CambridgeUKCambridge University LibraryAdd. 2491CA paper manuscript in Devanāgarī script.GayadāsaNyāyacandrikāNyāyacandrikāSanskrit in Devanagari script.
Folio 1 missing.
ba
and va not
distinguished.Transcribed f. 2r.
bālo tikaṃ kṛtaṃ prāṇikāyaṃ
tasyedaṃ hetusvalakṣaṇakāryaciṃtayā sthānam
iti|| hetutvād iti eva viśeṣo ralivyākhyā
prakathayiṣyāmā|| yathovāca dhanvaṃtarir iti
pratisaṃskartṛsūtraṃ|| tatrādau hetuniścaṃtanam āha|| sarvabhūtānām ityādi|| sarvabhūtāni
kṛtyāni utpādayaṃti| vakṣyamāṇamahadāyāmūlatagaṃ tasya kāraṇaṃ kiṃ tad ity āhā
avyaktaṃ nāma || nāmaprasiddhyupasaṃgrahe|| tatra vyaktam api yat dravyaṃ
prasiddhaṃ || tena vyaktād avyaktam iti || paramātmany api avyaktasaṃjñā nirastā | kiṃ tad
avyaktaśabdaprasiddham ity āha| satvarajastamolakṣaṇam iti| carake ||
punar ātmany evāvyaktavyapadeśā|| ata eva caturviṃśatikatatvaṃ ||
tasyāvyaktasya kāraṇam athāstīti darśayann āha|| akāraṇam iti
avidyamānotpattihetrur aṣṭarūpam iti|| aṣṭau rūpāṇi cāsya||
etā ca tā buddhi ahaṃkāraspāñcatanmātrāṇāṃ pṛthakkāraṇatvaṃ niṣiddhaṃ||
anye pi pradhānasyaiva pariṇamato buddhyādīni rūpāṇīty ūcuḥ||cha||
aṣṭarūpam ity atra jajā||
avyaktabuddhyahaṃkārāḥ|| pañcamahābhūtānīty āha||
paṭhaṃti ca vyāsam|| bhūmir āpo nalo vā mano buddhir eva ca |
ahaṃkāra itīyaṃ me bhinnā prakṛtir aṣṭadhā||1||
tathāpi hi vara ke 'pi|| svādīni busahaṃ kāras tathāṣṭama iti|| tatra vyāsasya
manasā pratiṣṭā nirddeśo na carakasya varuṣo pa śatabhinna
darśanatvāt|| atra sarvabhūtānām ity asya bhāṣyaṃ nirddiśann āha||
akhilama stasya
mahadāditatvabhūtabhavanopakaraṇātmakaviśvasya bhavahetur iti||cha||
upādānakāraṇam iti|| atha ||
saṃbhavasya hetur ity ato bhavaṃti|| tatrākhila jagadutpādakārakasya
mahadādir ity arthaḥ|| tadekamiti
śilopaṭṭavat sāmyāvasthāyāṃ sthitena punas tridaṃḍavat|| ataḥ
śilākākalyaṃ bhinnam etat vyavasthitam|
anekeṣāṃ bahūnāṃ kṣetrajñānāṃ śarīravidāṃ karmmapuruṣāṇāṃ teṣāṃ
śarīrabhāvāya|| adhiṣṭāṇaṃ viṣayaḥ|| eteṣāṃ karmmātmakānāṃ punaḥ
parityāgam eva|| ekam anekeṣāṃ adhiṣṭānam iti|| prasrutam upamānena
saṃbaṃdaṃ kurvann āha||cha|| audakānāṃ bhāvānām iti||udakabhāvāsv
audakāḥ|| nadīnadasarastaḍāgaprabhṛtayaḥ|| ānye audakabhāvā
matsyādaya ity āhuḥ|| tan na manyaṃte|| gaṃgādyadhiṣṭānatvāt|| audakānāṃ
bhāvānāṃ pradeśākhyāpako
dṛṣṭoparsmmavatad evāvyaktaṃ karaṇatve nādhikṛtaṃ|| sarvabhūtānāṃ
kāraṇam iti vacanāt|| ātmanaḥ punar bhūtasadbhāvina akāraṇatvaṃ nityatvaṃ
ca|| sadakāraṇavan nityam iti vacanāt|| ata eva kṣetrajñasya
paṃgvaṃdhar iva
saṃyogaḥ|| tad uktaṃ|| puruṣasya darśanārthaṃ kevalyārthaṃ|| tathā
pradhmanasya|| paṃgvaṃdhavad ubhayor api| saṃyo