The Nepalese Version of the Suśrutasaṃhitā, Uttaratantra 27-38: Kumāratantra The Suśruta Project SS.utt.2021-04

Copyright Notice

Copyright (C) Dominik Wujastyk

Distributed by SARIT under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported License.

Under this licence, you are free to Share — to copy, distribute and transmit the work to Remix — to adapt the work

Under the following conditions:

Attribution — You must attribute the work in the manner specified by the author or licensor (but not in any way that suggests that they endorse you or your use of the work). Share Alike — If you alter, transform, or build upon this work, you may distribute the resulting work only under the same or similar license to this one.

More information and fuller details of this license are given on the Creative Commons website.

SARIT assumes no responsibility for unauthorised use that infringes the rights of any copyright owners, known or unknown.

University of Alberta
The Suśruta Project 2020 The University of Alberta The Suśruta Project (https://sushrutaproject.org)
NE The Jalpakalpataru, JKTJalpakalpataru
Began this file. Added 6.65 Added draft chapters of all remaining adhyāyas based on K. Cleaned up the files, removing transcription codes. Split the uttaratantra files from 31-end into 31-44 and 45-66. Updated all the file and folder names accordingly. Put caesuras after each lable, for clarity when reading on screen. Restructuring of the Uttaratantra xml files. The xml files are now divided according to the internal naming of the sections, Śālākyatantra (adhyāyas 1-26), Kumāratantra (27-38), Kāyacikitsātantra (39-59), Bhūtavidyātantra (60-62), Tantrabhūṣaṇādhyāya (63-66). Moved vulgate 6.38 to the Kāyacikitsā
[Uttaratantra 25-35 Kumāratantra (Adhyāyas 27-37 of the vulgate)]
[Adhyāya 25, (Kumāratantra 1), Adhyāya 27 in the vulgate] Draft based on MS K. athāto navagrahavijñānīyam adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ || vālagrahānām vijñānaṃ sādhaṇāṃ cāpyanantaraṃ | utpattiṃ kāraṇāṃ caiva saśrutaikamanā śṛṇu | skandagrahas tu prathamaḥ skandāpasmāra eva ca | śakunī revatī caiva pūtanā cāndhapūtanā | pūtanā śītanāmā ca tathaiva mukhamaṇḍikā | navamo naigameṣaś ca yaḥ pitṛgrahasaṃjñinaḥ || dhātrīmātroś caupacārāparadvāñchaucabhraṣṭaṃ maṅgalācārahīnāṃ | trastāṃ bhītāṃ Uptotritāñstarjitān vā pūjāhetorhisyurete kumārāṃ | aiśvaryasthāste na śakyam viśanto deaṃ draṣṭuṃ mānuṣair viśvarūpā | āptaṃ vākyaṃ samyagīkṣyābhidhāsye liṅgānyeṣāṃ yāni deheṣu tāni | stabdhākṣaḥ kṣatavasagandhikaḥ stanadviḍ vakrāsyo hatacaraṇekapatranetraḥ | udvignaḥ salulitacakṣuralparogī skandārtto bhavati ca gāḍhamuṣṭivardhā | niḥsaṃjña bhavati punarlabhet ca sañjñaṃ saṃrabdhaḥ karacaraṇaiś ca nṛtyatīva | viṇmūtrasṛjati vinadya jṛmbhamāṇaṃ phenāñś ca sṛjati ca tatsakhābhipannaḥ || srastāṃgo bhayacakito vihaṃgagandhā sā srāvavraṇaparipīḍitaḥ samantāt | sphoṭaiś ca pracitatanuḥ sadāhapākair niḥsaṃjño bhavati śiśuḥ kṣataḥ śakunyā || raktāsyo haritamalobhipāṇḍudehaḥ śyāvo vā jvaramukhapākavedanārttaḥ | mṛdrīte vyāthitatanuś ca karṇanāsāṃ revatyā bhṛśamatipīḍitaḥ kumāraḥ || srastāṅgaḥ svapiti sukhaṃ dinarātrau vinnāṃ sṛjati ca kākatulyagandhiḥ | chardyārto hṛṣitatanūruhaḥ kumāras tṛṣṇālur bhavati ca pūtanāgṛhītaḥ || yo dveṣṭi stanam atisārakāsahikkāc charddirvā jvarasahitābhir ardyamānaḥ | durvarṇāḥ satatam athāpi cāmlagandhītaṃ yād upahatamandhapūtanāyāḥ | ākrandatyati cakitas tu vepamānaḥ saṃlīnaḥ svapiti ca yasya cāntra kūjāḥ | srastāṅgo bhuśamatisāryate yaḥ syāttaṃ kuryād bhiṣagathaśītapūtanārtaḥ | mlānāṅgaḥ surucirapāṇipādavakro vahvāśī kaluṣasirāvṛtodaro yaḥ | saṃsṛṣṭaḥ śiśurathavakrumaṇḍikāyāḥ sodvego bhavati ca vastumūtragandhaḥ || yaḥ phenām vamati vināmyate ca madhye sodvego vihasati cordhvamīkṣamānaḥ | jvaryec ca pratatamatho vasāśragandhī sajñeyo bhavati hi naigameṣadaṣṭaḥ || dhātrīstanadvidviṣṭava āviṣṭo muhyate muhuḥ | taṃ vālaṃ na cirādvanti grahaḥ sampūrṇalakṣaṇaṃ || viparītamataḥ sādhyaṃ cikitsedacirārditaṃ | gṛhaṃ purāṇahaviṣābhyajya vālaṃ śucau śuciḥ | sarṣapā prakiret tatra tailadīpañ ca kārayet | sadā sannihitañ cātra juhuyāddhvyavāhanaṃ | sarvaranauṣadhīn vījāgandhapuṣpair alaṅkṛtāṃ | agnaye kṛttikābhyaś ca svāhā svāheti saṃtataṃ | namas skandāya devāya grahādhipataye namaḥ | śirasā tv ābhivande haṃ pratigṛṇhīṣva me baliṃ | nīrujānirvvikāraś ca śiśurvāś ca jayatām iti || kumāre || 1 || 0 ||
[Adhyāya 26, (Kumāratantra 2), Adhyāya 28 in the vulgate] Draft based on MS K. athātaḥ skandagrahapratiṣedham adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ || skandagrahopasṛṣṭānāṃ kumārāṇām praśasyate | vātaghnadrumapatrāṇāṃ ḥ kvāthaḥ pariṣecane | teṣāṃ mūleṣu siddhañ ca tailamabhyañjane hitaṃ | aśvagandhasurāmustākotaryām api ceṣyate | siddhaṃ sarppiś ca sakṣīraṃ pānam asyopakalpayet | devadāruṇi rāsnā ca madhureṣv adrijeṣu ca | sarṣapā sarpanirmokaṃ vacāṃ kākādanī ghṛtaṃ | uṣṭrājāvigavām vāpi romāṇyuddhūpanaṃ bhavet | somavallīmindravallīṃ śamīvilvāc ca vandakaṃ | mṛgādanyāś ca mūlāni grathikānyapi dhārayet | raktāni mālyāni tathā patākaṃ raktāṃś ca gandhāṃ vividhāṃś ca bhakṣyāṃ | ghaṇṭā ca devāya balinnivedya sakukkuṭāḥ skandahate hitāya | snānas trirātran niśi catvare ca kuryāt paraṃśāliyavair nivedya | gāyatri pūtānibhir ayobhir agnim prajvālayed āhrtibhiś ca dhīmān | rakṣām anupravakṣāmi vālānām pāpanāśanī | ahanyahani karttavyā yā bhiṣag niratandritaiḥ | tapasān tejasāñ caiva vapuṣāṃ yaśasān tathā | nidhānaṃ yovyayo devaḥ sa te skandaḥ prasīdatu | grahasenāpatirdevo devasenāpatirvibhuḥ | devasenāripuharaḥ pātu tvāṃ bhagavāṃ guhaḥ | devadevasya mahataḥ pāvakasya ca yaḥ sutaḥ | gaṅgomākṛttikānāñ ca sa te śarma prayacchatu | raktamālyām varadharo raktacandanabhūṣitaḥ | raktadivyavapuḥ śrīmāṃ pātutvāṃ krauñcasūdana iti || kumāre || 2 || 0 ||
[Adhyāya 27, (Kumāratantra 3), Adhyāya 29 in the vulgate] Draft based on MS K. athātaḥ skandopasmārapratiṣedham adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ || vilvaṃ śirīṣaṃ golomī surasādirgaṇaś ca yaḥ | pariṣeke prayoktavyaḥ skandāpasmāraśāntaye | vastumūtravipakvam tu tailam abhyañjane hitaṃ | kṣīravṛkṣakaṣāye ca kākolyādau gaṇe tathā | vipaktavyaṃ ghṛtañ cāpi pāṇīyam payasā saha | gṛdhrolūkapurīṣāṇi keśāhaste nakhaṃ ghṛtaṃ | vṛṣabhasya ca romāṇi yojyāny uddhūpane pi ca | anantāṃ kukkuṭīṃ vimvīṃ markaṭīñ cāpi dhārayet | pakvāpakvāni māṃsāni prasannā rudhiraṃ payaḥ | bhūtodano nivedyaś ca skandāpasmāraṇo vato | catuṣpathe ca kartavyāḥ snānam asya yatātmanā skandāpasmārasaṃjño yaḥ skandasya dayitaḥ sakhā | viśākhasaṃjñaḥ saśiṣāḥ śivos tu vitānena iti || kumāre || 3 || 0 ||
[Adhyāya 28, (Kumāratantra 4), Adhyāya 30 in the vulgate] Draft based on MS K. athātaḥ śakunīpratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ || śakuny ābhiparītasya kāryaṃ vaidhyena dhīmatā | vetasāmrakapitthānāṃ niḥkvāthaḥ pariṣecane | kaṣāyamadhurais tailaiḥ kāryañjābhyañjanaṃ śiśāḥ | vraṇeṣūktāni cūrpathyāni vidhadhīta ca | skandagrahadhūpanāni pathyānīha bhavanti ca | skandāpasmāraṇamanaṃ ghṛtañ cāpīha pūjitaṃ | tilataṇḍulakaṃ malyāṃ haritālam manaḥśīlā | balir eṣa karañjais tu nivedyo niyatātmanā | niḥkuṭo ca prayoktavyam snānam asya yathāvidhiṃ || antarikṣacarā devī sarvālaṅkārabhūṣitā | ayomukhī tīkṣṇamukhī devatā te prasīdatu | durdarśanā mahākāyā piṅgākṣī bhairavasvanā | lambodarīśaṅkukarṇī śakunī te prasīdatām iti || kumāra || 3 || ❈ ||
[Adhyāya 29, (Kumāratantra 5), Adhyāya 31 in the vulgate: draft edition based on MS K] athāto revatīpratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ || aśvagandhājaśṛṅgī ca śārivātha purnarnnavā | sahavidārī ca tathā kaṣāyaḥ pariṣecane | tailam abhyaṅgane kāyaṃ kuṣṭhe sarjarase tathā | palaṃ kaṣāyainalade tathā girikadaṃbake | vaṭāś ca karṇṇakakubhadhātakītindūkeṣu ca | kākolyādau gaṇecāpi pāṇīyaṃ sarpir iṣyate | gṛdhrolūkapurīṣāṇi tathā yavaphalāghṛtaṃ | saṃdhyayor ubhayoḥ kāryam etad uddhūpanaṃ śiśā | varuṇāriṣṭakamayaṃ rumakaṃ saindhavaṃ tathā | dhārayed yāpi satataṃ vacā putrakajīvake | śuklāḥ sumanaso lājapayaḥ śālyodanaṃ tathā | valin nivedya gotīrthe revatyaiprayatātmanā | saṃgame ca bhiṣak snānaṃ kuryād dhātrīkumārayoḥ | nānāvastradharādevī citramālyānulepanā | calatkuṇḍalinī śyāmā revatīte prasīdatu | yām upāsannisatataṃ devyo vividhabhūṣaṇāḥ | lamvākarālāvinatā tathaiva vahuputrikā | raivatī śuṣkanāsā ca sā ca devī prasīdatām iti || kumāra || 3 || ❈ ||
[Adhyāya 30, (Kumāratantra 6), Adhyāya 32 in the vulgate: draft edition based on MS K] athātaḥ pūtanāpratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ || kapotavaṃkāharalaḥ varuṇaḥ pāribhadrakaḥ | āsphotā caiva yojyāḥ syur vālasya pariṣecane | vacā vayaḥ sthā golomī haritālaṃ manaḥ śilā | kuṣṭhaṃ sarjarasaṃ caiva tailārthe vargam iṣyate | hitaṃ ghṛtan tukākṣīryāḥ siddhaṃ madhurakeṣu ca | kuṣthatālīsakhadirāḥ rṣapajñane tathā | śaṇanākulakumbhīkā majjāno vadarasya ca | karkaṭāsthi ghṛtañ cāpi dhūpanaṃ saha sarṣapaiḥ | kākādanīñ citraphalāṃ vimvīṃ guñjāñ ca dhārayet | matsyodanañ ca kurvīta kṛśaram palalaṃ tathā | śarāvasampuṭakṛtam valiṃ śūnyagṛhe haret | utsṛṣṭān nābhiṣekaś ca śiśoḥ snapanam iṣyate || malināmvarasamvītā malinārūkṣamūrdhajā | śūnyāgāśrayādevī dārakaṃ pātu pūtanā iti || kumāra || 3 || ❈ ||
[Adhyāya 31, (Kumāratantra 7), Adhyāya 33 in the vulgate: draft edition based on MS K] athātāndhapūtanāpratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ || tiktakadrumāṇāṃ patraiś ca kvāthaḥ kāryo vasecane | surā sauvīrakañ kuṣṭhaṃ haritālam manaḥ śilā | tathā sarjarasaṃ cāpi tailārtham apasaṃharet || pippalīpippalīmūlaṃ vargam madhurakam madhuḥ | sālaparṇī vṛhatyau ca ghṛtārtham api vuddhimāṃ | purīśaṃ kaukkuṭaṃ keśāḥ ścarmma sarvppatvageṣu ca | jīrṇṇāñ ca bhikṣusaṃghāṭīṃ dhūpanāyopakalpayet | kukkuṭīṃ markaṭīvimvīm anantāś cāpi dhārayet || māṃsamāmaṃ tathā pakvaśoṇitañ ca catuḥ pathe| nivedyam antañ ca gṛhe śiśoḥ snapanam iṣyate || karālapiṃgalā muṇḍā kaṣāyam varadhāriṇī | devī vālam imaṃ prītā rakṣatām andhapūtanā iti || kumāra || 7 || ❈ ||
[Adhyāya 32, (Kumāratantra 8), Adhyāya 34 in the vulgate: draft edition based on MS K] athātaḥ śītapūtanāpratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ || viṃvīkāpitthaṃ sūrasaṃ tathā vilvapracīvalau | nandībhallātakañ cāpi pariṣeke vacārayet | vastamūtraṃ gavaṃ mūtramūstañ cāmaradārū ca | kuṣṭhañ ca sarvagandhañ ca tailārtham avacārayet | rohiṇīsarjakhadirapalāśakakubhatvacaḥ | niḥkvāthya tasminniḥ kvāthe sakṣīraṃ vipaceddhṛtaṃ| gṛdhrolūkapurīṣāṇi vastagandhāṃ sahāṃ vacāṃ | nivasya patrāṇi tathā dhūpanārthaṃ prayojayet | dhārayed api guñjāñ ca lamvāṃ kākādanīn tathā | nadhyāṃ mudgadanaiś cāpi tarpayec chītapūtanāṃ | jalāyaśānte vālasya spanaṃñ copadiśyate | mugdodanāśinī devī surāśoṇitapāyinī | jalāśayaratādevī pātu tvāṃ śītapūtanā iti || kumāra || || 0 ||
[Adhyāya 33, (Kumāratantra 9), Adhyāya 35 in the vulgate: draft edition based on MS K] athāto muṇḍikāpratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ || kapitthavilvau tarkārīvaṃśagandharvahastaka | kuverākṣī ca yojyāni vālasya pariṣecane | svarasair bhṛṅgavṛkṣāṇāṃ tathaiva hayagandhayā | tailaṃ vasāṃ ca saṃyojya paced abhyañjanaṃ śiśāḥ | madhūlikā payasyā ca tugākṣīdyo gaṇau na ca | madhuraiḥ pañcamūlyāś ca kanīyasyā ghṛtam pacet | yavāḥ sarjarasaḥ kuṣṭhaṃ sarpiścoddhūpanahitaṃ | dhārayed api jihvāś ca cāṣavaiḍālasatyajāḥ | varṇakaṃ cūrṇakaṃ mālyamañjanām pārataṃ tathā | manaḥ śilāṃ copaharet goṣṭhamadhye valiṃ śuciḥ | mantrapūtābhir adbhiś ca tatraiva snapanam bhavet || alaṃkṛtā rūpavatī subhagā kāmarūpiṇī | goṣṭhamadhyālayā devī pātu tvāṃ mukhamaṇḍikā iti || kumāra || || 0 ||
[Adhyāya 34, (Kumāratantra 10), Adhyāya 36 in the vulgate: draft edition based on MS K] athāto naigameṣapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ || vilvāgnimanthapūtīkāḥ kāśmaryāḥ pariṣecane | savījañ cāpi dhānyāmlam pariṣekapraśasyate | priyaṅgu saralānantā śatapuṣpākuṭannaṭaiḥ || pacet tailaṃ surātakradadhimastvāmlakāñjikaiḥ | pañcamūladvayakvāthaiḥ kṣīre madhurakeṣu ca | paced ghṛtañ ca matimāṃ kharjūryā mastakena ca | vacā vayasthā ¦ ¦ ¦ ¦ sahitāṃ jaṭilāṃ cāpi dhārayet | tilataṇḍulakaṃ mālyaṃ bhakṣāṃś ca vividhāni ca | kumārapitṛmeṣāya vṛkṣamūle nivedayet | adhastān kṣīravṛkṣasya snapanañ copadiśyate | ajānanañ calākṣibhrū kāmarūpī mahāyaśāḥ | vālaṃ vālapitā devo naigameṣo bhirakṣatām iti || kumāra || || ❈ ||
[Adhyāya 35, (Kumāratantra 11), Adhyāya 37 in the vulgate: draft edition based on MS K] athāto grahotpattiṃ vyākhyāsyāmaḥ | atha khalu van navaskandādayaḥ proktā bālānāṃ ya ime grahāḥ | śrīmanto divyavapuṣo nārīpuruṣavigrahāṃ || ete guhasya ra kṛttikomāgniśūlibhiḥ | sṛṣṭāḥ śaravanasthāsya rakṣitasatmatejasā | strīvigrahāgrahā ye tu nānārūpā mayeritāḥ | devīnāṃ kṛttikānān te bhāgā rājasatāmatāḥ | naigameṣas tu pārvatyāḥ sṛṣṭo meṣānano grahaḥ | kumāradhāro devasya guhasyātmodbhavasya vai | skandāpasmāraṃ sañjayaḥ so 'gnināgnisamadyutiḥ | saivaskandasakho nāmnā viśākha iti cocyate | skandaḥ sṛṣṭo bhagavatā devena tripurāriṇā | bibharti cāparaṃ saṃjñaṃ kumāra iti saṃgrahaḥ | bālalīlādharo yo 'yaṃ devo rudrāgnisambhavaḥ | mithyā bāleṣu bhavavāṃ na khalv eṣu pravarttate | kumāraskandasāmānyād atra kecid apaṇḍitāḥ | gṛṇhātīty aparijñānād bruvate dehacintakāḥ | tato bhagavati skande devasenāpatau kṛte | upatasthur grahās dyute dīptaśaktidharaṃ guhaṃ || ūcuḥ prāñjalaś caivanaṃ vṛttin no vidhdhātsv iti | teṣām arthe tataḥ skandaḥ śivaṃ devam acodayat | tato grahāṃ tān uvāca bhagavāṃ bhaganetrahā | tairyagyonim mānuṣañ ca devañ ca tritayaṃ jagat | parasparopakāreṇa varttate dhāryate tathā | devamanuṣyāṃ prīṇanti tairyagyonin tathaiva ca | yathākālaṃ pravarttanta uṣṇaṃ varṣahimādribhiḥ | ijyābalinamaskārair japya homais tathaiva caḥ | samyak prayuktaiś ca naraiḥ prīṇayaṃty atu devatāḥ | bhāgadheyā vibhaktāś ca śeṣaṃ kiñcin na vidyate | tad yuṣmākaṃ śubhā vṛttiḥ pūjāsv eva bhaviṣyati | kuleṣu yeṣu nejyaṃte devatāpitaras tathā | vrāhmaṇāḥ sādhavo vāpi guravo 'tithayas tathā nivṛtta śaucācāreṣu tathā klaśopajīviṣu | utsannabhikṣavaliṣu tathā bhinnagṛheṣu ca | gṛheṣu yeṣu te bālāms tān hiṃsaṃ dhvamaśaṅkitāḥ | tatra vo vipulā vṛttiḥ pūjā caiva bhaviṣyati | evaṃ grahāḥ samutpannā bālā hiṃsanti cāpy ataḥ | grahopasṛṣṭā bālās tu duścikitsyatamāḥ smṛtāḥ | vaikalyam maraṇam cāpi dhruvaṃ skandagrahe nṛṇām iti || kumārabhṛtye || || 0 || skandagrahas tu prathamaḥ skandāpasmāra eva ca || śakunī revatī caiva pūtanā cāndha pūtanā | pūtanāśītanāmā ca tathaiva mukhamaṇḍikā | navamo naigameṣaś ca yaḥ pittagrahasaṃjñitaḥ | prathamagrahaliṅgaṃ ca anta ca grahasambhavaḥ | sampiṇḍe na hi bālānām adhyā yādamacaiva ca || samāptaṃ kumārabhṛtyam iti || 0 || 0 || 0 || 0 ||