura/>
 +                         pradhārya nipuṇaṃ budhyā tataḥ karma samācaret | </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.34]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.35"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.36"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.37"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.38"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.39"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.40"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.41"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.42"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.43"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.44"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.45"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.46"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.47ab"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.47cd"><l>
 +                        
 +                        
 +                         niḥśeṣaṃ nirharec cainaṃ viṣaṃ paramadurjayam |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.47]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.48"><l>
 +                        
 +                        
 +                         svalpam apy avatiṣṭhaṃ hi bhūyo vegāya kalpate |
 +                        <caesura/>
 +                         kuryād vā sādavaivarṇṇyajvarakāsaśirorujaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.48]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.49"><l>
 +                        
 +                        
 +                         śoṣaśophapratiśyāyatimirāruci<pc> </pc>jāḍyatām |
 +                        <caesura/>
 +                         tāsu cāpi yathāyogaṃ pratikarma prayojayet |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.49]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.50"><l>
 +                        
 +                        
 +                         viṣārttopadravāṃś cāpi yathāsvaṃ samupācaret ||
 +                        <caesura/>
 +                         athāriṣṭāṃ vimucyāśu pracchayitvāṅkitaṃ tayā |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.50]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.51"><l>
 +                        
 +                        
 +                         vidyāt tatra viṣaṃ skannaṃ bhūyo vegāya kalpate |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.51]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.52"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.52.add-1"><l>
 +                        
 +                        
 +                         viṣāpāye 'nilaṃ kruddhaṃ jayed anilavāraṇaiḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.52.add-1]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.53"><l>
 +                        
 +                        
 +                         taila<pc> </pc>madya<pc> </pc>kulatthāmla<pc> </pc>varjair
 +                        viṣaharāyutaiḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         pittaṃ pittajvaraharaiḥ kaṣāyasneharecanaiḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.53]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.54"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kapham āragvadhādyena sakṣaudreṇa gaṇena tu ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.54]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.55"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.56"><l>
 +                        
 +                        
 +                         gāḍhaṃ baddhe 'riṣṭayā pracchite vā |
 +                        <caesura/>
 +                         tīkṣṇair lepair viṣaśeṣeṇa vāpi |
 +                        <caesura/>
 +                         śūne gātre klinnam atyarthapūti
 +                        <caesura/>
 +                         śīrṇṇaṃ māṃsaṃ viṣapūti pradiṣṭaṃ ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.56]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.57"><l met="unmetrical">
 +                        
 +                        
 +                         sadyaḥ kṣataṃ pacyate yasya jantoḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         kṛṣṇaṃ raktaṃ sravate dahyate ca |
 +                        <caesura/>
 +                         śyāvībhūtaṃ klinnam atyarthapūti |
 +                        <caesura/>
 +                         kṣatāt māṃsaṃ śīryate yasya cāpi |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.57]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.58"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tṛṣṇā mūrcchā jvaradāhau ca yasya |
 +                        <caesura/>
 +                         digdhāhataṃ taṃ manujam vyavasyet ||<anchor xml:id="SS.5.5.58-n1"/>
 +                    </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.58]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.58.add-1"><l>
 +                        
 +                        
 +                         liṅgāny etāny eva vā yasya vidyād |
 +                        <caesura/>
 +                         vraṇe viṣaṃ yasya dattaṃ pramādāt |
 +                        <caesura/>
 +                         digdhāhataṃ viṣajuṣṭaṃ vraṇañ ca |
 +                        <caesura/>
 +                         ye cāpy anye viṣapūtivraṇārttāḥ ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.58.add-1]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.59ab"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.59cd"><l>
 +                        
 +                        
 +                         teṣāṃ dhīmān adhimāṃsāny apohya |
 +                        <caesura/>
 +                         jalaukābhiḥ śoṇitaṃ cāpahṛtvā ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.59cd]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.60"><l>
 +                        
 +                        
 +                         hṛtvā doṣān ūrdhvamadhaś ca samyak |
 +                        <caesura/>
 +                         siñcec chītaiḥ kṣīriṇāṃ tvakaṣāyaiḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         vastrāntarān dāpayec ca pradehāñ |
 +                        <caesura/>
 +                         cchītair dravyair ghṛtayuktair viṣaghnaiḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.60]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.61"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kṣate 'sthani<anchor xml:id="SS.5.5.61-n1"/> sa viṣair eṣa eva |
 +                        <caesura/>
 +                         vidhiḥ kāryaḥ pittaviṣe tathaiva ||
 +                        <caesura/>
 +                         trivṛd viśalyā madhukaṃ haridre |
 +                        <caesura/>
 +                         mañjiṣṭha<pc> </pc>vakrau lavaṇaś ca sarvaḥ |<anchor xml:id="SS.5.5.61-n2"/>
 +                    </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.61]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.62"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kaṭutrikaṃ caiva vicūrṇṇitāni
 +                        <caesura/>
 +                         śṛṅge nidadhyāt madhusaṃyutāni |
 +                        <caesura/>
 +                         eṣo 'gado hanti viṣaṃ prayuktaḥ
 +                        <caesura/>
 +                         pānāñjanābhyañjana<pc> </pc>nasya<pc> </pc>yogaiḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.62]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.63"><l>
 +                        
 +                        
 +                         avāryavīryo<anchor xml:id="SS.5.5.63-n1"/> viṣavegahantā
 +                        <caesura/>
 +                         mahāgado nāma mahāprabhāvaḥ ||
 +                        <caesura/>
 +                         viḍaṅga<pc> </pc>pāṭhā<pc> </pc>triphalājamodā-
 +                        <caesura/>
 +                         hiṅgūni vakraṃ trikaṭuṃ tathaiva |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.63]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.64"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sarvaś ca vargo lavaṇaḥ susūkṣmaḥ
 +                        <caesura/>
 +                         sacitrakakṣaudrayuto nidheyaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         śṛṅge gavāṃ śṛṅgamayena caiva
 +                        <caesura/>
 +                         pracchāditaḥ pakṣam upekṣitaś ca |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.64]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.65"><l>
 +                        
 +                        
 +                         eṣo 'gadaḥ sthāvarajaṅgamānāñ
 +                        <caesura/>
 +                         jetā viṣāṇām ajito hi nāmnā ||
 +                        <caesura/>
 +                         prapauṇḍarīkaṃ suradāru rāsnā
 +                        <caesura/>
 +                         kālānusārī kaṭurohaṇīś ca |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.65]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.66"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sthauṇeyakadhyāmaka<pc> </pc>padmakāni
 +                        <caesura/>
 +                         punnāga<pc> </pc>tālīsa<pc> </pc>suvarcikāś ca |
 +                        <caesura/>
 +                         kuṭannaṭailāsitasindhuvārāḥ
 +                        <caesura/>
 +                         śaileyakuṣṭhe tagaraṃ priyaṅguḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.66]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.67"><l>
 +                        
 +                        
 +                         lodhraṃ tathā guggula<pc> </pc>gairikañ ca
 +                        <caesura/>
 +                         sasaindhave pippalināgare ca |
 +                        <caesura/>
 +                         sūkṣmāṇi cūrṇṇāni samāni kṛtvā
 +                        <caesura/>
 +                         śṛṅge nidadhyāt madhusaṃyutāni |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.67]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.68"><l>
 +                        
 +                        
 +                         eṣo 'gadas tārkṣya iti pradiṣṭo
 +                        <caesura/>
 +                         viṣan nihanyād api takṣakasya ||
 +                        <caesura/>
 +                         māṃsīhareṇutriphalāmuruṅgī
 +                        <caesura/>
 +                         mañjiṣṭha<pc> </pc>yaṣṭyāhvaya<pc> </pc>padmakāni |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.68]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.69"><l>
 +                        
 +                        
 +                         viḍaṅga<pc> </pc>tālīsa<pc> </pc>sugandhikailā
 +                        <caesura/>
 +                         tvakkuṣṭhavakrāṇi sacandanāni |
 +                        <caesura/>
 +                         bhārgī paṭolīkiṇihī sapāṭhā
 +                        <caesura/>
 +                         mṛgādanī kroṣṭakamekhalā ca |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.69]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.70"><l>
 +                        
 +                        
 +                         pālindyaśokau kramukaṃ surasyā
 +                        <caesura/>
 +                         prasūnam āruṣkarajañ ca puṣpam |
 +                        <caesura/>
 +                         cūrṇṇāny athaiṣāṃ nihitāni śṛṅge
 +                        <caesura/>
 +                         deyāni pittāni samākṣikāni |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.70]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.71"><l>
 +                        
 +                        
 +                         varāhagodhāśikhiśalyakānāṃ
 +                        <caesura/>
 +                         mārjārajaṃ pārṣatanākule ca |
 +                        <caesura/>
 +                         yasyāgado 'yaṃ sukṛto gṛhastho
 +                        <caesura/>
 +                         nāmnārṣabho nāma nararṣabhasya |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.71]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.72"><l>
 +                        
 +                        
 +                         na tatra sarpāḥ kuta eva kīṭās
 +                        <caesura/>
 +                         tyajanti vīryāṇi viṣāṇi caiva |
 +                        <caesura/>
 +                         etena bheryaḥ paṭahāś ca digdhāḥ
 +                        <caesura/>
 +                         nānadyamānā viṣam āśu hanyuḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.72]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.73"><l>
 +                        
 +                        
 +                         digdhāḥ patākāś ca nirīkṣya sadyo
 +                        <caesura/>
 +                         viṣābhibhūtāḥ sukhino bhavanti ||
 +                        <caesura/>
 +                         lākṣā hareṇvau naladapriyaṅgvau
 +                        <caesura/>
 +                         mañjiṣṭhayaṣṭyāhvayapṛthvikāś ca |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.73]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.74"><l>
 +                        
 +                        
 +                         cūrṇṇīkṛto 'yaṃ rajanīvimiśro
 +                        <caesura/>
 +                         vargo nidheyo madhusarpiṣāktaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         śṛṅge gavāṃ pūrvavad ā pidhānas
 +                        <caesura/>
 +                         tataḥ prayojyo 'ñjana<pc> </pc>pāna<pc> </pc>nasyaiḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.74]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.75"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sañjīvano nāma gatāsukalpān
 +                        <caesura/>
 +                         eṣo 'gado jīvayatīha martyān |
 +                        <caesura/>
 +                         śleṣmātakīkaṭphalamātuluṅga
 +                        <caesura/>
 +                         śvetā girihvā kiṇihī sitā ca ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.75]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.76"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sataṇḍulīyo 'gada eṣa mukhyo
 +                        <caesura/>
 +                         viṣeṣu darvīkararājilānām ||
 +                        <caesura/>
 +                         drākṣāśvagandhā gajavṛttikā ca
 +                        <caesura/>
 +                         śvetā ca piṣṭā samabhāgayuktāḥ ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.76]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.77"><l>
 +                        
 +                        
 +                         deyo dvibhāgaḥ surasacchadasya
 +                        <caesura/>
 +                         kapitthabilvād api dāḍimāc ca |
 +                        <caesura/>
 +                         tathā ca bhāgo sitasinduvārād
 +                        <caesura/>
 +                         aṅkollabījād api gairikāc ca |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.77]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.78ab"><l>
 +                        
 +                        
 +                         eṣo 'gadaḥ kṣaudrayuto nihanti
 +                        <caesura/>
 +                         viśeṣato maṇḍalinām viṣāṇi ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.78ab]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.78cd"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.79"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.80"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.81"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.82"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.83"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.84ab"><l>
 +                        
 +                        
 +                         somarājīyabahulā kadalī sinduvārakaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.84ab]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.85ab"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.85cd"><l>
 +                        
 +                        
 +                         śyāmāmbaṣṭhā tālapatrī tathāmrāśmantako 'pi ca |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.85cd]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.85.add-1"><l>
 +                        
 +                        
 +                         maṇḍūkaparṇṇī varuṇaḥ saptalā sa punarṇṇavā || </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.85.add-1]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.84cd"><l>
 +                        
 +                        
 +                         corako nāgavinnā ca tathā sarpasugandhikā |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.84cd]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.5.86"><l>
 +                        
 +                        
 +                         bhūmī kuravakaś caiva gaṇa ekarasaḥ smṛtaḥ ||
 +                        <caesura/>
 +                         ekaikaśo dvandvaśo vā prayoktavyo viṣāpahaḥ || </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.5.86]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <p style="prose" xml:id="SS.5.5.trailer">|| iti kalpe 5 ||</p>
 +
 +                </div>
 +
 +                <div n="6" type="adhyāya">
 +
 +                    <head>[Adhyāya 6 in the Nepalese MSS, dhyāya 7 in the vulgate]</head>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.1"><l>
 +                        
 +                        
 +                         athāto mūṣikākalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||<anchor xml:id="SS.5.7.1-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.1]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.2"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.3"><l>
 +                        
 +                        
 +                         pūrvam uktāḥ śukraviṣāḥ mūṣikā ye samāsataḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         nāmalakṣaṇabhaiṣajyair aṣṭādaśa nibodha tāḥ ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.3]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.4"><l>
 +                        
 +                        
 +                         lālanaḥ putrakaḥ kṛṣṇo vasiraś cikkiras tathā |
 +                        <caesura/>
 +                         cchucchundaro 'ralaś caiva kaṣāyadaśano 'pi ca |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.4]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.5"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kuliṅgaś cājitaś caiva capalaḥ kapilas tathā |
 +                        <caesura/>
 +                         kokilo 'ruṇa<pc> </pc>saṃjñaś ca mahākṛṣṇas tathonduruḥ |<anchor xml:id="SS.5.7.5-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.5]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.6"><l>
 +                        
 +                        
 +                         śvetaś ca mahatā sārdhaṃ kapilenākhunā tathā |
 +                        <caesura/>
 +                         mūṣikaś ca kapotābhas tathaivāṣṭādaśa smṛtāḥ ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.6]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.7"><l>
 +                        
 +                        
 +                         śukraṃ patati yatraiṣāṃ śukraspṛṣṭaiḥ spṛśanti vā |
 +                        <caesura/>
 +                         nakhadantādibhis tasmiṃ gātre raktaṃ praduṣyati |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.7]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.8"><l>
 +                        
 +                        
 +                         jāyante granthayaḥ śophāḥ karṇṇikā maṇḍalāni ca |
 +                        <caesura/>
 +                         piṭakopacayāś cogrā visarpāḥ kiṭibhāni ca |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.8]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.9"><l>
 +                        
 +                        
 +                         parvabhedo rujaś cāpi jvaro mūrcchā ca dāruṇāḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         daurbalyam aruciḥ sādo vamathur lomaharṣaṇam |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.9]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.10"><l>
 +                        
 +                        
 +                         daṣṭarūpaṃ samāsoktam etad vyāsam ataḥ śṛṇu ||
 +                        <caesura/>
 +                         lālāsrāvo lālanena cchardi hikkā ca jāyate |<anchor xml:id="SS.5.7.10-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.10]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.11"><l>
 +                        
 +                        
 +                         taṇḍulīyakakalkaṃ tu lihyāt tatra samākṣikam ||
 +                        <caesura/>
 +                         putrakeṇāṅgasaṃsādaḥ pāṇḍu<pc> </pc>valguś ca jāyate |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.11]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.12"><l>
 +                        
 +                        
 +                         cīyate granthibhiś cāṅgaṃ śiśur mūṣikasaṃsthitaiḥ |<anchor xml:id="SS.5.7.12-n1"/>
 +                        <caesura/>
 +                         śirīṣeṅgudipatraṃ tu lihyāt tatra samākṣikam ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.12]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.13"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kṛṣṇenāsṛk chardayati durdine tu viśeṣataḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         śirīṣapatraṃ kuṣṭhailāḥ pibet kiṃśukabhasmanā ||<anchor xml:id="SS.5.7.13-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.13]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.14"><l>
 +                        
 +                        
 +                         vasireṇānnavidveṣo jṛmbho romnāñ ca kuṣṭhatā |
 +                        <caesura/>
 +                         pibed āragvadhādin tu vāntas tatrāśu mānavaḥ ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.14]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.15"><l>
 +                        
 +                        
 +                         cikkireṇa śiroduḥkhaṃ śopho hikkā vamis tathā |
 +                        <caesura/>
 +                         suvānto jālinīkvāthaiḥ sāram aṅkollajam pibet ||<anchor xml:id="SS.5.7.15-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.15]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.16cd"><l>
 +                        
 +                        
 +                         chucchundareṇa viṭsaṅga<pc> </pc>grīvāstambha<pc> </pc>vijṛmbhikāḥ |<anchor xml:id="SS.5.7.16cd-n1"/>
 +                    </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.16cd]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.16ab"><l>
 +                        
 +                        
 +                         yavanālārṣabhīkṣāraṃ vṛhatyau cātra dāpayet ||<anchor xml:id="SS.5.7.16ab-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.16ab]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.17"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.18ab"><l><anchor xml:id="SS.5.7.18ab-n1"/></l></lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.18cd"><l>
 +                        
 +                        
 +                         grīvāstambho 'ralenātha rujāś cādaṃśamaṇḍale |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.18cd]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.19"><l>
 +                        
 +                        
 +                         mahāgadam mahāvīryaṃ lihyāt tatra samākṣikam ||
 +                        <caesura/>
 +                         nidrā kaṣāyadantena jāyate kārśyam eva ca |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.19]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.20"><l>
 +                        
 +                        
 +                         lihyāt tatra śirīṣasya madhunā sāramāṣakān ||
 +                        <caesura/>
 +                         kuliṅgena rujaḥ śopho rājyaś cā<pc> </pc>daṃśa<pc> </pc>maṇḍale
 +                        |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.20]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.21"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sahe sasinduvāre ca lihyāt tatra samākṣike ||
 +                        <caesura/>
 +                         ajitena vamī mūrcchā hṛdgrahaḥ kṛṣṇagātratā |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.21]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.22"><l>tatra snuhākṣīrayuktāṃ mañjiṣṭhāṃ madhunā lihet
 +                        ||
 +                        <caesura/>
 +                         capalena bhavec chardir mūrcchā ca saha tṛṣṇayā |</l></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.23"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sabhasmakāṣṭhāṃ sajaṭāṃ kṣaudreṇa triphalāṃ pibet ||
 +                        <caesura/>
 +                         kapilena vraṇaṃ kothaṃ jvaro granthyudgamas tathā |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.23]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.24"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kṣaudreṇa lihyāc chvetātra śvetā vāpi punarṇṇavā ||
 +                        <caesura/>
 +                         granthayaḥ kokilenoktā jvaro dāhaś ca dāruṇaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.24]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.25"><l>
 +                        
 +                        
 +                         nīlāvarṣābhuniḥkvāthaiḥ siddhaṃ tatra pibed ghṛtam ||
 +                        <caesura/>
 +                         aruṇenānilaḥ kruddho vātajāṃ kurute gadān |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.25]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.26"><l>
 +                        
 +                        
 +                         mahākṛṣṇena pittañ ca śvetena kapha eva ca |
 +                        <caesura/>
 +                         mahatā kapilenāsṛk kapotena catuṣṭayam ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.26]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.27"><l>
 +                        
 +                        
 +                         bhavanti caiṣān daṃśeṣu granthimaṇḍalakarṇṇikāḥ ||
 +                        <caesura/>
 +                         piḍakopacayāś cāṅge śophāś ca bhṛśa<pc> </pc>dāruṇāḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.27]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.28"><l>
 +                        
 +                        
 +                         dadhikṣīraghṛtaprasthās trayaḥ pratyekaśo mitāḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         karañjāragvadhaṃ vyoṣaṃ bṛhaty<pc> </pc>aṃśumatī<pc> </pc>sthirāḥ
 +                        |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.28]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.29"><l>
 +                        
 +                        
 +                         niṣkvāthya tasya kvāthasya caturthāṃśaḥ punarbhavet ||
 +                        <caesura/>
 +                         tṛvṛt<pc> </pc>tilvāmṛtā<pc> </pc>vakra<pc> </pc>sarvagandhāgamṛttikāḥ
 +                            |<anchor xml:id="SS.5.7.29-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.29]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.30"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kapitthadāḍimatvak ca ślakṣṇapiṣṭāni dāpayet |
 +                        <caesura/>
 +                         tat sarvam ekataḥ kṛtvā śanair mṛdvagninā pacet ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.30]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.31"><l>
 +                        
 +                        
 +                         pañcānām aruṇādīnāṃ viṣam etad vyapohati |
 +                        <caesura/>
 +                         kākādanīkākamācī svarasveṣv athavā kṛtam |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.31]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.32"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sirāś ca vyadhayet prāptāḥ kuryāt saṃśodhanāni ca |
 +                        <caesura/>
 +                         sarvveṣu vā vidhiḥ kāryo mūṣikāṇām viṣeṣv ayaṃ || </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.32]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.33"><l>
 +                        
 +                        
 +                         dagdhvā visrāvayed daṃśaṃ pracchitañ ca pralepayet |
 +                        <caesura/>
 +                         śirīṣarajanīvakraṃ kuṃkumair amṛtāyutaiḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.33]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.34ab"><l>
 +                        
 +                        
 +                         cchardanaṃ nīlinīkvāthaiḥ śukākhyāṅkollayor api |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.34ab]</trailer>
 +</lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.34cd"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.35"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.36"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.37"><l>
 +                        
 +                        
 +                         virecane tṛvṛddantītriphalākalka iṣyate |
 +                        <caesura/>
 +                         śirovirecane sāraḥ śirīṣasya phalāni vā |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.37]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.38"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kaṭutrikāḍhyaś ca hito gomayasvaraso 'ñjane |
 +                        <caesura/>
 +                         kapitthagomayarasau sakṣaudrau leha iṣyate |<anchor xml:id="SS.5.7.38-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.38]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.39"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.40"><l>
 +                        
 +                        
 +                         taṇḍulīyakamūleṣu sarpiḥ siddhaṃ piben naraḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         āsphotamūlasiddham vā pañcakāpittam eva vā |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.40]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.41"><l>
 +                        
 +                        
 +                         mūṣikāṇāṃ viṣaṃ prāyaḥ kupyaty abhreṣu nirhṛtam |
 +                        <caesura/>
 +                         tatrāpy eṣa vidhiḥ kāryaḥ yaś ca dūṣīviṣāpahaḥ ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.41]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.42"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sthirāṃ mandarujāś cāpi karṇṇikāṃ pracchayed bhiṣak |
 +                        <caesura/>
 +                         sarvasminn eva tu viṣe vraṇavac cācaret kriyām ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.42]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.43"><l>
 +                        
 +                        
 +                         śvaśṛgālavṛkavyāghratarakṣvāder viṣaṃ yadā |
 +                        <caesura/>
 +                         śleṣmā praduṣṭo muṣṇāti saṃjñāṃ saṃjñāvahāśritaḥ ||<anchor xml:id="SS.5.7.43-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.43]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.44"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tadā prasrastalāṅgūlahanuskandho 'bhilālimān |
 +                        <caesura/>
 +                         avyaktavadhiro 'ndhaś ca so 'nyonyam abhidhāvati |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.44]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.45"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tena daṣṭasya cāṅge syuḥ<anchor xml:id="SS.5.7.45-n1"/> suptaḥ kṛṣṇaṃ
 +                        kṣaraty asṛk ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.45]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.46"><l>
 +                        
 +                        
 +                         digdhaviddhasya liṅgena prāyaśaś cābhiliṅgitaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         yena cāpi bhaved daṣṭas tasya ceṣṭārutan naraḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.46]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.47"><l>
 +                        
 +                        
 +                         bahuśaḥ pratikurvāṇaḥ kriyāhīno vinaśyati ||
 +                        <caesura/>
 +                         daṃṣṭriṇā yena daṣṭas tu taṃ daṣṭo yadi paśyati |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.47]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.48"><l>
 +                        
 +                        
 +                         apsu vā yadi vādarśe 'riṣṭaṃ tasya vinirdiśet |
 +                        <caesura/>
 +                         yadi trasyaty adaṣṭo 'pi śabdasparśanadarśanaiḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.48]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.49ab"><l>
 +                        
 +                        
 +                         jalatrāsaṃ tu taṃ vidyād ṛṣṭaṃ tad api kīrttitam |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.49ab]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.49cd"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.50ab"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.50cd"><l>
 +                        
 +                        
 +                         visrāvya daṃśaṃ taṃ daṣṭe sarpiṣā paridāhitam |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.50cd]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.51"><l>
 +                        
 +                        
 +                         pradihyād agadaiḥ sarpiḥ purāṇaṃ cāpi pāyayet |
 +                        <caesura/>
 +                         arkakṣīrayutañ cāpi śīghran dadyād virecanam |<anchor xml:id="SS.5.7.51-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.51]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.52ab"><l>
 +                        
 +                        
 +                         śvetāṃ punarṇṇavāñ cāsyai dadyād dhuttūrakāyutām |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.52ab]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.52cd"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.53"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.54"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.55"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.56"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.57"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.58"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.59"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.60ab"><l>
 +                        
 +                        
 +                         snāpayet taṃ nadītīre samantrair vā catuṣpathe |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.60ab]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.60cd"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.60.add-1"><l>
 +                        
 +                        
 +                         bījaratnauṣadhīgarbhaiḥ kumbhaiḥ śītāmbupūritaiḥ ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.60.add-1]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <!-- 59cd is given after 60 and given it above, id no. 60.1 -->
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.61ab"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.61cd"><l>
 +                        
 +                        
 +                         alarkādhipate yakṣa sārameyagaṇādhipa |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.61cd]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.62"><l>
 +                        
 +                        
 +                         alarkajuṣṭam etan me nirviṣaṃ kuru mā cirāt || svāhā ||
 +                        <caesura/>
 +                         dadyāt saṃśodhanan tīkṣṇam evaṃ snātasya dehinaḥ |<anchor xml:id="SS.5.7.62-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.62]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.63ab"><l>
 +                        
 +                        
 +                         aśuddhasya surūḍhe 'pi vraṇe kupyati tad viṣam |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.7.63]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.63cd"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.63.add-1"><l>
 +                        
 +                        
 +                         prasupto votthito vāpi svasthaḥ trasto na sidhyati |
 +                        <caesura/>
 +                         jalatrāsī ca yo martyo daṣṭe yaś ca prakupyatīti ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[5.7.63.1]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.64"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.65"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.7.trailer"><l style="prose">kalpe 6 || o ||</l></lg>
 +
 +
 +
 +
 +                </div>
 +
 +
 +
 +
 +
 +                <div n="7" type="adhyāya">
 +
 +                    <head>[Adhyāya 7 in the Nepalese MSS, 6 in the vulgate]</head>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.6.1"><l>
 +                        
 +                        
 +                         athāto dundubhisvanīyaṃ kalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ || <anchor xml:id="SS.5.6.1-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.6.1]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.6.2"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.6.3"><l>
 +                        
 +                        
 +                         dhavāśvakarṇṇa<pc> </pc>tiniśa<pc> </pc>picumarda<pc> </pc>pāṭalī<pc> </pc>pāribhadrakodumbara<pc> </pc>karaghāṭakārjuna<pc> </pc>sarjja<pc> </pc>kapītana<pc> </pc>śleṣmātakāṅkoṭha<pc> </pc>kuṭaja<pc> </pc>śamī<pc> </pc>kapitthāśmantakārka<pc> </pc>ciribilva<pc> </pc>mahāvṛkṣārala<pc> </pc>madhuka<pc> </pc>madhukaśigru<pc> </pc>śāka<pc> </pc>gojī<pc> </pc>bhūja<pc> </pc>tilvakekṣuraka<pc> </pc>gopaghoṇṭārimedānāṃ<anchor xml:id="SS.5.6.3-n1"/> bhasmāny āhṛtya gavāṃ mūtreṇa kṣārakalpena
 +                        parisrāvya vipacet | dadyāc cātra pippalī<pc> </pc>pippalīmūla<pc> </pc>taṇḍulīyaka<pc> </pc>varāṅga<pc> </pc>coraka<pc> </pc>mañjiṣṭhā<pc> </pc>karañjikā<pc> </pc>hastipippalī<pc> </pc>viḍaṅgā<pc> </pc>gṛhadhūmānanta<pc> </pc>soma<pc> </pc>sarala<pc> </pc>bāhlīka<pc> </pc>kuśāmra<pc> </pc>sarṣapa<pc> </pc>varuṇa<pc> </pc>plakṣa<pc> </pc>nicula<pc> </pc>vardhamāna<pc> </pc>vañjula<pc> </pc>putraśreṇī<pc> </pc>saptaparṇṇa<pc> </pc>ṭuṇṭukailavāluka<pc> </pc>nāgadanty<pc> </pc>ativiṣā<pc> </pc>bhadradāru<pc> </pc>marica<pc> </pc>kuṣṭha<pc> </pc>vacā<pc> </pc>cūrṇṇāni lohānāṃ
 +                        samabhāgāni tataḥ kṣāravad āgatapākam avatārya lohakumbhe
 +                        nidadhyāt |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.6.3]</trailer>
 +</lg>
 +                    
 +                    <lg xml:id="SS.5.6.4"><l>
 +                        
 +                        
 +                         etena dundubhiṃ limpet patākāstaraṇāni ca ||<anchor xml:id="SS.5.6.4-n1"/>
 +                        <caesura/>
 +                         darśanāc chravaṇāc cāpi viṣān sarvān pra<pc> </pc>mucyate |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.6.4]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.6.5"><l>
 +                        
 +                        
 +                         eṣa kṣārāgado nāma śarkarāsv aśmarīṣu ca |
 +                        <caesura/>
 +                         arśassu vātagulmeṣu kāsaśūlodareṣu ca |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.6.5]</trailer>
 +</lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.6.6"><l>
 +                        
 +                        
 +                         ajīrṇṇe grahaṇīdoṣe bhaktadveṣe ca dāruṇe |
 +                        <caesura/>
 +                         śophe sarvasare cāpi deyaḥ śvāse ca dustare |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.6.6]</trailer>
 +</lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.6.7"><l>
 +                        
 +                        
 +                         eṣa sarvaviṣārttānāṃ sarvathaivopayujyate |
 +                        <caesura/>
 +                         tathā takṣakamukhyānām api sarpāṃkuśo 'gadaḥ ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.6.7]</trailer>
 +</lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.6.8"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.6.9"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.6.10"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.6.11"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.6.12"><l>
 +                        
 +                        
 +                         apāmārgasya bījāni śirīṣasya ca māṣakām |
 +                        <caesura/>
 +                         śvete dve kākamācīñ ca gavām mūtreṇa pīṣayet |<anchor xml:id="SS.5.6.12-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.6.12]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.6.13"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sarpir eteṣu saṃsiddhaṃ viṣasaṃśamanaṃ param |
 +                        <caesura/>
 +                         amṛtaṃ nāma vikhyātam api sañjīvayet mṛtam ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.6.13]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.6.14"><l>
 +                        
 +                        
 +                         candanāguruṇī kuṣṭhaṃ tagaraṃ tailaparṇṇikam |
 +                        <caesura/>
 +                         prapauṇḍarīkan naladaṃ saralaṃ devadāru ca |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.6.14]</trailer>
 +</lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.6.15"><l>
 +                        
 +                        
 +                         bhadraśriyaṃ yavaphalāṃ bhārgīn nīlīṃ sugandhikām |
 +                        <caesura/>
 +                         kāleyakaṃ padmakañ ca madhukaṃ sanakhāṃ jaṭām |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.6.15]</trailer>
 +</lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.6.16"><l>
 +                        
 +                        
 +                         punnāgailailavālūni gairikaṃ dhyāmakaṃ tathā |
 +                        <caesura/>
 +                         toyaṃ sarjarasaṃ māṃsīṃ śatapuṣpāṃ hareṇukām |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.6.16]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.6.17"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tālīsapatraṃ kṣudrailāṃ priyaṅgū sakuṭannaṭām |
 +                        <caesura/>
 +                         tilapuṣpaṃ saśaileyam patraṃ kālānusārivām |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.6.17]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.6.18"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kaṭutrikaṃ śītaśivaṃ kāśmaryaṃ kaṭurohiṇīm |
 +                        <caesura/>
 +                         somarājīm ativiṣāṃ pṛthvīkām indravāruṇīm |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.6.18]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.6.19"><l>
 +                        
 +                        
 +                         uśīre dve varuṇakaṃ kustumburyo nakhāni ca |
 +                        <caesura/>
 +                         tvacaṃ taskarasāhvañ ca granthilāṃ saharītakīm |
 +                        <caesura/>
 +                         śvete haridre sthauṇeyaṃ lākṣāñ ca lavaṇāni ca |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.6.19]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.6.20"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kumudotpalapadmāni puṣpañ cāpi tathārjakam |
 +                        <caesura/>
 +                         campakāśoka<pc> </pc>sumanā<pc> </pc>tilaka<pc> </pc>prasavāni ca
 +                        |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.6.20]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.6.21"><l>
 +                        
 +                        
 +                         pāṭalīśālmalī<pc> </pc>śelū<pc> </pc>śirīṣāṇān tathaiva ca |
 +                        <caesura/>
 +                         surasyās tṛṇamūlyasya sinduvārasya yāni ca |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.6.21]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.6.22"><l>
 +                        
 +                        
 +                         dhavāśvakarṇṇayoś cāpi puṣpāṇi tiniśasya ca |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.6.22]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.6.23"><l>
 +                        
 +                        
 +                         etat sambhṛtya sambhāraṃ sūkṣmaṃ cūrṇṇaṃ tu kārayet |
 +                        <caesura/>
 +                         gopittamadhusarpirbhir yuktaṃ śṛṅge nidhāpayet |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.6.23]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.6.24"><l>
 +                        
 +                        
 +                         bhagnaskandha<pc> </pc>vivṛttākṣaṃ mṛtyor daṃṣṭrāntaraṃ gatam |
 +                        <caesura/>
 +                         anenāgadamukhyena manuṣyaṃ punar ānayet |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 6.24]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.6.25"><l>
 +                        
 +                        
 +                         eṣo 'gnikalpaṃ durvāraṃ kruddhasyāmitatejasaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         sarvanāga<pc> </pc>pater hanyād api vā vāsuker viṣam |<anchor xml:id="SS.5.6.25-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.6.25]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.6.26"><l>
 +                        
 +                        
 +                         mahāsugandho nāmnāyaṃ pañcāśītyaṅgasaṃbhṛtaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         rājāgadānāṃ sarveṣāṃ rājño haste bhavet sadā |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.6.26]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.6.27"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tenānuliptaś ca nṛpo bhavet sarvajanapriyaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         bhrājiṣṇutāñ ca labhate śatrumadhyagato 'pi saḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.6.27]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.6.28"><l>
 +                        
 +                        
 +                         uṣṇavarjyo vidhiḥ kāryo viṣārttānāṃ vijānatā |
 +                        <caesura/>
 +                         tyaktvā kīṭaviṣaṃ tad dhi śītenābhipravardhate |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.6.28]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.6.29"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.6.30"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.6.31"><l>
 +                        
 +                        
 +                         divāsvapnaṃ vyavāyañ ca vyāyāmaṃ krodham ātapam |
 +                        <caesura/>
 +                         surātilakulatthāṃś ca varjayīta viṣāturaḥ ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.6.31]</trailer>
 +</lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.6.32"><l>
 +                        
 +                        
 +                         prasannadoṣaṃ prakṛtisthadhātum annābhikāmaṃ
 +                            samamūtraviṭkam<anchor xml:id="SS.5.6.32-n1"/> |
 +                        <caesura/>
 +                         prasannasarvendriyacittaceṣṭaṃ vaidyo 'vagacched aviṣaṃ manuṣyam
 +                        || </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.6.32]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.6.trailer"><l style="prose">iti kalpe 7 </l></lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +                </div>
 +
 +
 +                <div n="8" type="adhyāya">
 +
 +                    <head>[Adhyāya 8]</head>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.1"><l>
 +                        
 +                        
 +                         athātaḥ kīṭakalpaṃ vyākhyāsyāmaḥ ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.1]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.2"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.3"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sarpāṇāṃ śukraviṇmūtraśavapūtyaṇḍasambhavāḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         vāyvagnyambuprakṛtayaḥ kīṭās tu trividhāḥ smṛtāḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.3]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.4"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sarvadoṣaprakṛtibhir yuktāś cāpy apare matāḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         kīṭās te 'pi sughorās te sarva eva caturvidhāḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.4]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.5"><l>
 +                        
 +                        
 +                         uṇḍunābhas tuṇḍikerī śṛṅgī śatakulimbhakāḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         ucciṭiṅgāgnyalpavācaḥ viciṭiṅgamasūrikāḥ |<anchor xml:id="SS.5.8.5-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.5]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.6"><l>
 +                        
 +                        
 +                         āvarttakas tathorabhraḥ śārikāmukhavaidalau |
 +                        <caesura/>
 +                         śatakurdo 'bhirājīva paruṣaś citraśīrṣakaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.6]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.7ab"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.7cd"><l>
 +                        
 +                        
 +                         aṣṭādaśaite vāyavyāḥ kīṭāḥ vātaprakopanāḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.7cd]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.8"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tair bhavantīha daṣṭānāṃ rogā vātanimittajāḥ ||
 +                        <caesura/>
 +                         kauṇḍinyaḥ kaṇabhaḥ svargo vāraṇī patravṛścikaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.8]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.9"><l>
 +                        
 +                        
 +                         vināsikā brahmaṇīkā bindulo bhramaras tathā |
 +                        <caesura/>
 +                         bāhyakaḥ piccaṭāḥ kumbhīvarcaḥ kīro 'rimedakaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.9]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.10"><l>
 +                        
 +                        
 +                         padmakīṭo dundubhako maśakaḥ śatapādakaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         pañcālakaḥ pākamatsyaḥ kṛṣṇatuṇḍo 'tha garddabhī |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.10]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.11"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kīṭāḥ krimisarāvī ca yaś cānyaḥ śleṣmakaḥ smṛtaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         ete hy agniprakṛtayaś caturviṃśatir īritāḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.11]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.12"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tair bhavantīha daṣṭānāṃ rogāḥ pittanimittajāḥ |<anchor xml:id="SS.5.8.12-n1"/>
 +                        <caesura/>
 +                         vaiśvambharaḥ pañcaśuklaḥ pañcakṛṣṇo 'tha kokilaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.12]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.13"><l>
 +                        
 +                        
 +                         śairyakaḥ pravalākaś ca bhaṭābhaḥ kiṭibho 'ṭakī |
 +                        <caesura/>
 +                         sūcīmukhaḥ kṛṣṇagodhā kuṣṭaḥ kāṣāyavāsikaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.13]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.14"><l>
 +                        
 +                        
 +                         trayodaśaite saumyās tu kīṭāḥ śleṣmaprakopanāḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.14]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.15"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tair bhavantīha daṣṭānāṃ rogāḥ śleṣmanimittajāḥ ||
 +                        <caesura/>
 +                         tuṅganāso valabhikaḥ tolako nāhanas tathā |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.15]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.16"><l>
 +                        
 +                        
 +                         koṇṭāgīrī krimikaro yaś ca maṇḍalapuṣpakaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         tuṇḍavaktraḥ sarṣapakaḥ sphoṭakaḥ śambukaś ca yaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 58.16]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.17"><l>
 +                        
 +                        
 +                         agnikīṭāś ca ghorāḥ syur dvādaśaite tridoṣajāḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         tair bhavanti ha daṣṭānāṃ vegajñānāni sarpavat |<anchor xml:id="SS.5.8.17-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.17]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.18"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.19"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.20ab"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.20cd"><l>
 +                        
 +                        
 +                         piṭakopacayaḥ śophāḥ granthayo maṇḍalāni ca |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.20cd]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.21ab"><l>
 +                        
 +                        
 +                         dardruś ca karṇṇikāś caiva visarpāḥ kiṭibhāni ca | </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.21ab]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.21cd"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.21.add-1"><l>
 +                        
 +                        
 +                         bhavanti daṃśaparyante dehe vāpi viṣākule |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.21.add-1]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.22"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.23"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.24"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.25ab"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.25cd"><l>
 +                        
 +                        
 +                         ekajātīn atas tūrdhvaṃ kīṭān bhedena vakṣyate |<anchor xml:id="SS.5.8.25cd-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.25cd]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.26"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sāmānyato daṣṭaliṅgaiḥ sādhyāsādhyakrameṇa ca |
 +                        <caesura/>
 +                         trikaṇṭakaḥ kunī cāpi hastikakṣyo 'parājitaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         catvāra ete kaṇabhāḥ vyākhyātās tīvravedanāḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.26]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.27-verse"><l>
 +                        
 +                        
 +                         ebhir daṣṭasya gurutā gātrāṇām aṅgavedanā |<anchor xml:id="SS.5.8.27-verse-n1"/>
 +                        <caesura/>
 +                         lālāsrāvaś ca bhavati gātrabhedaś ca dāruṇaḥ |<anchor xml:id="SS.5.8.27-verse-n2"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.27 verse]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.27"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.28-verse-1"><l>
 +                        
 +                        
 +                         pratisūryaḥ piṅgabhāso bahuvarṇṇo mahāśirāḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         tathā nirupamaś cāpi pañca godherakāḥ smṛtāḥ |<anchor xml:id="SS.5.8.28-verse-1-n1"/>
 +                    </l>
 +<trailer xml:lang="en">[ 5.8.28 verse 1]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.28-verse-2"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tair bhavantīha daṣṭānāṃ vegajñānāni sarpavat |
 +                        <caesura/>
 +                         rujaś ca vividhākārā granthayaś ca sudāruṇāḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[ 5.8.28 verse 2]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.28"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.29-verse-1"><l>
 +                        
 +                        
 +                         śvetā kṛṣṇā kṛṣṇarājī raktā raktaiś ca maṇḍalaiḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         sarvaśvetā sarṣapikā ṣaḍetā gṛhagolikāḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[ 5.8.29 verse 1]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.29-verse-2"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tābhir daṣṭe daṃśatodo hṛtpīḍā dāha eva ca |
 +                        <caesura/>
 +                         daṃśaśophaś ca bhavati granthijanma ca dāruṇam |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[ 5.8.29 verse 2]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.29"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.30-verse-1"><l>
 +                        
 +                        
 +                         paruṣā kṛṣṇacitre ca kapilā pītikā tathā ||
 +                        <caesura/>
 +                         raktā śvetāgnivarṇṇā ca śatapādo 'ṣṭadhā smṛtāḥ |<anchor xml:id="SS.5.8.30-verse-1-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[ 5.8.30 verse 1]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.30-verse-2"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tābhir daṣṭe rujās tīvrā daṃśaśophaś ca dāruṇaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         daṃśe ca piṭakotpattir mūrcchāṃ cāpi sudāruṇāḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[ 5.8.30 verse 2]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.30"><l/></lg>
 +
 +                    <!-- dardura -->
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.31-verse-1"><l>
 +                        
 +                        
 +                         śvetaś ca kṛṣṇavarṇṇaś ca śaravarṇṇo 'yam aprabhaḥ
 +                        <caesura/>
 +                         kuharo haritaś cāpi bhṛkuṭī koṭikaś ca yaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[ 5.8.31 verse 1]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.31-verse-2"><l>
 +                        
 +                        
 +                         aṣṭāv ete kīṭāsañjñā dardurāḥ parikīrttitāḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         tair daṣṭaḥ kaṇḍusaṃyukto haritaṃ mūrchito vamet |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[ 5.8.31 verse 2]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.31"><l/></lg>
 +
 +                    <!-- jalauka -->
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.31.add"><l>
 +                        
 +                        
 +                         jalaukāḥ ṣaṭ samākhyātāḥ salakṣaṇacikitsitāḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         ahikutthuḥ kutthukaś ca vṛttaśūkas tathaiva ca ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[ 5.8.31 add]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <!-- viśvambhara -->
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.32-verse"><l>
 +                        
 +                        
 +                         trayo viśvambharāḥ proktāḥ dāhajvararujāvahāḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         tair daṣṭamātre śvayathur ādaṃśe kaṇḍur eva ca |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[ 5.8.32 verse]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.32"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.33"><l/></lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.34-verse-1"><l>
 +                        
 +                        
 +                         phenāgamo 'tisāraś ca koṭhajanmaṃ ca dāruṇam |<anchor xml:id="SS.5.8.34-verse-1-n1"/>
 +                        <caesura/>
 +                         samvāhikā sthūlaśīrṣā brāhmaṇy aṅgulikā tathā |<anchor xml:id="SS.5.8.34-verse-1-n2"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[ 5.8.34 verse 1]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +                    <!-- pipilika -->
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.34-verse-2"><l>
 +                        
 +                        
 +                         vivarṇṇā kapilā<anchor xml:id="SS.5.8.34-verse-2-n1"/> cāpi ṣaṭ
 +                        proktās tu pipīlikāḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         tābhir daṣṭe rujā dāhaḥ kaṇḍuśvayathur eva ca |
 +                        <caesura/>
 +                         viśeṣeṇa daṃśaty etāḥ netrayor netravallabhāḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[ 5.8.34 verse 2]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.34"><l/></lg>
 +
 +
 +
 +                    <!--                <l xml:id="SS.5.8.35-verse-1">
 +                        <label xml:lang="en"> 5.8.35 verse</label>
 +                         dāhacoṣau ca niyatau vahnir eva ca tāpite ||
 +                        <caesura/>
 +                         kāntārikā ca kṛṣṇā ca piṅgalā samadhūlikā |</l>-->
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.35-verse-1"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.35-verse-2"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.35"><l/></lg>
 +
 +                    <!-- maśaka -->
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.36-verse-1"><l>
 +                        
 +                        
 +                         maṇḍalaḥ pārvataś caiva kṛṣṇaḥ sāmudra eva ca |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[ 5.8.36 verse 1]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.36-verse-2"><l>
 +                        
 +                        
 +                         maśako hastināmā ca maśakāḥ pañcakīrttitāḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         tair daṣṭe roṣasaṃyuktaṃ śūnam ādaṃśamaṇḍalam |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[ 5.8.36 verse 2]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.36-verse-3"><l>
 +                        
 +                        
 +                         vedanā rāgabahulaṃ kaṇḍūyuktaṃ kṣaraty asṛk |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[ 5.8.36 verse 3]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.36"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.37"><l/></lg>
 +
 +                    <!-- godheraka -->
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.38"><l>
 +                        
 +                        
 +                         godherakaḥ sthālakā ca ye ca śvetāgnisaprabhe |
 +                        <caesura/>
 +                         bhṛkuṭī koṭikaś caiva na sidhyanty ekajātiṣu |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.38]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.39"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.40"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.41"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.42"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kīṭair daṣṭān ugraviṣaiḥ sarpavat samupācaret |
 +                        <caesura/>
 +                         trividhānān tu śeṣāṇāṃ traividhyaṃ bhavati kriyā |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.42]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.43"><l>
 +                        
 +                        
 +                         svedāṃ bahuprakārāṃś ca yuñjyād anyatra mūrcchitāt |<anchor xml:id="SS.5.8.43-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.43ab]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.44ab"><l>
 +                        
 +                        
 +                         viṣaghnañ ca vidhiṃ kuryāt kuryāt saṃśodhanāni ca |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.44ab]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.44cd"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.45"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.46"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.47"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.48"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.49"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.50"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.51"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.52"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.53"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.54"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.55"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.56abcd"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.56ef"><l>
 +                        
 +                        
 +                         trividhā vṛścikāḥ proktā mandamadhyamahāviṣāḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.56ef]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.57ab"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.57cd"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sarpakothodbhavās tīkṣṇā digdhadaṣṭaṃ viṣair hate |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.57cd]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.58"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kothe madhyā gavādīnāṃ śakṛtkothe varāḥ smṛtāḥ |<anchor xml:id="SS.5.8.58-n1"/>
 +                        <caesura/>
 +                         saptaviṃśatir evaite saṅkhyayā parikīrttitāḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.58]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.59"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kṛṣṇaḥ śyāvaḥ karburo romaśaś ca
 +                        <caesura/>
 +                         gomūtrābhaḥ paruṣo mecakaś ca |<anchor xml:id="SS.5.8.59-n1"/>
 +                        <caesura/>
 +                         śveto rakto romaśīrṣogradhūmaḥ
 +                        <caesura/>
 +                         sarve 'py ete mandaviṣā matās tu |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.59]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.60ab"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.60cd"><l>
 +                        
 +                        
 +                         ebhir daṣṭe vedanā vepathuś ca
 +                        <caesura/>
 +                         gātrastabdhaḥ kṛṣṇaraktāgamaś ca |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.60cd]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.61"><l>
 +                        
 +                        
 +                         śākhāviddhe vedanāñ cordhvam eti<anchor xml:id="SS.5.8.61-n1"/>
 +                        <caesura/>
 +                         daṃśasvedo mukhaśophaś ca tīvraḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         raktaṃ pītaṃ kapilaṃ codaraṃ tu
 +                        <caesura/>
 +                         dhūmro varṇṇas tatra yo madhyavīryāḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.61]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.62"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.63"><l met="upajāti">
 +                        
 +                        
 +                         jihvāśopho rasanasyopaghāto
 +                        <caesura/>
 +                         mūrchā cogrā madhyaviṣābhidaṣṭe |
 +                        <caesura/>
 +                         śvetaś citraḥ śabalo lohitābhaḥ
 +                        <caesura/>
 +                         kṛṣṇaḥ śyāvaḥ śvetanīlodarau ca |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.63]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.64ab"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.64cd"><l met="upajāti">
 +                        
 +                        
 +                         rakto babhruḥ pūrvavad ekaparvā |
 +                        <caesura/>
 +                         pūrvā cāpi parvaṇī dve ca yasya |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.64cd]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.65ab"><l met="upajāti">
 +                        
 +                        
 +                         nānāvarṇṇā rūpataś cāpi ghorāḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         jñeyā hy ete vṛścikāḥ prāṇanāśāḥ ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.65ab]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.65cd"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.66"><l met="upajāti">
 +                        
 +                        
 +                         ebhir daṣṭe viṣavegapravṛttiḥ
 +                        <caesura/>
 +                         sphoṭotpattir jvaradāhau bhramaś ca |
 +                        <caesura/>
 +                         khebhyaḥ kṛṣṇaṃ śoṇitaṃ cātitīvraṃ
 +                        <caesura/>
 +                         tataḥ prāṇais tyājyate kṣipram eva |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.66]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.67ab"><l>
 +                        
 +                        
 +                         ugramadhyaviṣair daṣṭāṃś cikitset sarpadaṣṭavat |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.67ab]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.70"><l>
 +                        
 +                        
 +                         daṃśamandaviṣāṇān tu cakratailena secayet |
 +                        <caesura/>
 +                         vidārigandhāditailena sukhoṣṇenāthavā punaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.70]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.67cd"><l>
 +                        
 +                        
 +                         ādaṃśaṃ sveditaṃ cūrṇṇaiḥ pracchitam pratisārayet |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.67cd]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.68"><l>
 +                        
 +                        
 +                         rajanīsaindhavavyoṣaśirīṣaphalapuṣpajaiḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         mātuluṃgāmlagomūtrapiṣṭañ ca surasāgrajaṃ | </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.68]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.69"><l>
 +                        
 +                        
 +                         lepe sukhoṣṇañ ca tathā gomayaṃ hitam ucyate ||
 +                        <caesura/>
 +                         sarpiḥ kṣaudrayutaṃ pāne kṣīram vā vahuśarkaraṃ | </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.69]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.71cd"><l>
 +                        
 +                        
 +                         guḍodakaṃ vā suhitaṃ caturjātakavāsitaṃ | </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. SS.5.8.71cd]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.72ab"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.72cd"><l>
 +                        
 +                        
 +                         śikhikukkuṭabarhāṇi saindhavaṃ tailam eva ca |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. SS.5.8.72cd]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.71ab"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kuryāc cotkārikāsvedaṃ viṣaghnair upanāhanaiḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.71ab]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.73"><l>
 +                        
 +                        
 +                         dhūpo hanti prayukto 'yaṃ śīghraṃ vṛścikajaṃ viṣam |<anchor xml:id="SS.5.8.73-n1"/>
 +                        <caesura/>
 +                         kusuṃbhapuṣpaṃ rajanī niṣyā vā kṣaudrakaṃ tṛṇam | </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.73]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.74"><l>
 +                        
 +                        
 +                         ebhir ghṛtāktair dhūpas tu pāyudeśaprayojitaḥ ||
 +                        <caesura/>
 +                         nāśayed āśu kīṭotthaṃ vṛścikasya ca yad viṣam |<anchor xml:id="SS.5.8.74-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.74]</trailer>
 +</lg>
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.75"><l>
 +                        
 +                        
 +                         lūtāviṣaṃ ghoratamaṃ durvijñeyatamañ ca yat |
 +                        <caesura/>
 +                         duścikitsyatamañ cāpi bhiṣagbhir mandabuddhibhiḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.75]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.76"><l>
 +                        
 +                        
 +                         saviṣaṃ nirviṣañ cedam ity evaṃ saviśaṃkite |
 +                        <caesura/>
 +                         viṣaghnam eva karttavyam avirodhi yad auṣadham |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.76]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.77"><l>
 +                        
 +                        
 +                         agadānāṃ hi saṃyogo viṣaduṣṭasya yujyate |
 +                        <caesura/>
 +                         nirviṣe mānave yukto 'gadaḥ saṃpadyate gadaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.77]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.78"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tasmāt sarvaprayatnena jñātavyo viṣaniścayaḥ ||
 +                        <caesura/>
 +                         ajñātvā viṣasadbhāvaṃ bhiṣag vyāpādayen naram ||<anchor xml:id="SS.5.8.78-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.78]</trailer>
 +</lg>
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.79"><l met="upajāti">
 +                        
 +                        
 +                         yadvat prasūtena navāṃkureṇa
 +                        <caesura/>
 +                         na vyaktajāti pratibhāti vṛkṣaḥ |<anchor xml:id="SS.5.8.79-n1"/>
 +                        <caesura/>
 +                         tadvad durālakṣyatamaṃ hi tāsāṃ
 +                        <caesura/>
 +                         viṣaṃ śarīre pravikīrṇṇamātraṃ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.79]</trailer>
 +</lg>
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.80"><l>
 +                        
 +                        
 +                         īṣatsakaṇḍū pracalañ ca koṭham
 +                        <caesura/>
 +                         avyaktavarṇṇaṃ prathame 'hani syāt |
 +                        <caesura/>
 +                         anteṣu śūnaṃ parinimna<pc> </pc>madhyam
 +                        <caesura/>
 +                         pravyaktavarṇṇañ ca dine dvitīye |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.80]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.81"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tryaheṇa tad darśayatīha daṃśaṃ
 +                        <caesura/>
 +                         viṣaṃ caturthe 'hani kopam eti |
 +                        <caesura/>
 +                         ato 'dhike 'hni prakaroti janto
 +                        <caesura/>
 +                         viṣaprakopaprabhavān vikārān |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.81]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.82"><l>
 +                        
 +                        
 +                         ṣaṣṭhe dine viprasṛtan tu sarvān
 +                        <caesura/>
 +                         marmapradeśān bhṛśam āvṛṇoti |
 +                        <caesura/>
 +                         tat saptame 'tyarthaparītagātraṃ
 +                        <caesura/>
 +                         vyāpādayet martyam atipravṛddhaṃ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.82]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.83"><l>
 +                        
 +                        
 +                         yās tīkṣṇacaṇḍograviṣā hi lūtās
 +                        <caesura/>
 +                         tāḥ saptarātreṇa naraṃ nihanyuḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         ato 'dhikenāpi nihanyur anyā
 +                        <caesura/>
 +                         yeṣāṃ viṣaṃ madhyamavīryam uktaṃ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.83]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.84"><l>
 +                        
 +                        
 +                         yāsāṃ kanīyo viṣavīryam uktaṃ
 +                        <caesura/>
 +                         tāḥ pakṣamātreṇa vināśayanti |
 +                        <caesura/>
 +                         tasmāt prayatnaṃ bhiṣag atra kuryād
 +                        <caesura/>
 +                         ā daṃśapātād viṣaghātavegaiḥ |<anchor xml:id="SS.5.8.84-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.84]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.85"><l>
 +                        
 +                        
 +                         viṣan tu lālānakhamūtradaṃṣṭrā
 +                        <caesura/>
 +                         rajaḥ<pc> </pc>purīṣair atha cendriyeṇa |
 +                        <caesura/>
 +                         saptaprakāraṃ visṛjanti lūtās
 +                        <caesura/>
 +                         tad ugramadhyāvaravīryam uktaṃ ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.85]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.86"><l>
 +                        
 +                        
 +                         koṭhaṃ sakaṇḍūsthiram alpamūlaṃ
 +                        <caesura/>
 +                         lālākṛtaṃ mandarujaṃ vadanti |
 +                        <caesura/>
 +                         coṣaś ca kaṇḍūś ca pulāyikāś ca
 +                        <caesura/>
 +                         dhūmāyanaṃ caiva nakhāgradaṃśe |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.86]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.87"><l>
 +                        
 +                        
 +                         daṃśe tu mūtreṇa sakṛṣṇamadhyam |
 +                        <caesura/>
 +                         saraktaparyantam avaihi dīrṇṇam |
 +                        <caesura/>
 +                         daṃṣṭrābhir ugraṃ kaṭhinaṃ vivarṇṇam |
 +                        <caesura/>
 +                         jānīṣva daṃśaṃ sthiramaṇḍalañ ca |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.87]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.88"><l>
 +                        
 +                        
 +                         rajaḥpurīṣendriyajañ ca viddhi
 +                        <caesura/>
 +                         sphoṭaṃ prapakvāmalapīlupāṇḍum |
 +                        <caesura/>
 +                         etāvad etat samudāhṛtaṃ te
 +                        <caesura/>
 +                         vakṣyāmi lūtāprabhavaṃ pramāṇam |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.88]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.89"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sāmānyato daṣṭam asādhyasādhyaṃ
 +                        <caesura/>
 +                         cikitsitaṃ cāpi viśeṣaṇañ ca ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.89]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.90"><l>
 +                        
 +                        
 +                         viśvāmitro nṛpavaraḥ kadācid ṛṣisattamaṃ |
 +                        <caesura/>
 +                         vaśiṣṭhaṃ kopayāmāsa gatvāśramapadaṃ kila |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.90]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.91"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kupitasya munes tasya lalāṭāt svedabindavaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         niyetur darśanād eva raves tatsamavarcasaḥ | </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.91]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.92ab"><l>
 +                        
 +                        
 +                         lūne tṛṇe maharṣiṇā dhenvarthe sambhṛte 'pi ca |<anchor xml:id="SS.5.8.92ab-n1"/>
 +                    </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.92ab]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.92cd"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.92ef"><l>
 +                        
 +                         apakārāya varttante nṛpaśāsanavāhane |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.92ef]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.93"><l>
 +                        
 +                        
 +                         yasmāl lūnaṃ tṛṇaṃ prāptā munes te svedabindavaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         tasmāl lūtā vibhāvyante saṃkhyayā tāś ca ṣoḍaśaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.93]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.94"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kṛcchrasādhyās tathāsādhyā lūtās tu dvividhāḥ smṛtāḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         tāsām aṣṭau kṛcchrasādhyā varjyās tāvatya eva tu ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.94]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.95"><l>
 +                        
 +                        
 +                         trimaṇḍalā tathā svetā kapilā pītikā tathā |
 +                        <caesura/>
 +                         alamūtraviṣe raktā kasanā cāṣṭamī smṛtāḥ ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.95]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.96"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tābhir daṣṭe śiroduḥkham ādaṃśe kaṇḍur eva ca |
 +                        <caesura/>
 +                         bhavanti ca viśeṣeṇa gadāḥ śleṣmikavātikāḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.96]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.97"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sauvarṇṇikā lājavarṇṇā jāliny eṇīpadī tathā |
 +                        <caesura/>
 +                         kṛṣṇāgnimukhyau kākāṇḍā mālāguṇy aṣṭamī smṛtāḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.97]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.98"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tābhir daṣṭe daṃśakothaḥ pravṛttiḥ kṣatajasya ca |
 +                        <caesura/>
 +                         jvaro dāho 'tisāraś ca gadāḥ syuś ca tridoṣajāḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.98]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.99"><l>
 +                        
 +                        
 +                         piṭakā vividhākārā maṇḍalāni mahānti ca ||
 +                        <caesura/>
 +                         śophā mahānto mṛdavo raktāḥ śyāvāś calās tathā |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.99]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.100"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sāmānyaṃ sarvalūtānām etad ādaṃśalakṣaṇam |
 +                        <caesura/>
 +                         viśeṣalakṣaṇaṃ tāsāṃ vakṣyāmi sacikitsitam |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.100]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.101"><l>
 +                        
 +                        
 +                         trimaṇḍalāyā bahalaṃ daṃśaḥ kṛṣṇaṃ kṣaraty asṛk |
 +                        <caesura/>
 +                         bādhiryaṃ kaluṣā dṛṣṭis tathā dāhaś ca netrayoḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.101]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.102"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tatrārkamūlaṃ rajanī nākulī pṛśniparṇṇikā ||
 +                        <caesura/>
 +                         nastaḥ karmaṇi śasyante pādābhyaṅgāñjaneṣu ca |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.102]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.103"><l>
 +                        
 +                        
 +                         śvetāyāḥ piḍakā daṃśe śvetā kaṇḍūmatī bhavet |
 +                        <caesura/>
 +                         dāhamūrcchājvaravatī visarpakledarukkarī ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.103]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.104"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tatra candanarāsnailahareṇunalavañjulāḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         kuṣṭhalāmajjakaṃ vakraṃ naladaṃ cāgado hitaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.104]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.105"><l>
 +                        
 +                        
 +                         ādaṃśe piṭakā tāmrā sthirā kapilayā bhavet |
 +                        <caesura/>
 +                         śiraso gauravaṃ dāho bhavej jantoś ca netrayoḥ ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.105]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.106"><l>
 +                        
 +                        
 +                         padma<pc> </pc>padmaka<pc> </pc>kuṣṭhaila<pc> </pc>karañja<pc> </pc>kakubha<pc> </pc>tvacaḥ
 +                        |
 +                        <caesura/>
 +                         sthirā<pc> </pc>kampilyāpāmārga<pc> </pc>dūrvā<pc> </pc>brāhmyau
 +                        viṣāpahāḥ |<anchor xml:id="SS.5.8.106-n1"/>
 +                    </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.106]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.107"><l>
 +                        
 +                        
 +                         ādaṃśe piṭakā pītā pītayā jāyate sthirā |
 +                        <caesura/>
 +                         tathā cchardijvaraḥ śūlo rakte syātāñ ca locane |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.107]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.108"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tatreṣṭhāḥ kakubhośīramuñjābalvajavañjalāḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         kuśakāśavaṃśakiṇihīśirīṣakakubhatvacaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.108]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.109"><l>
 +                        
 +                        
 +                         raktamaṇḍalavaddaṃśe piṭakāḥ sarṣapā iva |
 +                        <caesura/>
 +                         dūyate tāluśoṣaś ca dāhaś cālaviṣānvite |<anchor xml:id="SS.5.8.109-n1"/>
 +                    </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.109]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.110"><l>
 +                        
 +                        
 +                         tatra priyaṅguhrīverakuṣṭhalāmajjakāni vā |
 +                        <caesura/>
 +                         agadaḥ śatapuṣpā ca sapippalavaṭāṅkurāḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.110]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.111"><l>
 +                        
 +                        
 +                         pūtimūtraviṣādaṃśo visarpī kṛṣṇaśoṇitaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         kāsaśvāsavamīmūrcchājvaradāhasamanvitaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.111]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.112"><l>
 +                        
 +                        
 +                         manaḥśilālamadhukakuṣṭha<pc> </pc>padmakacandanaiḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         lāmajjakayutais tatra viṣanāśaḥ prakīrttitaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.112]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.113"><l>
 +                        
 +                        
 +                         daṃśaḥ sapāṇḍupiṭako dāhakledasamanvitaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         raktayā raktaparyanto vijñeyaś coṣasaṃyutaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.113]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.114"><l>
 +                        
 +                        
 +                         cikitsā tatra hrīveracandanośīrapadmakaiḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         karttavyārjunaśelubhyāṃ tvagbhir āmrātakasya ca |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.114]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.115"><l>
 +                        
 +                        
 +                         picchilaṃ kasanādaṃśo rudhiraṃ śītalaṃ sravet |
 +                        <caesura/>
 +                         śvāsakāsau ca tatroktaṃ raktalūtācikitsitam |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.115]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.116"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.117"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.118"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.119"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.120"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sarveṣām eva yuñjīta viṣe śleṣmātakatvacam |
 +                        <caesura/>
 +                         dhīraḥ sarvavikāreṣu tathā cākṣīvapippalam |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.120]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.121"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kṛcchrasādhyā viṣā hy aṣṭau lūtāḥ proktā yathāgamaṃ |
 +                        <caesura/>
 +                         avārya<pc> </pc>viṣavīryāṇāṃ lakṣaṇāni nibodha me |<anchor xml:id="SS.5.8.121-n1"/>
 +                    </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.121]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.122"><l>
 +                        
 +                        
 +                         dhyāmaḥ sauvarṇṇikādaṃśaḥ sapheno matsyagandhikaḥ |<anchor xml:id="SS.5.8.122-n1"/>
 +                        <caesura/>
 +                         kāsaśvāso jvaras tṛṣṇā mūrcchā cātra sudāruṇāḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.122]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.123"><l>
 +                        
 +                        
 +                         dhyāmaṃ pūti sraved raktam ādāṃśe lājavarṇṇayā |<anchor xml:id="SS.5.8.123-n1"/>
 +                        <caesura/>
 +                         dāho mūrcchātisārau ca śiroduḥkha ca jāyate |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.123]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.124"><l>
 +                        
 +                        
 +                         ghoro daṃśaś ca jālinyā rājimān avadīryate |
 +                        <caesura/>
 +                         stambhaḥ śvāsas tamovṛddhis tāluśoṣaś ca tatkṛtaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.124]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.125"><l>
 +                        
 +                        
 +                         eṇīpadyā mahādāho daṃśaḥ kṛṣṇatilākṛtiḥ |<anchor xml:id="SS.5.8.125-n1"/>
 +                        <caesura/>
 +                         tṛṣṇāmūrcchājvaracchardiḥ śvāsakāsasamanvitaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.125]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.125.add-1"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kṛṣṇayā kṛṣṇaparyanto nimnamadhyo 'ticoṣavān |
 +                        <caesura/>
 +                         pāṇḍumūrcchāvamīdāhaḥ śvāsakāsasamanvitaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.125.add-1]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.125.add-2"><l>
 +                        
 +                        
 +                         daṃśo 'gnimukhyo vijñeyo dagdhaḥ sphoṭāḥ savedanaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         coṣakaṇḍūromaharṣo dāhajvaranipīḍataḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.125.add-2]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.126"><l>
 +                        
 +                        
 +                         daṃśaḥ kākāṇḍikādaṣṭe pāṇḍurakto 'tivedanaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         hikkākāsas tṛṣāmūrcchānidrāhṛdrogapīḍitaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.126]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.127"><l>
 +                        
 +                        
 +                         rakto daṃśo dhūmagandhir mālāguṇyātivedanaḥ | <anchor xml:id="SS.5.8.127-n1"/>
 +                        <caesura/>
 +                         vidīryate ca bahudhā dāhamūrcchājvarānvitaḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.127]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.128"><l>
 +                        
 +                        
 +                         asādhyānām api bhiṣak prayuñjīta cikitsitam ||
 +                        <caesura/>
 +                         doṣocchrāyaviśeṣeṇa cchedakarmavivarjitam |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.128]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.129"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sādhyābhir atha lūtābhir daṣṭamātrasya dehinaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         vṛddhipatreṇa matimāṃ samyag ādaṃśam uddharet |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.129]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.129.add-1"><l>
 +                        
 +                        
 +                         jamboṣṭhena sutaptena dahed ākaravāraṇāt |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[SS.5.8.129.add-1]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.130"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.131ab"><l>
 +                        
 +                        
 +                         madhusaindhavasaṃyuktair agadair lepayet tataḥ |<anchor xml:id="SS.5.8.131ab-n1"/></l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.131ab]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.131cd"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.132"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.133ab"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kṣīriṇāṃ tvakkaṣāyeṇa kusumbhamadhusaindhavaiḥ |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.133ab]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.133cd"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.134"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.135"><l/></lg>
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.136"><l/></lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.137"><l>
 +                        
 +                        
 +                         kiṇva<pc> </pc>guggula<pc> </pc>godantapārāvatamalair api |
 +                        <caesura/>
 +                         viṣavṛddhikarañ cānnaṃ hitvā saṃbhojanaṃ hitam |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.137]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.138"><l>
 +                        
 +                        
 +                         viṣebhyaḥ khalu sarvebhyaḥ karṇṇikām arujāṃ sthirām |
 +                        <caesura/>
 +                         pracchayitvā madhuyutaiḥ śodhanīyair upācaret | </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.138]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.138.add"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sadāhapākāny annena cikitsed dṛṣṭavān bhiṣak |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.138 add]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.139"><l>
 +                        
 +                        
 +                         saptaṣaṣṭhasya kīṭānāṃ śatasyaitad vibhāgaśaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         daṣṭalakṣaṇam ākhyātaṃ cikitsāñ cāpy ataḥ param |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.139]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.140"><l>
 +                        
 +                        
 +                         saviṃśam adhyāyaśatam etad uktaṃ vibhāgaśaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         ihoddiṣṭān anirdiṣṭān arthān vakṣyāmi cottare ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.140]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.140.add-1"><l>
 +                        
 +                        
 +                         śāstraṃ śāstrasamutpattiṃ vyādhikāryabālābalaṃ
 +                        <caesura/>
 +                         sūtrabhūtaṃ samāsena ślokasthānaṃ pracakṣate ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.140 add 1]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.140.add-2"><l>
 +                        
 +                        
 +                         doṣāhārāpacāraiś ca sāgantuvyādhilakṣaṇam |
 +                        <caesura/>
 +                         avasthālakṣaṇañ caiva nidānaṃ sthānam ucyate ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.140 add 2]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.140.add-3"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sambhavaś caiva dehasya dhāturindriyamarmasu |<anchor xml:id="SS.5.8.140.add-3-n1"/>
 +                        <caesura/>
 +                         sirādīnāñ ca sarveṣāṃ śārīre kathitam mayā |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.140 add 3]</trailer>
 +</lg>
 +
 +
 +
 +                    
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.140.add-4"><l>
 +                        
 +                        
 +                         yathāsthānopadiṣṭānāṃ viditānāñ ca lakṣaṇaiḥ |<anchor xml:id="SS.5.8.140.add-4-n1"/>
 +                        <caesura/>
 +                         vyādhīnāṃ sādhanaṃ śāstre cikitsitam iti smṛtam || </l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.140 add 4]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.140.add-5"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sthāvare jaṅgame caiva viṣe hitavikalpanam |
 +                        <caesura/>
 +                         sādhanaṃ caiva kārtsnye kalpasthānaṃ tad ucyate ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.140 add 5]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.140.add-6"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sāhasro vistaraḥ pūrvaṃ prajāpatimukhodbhavaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         saviṃśadadhyāyaśataṃ mayā vatsa prakīrttitam ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.140 add 6]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.141"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sanātanatvāt vedānām akṣaratvāt tathaiva ca |
 +                        <caesura/>
 +                         dṛṣṭādṛṣṭaphalatvāc ca hitatvāc cāpi dehinām |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.141]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.142"><l>
 +                        
 +                        
 +                         vāksamūhārthavistārāt pūjitatvāc ca dehiṣu |
 +                        <caesura/>
 +                         cikitsitāt puṇyatamaṃ na kiñcid api suśruta |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.142]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.143"><l>
 +                        
 +                        
 +                         ṛṣer indraprabhāvasya tasmād amṛtajanmanaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         dhārayitvedam amalaṃ matam paramasammatam |
 +                        <caesura/>
 +                         uktācārasamācāraḥ pretya ceha ca nandati |</l>
 +<trailer xml:lang="en">[cf. 1938 ed. 5.8.143]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.143.add-1"><l>
 +                        
 +                        
 +                         śeṣāṇām api tantrāṇāṃ yuktijño lokabāndhavaḥ | </l>
 +<trailer xml:lang="en">[5.8.143 add 1]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.143.add-2"><l>
 +                        
 +                        
 +                         yat kiṃcid ābādhakaran tad yasmāc chalyasaṃjñitaṃ |
 +                        <caesura/>
 +                         vyāptāny aṅgāny <app>
 +                            <lem>atas</lem>
 +                            <rdg wit="#PUL_818">ato</rdg>
 +                        </app> tena śalyajñānena <app>
 +                            <lem>sūriṇā</lem>
 +                            <rdg wit="#PUL_818">bhūriṇā</rdg>
 +                        </app> |<anchor n="5.8.143.add-2-n1"/>
 +                    </l>
 +<trailer xml:lang="en">[5.8.143 add 2]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.143.add-3"><l>
 +                        
 +                        
 +                         ataś cāsya viśeṣeṇa gatir na pratiṣidhyate |
 +                        <caesura/>
 +                         yathā svaviṣayasthasya rājño balavato gatiḥ |<anchor n="5.8.143.add-3-n1"/>
 +                    </l>
 +<trailer xml:lang="en">[5.8.143 add 3]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.143.add-4"><l>
 +                        
 +                        
 +                         upadravāṇāṃ nirdeśo nidānaṃ vyañjanāni ca |
 +                        <caesura/>
 +                         jvarādīnāñ cikitsārtham uttaran tantram ucyate ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[5.8.143 add 4]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.143.add-5"><l met="vaṃśastha">
 +                        
 +                        
 +                         bhavati cātra ||
 +                        <caesura/>
 +                         idan tu yaḥ pañcasu sanniveśitam |
 +                        <caesura/>
 +                         saviṃśadadhyāyaśataṃ sahottaram |
 +                        <caesura/>
 +                         paṭhet sa rājño 'rhati vaidyapūjitaḥ |
 +                        <caesura/>
 +                         kriyām prayoktuṃ bhiṣag <app>
 +                            <lem>āgatakramaḥ</lem>
 +                            <rdg wit="#PUL_818">āgamajñaḥ</rdg>
 +                        </app> ||<anchor n="5.8.143.add-5-n1"/>
 +                    </l>
 +<trailer xml:lang="en">[5.8.143 add 5]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.143.add-6"><l>
 +                        
 +                        
 +                         annarakṣā sthāvaraviṣaṃ jaṅgamañ ca viṣaṃ tathā |
 +                        <caesura/>
 +                         sarpadaṣṭaviṣajñānaṃ sarpadaṣṭacikitsitam ||
 +                        <caesura/>
 +                         mūṣikā dundubhiś caiva kīṭākalpena cāṣṭamaḥ ||<anchor xml:id="SS.5.8.143.add-6-n1"/>
 +                    </l>
 +<trailer xml:lang="en">[5.8.143 add 6]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.trailer1"><l>
 +                        
 +                        
 +                         sauśrute śalyatantre kalpasthānaṃ samāptam || ❈ ||</l>
 +<trailer xml:lang="en">[Chapter colophon]</trailer>
 +</lg>
 +
 +                    <lg xml:id="SS.5.8.trailer2"><l>sauśrute śalyatantre kalpasthānaṃ samāptaṃ
 +                        ||</l></lg>
 +
 +
 +
 +
 +
 +                </div>
 +            </div>
         </body>         </body>
     </text>     </text>
 +<standOff corresp="#SS.5.1.2" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.1.2-n1"> One of the only
 +                                two places in the Nepalese version where this phrase
 +                                appears. The other is Suśrutasaṃhitā 6.60.2. The latter
 +                                location also adds the phrase <foreign>śruṇu vatsa
 +                                    suśruta</foreign>, similar to the marginal note of a
 +                                scribe of MS H here.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.1.3" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.1.3-n1">Note that in the
 +                                Nepalese version, it is Divodāsa, the king of the earth,
 +                                who teaches the medical discipline to Suśruta, not
 +                                Dhanvantari, king of Kāśī, as in the vulgate.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.1.79" type="Testimonia">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.1.79-n1"> The reading of
 +                                the parallel verse in the <emph>Aṣṭāṅgasaṅgraha</emph>
 +                                (1.8.89) supports the reading <foreign>amitra</foreign>.
 +                            </note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.2.7" type="Testimonia">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.2.7-n1"> Cf.
 +                                    <emph>Mādhavanidāna</emph> (69.8cd–9ab)
 +                                    <foreign>udveṣṭanaṃ mūlaviṣaiḥ pralāpo moha eva ca
 +                                </foreign>| <foreign>jṛmbhaṇaṃ vepanaṃ śvāso mohaḥ
 +                                    patraviṣeṇa tu </foreign> || </note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.2.8" type="Testimonia">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.2.8-n1"> Cf.
 +                                    <emph>Mādhavanidāna</emph> (69.9cd–10ab)
 +                                    <foreign>muṣkaśo 'thaḥ phalaviṣair dāho 'nnadveṣa eva
 +                                    ca </foreign>| <foreign>bhavet puṣpaviṣaiś chardir
 +                                    ādhmānaṃ śvāsa eva ca </foreign> || </note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.2.9" type="Testimonia">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.2.9-n1"> Cf.
 +                                    <emph>Mādhavanidāna</emph> (69.10cd–11ab)
 +                                    <foreign>tvaksāraniryāsaviṣair upayuktair bhavanti hi
 +                                </foreign>|
 +                                    <foreign>āsyadaurgandhyapāruṣyaśirorukkaphasaṃsravāḥ
 +                                </foreign> || </note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.2.10" type="Testimonia">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.2.10-n1"> Cf.
 +                                    <title>Mādhavanidāna</title> (69.11cd–12ab) <foreign>
 +                                    phenāgamaḥ kṣīraviṣair viḍbhedo gurugātratā
 +                                </foreign>| <foreign>hṛtpīḍanaṃ dhātuviṣair mūrcchā dāhaś
 +                                    ca tāluni </foreign> || </note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.2.11" type="Testimonia">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.2.11-n1"> Cf.
 +                                    <emph>Mādhavanidāna</emph> (gurujihv) <foreign>
 +                                    prāyeṇa kālaghātīni viṣāṇy etāni nirdiśet </foreign> |
 +                            </note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.2.20" type="Testimonia">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.2.20-n1">Cf.
 +                                    <foreign>Carakasaṃhitā</foreign> 6.23.24:
 +                                    <foreign>laghu rūkṣam āśu viśadaṃ vyavāyi tīkṣṇaṃ
 +                                    vikāsi sūkṣmaṃ ca</foreign> | <foreign> uṣṇam
 +                                    anirdeśyarasaṃ daśaguṇam uktaṃ viṣaṃ
 +                                    tajjñaiḥ</foreign> || <foreign>Carakasaṃhitā</foreign>
 +                                6.23.25: <foreign>raukṣyād vātam aśaityāt pittaṃ</foreign>
 +                                [...] | </note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.2.21" type="Testimonia">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.2.21-n1">Cf.
 +                                    <foreign>Carakasaṃhitā</foreign> 6.23.26:
 +                                    <foreign>tīkṣṇatvān marmaghnaṃ</foreign> [...]|
 +                                    <foreign>Carakasaṃhitā</foreign> 6.23.25: [...]
 +                                    <foreign>saukṣmyād asṛk prakopayati</foreign> ||
 +                            </note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.2.21" type="Notes">
 +<note>The scribe of MS H first copied the same text as MS K,
 +                                but corrected it to read with the vulgate. He must have
 +                                known another manuscript with the correct reading. The old
 +                                reading of K appears to be a plain textual error.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.2.22" type="Testimonia">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.2.22-n1">Cf.
 +                                    <foreign>Carakasaṃhitā</foreign> 6.23.26:
 +                                    <foreign>śīghraṃ vyavāyibhāvād āśu vyāpnoti kevalaṃ
 +                                    deham</foreign> | [...] <foreign>prāṇaghnaṃ tad
 +                                    vikāsitvāt</foreign> || </note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.2.23" type="Testimonia">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.2.23-n1">Cf.
 +                                    <foreign>Carakasaṃhitā</foreign> 6.23.27
 +                                    <foreign>durupakramaṃ laghutvād vaiśadyāt syād
 +                                    asaktagatidoṣam </foreign>| Ḍalhaṇa noticed the
 +                                reading in witness K: <foreign>asaktagativaiśadyāt iti
 +                                    kecit paṭhanti</foreign> (Ācārya 1938: 565a).</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.2.27" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.2.27-n1">Ḍalhaṇa noticed
 +                                the Nepalese readings of <foreign>bhramaṃ</foreign> for
 +                                the vulgate's <foreign>vaman</foreign> (Ācārya 1938:
 +                                565b).</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.2.28" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.2.28-n1">The expected
 +                                gemination in <foreign>-uddhvasta-</foreign> is not found
 +                                in MS K, but this is a valid grammatical optional
 +                                form.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.2.28" type="Testimonia">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.2.28-n1">Ḍalhaṇa noted the
 +                                reading of our manuscripts on 28c (Ācārya 1938:
 +                                565).</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.2.36" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.2.36-n1">The character
 +                                    <foreign>śū</foreign> in c is hard to read in witness
 +                                K, and this same character has a similar flaw in witness H
 +                                and is corrected in the margin. This suggests that H was
 +                                copied from K or a very close intermediate witness that
 +                                copied the error of K.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.2.40" type="Note">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.2.40-n1"> The reading of
 +                                the K witness is grammatically clearer than the vulgate.
 +                                The erroneous reading of nominative
 +                                    <foreign>naraḥ</foreign> in H may be the reason for
 +                                the rewriting of this verse in the vulgate. Gayadāsa on
 +                                the next verse shows that he read the same syntax as the
 +                                Nepalese version.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.2.42" type="Note">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.2.42-n1">Note the scribal
 +                                addition in the margin, including the phrase <foreign>iti
 +                                    pāṭhaḥ</foreign>, indicating awareness of multiple
 +                                manuscript readings.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.2.45" type="Testimonia">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.45.2.45-n1"><emph>Aṣṭāṅgasaṅgraha</emph> Utt.40.55.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.2.45" type="Testimonia">
 +<note>
 +                                <emph>Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā</emph> Utt.35.21.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.3.5.9" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.3.5.9-n1">Witness H
 +                                separates these names with daṇḍas, which is helpful to
 +                                some extent.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.3.12" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.3.12-n1"> Ḍalhaṇa noted a
 +                                variant reading of this verse that bears a close
 +                                relationship to the Nepalese transmission:
 +                                    <foreign>tatrāpy anantāṃ saha sarvagandhair vacāṃ tu
 +                                    piṣṭvā surayā 'numārgam/ siñcet tathā mṛtsahitābhir
 +                                    adbhir mārgo 'sti nānyo yadi tena gacchet</foreign> SS
 +                                5.3.12 (Ācārya 1938: 568).</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.3.32cd" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.3.32cd-n1">Vulgate verse
 +                                5.3.32ab, <foreign>kīṭair daṣṭān ... samupācaret</foreign>
 +                                does not appear here in the Nepalese witnesses, but it
 +                                does appear, mutatis mutandis, at 5.8.42 (Ācārya 1938:
 +                                588).</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.3.35ab" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.3.35ab-n1">The scribal
 +                                correction of <foreign>ra</foreign> to
 +                                    <foreign>rā</foreign> in both witnesses K and H shows
 +                                H's dependence on K or an exceptionally accurate unknown
 +                                intermediate, or that the scribe of H corrected K.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.3.35.add1" type="Testimonia">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.3.35.add1-n1">
 +                                <title>Mādhavanidāna</title> 69.21: <foreign>kṣīṇakṣate
 +                                    mehini kuṣṭhayukte rūkṣe ’bale garbhavatīṣu cāpi |
 +                                    śastrakṣate yasya na raktam eti rājyo latābhiś ca na
 +                                    saṃbhavanti 21.</foreign>
 +                            </note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.3.35.add2" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.3.35.add2-n1"> Corresponds
 +                                to the passage in MS H after SS.5.3.39.add1. The wording
 +                                also corresponds to <title>Suśrutasaṃhitā</title>
 +                                1.45.205ab, where it describes how alcohol has a pervasive
 +                                effect on the body.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.3.35.add2" type="Emendation">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.3.35.add2-n2"> We add
 +                                    <foreign xml:lang="sa">saran tu</foreign> because of
 +                                its occurrence in the parallel passage at
 +                                5.3.39.add2</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.3.35.add3" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.3.35.add3-n1">Most of this
 +                                verse is presented as a marginal insertion in witness K
 +                                and the insertion in MS K after SS.5.3.39.add1. </note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.3.38" type="Testimonia">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.3.38-n1"><title xml:lang="en">Mādhavanidāna</title> 69.19.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.3.39" type="Testimonia">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.3.39-n1"><title xml:lang="en">Mādhavanidāna</title> 69.20.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.3.39.add1" type="Testimonia">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.3.39.add1-n1">Some
 +                                similarity to <title xml:lang="en">Mādhavanidāna</title>
 +                                69.24cd.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.3.39.add1" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.3.39.add1-n2">Most of this
 +                                added as a marginal insertion in witness K. </note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.3.39.add2" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.3.39.add2-n1">This passage
 +                                in MS H corresponds to SS.5.3.35.add2 and
 +                                5.3.35.add3.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.3.40cd" type="Testimonia">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.3.40cd-n1"><title xml:lang="en">Mādhavanidāna</title> 69.21:
 +                                    <foreign>kṣīṇakṣate mehini kuṣṭhayukte rūkṣe ’bale
 +                                    garbhavatīṣu cāpi | śastrakṣate yasya na raktam eti
 +                                    rājyo latābhiś ca na saṃbhavanti 21.</foreign></note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.3.41" type="Emendation">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.3.41-n1">We emend to the singular
 +                                    <foreign>sakaṇṭhabhaṅgaḥ</foreign> 
 +                                with the vulgate, for grammar, though the author 
 +                                may have intended a plural sense.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.3.41" type="Testimonia">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.3.41-n1"><title xml:lang="en">Mādhavanidāna</title> 69.22.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.3.42" type="Testimonia">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.3.42-n1"><title xml:lang="en">Mādhavanidāna</title> 69.23.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.3.43ab" type="Testimonia">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.3.43ab-n1"><title xml:lang="en">Mādhavanidāna</title> 69.24ab.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.4.5" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.1.5-n1">The Nepalese
 +                                witnesses agree in reading <foreign>vāsukī</foreign> with
 +                                long final <foreign>-ī</foreign>. This is probably a
 +                                transfer of the type documented in Oberlies 2003: 82-85,
 +                                para. 3.3.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.4.28" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.1.28-n1"> There is some
 +                                scribal confusion in witnesses K and H about the second
 +                                term in the first compound. Possibly
 +                                    <foreign>dvipa</foreign> "elephant" has been corrected
 +                                to <foreign>dvīpin</foreign> "tiger". In H,
 +                                    <foreign>dvija</foreign> has been added in the
 +                                margin.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.4.31" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.1.31-n1">The reading
 +                                    <foreign xml:lang="sa">sarvāś</foreign> seems to be
 +                                sure in K and H, though <foreign xml:lang="sa">sarpāḥ</foreign> would be an easier reading.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.4.36" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.1.36-n1"> We emend against
 +                                K and H, since <foreign>daṣṭalakṣaṇa</foreign> is
 +                                mentioned as the topic at the start of this passage and is
 +                                attested in the vulgate.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.4.36" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.1.36-n2"> The
 +                                    <hi>Vācaspatyam</hi> has a reading
 +                                    <foreign>sarvasarpavyañjanāvabodha</foreign>, which is
 +                                closer to the vulgate and suggests that others too found
 +                                this phrase hard to construe.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.4.37" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.1.37-n1"> We emend against
 +                                K and H since <foreign>khurakhuraka</foreign>, which is a
 +                                documented lexeme, appears later in this same passage.
 +                                This is an onomatapoeic word for "gurgling." The vulgate
 +                                version, <foreign>ghurghuraka</foreign> also appears in
 +                                dictionaries.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.4.37" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.1.37-n2"> Note the variant
 +                                    <foreign>rājīmat</foreign>, an attested alternative to
 +                                    <foreign>rājimat</foreign>.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.4.38" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.1.38-n1"> We emend against
 +                                K and H to follow the repeated syntactic pattern of the
 +                                passage and for sense. It may be that the scribe of K
 +                                mistook <foreign>nā</foreign> for <foreign>mā</foreign>.
 +                            </note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.4.39" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.1.39-n1">We emend to a
 +                                nominative for <foreign>-jvara</foreign> since the MS
 +                                readings are extremely clear for the visarga on
 +                                    <foreign>-saṅgaḥ</foreign>.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.4.40" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.1.40-n1">The reading
 +                                    <foreign>tāḥsv</foreign> of witnesses H and K is hard
 +                                to account for. The confusion may have arisen over the
 +                                ligature of a conjectured reading <foreign>tās tv
 +                                    ekaikaṃ</foreign>.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.4.40" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.1.40-n2">Unusually,
 +                                    <foreign>viṣaḥ</foreign> has masculine gender in both
 +                                witnesses K and H. The <title>Siddhāntakaumudī</title>
 +                                allows a masc. form.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.4.42" type="Note">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.4.42-n1">Note the erroneous
 +                                over-correction by the scribe of witness H. </note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.4.44" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.1.44-n1"> Ḍalhaṇa noted
 +                                that his text of 4.44cd, that began <foreign>dhyāyati
 +                                    prathame vege</foreign> was not read by some
 +                                authorities (<foreign>kecid ācāryāḥ</foreign>). The
 +                                Nepalese version does not read exactly as the vulgate or
 +                                Ḍalhaṇa, but it is similar, and not absent.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.4.45" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.1.45-n1"> The root must be
 +                                    <foreign>vaś</foreign>, against the Nepalese
 +                                transmission.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.5.21" type="Emendation">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.5.21-n1">We read
 +                                    <foreign>viṣanāśane</foreign>, agreeing with the acc.
 +                                dual of <foreign>nastaḥkarmāñjane</foreign>, against the
 +                                Nepalese witnesses K and H, because an accusative does not
 +                                construe. It is most unlikely to be an adverbial form
 +                                qualifying <foreign>yuñjyat</foreign>.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.5.21" type="Note">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.5.21-n2"> At this point in
 +                                manuscript K, the scribe's eye skipped from the word
 +                                    <foreign>yavāgūṃ</foreign> forward to the phrase
 +                                    <foreign>yavāgūn dāpayed dhitāṃ</foreign> in verse
 +                                5.5.26b. A different scribe noticed this and added an
 +                                asterisk to the text and inserted the skipped passage at
 +                                the bottom of the folio, between two asterisks. This
 +                                addition is very faint. </note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.5.34" type="Emendation">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.5.34-n1">We emend
 +                                    <foreign>ntu</foreign> to <foreign>rtu</foreign>; the
 +                                readings of this akṣara in the Nepalese manuscripts are
 +                                hard to judge, but on balance it looks as if scribes at an
 +                                earlier stage of transmission may have misread
 +                                    <foreign>rtu</foreign> as
 +                                <foreign>ntu</foreign>.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.5.58" type="Note">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.5.58-n1">These two
 +                                hemistiches are in different eleven-syllable metres,
 +                                    <foreign>śālinī</foreign> and
 +                                    <foreign>indravajrā</foreign>. The vugate casts the
 +                                same general material into two <foreign>śālinī</foreign>
 +                                hemistiches.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.5.61" type="Emendation">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.5.61-n1">We emend against
 +                                the Nepalese manuscripts, following the sense of
 +                                    <foreign>asthnā</foreign> in the vulgate text.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.5.61" type="Emendation">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.5.61-n2">There is no
 +                                    <foreign>mañjiṣṭhā varga</foreign>; there is a plant
 +                                    <foreign>vakra</foreign>.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.5.63" type="Emendation">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.5.63-n1">We emend to
 +                                    <foreign>avārya-</foreign> against the Nepalese
 +                                manuscripts, following the sense and the vulgate
 +                                text.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.7.1" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.7.1-n1">This chapter is
 +                                numbered chapter 6 in witnesses N and H.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.7.5" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.7.5-n1">I emend the
 +                                Nepalese reading <foreign>kokilā</foreign> in accordance
 +                                with the vulgate, for grammar. One solution would be to
 +                                read <foreign>kokilā</foreign>, but there is no other
 +                                evidence for this lexeme.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.7.10" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.7.10-n1">I emend the
 +                                Nepalese reading <foreign>lālanā</foreign> in accordance
 +                                with the vulgate, for metre (in the case of K, which is
 +                                short of a syllable) and to provide a subject for the
 +                                sentence. The use of the instrumental also follows the
 +                                grammatical pattern of rat-names in the subsequent
 +                                paragraphs. Reading K as an ablative, <foreign>lālanāc
 +                                    chardi</foreign> still leaves the verse short of a
 +                                syllable.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.7.12" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.7.12-n1">The expression
 +                                    <foreign>śiśur mūṣikasaṃsthitaiḥ</foreign> is
 +                                problematic. Various ideas for emendation do not greatly
 +                                help.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.7.13" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.7.13-n1">The Nepalese
 +                                witnesses are clear about the lack of visarga after
 +                                    <foreign>kuṣṭhailā</foreign>.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.7.15" type="Testimonia">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.7.15-n1">Ḍalhaṇa noted that
 +                                the commentator Gayadāsa had this reading,
 +                                    <foreign>suvānto ... pibet</foreign>, i.e., the
 +                                Nepalese reading.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.7.16cd" type="Emendation">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.7.16cd-n1">We emend to
 +                                    <foreign>viṭsaṅga</foreign>, a known condition.
 +                                Witness K is so effaced at this point that one could
 +                                project any reading on it. Witness H has post corr.
 +                                tamperings that obscure its readings. The vulgate retains
 +                                the <foreign>-ṭch-</foreign> conjunct at this place in the
 +                                text, albeit in different words. Probably it is the sandhi
 +                                of <foreign>viṭ+śaṅga</foreign> (Macdonell para. 53a:
 +                                    <foreign>-ṭ+ś-</foreign> to <foreign>-ṭch-</foreign>)
 +                                with the common Nepalese scribal insensitivity to the
 +                                    <foreign>s/ś</foreign> distinction.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.7.16ab" type="Testimonia">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.7.16ab-n1">We add
 +                                    <foreign>cātra dāpayet</foreign> following MS H and
 +                                Ḍalhaṇa's citation of this reading from Gayadāsa. MS K is
 +                                impossible to read definitively here.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.7.18ab" type="Testimonia">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.7.18ab-n1">The text
 +                                    <foreign>aṅkoṭha...viṣāpaham</foreign> in the
 +                                vulgate's 5.7.18ab reads like a marginal note that has
 +                                migrated into the main text.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.7.29" type="Testimonia">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.7.29-n1">The Nepalese MSS
 +                                support the reading <foreign>agamṛttikā</foreign>, a
 +                                reading attested by Jejjaṭa as cited by Ḍalhaṇa in his
 +                                comment on this verse.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.7.38" type="Emendation">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.7.38-n1">We emend to the
 +                                vulgate's <foreign>gomayasvaraso</foreign> against the
 +                                Nepalese MSS.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.7.43" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.7.43-n1">Unfortunately, the
 +                                reading of MS K has been overwritten perhaps by a second
 +                                hand and the result is unclear.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.7.45" type="Note">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.7.45-n1">The reading
 +                                    <foreign>cāṅge syuḥ</foreign> is almost certainly
 +                                erroneous but emendations such as <foreign>cāṅgeṣu,
 +                                    cāṅgasya</foreign> do not help materially.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.7.51" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.7.51-n1">Ḍalhaṇa recorded
 +                                variant versions of this verse known to Jejjaṭa, Gayadāsa
 +                                and others.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.7.62" type="Emendation">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.7.62-n1">We emend to the
 +                                vulgate text. The patient was previously bathed, and the
 +                                Nepalese readings, though probably representing a
 +                                different reading, are not coherent.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.6.1" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.6.1-n1">This chapter is
 +                                numbered chapter 7 in witness H.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.6.3" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.6.3-n1">Note the unanimous
 +                                Nepalese MS reading MIA <foreign>bhūja</foreign> for OIA
 +                                    <foreign>bhūrja</foreign>.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.6.4" type="Testimonia">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.6.4-n1">Cited in the
 +                                    <title>Rasavaiśeṣika</title> (Muthuswami 1976, p. 55,
 +                                sūtra 136).</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.6.12" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.6.12-n1">Note the BHS form
 +                                    <foreign>pīṣayet</foreign> and see discussion in the
 +                                translation.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.6.25" type="Emendation">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.6.25-n1"> We emend
 +                                    <foreign>-nāgagater</foreign> of the Nepalese
 +                                witnesses to <foreign>-nāgapater</foreign>, for the sense
 +                                and following the vulgate.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.6.32" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.6.32-n1"> Ḍalhaṇa was aware
 +                                of the reading <foreign>-viṭkam</foreign>, which he called
 +                                "sensible'' (<foreign>subodham</foreign>).</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.5" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.5-n1">The conjecture
 +                                    <foreign>ucciṭiṅgāgnyalpavācaḥ</foreign> is
 +                                uncertain.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.12" type="Emendation">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.12-n1">We emend
 +                                    <foreign>vegā</foreign> to <foreign>rogāḥ</foreign>
 +                                for sense and on the pattern of SS.5.8.8 and 5.8.15.
 +                            </note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.17" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.17-n1">K's reading
 +                                    <foreign>bhavanti ha</foreign> is an uncommon but
 +                                known phrase in the Nidāna, Kalpa, and Uttara sthānas.
 +                            </note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.25cd" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.25cd-n1">The passive
 +                                    <foreign>vakṣyate</foreign> should be a plural
 +                                governed by nominatives. Or the verb should be taken as
 +                                transitive.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.27-verse" type="Emendation">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.27-verse-n1">The Nepalese
 +                                MSS agree on the reading <foreign>daṣṭeti</foreign>, which
 +                                is hard to construe. The vulgate's
 +                                    <foreign>daṣṭasya</foreign> has been adopted.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.27-verse" type="Emendation">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.27-verse-n1">Note that
 +                                witness H has a marginal insertion altering the text of K
 +                                to read instead <foreign>daṃśavedanā</foreign>with the
 +                                vulgate.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.27-verse" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.27-verse-n2"> The vulgate
 +                                version of this and following passages are in prose. The
 +                                Nepalese version here is in vipulā forms of
 +                                    <foreign>anuṣṭubh</foreign>. </note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.28-verse-1" type="Testimonia">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.28-verse-1-n1">The
 +                                Nepalese reading was known to Ḍalhaṇa, who quoted it as
 +                                the reading "of some" (Ācārya 1938: 587):
 +                                    <foreign>pratisūryaḥ piṅganāso bahulomā mahāśirāḥ |
 +                                    tathā nirupamaś ceti pañca goudherakāḥ smṛtāh || tair
 +                                    bhavantīha daṣṭānāṃ vegajñānāni sarpavat | rujaś ca
 +                                    vividhākārā granthayaś ca sudāruṇāḥ
 +                                ||</foreign>.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.30-verse-1" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.30-verse-1-n1">In spite
 +                                of describing broadly similar animals and symptoms, the
 +                                Nepalese version and the vulgate texts differ so much that
 +                                it is only marginally worth collating them against each
 +                                other.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.34-verse-1" type="Emendation">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.34-verse-1-n1">The
 +                                reading <foreign>koṭhajanme</foreign> of both witnesses K
 +                                and H can only be a dual and that makes no sense and does
 +                                not agree with <foreign>dāruṇam</foreign>.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.34-verse-1" type="Emendation">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.34-verse-1-n2">We emend
 +                                to <foreign>samvāhikā</foreign> with the vulgate reading
 +                                in 5.8.34, against the clear <foreign>gam-</foreign> in
 +                                both witnesses K and H. This suggests that the latter
 +                                reading predates witness K.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.34-verse-2" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.34-verse-2-n1"> In MS K,
 +                                there is an original scribal deletion of
 +                                    <foreign>kā</foreign> in <foreign>kapikālā</foreign>.
 +                                And a few characters later, there is a scribal note in the
 +                                lower margin saying, <foreign>ṣaṭ proktās tu
 +                                    pipīlikāḥ</foreign>, a reading we find in MS H and the
 +                                vulgate that completes the number of syllables for a good
 +                                śloka. </note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.34-verse-2" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.34-verse-2-n1"> Note also
 +                                the scribal marginal note at the same place in MS H,
 +                                noting a variant reading <foreign>karṇṇilā</foreign> (for
 +                                    <foreign>kapilā</foreign>) as being``in another
 +                                book.''</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.43" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.43-n1">We treat this as
 +                                one verse with variants, but the Nepalese text is
 +                                approximately the vulgate's 5.8.43 a + c.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.58" type="Emendation">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.58-n1">It is hard to
 +                                construe the sentence with the locative
 +                                    <foreign>madhye</foreign> found in both N and H. The
 +                                emendation is done with an eye to the vulgate text, which
 +                                is more coherent at this point.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.59" type="Emendation">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.59-n1">I emend to the
 +                                colour-word <foreign>mecaka</foreign> following the
 +                                vulgate. Witness K omits the first syllable of this word;
 +                                witness H reads <foreign>modaka</foreign> ``sweet'' which
 +                                is nowhere attested as the name of a scorpion, although K
 +                                does read <foreign>dakaś</foreign> that suggests it might
 +                                once have read the same as H.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.61" type="Emendation">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.61-n1">I emend to the f.
 +                                pl. <foreign>vedanā</foreign> with the vulgate and against
 +                                the Nepalese witnesses, for sense and to govern
 +                                    <foreign>eti</foreign>.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.73" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.73-n1">Note the scribal
 +                                correction to the vulgate version in MS H.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.74" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.74-n1">Inexplicably, both
 +                                Nepalese witnesses read a genitive with a long
 +                                    <foreign>ā</foreign>.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.78" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.78-n1">The form
 +                                    <foreign>ajñātvād</foreign> is clear in both Nepalese
 +                                witnesses, but is perhaps an attraction to the
 +                                    <foreign>-tvāt</foreign> causation suffix, although
 +                                that would require a following genitive.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.79" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.79-n1">Presumably sensing
 +                                    <foreign>vyaktajāti</foreign> as neuter.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.84" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.84-n1"> Oddly, witness H
 +                                has a marginal gloss changing a correct reading</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.92ab" type="Emendation">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.92ab-n1">The Nepalese
 +                                witnesses read <foreign>ve</foreign> for
 +                                    <foreign>dhe</foreign> in
 +                                    <foreign>dhenvarthe</foreign>. The letters
 +                                    <foreign>va</foreign> and <foreign>dha</foreign> are
 +                                similar in Nepalese script, but not identical and they are
 +                                routinely distinguished correctly by our scribes. The
 +                                present case may point to an error in a common ancestor to
 +                                both manuscripts K and H. </note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.106" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.106-n1">The most common
 +                                form of the plant name is <foreign>kampillaka</foreign>;
 +                                    <foreign>kampilya</foreign>, as read in witness H, is
 +                                attested in MW (252), but witness K could be attesting an
 +                                unknown form <foreign>kampilī</foreign>.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.109" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.109-n1">In witness K, the
 +                                    <foreign>ca</foreign> of <foreign>cala-</foreign> has
 +                                a superscript blob perhaps indicating uncertainty about
 +                                the vowel length. </note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.109" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.109-n1">Witness H omits
 +                                the second half of this stanza,
 +                                    <foreign>dūyate...cālaviṣānvite</foreign>; probably a
 +                                saut du même au même from <foreign>iva</foreign> to
 +                                    <foreign>ite</foreign>.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.121" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.121-n1">Witness K has a
 +                                hole over the word before <foreign>-viṣa-</foreign> and
 +                                witness H has a gap at that point in which the scribe did
 +                                not write. Both witnesses seem to have a final
 +                                    <foreign>-ra</foreign>, which suggests that the
 +                                obscured word was not <foreign>avārya</foreign>.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.122" type="Emendation">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.122-n1"> We emend to the
 +                                vulgate's <foreign>dhyāmaḥ</foreign> against the Nepalese
 +                                witnesses, for sense.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.123" type="Emendation">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.123-n1"> We emend to the
 +                                vulgate's <foreign>dhyāmam</foreign>, for gender
 +                                concord.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.125" type="Emendation">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.125-n1"> We emend to
 +                                    <foreign>eṇīpadyā</foreign>, for syntax, on the
 +                                pattern of other verses.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.127" type="Note">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.127-n1"> Note the
 +                                metathesis of <foreign>madhū-</foreign> in witness
 +                                K.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.131ab" type="Note">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.131ab-n1"> Another
 +                                metathesis of <foreign>agadair</foreign> in witness
 +                                K.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.140.add-3" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.140.add-3-n1">Irregular
 +                                epenthetic sandhi of <foreign>dhātur</foreign>, metri
 +                                causa.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.140.add-4" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.140.add-4-n1">I witness
 +                                H, the gap of four characters after
 +                                <foreign>vi-</foreign>suggests a fault at this point in
 +                                its exemplar.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.143.add-2" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.143.add-2-n1"> This verse
 +                                is present in MS Lahore PUL 818, fol. 31.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.143.add-3" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.143.add-3-n1"> This verse
 +                                is present in MS Lahore PUL 818, fol. 31.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.143.add-5" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.143.add-5-n1"> This verse
 +                                is present in MS Lahore PUL 818, fol. 31.</note>
 +</standOff>
 +<standOff corresp="#SS.5.8.143.add-6" type="Notes">
 +<note xml:lang="en" target="#SS.5.8.143.add-6-n1"> This verse
 +                                is almost identical to SS 1.3.27--28.</note>
 +</standOff>
 </TEI> </TEI>