MS Kathmandu KL 699: Nidānasthāna

nāṃ guṇaharī vijñeyā dantaśarkarā || kapāleṣv iva dīryatsu dantānāṃ saiva śarkkarā | kapāliketi paṭhitā sadā dantavināśanī || asṛṅbhiśreṇa pittena dagdhāṃ dantas tv aśeṣataḥ | śyāvatān nīlatām vāpi gataḥ sa śyāvadantakaḥ || vātena tair stair bhāvais tu hanusandhir vidaṅgataḥ | hanumokṣa iti jñeyo vyādhir arditalakṣaṇaḥ || jihvāgatās tu || kaṇṭakās trividhāṃs tribhidoṣair alāsa upajihvikā ceti || jijvānilena sphuṭiā prasuptā bhavec ca śākacchadanaprakāśā || pittāt sadāhair anucīyate ca dīrghaiḥ saraktair api kaṇṭakaiś ca || kaphena gurvī vahalā citā ca māṃsodgaraiḥ śālmalikaṇṭakābhaiḥ | kapharaktamūrtti ||jihvāṃ sa tu stambhayate pravṛddho mūle ca jihvā bhṛśameti pākaṃ | jihvāgrarūpaḥ śvayathur hi jihvām unnāmya jātaḥ kapharaktamūlaḥ || lālākaraḥ kaṇḍuyutaḥ sacoṣaḥ sā tūpajihvā paṭhitā bhiṣagbhiḥ || tālugatās tu || galaśuṇḍikā tuṇḍīkerī adhruṣaḥ kacchapaḥ arvudaḥ māṃsasaṃghātaḥ | tālupuṣpuṭākaḥ tāluśoṣaḥ tālupāka iti | kaphāṃ sṛgabhyāṃ tālumūlāt pravṛddhādīrghaḥ śopho dhmātavastiprakāśaḥ | tṛṣṇākāsaḥ śvāsakṛ ttaṃ vadanti vyādhivaidyāḥ galaśuṇḍati nāmnā || śophaḥ sthūlastodadāhaprapākī prāguktābhyāṃ | tuṇḍikerī matā tu || mṛduḥ śotho lohitā jñeyo dhruṣaḥ sa jvaras tīvraruk ca || kūrmonnatovedanośrīghrajanmārogo jñeyaḥ kacchapaḥ śleṣmaṇā tu || padmākāraṃ tālumadhye tu śophaṃ taṃ vidyād raktārdvudaṃ proktaliṃṅgaṃ || māṃsaṃ nirujaṃ tālukaphān prorvaidyaimāṃsasaṃghāta eṣaḥ || aruk sthiraḥ kolamātraḥ kaphena samedasā purpuṭās tāludeśe || śuṣyaty atyarthaṃ dīryate cāpi tāluḥ śvāsaś caivograstāluśoṣonilāt tu || pittaṃ kuryāt pākam atyarthaghoraṃ tālany evaṃ tālupākaṃ vadanti || kaṇṭhagatās tu || rohiṇyaḥ pañca || kaṇṭhaśālūkam adhijihvāvalayor alāma | ekavṛkṣaḥ | śataghī gilāyuḥ galavidradhiḥ | galaughaḥ | svaraghno māṃsatāno vidāriñ ceti || gale nilaḥ pittakaphau tu mūrcchitau pradūṣyamāṃsañ ca tathaiva śoṇitam | galopasaṃrodhakarais tathāṅkurauhaṃ nyastaṃ vyādhir ayaṃ hi rohiṇī || jihvāsamantād dhṛtaśavedanāt tu māṃsāṅkuraiḥ kaṇṭhaṃ nirodhinī yā | tāṃ rohiṇī vātakṛtāṃ vadanti tisraś ca tās tv ādita eva kṛcchrā || kṣiprodgamā kṣipravidāhapākāstīvrajvarā pittanimittajā tu || srotonirodhinyacalonnatā ca sthirāṃkurā yā kaphasaṃbhavā sā || gambhīrapākinyanivāravītridoṣaliṅgā tritayokti tat tu || sphoṭaumcitā pittasamānaliṅgāsādhyā pradiṣṭā rudhirātmikā tu || kolāsthimātraḥ kaphasambhavo yo granthir gale kaṣṭakaśukabhūtaḥ | kharasthiraḥ śastranipātasādhyaḥ | taṅkaṇṭhaśālūkam iti vruvanti || jihvāgrarūpaḥ śvayathuḥ kaphāt tu jihvopariṣṭād api raktamiśraḥ | jñeyo dhijihva khalu roga vivarjayed āgatapākam enaṃ || valāsa evāyatam unnatañ ca śophaṃ karoty annagatiṃ nivārya | taṃ sarvathaivāprativāravīryaṃ vivarjanīyavalayaṃ vadanti || gale tu śophaṃ kurutaḥ pravṛddhau | śleṣmānilau śvāsarujopapannaṃ | marmacchidaṃ dustarametad āhur alāsasaṃjñaṃ nipuṇā vikāraṃ || vṛttonnatānnaḥśvayathuḥ sadāhaḥ | sa kaṇḍuro pākgurūmṛduś ca || nāmnaikavṛndaḥ parikīrtitesau vyādhirvalāsaḥ kṣatajaḥ prasūtaḥ || samunnataṃ vṛttam amandadāhaṃ tīvrajvaraṃ vṛndam udāharanti || tac cāpi pittakṣatajaprakopād jñeyaṃ satodaṃ pavanātmakan tu || vartir ghanā kaṇṭhanirodhinī tu citānimātraṃ piśitaprarohaiḥ | anekaruk prāṇaharī tṛdoṣāj jñeyā śataghnīti sataghnirūpā | granthir gale tv āmalakāsthimātraḥ sthirolparūgyaḥ kaphapittamūrttiḥ | yo lakṣyate raktam ivāśravaś ca sa śastrasādhyas tu gilāyusaṃjñaḥ || sarvaṅ galaṃ vyāpya samutthito yaḥ śopho rujāḥ santi ca yatra tu sarvā | sa sarvadoṣair galavidradhis tu tasyaiva tulyaḥ khalu sarvajasya || śopho mahān annajalāvarodhī tīvraṃ jvarovāyugater nihanta || kaphena jāto rudhirānvitena gale galaughaḥ parito niṣagniḥ || yastāmya mānaḥ śvasiti prasaktaṃ bhinnasvaraḥ śuṣkavimuktakaṇṭhaḥ | kaphopadigdheṣvanilāyaneṣu jñeyaḥ sa rogaḥ śvasanān svaraghnaḥ || pratānavān yaḥ śvayathuḥ sukaṣṭho galoparodhāṃ kurute krameṇa | sa māṃsatānetivinartti saṃjña prāṇapraṇun sarvakṛto vikāraḥ || sadāhatodaṃ śvayathuṃ sa tāśramantu jale pūtiviśīrṇamāṃsaṃ | pittena vidyād vadane vidārim pārśvaviśeṣān sa tu yena śete || sarvasarās tu vātapittakaphanimittāḥ || sphoṭaiḥ satodair vadanaṃ samantād yasyācitaṃ sarvasaraḥ sa vātāt || raktaiḥ sadāhaiḥ piṭākaiḥ sapītai yasyācitaṃ cāpi sa pittakopāt || avedanaiḥ kaṇḍuyutaḥ satādeśasyācitaṃ cāpi sa vai kapheneti || "ni || granththyapacyarvudaṅgaṇḍuṃ vṛddhin daṃśañ ca ślīpadaṃ | kṣudram śukaṃ sabhagrañ ca mukharogeṇa smṛtaḥ || sūtre pradiṣṭadaśaṣaṭvā pūrvaṃ sthanan nidānam bhavatīti yac ca | savistaran tat kathitam mayeha svayam sunā yat kathitaṃ hitāya || samāptan nidānasthānam || ❈ ||