athāto navagrahavijñāyam vyākhyāsyāmaḥ ||
vālagrahāṇām vijñānaṃ sādhanañ cāpyanantaraṃ |
utpattiñ kāraṇaiñ caiva saśrutaikamanā śṛṇu ||
skandagrahas tu prathamaḥ skandāpasmāra eva ca
|
śakunī revatī caiva pūtanā cāndhapūtanā ||
pūtanā śītanāmā ca tathaiva mukhamaṇḍikā |
navamo naigameṣaś ca yaḥ pitṛgra
hasaṃjñitāḥ ||
dhātrīmātroś copacārāparadvāñ
chaucabhraṣṭaṃ maṅgalācārahīnāṃ |
trastān bhītāñ tritāñs tarjitān vā
pūjāhetor hi syur ete kumārān ||
aiśvaryas thāste na śa
kyam viśakyaṃ
viśanto
vedaṃ draṣṭuṃ mānuṣair viśvarūpāḥ |
āptaṃ vākyaṃ samyag īkṣyābhidhās ye
liṅgāny eṣāṃ yāni deheṣu tāni ||
stabdhākṣaḥ kṣatavasagandhikaḥ stanadviḍ
¦
syo hatacaraṇekapatranetraḥ |
udvignaḥ salulitacakṣuralparogī
skandārtto bhavati ca gāḍhamuṣṭivandhā ||
niḥsaṃjño bhavati punar llabhet ca saṃjñaṃ
saṃrabdhaḥ karacaraṇaiś ca nṛ
tyatīva |
viṇmūtraiḥ sṛjati vinadya jṛmbhamāṇaṃ
phenāñś ca sṛjati ca tat sakhābhipannaḥ ||
srastāṅgo bhayacakito vihaṅgagandhā
sā srāvavraṇapariparipīḍitaḥ samantāt |
sphoṭaiś ca pracitatanuḥ sadāhapākair
niḥsaṃjño bhavati śiśuḥ kṣataḥ śakunyā ||
raktāsyo haritamalobhipāṇḍudehaḥ
śyāvo vā jvaramukhapākavedanārttaḥ |
mṛdrīte vyāthitata
nuś ca karṇanāsāṃ
revatyā bhṛśam atipīḍitaḥ kumāraḥ ||
srastāṅgaḥ svapiti sukhan divā na rātrau
vibhinnāṃ sṛjati ca kākatulyagandhiḥ |
chardyārto hṛṣitatanūr uhaḥ
kumāras
tṛṣṇālur bhavati ca pūtanāgṛhītaḥ ||
yo dveṣṭi stanam atisārakāsahikkāc
charddir vvā jvarasahitābhir ardyamānaḥ |
durvvarṇṇaḥ satatamathāpi cāmlagandhī
taṃ vvrūyād upahatam andha
pūtanāyāḥ ||
ākrandatyati cakitas tu vepamānaḥ
saṃlīnaḥ svapiti ca yasya cāntra kūjā |
srastāṅgo bhṛśamatisāryate ca yo vaitaṃ
vrūyā bhiṣag atha śītapūtanārtaḥ ||
mlānāṅgaḥ suru
cirapāṇipādavakro
vahvāśī kaluṣasirāvṛtodaro yaḥ |
saṃsṛṣṭaḥ śiśur atha vakrumaṇḍikā yā
sodvego bhavati ca vas tu mūtragandhaḥ ||
yaḥ phenam vamati vināmyate ca madhye
so¦
dvego vihasati cordhvamīkṣamānaḥ |
jvaryec ca pratatamatho vasāśragandhī
sa jñeyo bhavati hi naigameṣadaṣṭaḥ ||
dhātrīstanadvidviṣṭavva āviṣṭo muhyate muhuḥ |
tam vālan na ci
rādvanti grahaḥ sampūrṇalakṣaṇaṃ ||
viparītamataḥ sādhyaṃ
cikitsedacirārdditaṃ ||
gṛhaṃ purāṇahaviṣābhyajya vālaṃ śucau śuciḥ |
sarṣapā prakiret tatra tailadīpaṃ
ca kārayet ||
sadā sannihitañ tu juhuyāddhvyavāhanaṃ |
sarvvavanauṣadhīn vījān
gandhapuṣpairalaṅkatān |
agnaye kṛttikābhyaś ca svāheti satataṃ ||
namaḥ
skandāya devāya
grahādhipataye namaḥ | śirasā tvabhivandehaṃ pratigṛṇhīṣva me
valiṃ || nīrujānirvvikāraś ca śiśurvvāś ca jāyatām iti || ❈ ||
kumāratantre navagraha¦vijñānīyaṃ prathamodhyāyaḥ || ||
athāto skandhagrahapratiṣedhanīyam adhyāyaṃ
vyākhyāsyāmaḥ ||
skandagrahopasṛṣṭānāṃ kumārāṇām praśasyate |
vātaghnadrumapatrāṇān niḥ kvā
thaḥ pariṣecane ||
teṣāṃ mūleṣu siddhañ ca tailam abhyañjane hitaṃ
|
aśvagandhasurāmustākotaryām api ceṣyate ||
siddhaṃ sarppiś ca sakṣīraṃ pānamasyopakalpayet
|
devadā
ruṇi rāsnā ca madhureṣv adrijeṣu ca |
sarṣapā sarppanirmokaṃ vacā kākādanī ghṛtaṃ ||
uṣṭrājāvigavām vāpi romāṇy uddhūpanaṃ bhavet ||
somavallīmindravallīṃ
śamīvilvāc ca vandakaṃ |
mṛgādanyāś ca mūlāni grathikānyapi dhārayet ||
raktāni mālyāni tathā patākaṃ raktāñś ca
gandhān vividhāñś ca bhakṣyān |
ghaṇṭā ca
devāya valin nivedya sakukkuṭāḥ skandahate
hitāya ||
snānas trirātran niśi catvare ca kuryāt
parśāliyavainivedya |
gāyatri pūtābhir ayobhir agnim pra
jvālayed āhrtibhiś
ca dhīmān ||
rakṣām anupravakṣāmi vālānām pāpanāśanī |
ahanyahani kartavyā yā bhiṣag niratandritaiḥ ||
tapasān tejasāñ caiva vapiṣāṃ
yaśasān tathā ||
vidhānaṃ yovyayo devaḥ sa te skandaḥ prasīdatu ||
grahasenāpatir ddevo devasenāpatir vvibhuḥ |
devasenāripuharaḥ pātu tvāṃ bhagavān guhaḥ ||
devadevasya
mahataḥ pāvakasya ca
yaḥ sucaḥ |
gaṅgomākṛttikānāñ ca sa te śarmma prayacchatu ||
raktamālyāmvaradharo raktacandanabhūṣitaḥ |
raktadivyavapuḥ śrīmān pātu
tvāṃ krauñcasūdanaḥ iti || ||
skandagrahapratiṣedhanīyaṃ dvitīyo
'dhyāya || ||
athātaḥ skandāpasmārapratiṣedham adhyāyam
vyākhyāsyāmaḥ ||
vi¦
lvaṃ śirīṣagolomī surasādirgaṇaś
ca yaḥ |
pariṣeke prayoktavyaḥ skandāpasmāraṇaśāntaye ||
vastumūtravipakvan tu tailamabhyañjane hitaṃ |
kṣīravṛkṣakaṣāye ca ¦
kākolyādau gaṇe tathā ||
vipaktavyaṃ ghṛtañ cāpi pānīyam payasā
saha |
gṛdhrolūkapurīṣāṇi keśāhastinakhaṃ ghṛtaṃ ||
vṛṣabhasya ca romāṇi yojyāny uddhūpane pi
ca |
anantāṃ kukkuṭīṃ vimvīṃ markaṭīñ cāpi dhārayet
||
pakvāpakvāni māṃsāni prasannā rudhiraṃ payaḥ |
bhūtodano nivedyaś ca skandāpasmāriṇo vata |
catuḥpathe ca kartta
vyaṃ snānam asya yatātmanā ||
skandāpasmārasaṃjño yaḥ skandasya dayitaḥ sakhā
|
viśākhasaṃjñaḥ saśiṇāḥ śivos tu vitānena iti || 0 ||
skandāpasmārapratiṣedhastṛtīyaḥ || ||
athātaḥ śakunipratiṣedham adhyāyaṃ
vyākhyāsyāmaḥ ||
śakuny abhiparītasya kāryaṃ vaidhena dhīmatā |
vetasāmrakapitthānāṃ niḥkvāthaḥ pariṣecane ||
kaṣāyamadhurais tailaiḥ kāryañjābhyañjanaṃ śiśāḥ |
vraṇeṣūktāni cūrṇṇāni pathyāni
vidhadhīta ca ||
skandagrahadhūpanāni pathyānīha bhavanti ca |
skandāpasmāraṇa¦
manaṃ ghṛtañ
cāpīha pūjitaṃ ||
tilataṇḍulakaṃ mālyaṃ haritā¦lam
manaḥśīlā |
valir eṣa karañje tu nivedyo niyatātmanā ||
niṣkuṭe prayoktavyam snānam asya
yathāvidhiṃ ||
antarikṣacarā devī sarvvālaṅkārabhūṣitā |
ayomukhī tīkṣṇaśakunī devatā te prasīdatu ||
durdarśanā mahākāyā piṅgākṣī bhairavasvanā |
laṃ
vodarīśaṅkukarṇā śakunī te prasīdatām iti || 0 ||
śakunīpratiṣedhaś caturthaḥ || ||
athāto revatīpratiṣedhaṃ vyā
vyākhyāsyāmaḥ ||
aśvagandhā ja śṛṅgī ca śārivātha
purnarnnavā |
sahavidārī ca tathā kaṣāyaḥ pariṣecane |
tailam abhyaṅgane kāyaṃ kuṣṭhe
sarjarase tathā |
palaṃ kaṣāyainalade tathā girikadaṃbake |
vaṭāś ca karṇṇakakubhadhātakī
tindūkeṣu ca |
kākolyādau gaṇecāpi pāṇīyaṃ sarpir iṣyate |
gṛdhrolūkapurīṣāṇi tathā yavaphalāghṛtaṃ |
saṃdhyayor ubhayoḥ kāryam etad uddhūpanaṃ śiśā
|
varuṇāriṣṭakamayaṃ rumakaṃ saindhavaṃ tathā |
dhārayed yāpi satataṃ vacā putrakajīvake |
śuklāḥ sumanaso lājapayaḥ śālyodanaṃ tathā |
valin nivedya gotīrthe revatyaiprayatātmanā |
saṃgame ca
bhiṣak snānaṃ kuryād dhātrīkumārayoḥ |
nānāvastradharādevī citramālyānulepanā |
calatkuṇḍalinī śyāmā revatīte prasīdatu |
yām upāsannisatataṃ devyo vividhabhūṣaṇāḥ |
lamvākarālāvinatā tathaiva vahuputrikā |
raivatī śuṣkanāsā ca sā ca devī prasīdatām iti ||
kumāra || 3 || ❈ ||
athātaḥ putanāpratiṣedham adhyāyam
vyākhyāsyāmaḥ ||
kapotavaṃk ca aralur ca varuṇaḥ pāribhadrakaḥ |
āsphotā caiva yo¦
jyāḥ syur vvālasya pariṣecane ||
vacā vayaḥ sthā golomī haritālaṃ manaḥ śilā |
kuṣṭhaṃ sarjjarasaś caiva tailārthe vargam iṣyate ||
hitaṃ ghṛtaṃ tukākṣīryāḥ siddhaṃ madhurakeṣu
ca |
kuṣthatālīsakhadirāḥ sarṣapaiṣṭajane tathā ||
śananākulakumbhīkā majjāno vadarasya ca |
karkkaṭāsthi ghṛtañ cāpi dhūpanaṃ saha sarṣapaiḥ ||
kākādanīṃ citraphalāṃ vimvīṃ
guñjāñ
ca dhārayet |
matsyodanañ ca kurvvīta kṛśaram palalan tathā ||
śarāvasampuṭakṛtam valiṃ śūnyagṛhaṃ haret |
utsṛṣṭānnābhiṣekaś ca śiśoḥ snāpanam iṣyate
||
malināmvarasamvītā malinārūkṣamūrdhajā |
śūnyāgāraśrayādevī dārakaṃ pātapūtanā iti || 0 ||
pūtanāpratiṣedhaḥ ṣaṣṭhaḥ || ||
athā¦
to 'ndhapūtanāpratiṣedham
adhyāyam vyākhyāsyāmaḥ ||
tiktakadrumāṇāṃ patraiś ca kvāthaḥ kāryo
'vasecane |
surā sauvīrakañ kuṣṭhaṃ haritālam manaḥ śilā ||
tathā sarjjarasaś cā
pi tailārtham
apasaṃharet ||
pippalīpippalīmūlaṃ vargam madhurakam madhuḥ ||
sālaparṇī vṛhatyau ca ghṛtārtham api
vuddhimān |
purīśaṃ kaukkuṭaṃ keśāḥ ścarmma sarvppatvageṣu
ca
||
jīrṇṇāṃ ca bhikṣusaṃghāṭīṃ dhūpanāyopakalpayet |
kukkuṭīṃ markkaṭīvimvīm anantā cāpi dhārayet ||
mānsamāsan tathā pakvaṃ śoṇitañ ca catuṣpathe ||
nivedyam antañ ca gṛhe śiśoḥ snapanam iṣyate ||
karālapiṅgalā muṇḍā ṣāyamvaradhāriṇī
|
devī vālam imaṃ prītā rakṣatām andhapūtanā iti || 0 ||
andhapūtanāpratiṣedhaḥ saptamodhyāyaḥ || ||
athāta
ḥ śītapūtanāpratiṣedhanīyam
adhyāyam vyākhyāsyāmaḥ ||
viṃvīṃ kapitthasūrasan tathā
vilvapracīvalau |
naṃdībhallātakaṃ cāpi pariṣeke 'vacārayet ||
vastamūtraṃ gavāṃ mū
tramūstacāmavadārū ca |
kuṣṭhañ ca sarvvagandhañ ca tailārtham avacāra¦yet ||
rohiṇīsarjjakhadirapalāśakakubhatvacaḥ |
niḥkvāthya tasminnikvāthe sakṣīraṃ vipaceddhṛtaṃ
||
gṛdhrolūkapurīṣāṇi vastagandhāṃ sahāmvacāṃ |
nivasya patrā¦ṇi tathā pūpanārtham prayojayet ||
dhārayed api guñjāñ ca lamvāṃ kākādanīn tathā |
nadhyāmaṅgodanaiś cāpi
tarppayec chītapūtanāṃ ||
jalāyaśānte vālasya spanañ copadiśyate
||
mugdaudanāśinī devī surāśoṇitapāyinī |
jalāśayaratādevī pātu tvāṃ śītapūtanā i
ti || 0 ||
śītapūtanāpratiṣedho 'ṣṭamaḥ || ||
athāto mukhamaṇḍikāpratiṣedhanīyam adhyāyam
vyākhyāsyāmaḥ ||
kapitthavilvatarkkārīvaṃśagandharvvahasta
kaḥ ||
kuverākṣī ca yojyāni vālasya pariṣecane ||
svarasairbhṛṅgavṛkṣāṇāṃ tathaiva hayagandhayā |
tailaṃ vasāṃ ca saṃyojya paced abhyañjanaṃ śiśāḥ ||
madhūlikā payasyā ca tukākṣīdyo gaṇe na ca |
madhuraiḥ pañcamūlyāś ca kanīyasyā ghṛtam pacet ||
yavāḥ sarjjarasaḥ kuṣṭhaṃ sarppiścoddhūpanaṃ
hitaṃ |
dhārayed api jihvāś ca cāṣavaiḍālasatyajāḥ ||
varṇakaṃ cūrṇakaṃ mālya¦
m añjanam
pāratan tathā |
manaḥ śilāñ copaharet goṣṭhamadhye valiṃ śuciḥ ||
mantrapūtābhir adbhiś ca tatraiva snāpanam
bhavet ||
alaṅkatā rūpavatī subhagā kāmarūpiṇī |
goṣṭha
madhyālayā devī pātu tvāṃ mukhamaṇḍikā iti || 0
||
mukhamaṇḍikāpratiṣedhanīyaṃ navamaḥ || ||
athāto naigameṣapratiṣedhanīyam adhyāyam
vyākhyāsyāma
ḥ ||
vilvāgnimanthapūtīkāḥ kāśmaryā pariṣecane |
savītañcāpi dhānyāmlam pariṣekapraśasyate ||
priyaṅgu saralānantā śatapuṣpākuṭannaṭaiḥ ||
pacet tailaṃ surātakrada
dhimastvamlakāñjikaiḥ |
pañcamūladvayakvāthaiḥ kṣīre madhurakeṣu¦
ca |
paced ghṛtañ ca matimān kharjjūryā mastakena ca ||
vacā vayaḥ sthā jaṭilāṃ cāpi
dhārayet |
tilataṇḍulakais tulyaṃ bhakṣāṃś ca vividhāni ca ||
kumārapitṛme¦ṣāya vṛkṣamūle nivedayet ||
adhastān kṣīravṛkṣasya snāpanañ copadiśyate
|
ajānanaṃ calākṣi¦
bhrū kāmarūpī
mahāyaśāḥ |
vālaṃ vālapitā devo naigameṣo 'bhirakṣatām iti || 0 ||
naigameṣapratiṣedhanīyaṃ daśamodhyāya || ||
athāto grahotpatnāmādhyāyam
vyākhyāsyāmaḥ ||
navaskandādayaḥ proktā vālānāṃ ya ime grahāḥ |
śrīmanto divyavapuṣo nārīpuruṣavigrahāḥ ||
ete guhasya rakṣārthaṃ kṛttikomāgniśūlibhiḥ |
sṛṣṭāḥ śaravanasthā¦
sya rakṣitasatmatejasā ||
strīvigrahāgrahā ye tu nānārūpā mayeritāḥ |
devīnāṃ kṛttikānān te bhāgā rājasatāmasā ||
naigameṣas tu pārvvatyā sṛṣṭo meṣānano grahaḥ |
ku
māradhāro devasya guhasyātmod bhavasya ca ||
skandāpasmāraḥ sañja yaḥ so
'gnināgnisamadyutiḥ |
saivaskandasakho nāmnā viśākha iti cocyate ||
skandaḥ sṛṣṭo bhagavatā de
vena
tripurāriṇā |
vibharti cāparaṃ saṃjñaṃ kumāra iti sa grahaḥ ||
vālalīlādharo yoyaṃ devaṃ rudrāgnisambhavaḥ |
mithyā vāleṣu bhavavān na khalveṣu pravarttate ||
kumāraska
ndasāmānyād atra kecid
paṇḍitāḥ |
gṛṇhātītya parijñānād vruvate dehacintakāḥ ||
tato bhagavati skande devasenāpatau kṛte |
upatasthur grahāsdyute dīptaśaktidharaṃ guhaṃ ||
ūcuḥ prāñjalaś caivanaṃ vṛttin na vidadhatsviti |
teṣām arthe tataḥ skandaḥ śivan devamacodayat ||
tato grahās tān uvāca bhagavān bhaganetrahā |
tairyagyonim mānuṣañ ca ¦
devañ ca tṛtauañ jagat ||
parasparopakāreṇa varttate dhāryate tathā |
devā manuṣyān prīṇanti tairyagyonin tathaiva ca ||
yathākālaṃ pravarttanta uṣṇaṃ varṣahimādribhiḥ
|
ijyāvalinama¦skārair
jappahomais tathaiva ca ||
samyak prayuktaiś ca naraiḥ prīṇayantya
tadevatāṃ |
bhāgadheyā vibhaktāś ca śeṣaṃ kiñcin na vidyate ||
tad yuṣmākaṃ śubhā vṛttiḥ pūjāsv eva
bhaviṣyati |
kuleṣu
yeṣu nejyante devatāpitaras tathā ||
vrāhmaṇāḥ sādhavo vāpi guravo 'tithayas
tathā |
nivṛtta śaucācāreṣu tathā klaśopajīviṣu ||
utsannabhikṣavaliṣu tathā bhi
nnagṛheṣu ca |
gṛheṣu yeṣu te vālāñ stān hiṃsaṃ dhvamaśaṅkitāḥ ||
tatra vo vipulā vṛttiḥ pūjā caiva bhaviṣyati |
evaṃ grahās samutpannā vālā hiṃ santi cāpy ataḥ
||
grahopasṛṣṭā vālās tu duścikitsyatamāḥ smṛtāḥ
|
vaikalyam maraṇam cāpi dhruvaṃ skandagrahe nṛṇām iti || 0 ||
skandagrahas tu prathamaḥ skandāpasmāra
eva ca ||
śakunīrevatī caiva pūtanā cāndha pūtanā ||
pūtanāśītanāmā ca tathaiva mukhamaṇḍikā |
navamo naigameṣaś ca yaḥ pittagrahasaṃjñitaḥ ||
prathamagra¦
haliṅgañ ca anta ca
grahasambhavaḥ |
sampiṇḍu na hi pālānām adhyādādaśacaika ca ||
iti kumāratantre grahotpattin
nāmaikādaśamodhyāya uttaratantre pañcatriṃśattamo 'dhyāyaḥ || ||