śaucam āstikyam ityādi || brahmakāyalakṣaṇaṃ | brahmasatvenotyā ⸤di tasya kāyasya | etena satvakāyayor nnitya⸤m
anyonyānuvidhāyitvam uktaṃ | māhātmyaṃ śauryam ityādi māheṃdrakāyalakṣaṇaṃ |
sahiṣṇutve śītasevām ityādi vāru⸤ṇaṃ kāyalakṣaṇaṃ |
madhyasthatām ityādi kauverakāyalakṣaṇaṃ | mahāprasavaśaktiḥ
prajotpādanasāmarthyam | kuve⸤rasatvānaṃtaraṃ yāmyasatve
vaktavye gaṃdharvasatvābhidhānaṃ gaṃdharvasatvaṃ yakṣasadṛśaṃ
yakṣasatvadyotanārthaṃ prāptakārītyādinā yāmyaṃ satvaṃ
japavratabrahmacaryetyādinā ṛṣisatvaṃ | evaṃ
brāhmamāheṃdravāruṇākauveragaṃdharvayāmya⸤ṛṣisatvabhedena
sapta sātvikā bhedāḥ | śuddhasatvāḥ | teṣv api brāhmaṃ śuddhatamaṃ |
aiśvaryavaṃtam ityādi || āsuraṃ saL⸤tvaṃ raudraṃ tīkṣṇaṃ | asūyakaṃ guṇeṣu matsariṇaṃ | aupadhikaṃ
chadmaparaṃ | ekāṃtagrāhitetyādi rākṣasaṃ satvalakṣaṇaṃ | ekāṃtagrā⸤hitā niyamena gṛhītā yogaśīlatā | ucchriṣṭāhāraśīlatvam
ityādinā piśācasatvaṃ ucchi⸤ṣṭāhāraśīlatā ucchiṣṭāhārācāriṇo
bhāvaḥ | āvokṣo sāhasapriyatā | apacitaprītiḥ
sāhasaprītiś ca | tīkṣṇam ityādinā sarppasatvaṃ ⸤ krodhe sati
satvena lakṣitaṃ | akrodhe bhīruṃ | tad uktaṃ carake | kruddhaṃ śūraṃ
akruddhabhīrum iti | asaṃvibhāgetyādinā pre⸤tasatvaṃ |
pravṛddhakāmasevītyādinā śākunasatvaṃ | eteṣu ṣaḍ āsurādayo
rājasasatvabhedāḥ |
durmmedhastvaṃ ityādinā paśusa⸤tvaṃ | anavasthitatetyādinā
matsyasatvaṃ | satvabudhyaṃgahīnetyādinā vṛkṣasatvaṃ |
satvabudhyaṃgahīnābhyāṃ hīnaṃ sthira⸤m
ekasthānasthaṃ | ete trayas tamobahulāḥ satvabhedāḥ | eṣāṃ jñāne
cikitsopayogitvaṃ darśayann āha | vijñāya kā⸤yavikṛtīr iti
anurūpām ucitāṃ | tad uktaṃ bhūtavidyāyāṃ na vā caukṣyaṃ prayuṃjīta
prayogaṃ devatāgrahe | evamādy a⸤nyad apy anuvarttavyaṃ |
dhātrīparīkṣāyām api prayojanaṃ | tad uktaṃ kāśyapena | yo yathāsatvaḥ
kumāras tathāsatvā⸤m evāsya dhātrīm upasthāpayet | kiṃ
kāraṇaṃ | tad dhi payonirddhāraṇaṃ bhavati | tad uktaṃ tatraiva |
piśācasatvān āryo kuL⸤māraḥ samudīkṣitanirvāṇam
eva cāpnoti tathā rākṣasasatvā ityādi || mahāprakṛtayās tv etā
rajaḥsatvatamakṛtāḥ ⸤proktā lakṣaṇataḥ samyagbhiṣak tāś ca
vibhāvaytet ||